home
autori mediat impresum kontakt
aktuale
kulturė
analizat
intervista
arkiv
historia
Debat

 

“Ja porositė qė mė la Enveri para se tė vdiste”

Besedoi: Alfred Peza

Ish-presidenti i fundit i regjimit komunist rrėfen jetėn e tij

 

Ramiz Alia tregon si e ka njohur Enver Hoxhėn, rrėfen gabimet dhe tė mirat e komunizmit. Ai rrėfen edhe mėkatin mė tė madh tė Mehmet Shehut dhe si u zbuluar qė ai ishte agjent. Ai rrėfen takimin e parė me Berishėn nė Paris dhe pse ka qenė pėr Nanon si kryetari i PS. Alia shton se Nano ka ndryshuar negativisht. Po ashtu Ramiz Alia tregon se ai nuk ėshtė takuar kurrė me Edi Ramėn dhe jep arsyet pse nuk e takon.

Ju keni shkruar shumė libra, mes tė cilėve, “Unė Ramiz Alia rrėfej historitė” dhe shumė libra tė tjera me intervista tė gjata, me gazetarė kosovarė, me impenjime tė tjera tė letrave, tė cilat janė grumbulluar nė formėn e disa librave. Pse ishte i domosdoshėm pikėrisht ky libėr dhe pse gjithė kjo rrokje e jetės suaj nga fillimi deri nė fund, ndėrkohė qė nė kėto libra ėshtė dhėnė nė fakt kjo jetė...?!
Ato librat e mėparshėm, siē e thatė edhe vetė, ishin tė pjesshme. Domethėnė ishin pėr ngjarje tė veēanta, pėr pjesė tė veēanta. Nė kėtė libėr unė, duke marrė parasysh dhe moshėn, duke menduar qė unė me kėtė libėr mbyll shkrimet me jetėn time...
Kur keni rėnė nė kontakt pėr herė tė parė me lėvizjen komuniste, si ka qenė?
Pėr herė tė parė unė kam rėnė nė kontakt gjatė vitit 1941. Nuk ishte krijuar Partia Komuniste nė atė kohė, por kishte grupe komuniste qė vepronin dhe disa nga kėto grupe punonin, dhe pėrpiqeshin tė futnin idetė e tyre tek tė rinjtė. Nė atė kohė ishte botuar njė libėr, libri “Nėna” i Maksim Gorgit dhe ishte i ndaluar pėr kohėn, dhe kalonte dorė mė dorė. Ėshtė njė moment interesant nė atė kohė, me shokun tim tė ngushtė Manush Alimanin. Njė ditė, unė u takova me njė shok komunist...
Kur ratė nė kontakt pėr herė tė parė nė njė celulė komuniste?
Unė e kam shkruar edhe nė libėr. Ju e dini nga historia qė Partia Komuniste u krijua nė nėntor tė vitit 1941. Kurse organizata e Rinisė Komuniste ėshtė krijuar nė 20 janar tė vitit 1942. Unė jam pranuar nė rininė komuniste menjėherė, qė nė janar. Por, isha nė grupet e rinisė komuniste qė pėrpara, qė nga dhjetori apo nėntori. Por futur nė rininė komuniste, nė janar.
Ēfarė do tė thoshte tė futeshe nė rininė komuniste?
Domethėnė njė organizatė ku futeshin disa tė rinj, jo tė tėrė, ata qė e ndjenin veten tė gatshėm pėr tė luftuar pėr ēlirimin e vendit tonė, tė Shqipėrisė, por jo vetėm kaq, por edhe qė kishin simpati pėr idetė komuniste.
Kush ishte udhėheqėsi i asaj organizate ku ju u pranuat?
Nė atė kohė sekretari i Rinisė Komuniste ishte Qemal Stafa.
Ju e keni takuar Qemal Stafėn?
Atė e kam takuar pikėrisht nė janar tė 1942. Nė 21 janar ėshtė pėrvjetori i vdekjes sė Leninit dhe nė njė shtėpi ilegale...
Afėr qendrės sė Tiranės?
Brenda qytetit, diku andej nga lagja e pishės, ėshtė tek “Pazari i Ri”, pak mė tutje. Aty Qemal Stafa foli pėr Leninin, pėr jetėn e tij.
Ku ishit mė 5 maj dhe ku e mėsuat vrasjen?
Ishim nxėnės nė shkollė, nė gjimnazin e Tiranės dhe kur erdhi lajmi qė u vra Qemal Stafa. Atėherė u bė nė gjimnaz, erdhi njė shok, ilegal ishte, i cili foli nė njė pushim aty, erdhėn tė tėrė nxėnėsit. Ai vetėm dha njė pėrshėndetje pėr Qemal Stafės.
Pėr ju ka pasur diēka tė dyshimtė nė vrasjen e tij?
Nuk ka pasur ndonjė gjė, ishte njė rastėsi qė ndodhi, meqė njė shoku i zunė, kishte dokumentin e shtėpisė, rastėsisht i gjeti policia nė shtėpi dhe pikė.
Kur vendosėt tė dilnit partizanė?
Nė prill tė vitit 1943, mua dhe Manush Alimanin, na njoftuan, duhet tė shkonim nė shtėpinė e Zeqe Agollit sepse na kėrkonte Nako Spiru.
Kur keni dėgjuar fillimisht pėr Enver Hoxhėn dhe mė pas takuar?
Herėn e parė e kam parė Enver Hoxhėn. Ka qenė kjo nė demonstratėn e parė qė ėshtė bėrė nė Tiranė, nė tetor tė vitit 1941.
Si e njohėt qė ishte Enver Hoxha?
Nė kėtė demonstratė, nė njė moment tė caktuar, nga fundi i demonstratės, ne tė rinjtė, pasi kishim bėrė njė xhiro nėpėr qytet dolėm tek sheshi “Skėnderbej”. Nė atė kohė karabinieria italiane sulmon tė rinjtė dhe filluan tė godasin me shkopinj, me bajoneta, me kėto. Nė atė moment ne tė rinjtė pamė njė burrė tė gjatė, i cili u fut nė mes dhe zuri atje komandantin e karabinierėve, qė ishte kolonel ai, e zu pėr fyti, i ra njė grusht dhe e rrėzoi pėrtokė. Tė tėrė ne: Kush ėshtė ky? Disa qė e njihnin, Enver Hoxha. Kėtu e kam dėgjuar pėr herė tė parė.
Pra ky moment nuk ka qenė legjendė e propagandės komuniste, se ėshtė shkruar...
Jo jo, e pamė me sytė tonė. Atėherė nuk e kam takuar.
Kur e keni takuar?
Nė vitin 1942, pasi ishte bėrė partia etj., ky rrinte nė shtėpinė e Zeqi Agollit, ilegal. Me Zeqiun unė isha shumė shok dhe shpesh shkonim nė shtėpinė e atij pėr tė bėrė detyrat e shkollės. Njė ditė vajtėm atje, bėmė ato detyrat, kur dalim nga dhoma e detyrės, po zbrisnim poshtė, kur nė korridor na del pėrpara Enver Hoxha. E para herė e shikoja. Ai i tha Zeqiut, ky ėshtė shoku yt qė mė ke folur. Po, i tha Zeqiu. Si je mė tha, mirė i thashė unė. Po mėsoni, mėsuam i thamė. Duhet tė jeni nxėnės tė mirė, mė tha. Kaq.
Ju e dinit qė Enver Hoxha ishte udhėheqės i Partisė Komuniste?
Po po, dihej.
Mė pas si shkuat?
Takimin tjetėr me Enver Hoxhėn e kam bėrė nė mars tė 1944, u bė njė kurs teorik pėr disa kuadro tė rinisė, jo vetėm tė rinisė, tė partisė, tė brigadave, tė jugut. Ishin vetėm Qarku i Korēės, Vlorės, Gjirokastrės dhe Beratit. U bė kjo nė Panarit tė Korēės. Atje ishin jo vetėm Enver Hoxha, por ishte edhe Koēi Xoxe, Bedri Spahiu, Ymer Dishnica etj., tė cilėt bėnin njė kurs teorik, aty ka folur Enver Hoxha, aty e kam takuar, pasi mė thirri nė mėnyrė tė veēantė. Mė tha, ti nuk do tė jesh mė nė rininė e Beratit, do tė kalosh nė brigadė.
Dallonte nė atė kohė Enver Hoxha, ishte i qartė, kishte oratori?
Dallonte. Mbaj mend nė atė mbledhje, ai foli pėr ēlirimin e vendit dhe ēfarė detyra i dalin vendit tonė nė prag, menjėherė. Me njė fjalė, hapi njė perspektivė pėrpara nesh qė jo vetėm ēlirimi do tė vij shpejt, por edhe ēfarė duhet bėrė nė ditėt e para tė ēlirimit.
Ky ishte takimi i fundit i juaji gjatė luftės?
Pas kėsaj e kam takuar nė Kongresin e Rinisė, nė gusht tė 1944, nė Skrapar. Pastaj e kam takuar nė fund tė luftės, nė dhjetor tė 1945, ku u emėrova komisar politik i divizionit tė 5. Mė thirri dhe mė dha udhėzime se ēfarė duhet tė bėjmė ne atje, sidomos mė foli shumė gjatė pėr Kosovėn, ēfarė duhet tė bėnim ne me kosovarėt, si duhet tė silleshim, si duhej rinia e Kosovės, kuadrot e Kosovės, me qėllim qė populli i Kosovės tė zhvillohej, tė fitonin ato tiparet e domosdoshme pėr tė qenė njė vend si Shqipėria, i lirė, i pavarur.
Pasi u kthyet nga ish-Jugosllavia, si u ingranuat nė jetėn e pas luftės nė Shqipėri...?!
Unė nė Jugosllavi kam qenė nė fund tė muajit mars dhe gjysmėn e muajit prill, kemi qenė deri nė Bosnjė, nė atė kohė. Prej atje jemi kthyer nė Tiranė, unė. Sepse u bė Kongresi i II-tė i Bashkimit Rinisė Antifashiste dhe efektivisht kalova nga divizioni i V-tė, kalova nė komitetin qendror tė rinisė anti-fashiste, por gjithmonė me detyrėn si pėrgjegjės i rinisė tė gjithė ushtrisė. Ja 2-3 muaj kjo punė dhe pastaj vazhdova nė rini, tė punoj si sekretar i Komitetit Qendror tė Rinisė dhe filloi jeta ime nė rini politike.
A ėshtė e vėrtetė apo legjendė qė gjatė kohės sė studimeve tuaja jeni njohur edhe me Gorbaēovin?
Jo, nuk ėshtė e vėrtetė, ėshtė legjendė. Megjithėse unė kam marrė vesh qė nė atė kohė paska studiuar edhe ai, por jo nė atė shkollė ku isha unė, nė njė shkollė tjetėr. Por jo, nuk jam njohur. Me Gorbaēovin nuk jam takuar asnjėherė.
Kush ishin sfidat me tė cilat pėrballohej Shqipėria nė kėtė periudhė dhe a ishte kjo momenti i prishjes me Bashkimin Sovjetik?
Menjėherė pas ēlirimit tė vendit, Partia e Punės, detyrė themelore kishte rindėrtimin e Shqipėrisė, qė ishte njė punė kolosale, se vendi ishte i shkatėrruar totalisht. Nuk flas mė pėr shtėpitė e familjarėve, fabrika sa kishte nė atė kohė, tė gjitha urat e Shqipėrisė, tė gjitha ishin shkatėrruar. Kėshtu qė, vendi kishte nevojė pėr rindėrtim. Por jo vetėm kaq, vendi kishte nevojė edhe pėr njė zhvillim industrial dhe bujqėsor. Kjo ishte edhe njė nga misionet e mėdha tė Partisė nė atė kohė, tė ndėrtonte vendin, tė fuste zhvillimin e ekonomisė sė vendit. Njė gjė dua ta theksoj, shpeshherė njerėzit e harrojnė, 90% e popullit nė 1945 e popullit ishte analfabet dhe nė 1990, 60% e rinisė sonė ishte me shkollė tė mesme, njė ndryshim kolosal, jo mė analfabet qė nuk kishte. Tani kanė filluar njė ēikė analfabetėt. Kishte 150 mijė djem dhe vajza qė mbaruan shkollat e larta nė Shqipėri. Pati njė zhvillim kolosal nė atė drejtim. E theksoj kėtė se shpeshherė harrohen. Marr problemin e dytė, ato qė kanė tė bėjnė me jetėn e njeriut...
Kė konsideroni tjetėr si arritje tė asaj periudhe?
Doni tė marr elektricitetin. Ky ėshtė gjithashtu njė pėrparim i madh. Tė gjitha kėto qė kanė kushtuar shumė energji. Unė mbaj mend, mė kujtohet, nė 1957 kam qenė ministėr i Arsimit, kemi hapur shkolla, kemi dėrguar mėsues pėr 4 nxėnės nė malėsi. 4 nxėnės, mėsues. E keni parasysh sa kosto pėr shtetin?! Dua tė them, ėshtė gjynah tė harrohet ajo qė ėshtė bėrė. Ėshtė bėrė njė gjė kolosale. Pa dyshim qė ka mungesa tė tjera sa tė duash.
Ju thatė tre arritje, kush mund tė jenė tre gabimet e mėdha qė ju konsideroni pėr atė periudhė, e parė me sytė e tanishėm?
Unė nuk quaj gabim kolektivizimin, pėrkundrazi ishte i nevojshėm. Sepse edhe parimi i asaj shoqėrie ishte shoqėri kolektive.
Ndalimin e fesė e konsideroni gabim?
Ndalimi i fesė ishte gabim, nuk ka dyshim, ishte njė nxitim i joni.
Luftėn e klasave e konsideroni gabim?
Lufta e klasave vetė nuk ishte gabim si luftė klasash, mėnyra se si ėshtė zhvilluar ka pasur gabime. Luftė klasash bėhet edhe sot.Jo, nuk quhet e tillė.Nuk doni t’i vendosni emrin. Luftė klasash ėshtė edhe sot efektivisht.
Po izolimin total tė Shqipėrisė e konsideroni gabim?
Izolimi i vendit tonė ėshtė padyshim edhe ajo mund tė quhet gabim i joni, nuk ėshtė meritė, por duhet pasur parasysh rrethanat nė tė cilat vepronte vendi ynė. Mos harroni njė gjė, se shpesh njerėzit e bėjnė historinė duke harruar. Ndaj Shqipėrisė sė vogėl, doli Jugosllavia kundėr, Greqia ishte kundėr, Italia ishte kundėr, njė vend i vogėl i rrethuar nga kėto tre vende, ishte njė rrezik pėr lirinė dhe pavarėsinė e vendit tonė. Doli mė vonė BS qė u kundėrvu, nuk ishte thelbėsore me BS ēėshtja ideologjike, por ishte pikėrisht ēėshtja e mbrojtjes sė lirisė dhe pavarėsisė sė vendit tonė.
Po tė dėnuarit politik dhe heqja e pronės, konsiderohet si gabim? Pra mund tė bėhej ndryshe?
Heqjen e pronės nuk e quaj gabim, se ajo ishte teoria e kohės. Ne kėrkonim njė barazi tė popullit. Pėr sa i pėrket disa momenteve tė ndryshme nė luftėn e klasave, nuk ka dyshim qė unė mendoj se nuk janė tė drejta, janė bėrė gabim. Domethėnė gjėra tė tilla ka pasur, gabime tė tilla, qė janė dėnuar njerėz tė pafajshėm, ka pasur raste tė tilla. Kėtu nė daē organet e Sigurimit tė Shtetit, nė daē organet e partisė, shpeshherė kanė bėrė atė qė quhet luftė klase, mė tepėr nga ēfarė duhej, nė drejtime nga ndonjėherė jo tė saktė. Pa dyshim qė gjėra tė tilla ka pasur, nuk ėshtė se mohoj prirje tė tilla tė gabuara. Por, kjo nuk do tė thotė qė e tėra ka qenė bosh, e tėra ka qenė keq. Por duhet pasur parasysh mirė momentet historike. Tė kishe kundėr kėto qė pėrmenda, iu shtua dhe BS, nuk ishte e lehtė, ishte shumė e vėshtirė.
Zoti Alia, ju keni reflektuar dhe njohėt disa nga gabimet e asaj periudhe. Sa nga kėto gabime ia njihni dhe Enver Hoxhės? Kush kanė qenė gabimet e Enver Hoxhės, e parė nga ky kėnd sot.
Unė nuk mendoj kėshtu, unė mendoj se ajo qė ėshtė bėrė mirė dhe qė ajo ėshtė bėrė keq, ka qenė kolegjiale. Nėse ka pasur gjėra tė mira, ka bėrė Enver Hoxha, i kemi bėrė tė tėrė. Nėse ka pasur gjėra tė kėqija, i ka bėrė Enver Hoxha, i kemi bėrė tė tėra.
Ju e njihni si gabim tė Enver Hoxhės faktin e gjatė 25 viteve, disa nga bashkėpunėtorėt e tij tė afėrt, tė punės mė vonė, u eliminuan mė vonė nė tė ashtuquajturėn grupe armiqėsore. A ishte kjo njė pėrpjekje e tij pėr ta pasur fushėn rreth e rrotull tij tė pastėr qė askush tė mos ia vinte nė dyshim, ka lidhje kjo gjė?
Unė e theksoj edhe njėherė, nuk i krahasoj kėshtu dhe nuk i gjykoj kėshtu gjėrat. Se mė thua ti Enver Hoxhės, pse mos tė them Mehmet Shehut, pėr shembull, pse tė mos them Ramiz Alisė.
Se Mehmeti ishte viktimė vetė mė vonė...
Jo, jo, po pėrpara 1980...
Mehmeti ka qenė mė aktiv se Enver Hoxha?
Tė gjithė kanė qenė aktiv. Unė tė thashė s’i ve gisht as atij, unė quaj se tė gjitha veprimet kanė qenė veprime qė lidhen me njė vijė tė partisė, qė kishin njė vijė tė caktuar partisė, qė pėrgjigjeshin tė gjithė. Nuk dua tė vej gisht.
Duke menduar nga distancė kohore, 20 vjet pas rrėzimit tė komunizmit nė Shqipėri. Mos u teprua pak me kėto dėnimet e shokėve tuaj tė asaj periudhe, a ka pasur teprime?
Ky ėshtė njė problem tjetėr. Unė e thashė, kjo hyn nė kuadrin e asaj qė thamė pėrpara, nė zhvillimin e luftės sė klasave, e cila pa dyshim qė ėshtė tepruar, pa dyshim ka kaluar kufijtė e realitet. Nė kėtė kufij tė realitet pėrfshihen edhe raste tė tilla. Unė e kam thėnė edhe nė njė vend tjetėr, jo nė kėtė libėr, s’e mbaj mend nė e kam shkruar, disa gjeneralė u akuzuan dhe u dėnuan si tradhtarė tė atdheut tė lidhur me tė huajt etj..
Pa qenė tė tillė...
Sigurisht qė pa qenė, ata u dėnuan. Ēfarė ndodhi? Ndryshoi sistemi. Nė kėtė sistem tė ri tė demokracisė pluraliste, tė gjithė kėta njerėz nuk u hodhėn nė kampin kundėrshtar, pėrkundrazi vazhduan tė jenė me atė parti me tė cilin kishin qenė, ose nė atė bllok qė kishin qenė...
Megjithatė kjo nuk i ngushėllon plagėt e familjeve tė tyre...

Dakord, ky ėshtė njė tjetėr problem.
Pėrveē gjeneralėve qė ju i quani njė tejkalim tė sė drejtės pėr t’i dėnuar deri nė atė masė qė u dėnuan, kush tjetėr ish-udhėheqja e lartė e asaj periudhe, apo ish-ministra, mendonin se nė njė farė mase ėshtė tejkaluar e drejta pėr ta dėnuar? Kė konsideroni qė nuk ishin fajtor dhe u dėnuan si tė tillė? Pėr shembull, Todi Lubonja, Kiēo Ngjela etj,.
Nė librin tim kam folur pėr Todi Lubonjėn, sepse mendoj se ai grup i Todit, i atyre shokėve qė ishin, grupi i kulturės, ata u dėnuan, por pėr mendimin tim ishte njė veprim i nxituar. Nuk ishin ata fajtorė pėr atė ēėshtje, unė kam qenė vetė pjesėtar, madje nė atė grup edhe unė kam marrė dėnim. Nė atė mbledhje qė janė dėnuar ata. Mendimi im ka qenė qė nuk duhesh shkuar nė ato ekstreme ku shkoi dėnimi, por nuk mund tė them kėtė gjė pėr Mehmet Shehun. Nuk e them dot...
Ēfarė nuk thoni dot se Mehmet Shehu...
Ai ia bėri vetės.
Nė ē’kuptim?
Tė gjithė procedurėn, deri tek vetėvrasja.
U vetėvra apo e vetėvranė?
Ai u vetėvra.
A u detyra nga rrethanat tė vetėvritej?
Nuk besoj se asnjė njeri nė botė nuk vret veten nėse nuk ka rrethana tė atilla qė e ēojnė nė vetėvrasje. Unė jam i bindur qė Mehmeti vrau veten sepse nuk duronte dot kritikat, vėrejtjet e ndryshme. Ajo psikozė qė mundonte Mehmetin u duk nė Kongresin e Partisė, nėse ju kujtohet nė atė kohė. Mehmeti nuk kishte gjallėri nė shkathtėsinė e tij, pėrkundrazi, megjithėse ai foli, por mė tepėr recitoi se sa foli.
Ku ishte gabimi qė kishte bėrė Mehmet Shehut?
Gabimi i rėndė qė bėri Mehmeti ishte ai gabim qė Mehmeti e dėnonte vetė dhe ka dėnuar shumė njerėz pėr atė gabim, qė lejoi fejesėn e djalit me njė familje qė konsiderohej nė atė kohė e deklasuar. Mehmeti kėtė gjė nuk e bėnte pėr tė tjerėt.
Mos ishte njė kurth qė iu bė Mehmetit?
Jo, e zgjodhi vetė. Unė nuk diskutoj problemin si e bėri, qysh e bėri.
Ky ėshtė mėkati mė i madh qė ka bėrė Mehmet Shehut?
Ai ėshtė njė mėkat qė ka bėrė.
Ju edhe sot mendoni qė Mehmet Shehu ishte njė poli agjent?
Ah ky ėshtė njė tjetėr problem. Pėr sa i pėrket asaj qė thuhet pėr Mehmetin, unė pėr vete personalisht nuk kam ditur se ēfarė dokumentesh kishte. Pasi u vra Mehmet Shehu, mua mė thirri nė zyrė Enver Hoxha dhe mė pyeti, tha je ti nė dijeni tė atyre dokumenteve qė na kanė ardhur nė 1964 nga Vjena lidhur me Mehmet Shehun. Unė me tė vėrtetė nuk dija gjė dhe i thashė jo, nuk jam dijeni. Mė tha qė kanė ardhur atėherė disa dokumente me tė cilat tregohej se Mehmet Shehu ishte agjent i anglezėve, por unė dhe Hysniu i lexuam, i pamė, por konkluduam qė mund tė ishte njė provokacion i rusėve pėr tė na pėrēarė.
I kishte sjellė ambasada jonė, ku i kishte marrė?
I kishte dorėzuar njė X njeri, i panjohur, pa emėr. Kėto dokumente Enveri u ngrit nga tavolina e tij, shkoi nė kasafortėn e Hysniut, kishte vdekur, nga atje i nxori dhe m’i dha mua, shikoji tha. Unė i pashė njė e nga njė, skeda, anglisht ishin tė tėra. Me porosi tė tij i mora dhe i ēova pėr pėrkthim.
Kėto ishin materiale tė shkruara nė mėnyrė tė thjeshtė, apo ishin dokumente komprometuese qė Mehmet Shehu kishte firmosur diēka ose...
Jo s’kishte firmosur, ato ishin skeda, ku Mehmet Shehu pretendohej tė ishte agjent. Mė vonė nė 1987 ambasadori jonė nė Argjentinė, merr nga njė njeri prapė, njė amerikan, njė letėr, nė tė cilėn thotė se dokumentet qė u janė dhėnė ju nė Vjenė janė tė sakta. Ky ambasador, nė atė kohė, dėrgoi njė letėr pėr Komitetin Qendror tė Partisė. Unė e kam marrė atė letėr, nė mbledhjen e parė, nė fund tė mbledhjes, ua kam lexuar anėtarėve. U thashė qė po ua lexoj kėtė letėr, i thashė unė nuk dua asnjė koment, asnjė diskutim, thjesht ua lexova pėr dijeni dhe kjo letėr tė futet nė arkiv, duhet tė jetė nė Arkivin e Shtetit. Pse unė nuk kėrkova diskutim? Sepse janė diskutime nė erė.
Ju mos e lexuat me qėllimin qė t’i mbushnit mendjen, shokėve tuaj tė Byrosė se Mehmet Shehu ka qenė agjent dhe unė meritoja tė isha pasardhėsi i Enver Hoxhės?
Jo, jo, s’kam tė atilla punėra. Unė e lexova se erdhi, se po ta kisha futur nė sirtar, sot e pe ti, ai djali doli dhe e bėri botėrisht, po tė mos e kisha lexuar unė, sot do tė ngriheshin tė gjithė dhe do tė thoshin pse e ke fsheh.
Vėrteton kjo realisht qė Mehmet Shehu ka qenė agjent?
Unė them kėtė gjė nė libėr, qė kėto janė lexuar, janė tė shkruara, por a janė tė vėrteta, askush s’e thotė dot. Nuk ka asnjė dokument qė tė thotė kėto janė tė vėrteta. Ēfarė do tė thotė tė thuash qė janė tė vėrteta? Ato janė, X-i bėri kėtė, takojeni filanin, merrni tė dhėna nga filani. Unė mund tė them sa tė duash. Derisa nuk ka ndonjė dokument qė ky ka qenė, ma vėrtetoi, tani s’them dot. Nėse mė bėn mua pyetjen a ka qenė? Unė tė them s’di gjė, s’mund tė them qė ka qenė apo s’ka qenė. S’kam asnjė dokument.
Pėr ata qė kanė dyshime se Mehmet Shehu mund tė jetė vrarė, si mund t’i hiqen kėto dyshime, duke pasur teori qė ka bėrė rrugė tė nėndheshme poshtė vilės...
Kur ėshtė vetėvrarė Mehmet Shehu, tė nesėrmen nė mėngjes mė mori nė telefon oficeri i tij, Ali Ēeno. Mė mori nė telefon dhe mė thotė, ore ky ka vrarė veten. Kush ky, i thashė unė. I the kujt i thashė unė. Po tha, njoftova ministrin e Brendshėm. Nė atė kohė ishte ministėr Feēor Shehu. Mirė i thashė unė.
Si ėshtė e mundur qė ju u njoftuat nė mėngjes kur ajo ka ndodhur nė 1 tė natės, kur ishte zbuluar nė atė kohė...
Nuk e di kėtė. Nė atė kohė vajta menjėherė tek Enveri, ia thashė kėshtu-kėshtu. Enveri u shtang nė vend, mbeti tha pse e bėri kėtė. Nė kėtė kohė vjen Kadri Hzzbiu, qė i kishte thėnė Feēori dhe erdhi ai.
Kadriu nė atė kohė ēfarė ishte?

Ministėr i Mbrojtjes. Edhe Enveri i tha Kadriut, ore meqė erdhe ti shko nė shtėpinė e Mehmetit mos ka lėnė ndonjė gjė. Vajti Kadriu dhe kishte lėnė njė letėr Mehmeti, ėshtė bėrė publike. Kaq ėshtė kjo ngjarje nė atė kohė, kaq mund tė them pėr figurėn e Mehmetit. Nuk mund tė them unė personalisht se ishte i tillė. Pėr mua figura e Mehmetit, pėrveē kėtyre fakteve qė po bisedojmė, ai ka qenė njė njeri i ditur, njė kuadėr shumė i zoti, nga ēdo pikėpamje, pėrveē luftėtar dhe trim, ishte dhe korrekt. Ai drejtonte Kryeministrinė dhe me mua raportet kanė qenė miqėsore, nuk shkonim shumė me njėri-tjetrin. Por kjo s’do tė thotė qė ne s’punonim me njėri tjetrin, pėrkundrazi, kur Mehmeti kishte probleme nė Kėshillin e Ministrave me arsimin, kėto i kisha unė, mė merrte gjithnjė nė telefon. Mė thoshte, i ke parė kėto materiale qė kemi ne, ke ndonjė vėrejtje. I thosha unė mendimin tim dhe pikė. Tregon qė ishte shumė korrekt.
Ishte vitit 1981 pėr tė cilėn po bėhet fjalė, ishin vitet e fundit tė jetės sė Enver Hoxhės, ishte periudha kur anėtarėt e Byrosė, ministrat, tė cilėt pėrgjithėsisht vinin nga periudha e luftės, ishte brezi i luftės, ishin rritur dhe fėmijėt e tyre ishin rritur, kishin filluar martesat e kėshtu me radhė. Ka njė teori sipas tė cilės pėr shkak edhe tė sentimentėve prindėrore, martesat, fejesat, kunatat e kėshtu me radhė, fillua dhe krijuan njė atmosferė, e llokoēitėn bllokun nė atė periudhė. A ka luajtur rol kjo gjė dhe a ishte pjesė dhe vetėvrasja e Mehmet Shehut, e kėsaj atmosfere, e kėsaj lufte dhe pėr rrjedhojė kishin filluar shikimet kush do tė ishte pasardhėsi...
Jo, nuk ka gjėra tė tilla, s’ka pasur.
Po nė pėrgjithėsi nė atė kohė?
Nuk janė kėto faktorė qė kanė pėrcaktuar qėndrime tė ndryshme, vėrejtje tė ndryshme, llogari tė ndryshme pėr sa i pėrket rolit dhe veprimtarisė sė udhėheqjes sė partisė.
Po njė luftė e ftohtė, e heshtur, e nėnkuptuar ndoshta mė shumė, pėr pasardhėsin e Enver Hoxhės ka pasur?
Nuk ka pasur fare. Deri nė minutėn e fundit tė gjithė ne, duke pėrfshirė edhe mua qė po flas, ishim tė bindur se pasardhėsi i Enverit ishte Mehmet Shehut, veēanėrisht pas vdekjes sė Hysni Kapos, kjo u bė fare e qartė. Pse? Mehmeti ishte kryeministėr, u bė edhe ministėr i Mbrojtjes, u bė dhe sekretar i Komitetit Qendror tė Partisė, se mori vendin e Hysniut, me njė fjalė zuri tė gjithė postet themelore nė qeveri dhe parti. Tė tėrė e respektonin.
Mos ishte pikėrisht ky moment ku familja e Enver Hoxhės, ndoshta nuk do tė ndiheshin tė sigurt me Mehmet Shehun si pasardhės. Nexhmije Hoxha ka pasur ndonjė rol nė kėtė periudhė?
Kėto janė tė tėra hipoteza qė nuk qėndrojnė, nuk kanė lidhje as me ngjarjet qė kanė ndodhur.
Pra vdekja e Mehmet Shehut nuk ka lidhje me njė...
...Absolutisht nuk ka lidhje, ka lidhje vetėm me veprimtarinė e Mehmetit, me atė qė bėri, si u interpretua ajo, si Mehmeti i interpretoi vetė, si Mehmeti e ndjeu veten nė ato situata.
Vėrtetė ishte kaq e rėndė ajo ēfarė kishte bėrė Mehmeti, fejesa e djalit me njė vajzė tė deklasuar, e cila nė fakt ishte pjesė e ekipit tė kombėtares sė volejbollit tė femrave, dilte jashtė shtetit me Dinamon, i ati ishte profesor nė universitet. Vėrtetė ishte kaq e rėndė ajo qė kishte bėrė Mehmet Shehu?
Me tė vėrtetė tronditja e Mehmetit ėshtė pak e ēuditshme. Thelbi ėshtė qė kushdo qė priste njė vendim ishte Kongresi i Partisė, qė u bė nė nėntor tė 1981. Shumė njerėz prisnin qė nė Kongres t’i jepej goditja Mehmetit. Unė mbaj mend ata kineastėt, kėta qė na marrin nėpėr filma, mė kanė ardhur mua edhe mė thoshin, aman thuaj shokut Mehmet tė vesh ndonjė kostum tjetėr, se kishte veshur njė kostum tė zi. Ndėrkohė qė tė tjerėt ishin me kostume tė ēelura. Mehmeti ishte nxirė fare, se priste ndonjė gjė nga Kongresi, por s’ndodhi asgjė, mbajti tė tėra funksionet. Pra, efektivisht nė anėn thelbėsore se goditja mund t’i jepej aty po tė ishte ndonjė hall qė duhej dėnuar. Jo nuk u bė kjo, ajo mbledhja e Byrosė Politike ishte formale nga njė pikėpamje, se s’kalonte dot, formalisht. Unė mendoj, nuk e di, apostafat ishte lėnė nga Enveri pas Byrosė Politike qė me atė tė mbyllej ajo ēėshtje dhe tė mbaronte, nuk kishte asnjė qėllim tjetėr ajo mbledhje. Por, duket qė Mehmeti s’e duroi dot, sigurisht edhe kuptohet nga njė pikėpamje po tė kesh parasysh karakterin e tij, s’kishte ndonjė motiv tjetėr.
Pas vdekjes sė Mehmet Shehut, pasardhėsi menjėherė u mendua qė mund tė ishit ju, apo kjo gjė me kalimin e kohės filloi tė ngjizej?
Ėshtė menduar. Unė pėr veten time s’e kam menduar, por ishte pak a shumė, se unė kisha edhe funksionin e sekretarit tė Komitetit Qendror, u bėra dhe President i Republikės. Kėshtu qė, mora dy funksione.
Atėherė fillove tė kuptosh se mund tė ishit ju pasardhėsi...
Kjo ishte njė shenjė qė siē duket do tė zėvendėsoja.
Enver Hoxha ua ka thėnė ndonjėherė kėtė?
Jo. Nė fund, diku nga viti 1984-1985, njė muaj pėrpara se tė vdiste, ishim nė shtėpinė e tij, unė, Adili dhe Hekuran Isai, po diskutonim pėr probleme tė ndryshme. Ai tha e shikon, unė jam sėmurė, do ta kem tė gjatė nuk e di, por tani ēdo gjė iu bie juve. Ti, i tha Adilit, interesohu pėr problemet ekonomike, Hekuranit i tha tė merret me problemet e brendshme tė vendit. Mua mu drejtua, ti tha, merru me ēėshtjet politike. Ju tė tre, na tha, e keni nė dorė tė gjithė punėn. Ky ishte testamenti i tij. E kam shkruar edhe nė libėr, pėrveē kėsaj asgjė tjetėr mė nuk ka thėnė.
Ju pėrmendet dy momente nga ‘85-’90 qė ishte problemi ekonomik dhe problemi politik. Ka dy momente tė tjera qė doja t’ju pyesja. A e ndjenit ju peshėn e tė qenit pasardhės tė Enver Hoxhės? E dyta, kur e kuptuar qė sistemit i kishte ardhur fundi dhe Shqipėria domosdoshmėrish do tė ndryshonte?
Nuk ka dyshim qė qenie ime nė krye tė vendit ishte e vėshtirė. Pėr ēfarė arsye? Unė zėvendėsoja njė personalitet tė tillė siē ishte Enver Hoxha. Ai ėshtė njė personalitet me rėndėsi shumė tė madhe pėr historinė kombėtare tė Shqipėrisė.
Vazhdoni t’i qėndroni kėtij mendimi akoma?
Jo vazhdoj, por unė mendoj qė Shqipėria e jonė edhe sot edhe tė nė tė ardhmen duhet ta respektojė dhe ta nderojė kėtė figurė tė madhe historike tė popullit shqiptar. Kėtu nuk ėshtė ēėshtja je dakord ti apo s’je dakord me tė, ti mund tė mos jesh dakord me Ismail Qemalin, por Ismail Qemali ėshtė figura e madhe. Nuk ka figurė tjetėr historike qė 40 vjet me radhė mbajti lart flamurin e Shqipėrisė, Shqipėrinė e lirė dhe tė pavarur. Unė nuk hyj nė diskutim pėr kėtė ēėshtje. Kjo ėshtė bindja ime. Unė mendoj qė edhe nė tė ardhmen historia jonė do ta ketė gjithmonė kėtė figurė, njė figurė tė madhe pėr atė pjesė tė historisė qė i takon, jo mė tepėr.
Mund t’i thoni njė herė njė tė keqe Enver Hoxhės?
E keqja e Enver Hoxhės ėshtė qė Shqipėria nuk i realizoi tė gjithė ato synime qė kishte Enver Hoxha, dhe kjo pėr fajin e Enver Hoxhės, timen dhe tė gjithė ne qė ishim nė krye, nuk e realizuam dot atė Shqipėri qė duam. Pra, unė duke marrė postin e Enver Hoxhės, e ndjeja veten shumė tė vogėl pėr tė qenė Enver Hoxha.
Pra e ndjenit peshėn e tė qenit pasardhės i Enver Hoxhės?
E ndjeja nė kontakte me popullin, megjithėse mė donin, mė respektonin, e ndjeja qė ndryshe ėshtė Enveri dhe ndryshe unė.
Masat qė morėt ju ishin pėr tė evituar rrėzimin e komunizmit nė Shqipėri apo pėr tė sjellė pluralizmin?
Deri nė atė kohė nė 1990 ne luftonim pėr tė evituar rrėzimin e komunizmit, duke i krijuar sistemit mundėsi tė reja, t’i pėrshtateshe kushteve tė reja qė u krijuan. Kur erdhi momenti i lėvizjes studentore, jemi tani nė fund tė vitit 1990, atėherė ishte e qartė pėr ne, pėr tė gjithė, ishte e qartė qė tashmė nuk ka rrugė tjetėr, por nė atė kohė, jo vetėm s’ka rrugė, por tashmė kalimi duhej bėrė nė mėnyrė qė tė mos ndodhte asnjė incident se kishte mundėsi pėr gjakderdhje.
A kishit indikator nga shėrbimet sekrete qė gjėrat po lėviznin, indikatorė nga shkrime qė bėnin intelektualė tė ndryshėm, Ismail Kadare, Sali Berisha, Ylli Popa, Servet Pėllumbi e kėshtu me radhė...
Po. Domethėnė indikatorė nga organet e sigurimit nuk kam pasur gjė. Nga kėto kėtu nuk kishte gjė. Nė gusht tė vitit 1990 unė kam bėrė njė mbledhje tė intelektualėve nė Tiranė, ku ishin tė gjithė kėto emra qė pėrmende ti, pra Ismail Kadare, Sali Berisha, Dritėro Agolli, ishin 100 e disa intelektualė. Kėrkoja nga ata mendimin lidhur me zhvillimet, ēfarė propozimesh bėnin. Nė atė kohė ne kishim shtruar problemin e demokratizimit tė jetės, nė kuptimin qė tė demokratizohej mendimi, qė ēdo njeri tė fliste lirisht.
A mund tė kishte demokraci mendimi pa demokraci politike?
Do tė vij edhe kėtu. Nė kėtė plan qė them unė, folėn tė gjithė shokėt, ishin tė kėtij mendimi qė thashė edhe unė. Nė njė moment, kur e pashė qė nuk po shkonin mė tej, shtrova unė ēėshtjen, ore shokė, thashė, si mendoni, a duhet ne tė kalojmė tek pluripartizmi? Pėrgjigjen e parė e dha Luan Omari, qė e shpjeguan se pse tek ne nuk janė kushtet pėr pluripartizėm. Pastaj foli Sali Berisha...
Ua tha anglisht...
Shqip. Tha se koha nuk ėshtė tek ne sepse populli nuk ėshtė i pėrgatitur, nuk e ka kulturėn e duhur pėr njė shoqėri pluripartizmi. Kadare nuk foli. E pyeta unė se ēfarė mendonte. Ai tha se kėto ēėshtjet juridike s’i merrte vesh.
Ai tė kishte ēuar letėr pėrpara...
Po. Unė i thashė, nėse ka njė njeri qė e di kėtė punė je ti, por nėse s’do tė flasėsh mos fol. Pastaj kaloi me tė qeshur. Pra mendimi i tyre ishte jo. Kjo ishte nė gusht tė 1990. Pa dyshim qė kanė pasur shumė arsye qė ato u rezervuan pėr kėtė, por sidoqoftė, kaq thanė. Kur erdhi lėvizja studentore, atėherė unė dhe shokė tė tjerė ishin tė bindur se tashmė nuk ka ēfarė bėhet nė rrugėn socialiste, por duhet kaluar nė pluripartizėm.
Ishte hera e parė qė e takoje?
Pėrveē takimit me intelektualėt, Sali Berishėn herėn e parė qė kam parė unė, e kam takuar nė Paris, kur ishte sėmurė Hysni Kapo. Por doktori i Hysniut ishte Dine Abazi. Dinia thirri Sali Berishėn dhe Sabit Brokajn qė tė bėhej roje 24 orė, se nuk e pėrballonte dot fizikisht. Aty e kam takuar pėr herė tė parė Saliun, aty kam biseduar mė tė. Pastaj i thashė nė kėtė mbledhje me intelektualėt, hera e dytė, viti 1979 e kam takuar herėn e parė, herėn e dytė nė 1990. Nė 10 dhjetor tė 1990 mė merr Xhelil Gjoni mė thotė qė ka mbledhur disa pedagogė do t’i dėrgojė tek studentėt pėr t’i qetėsuar. I pyes kush janė, mė tha disa emra, midis tyre mė tha Sali Berisha. Mua mė kujtuan se ishin disa nga Tropoja, Azem Hajdari, ja 2-3 tė tjerė. I thashė, thuaj Saliu tė kalojė nga unė njė ēikė, ishte pedagog.
Sali Berisha ishte pjesė e elitės intelektuale tė Tiranės sė asaj kohe?
Pa dyshim. Kishte shkruar edhe nė shtyp nė ato kohė. Ishin mendimet e veta karakter demokratik. E thirra Saliun, kam bėrė muhabet as 2 minuta jo. I thashė, tė lutem shumė, meqė do tė shkosh tek studentėt, i thuaj nga ana ime se unė nuk vajta sot sepse ato nuk vajtėn, nėse ata nesėr shkojnė nė shkollė unė vete pasdite tek ata. Kaq edhe asgjė tjetėr.
A mund tė konsiderohet kjo qė ju e ēuat Sali Berishėn tek studentėt nė atė kuptim qė ishte i dėrguari juaj pėr tė bėrė pluralizmin, si vijues i mėsimeve tuaj?
Jo s’ka lidhje, s’ka asnjė lidhje tjetėr, ky ishte misioni qė i ngarkova unė. Ai vajti, se ēfarė ka thėnė s’e di. Di vetėm qė erdhi tek unė nė 12 e gjysmė tė natės, mė tha kėto fjalė, i thashė unė i the, vajta mė tha, me ata nuk merresh vesh, ēfarė thotė njėri nuk thotė tjetri. Mirė i thashė unė, ia the ato qė tė thashė. Ia thashė, mė tha. Mirė i thashė unė, faleminderit, natėn e mirė, natėn e mirė. Kaq edhe asnjė fjalė tjetėr.
Ju thatė qė nuk keni pasur njė rol specifik pėr dėrgimin e Sali Berishės nė krye tė lėvizjes studentore dhe themelimit tė PD. Ai ishte njė proces pėrtej vullnetit tuaj, s’mund ta kontrollonit dot besoj?
Ēfarė ka bėrė Saliu ėshtė punė e Saliut, s’kishte punė me mua. Me mua kishte vetėm t’i transmetonte atė qė nuk vajta pse s’vajtėn ata nė mėsim dhe do tė veja nėse do tė vendin ata nė mėsim.
Ju keni luajtur rol nė vendosjen dhe nė zgjedhjen e Fatos Nanos si kryetar?
Rol, Fatosin e zgjodhėn ata, komisioni qė u caktua. Nuk ka dyshim qė unė kam qenė pėr Fatos Nanon dhe e kam respektuar si njė njeri i aftė, edhe kur u bė Kryeministėr, jam unė qė e kam iniciuar pėr kėtė detyrė se kam vlerėsuar tek ai njė shok mjaft tė papėrgatitur.
Ėshtė e vėrtetė qė ju pėrpara Fatos Nanos keni thėrritur Maqo Lakrorin pėr t’i propozuar njė funksion tė tillė?
Kam pasur njė ide edhe pėr Maqo Lakrorin, por nuk pranoi.
Ka pasur kandidatura tė tjera?
Nė atė kohė jo.
Pse Fatos Nano dhe jo njė tjetėr?
Mua mė ėshtė dukur njė kuadėr shumė i pėrshtatshėm nė atė kohė, po tė mė pyesėsh sot s’e kam atė mendim.
Pse?
Fatosi tani ka ndryshuar shumė.
Nuk ėshtė Fatosi i asaj periudhe?
Jo, nuk ėshtė, ka ndryshuar negativisht, pėr mendimin tim. Roli qė po luan sot ėshtė shumė i keq, nuk e pėrkrah.
Me mendjen qė jeni sot, kė mund tė vinit nė atė kohė?
Po Fatos Nanon. Pėr atė kohė pėr atė kohė kam qenė i bindur.
Edhe me mendjen e sotme?
Edhe me mendjen e sotme. Por, Fatosi i sotėm ėshtė me para. Fatosi i atėhershėm ka qenė pa para.
Ėshtė sistem kapitalist, sistem konkurrence ku paraja s’ėshtė e keqe si ka qenė dikur, ajo ėshtė e mirė...
Unė s’thashė gjė, ajo tė ndryshon.
Keni luajtur ju mė pas edhe pėr krerėt e partive tė tjera qė u krijuan nė atė periudhė?
Absolutisht jo. As pėr asnjė. Ka shumė njerėz qė thonė tani pse Fatosin e bėrė tė PS, Berishėn nė PD, kėtė e ēove kėtu, jo, jo asnjėrin.
Nuk donit apo nuk kishit mundėsi?
Nuk ishte nė linjėn time qė tė interesohesha. Unė tė thashė, e dėrgova Berishėn pėr tė vendosur raportin tim me studentėt, pėr tė sqaruar raportin tim me studentėt, vetėm kaq. Pastaj se ē’bėnin studentėt pėr tė krijuar PD, ku u fut dhe Berisha, kjo s’mė intereson mua, ėshtė punė e tyre. Ndėrkohė Skėnder Gjinushi krijonte PSD, ishte punė e tij, s’u konsultua me mua kėtė gjė. Po, thashė jam i interesuar pėr PS qė rrjedh nga Partia e Punės. Edhe sot qė ne bisedojmė unė s’jam anėtar i PS, por jam i majtė, s’e njoh fare Edi Ramėn, s’takohem ndonjėherė me tė.
S’e ke takuar kurrė Edi Ramėn?
Nuk them se s’dua ta takoj, s’ka ndonjė inat, s’e kam takuar se s’e quaj tė nevojshme.
Po nė vitet ’90 ia keni dėgjuar emrin?
E kam dėgjuar emrin e tij dhe pikėpamjet e tij. E kam dėgjuar dhe e dėgjoj.
Po me Sali Berishėn dhe Fatos Nanon jeni takuar?
Asnjėherė mė. Jam takuar si gjithmonė nė funksion tė detyrės, me kėta jam takuar.
Kush ėshtė njė pishman, njė gjė qė ju ka mbetur merak nga periudha 45-vjeēare e sistemit komunist, tė cilėn do tė donit ta bėnit ndryshe nga ē’e keni bėrė?
Ēėshtje personale nuk kam. Shtetėrore kam kėtė, do tė doja qė Shqipėria tė kishte pėrparuar mė shumė, domethėnė, ajo koha jonė tė ishte shfrytėzuar mė mirė pėr njė zhvillim mė tė madh tė vendit tonė, veēanėrisht nėnkupton zhvillimin ekonomik dhe kulturor, sidomos nė fushien ekonomike mund tė bėhej mė shumė.
Pėrmes kėsaj mendoni se do tė ruhej mė shumė sistemi komunist?
Ėshtė e vėshtirė tė mendohet ndryshe nga raportet e komunizmit nė botė. Komunizmi nė Shqipėri ėshtė i lidhur me sistemin komunist nė botė. Ndryshimet qė ndodhen nė botė, ndodhėn nė Shqipėri.
A jeni pishman pėr kėtė?
Jo, bota rrotullohet
 (5.06.2010)

tiranaobserver

Flet poeti, mbledhėsi i folklorit tropojan, Hamit Aliaj

Intervistoi: Albert Zholi

Njė njeri i qetė, i sinqertė, qė nuk bėn kurrė zhurmė. Dhe pse ka botuar shumė libra dhe pse ka shumė njohje, ai ka ecur nėpėr rrugėt e jetės duke shkruar me penė dhe heshtur me gojė. Poezitė e tij janė vlerėsuar shumė sidomos nga Rexhep Qose, por kur e pyet Hamitin pėr kėtė vlerėsim tė Qoses ai mbledh supet dhe me modesti thotė, ka shprehur diēka tė zakonshme.

Lindur nė fshatin Kasaj, pronat e tij i ndanė vetėm njė gur nga pronat e familjes sė Kryeministrit shqiptar (fshati Viēidol, lagja Prifsh), por ata s’kanė kėmbyer asnjė fjalė edhe kur bagėtitė e familjes sė njėri tjetrit hynin nė pronat jo pėrkatėse. Shumė poezi tė tij janė kthyer nė kėngė qė kanė lėnė gjurmė jo vetėm nė pjesėn veriore, por nė gjithė Shqipėrinė. Mėsues gjimnazi nė Tropojė, ai ka lėnė emėr dhe respekt tė veēantė tek nxėnėsit e tij, tė cilėt sot e kėsaj dite e nderojnė dhe ēohen nė kėmbė kur e hasin nė
lokalet e kryeqytetit. Largimi nga vendlindja, ka qenė njė nga vendimet mė tė rėndėsishme tė jetės sė tij, pasi ai e cilėson Tropojėn vend tė magjishėm, qė dora e zotit e ka lėshuar nė tokė pėr tė parė parajsėn e vėrtetė, qė brenda njė dite tė buisin tė katėr stinėt. Ndoshta kėtij poeti do ti shkonte mė sė miri fjala e urtė popullore “I menēuri hesht dhe kur bėn vepėr duke qėndruar nė fund, i pa dituri bėn zhurmė pėr asgjė dhe del nė krye tė turmės”. Kur e njeh dhe bisedon me Hamitin, pa dyshim merr me vete mėsimin e pėrhershėm qė, librin mos e hiq nga dora, fjalėn mos e nxirr pa e peshuar.

Rexhep Qosja pėr poezinė e Hamit Alisė:
Hamiti ėshtė poet i mendimit aq subtil, i pamjeve aq krijuese, i figurave aq origjinale. Poet qė tė bėn mik tė pėrjetshėm shpirtėror. Hamiti ėshtė njė poet qė do ta nderonte ēdo letėrsi evropiane.
Mes shtėpisė sė tij nė Kasaj dhe shtėpisė sime nė Vuthaj, ka njė majė qė kalohet me disa hapa.

Z Hamit ju keni lindur dhe jeni rritur nė Tropojė. Ēfarė do tė thotė pėr ju ky vend?
Tropoja ėshtė njė nga vendet mė tė bukura, mė fantastike tė trojeve arbėrore, si njė tokė e rėnė nga qielli. Nė njė ditė nė kėtė vend tė magjishėm mund tė jetosh tė katėr stinėt. Majė maleve do shohėsh borėn, mė poshtė nė bjeshkė duket se nė stinėn e vjeshtės, pak mė poshtė nė lulnaja, qė do tė thotė pranverė dhe mė poshtė lugina qė tė sjell stinėn e verės. Gjithė Tropoja ėshtė njė luginė, qė nga Fierza dhe deri nė kufij me Kosovėn nė Morinė sheh njė vend tė mrekullueshėm. Vetiu nė kėtė vend bėhesh poet, shkrimtar, artist, valltar, piktor, kėngėtar, shkencėtarė..etj…Natyra, zoti, bėn njeriun dhe njeriu i pėrshtatet natyrės.

Kur e keni shkruar poezinė e parė dhe kush ka qenė ai qė ka zbuluar talentin tuaj?
Poezinė e kam shkruar nga mosha16 vjeēare, nė gazetėn Mėsuesi tė asaj kohe. Unė atėherė isha nė vitin e dytė tė shkollės sė mesme pedagogjike, pra dhe unė pėrgatitesha pėr mėsues. Nisa nja dy poezi me zarf duke parė adresėn tek gazeta. Ishte fiks data 7 Mars 1972. Kur pashė gazetėn qė ,kish botuar poezitė e mia nuk mund ta besoja. Kisha njė gėzim tė madh qė nuk mund ta shprehja. E mbaja atė gazetė si diēka tė shenjtė. Mburresha me veten. Ky botim mė dha shumė forcė ku pas kėsaj fillova tė botoj reportazhe tek gazeta Rinia, Drita. Ēuditėrisht, asgjė nuk mė ėshtė kthyer mbrapa dhe pse nė atė kohė isha vetėm 17 vjeē. Kur kam mbaruar shkollėn e mesme kisha fituar dy ēmime Republike. Njė herė pėr gazetėn Zėri i Rinisė nė konkursin pėr shkollat e mesme tė Republikės mora ēmimin e parė. Mė vonė dėrgova ca poezi nė formė libri. Ishin gjithsej 60 poezi. Mė dhanė ēmimin e tretė. Titullohej Udha e
zogjve, nė konkursin e 30-vjetorit tė themelimit tė Ushtrisė ku ishin paraqitur 70 poetė. Pastaj dėrgova njė cikėl nė gazetėn Zėri i Rinisė. Aty ishte redaktor shkrimtari dhe njeriu i mirė, skenaristi, (ndjesė pastė) Vath Koreshi. Ai i ndihmonte shumė talentet e reja. Njėkohėsisht kisha dėrguar pėr botim njė libėr me poezi nė shtėpinė botuese Naim Frashėri. Isha 18 vjeē. Ai libėr u pranua duke bėrė krasitjet e kohės dhe duke pasur parasysh ideologjizmat e kohės. Ky libėr u titullua “Bjeshkėt janė mbiemra ime”. Ky libėr pati shumė sukses.

Ku i fillove studimet e larta?
Nė vitin 1974 fillova shkollėn e lartė nė Tiranė pėr gjuhė-letėrsi. U vendosa nė godinėn nr. 14 dhoma 20, sė bashku me Filip Cakulin dhe Skėnder Buēpapaj. Filipi ishte shumė i zgjuar por dhe shumė shakaxhi. Unė isha i vetmi nė atė kohė qė erdha nė shkollė tė lartė me njė libėr tė botuar. Kryesisht Filipi bėnte shaka me kinezėt qė mėsonin shqip sa mund tė them qė e tepronte me ta, sepse shakatė atėherė keqinterpretoheshin. Mund tė them qė ai ka shpėtuar pėr qime me kėto shaka tė kripura.

Me cilėt poetė dhe shkrimtarė u lidhėt nė atė kohė?
Me shumė, por do tė veēoja sėrishmi Vath Koreshin por u njoha dhe me Kadarenė dhe Agollin. Nė atė kohė Kadareja na jepte leksione pėr letėrsinė moderniste. Por ai ishte pėrkohėsisht nė kėto leksione . U bė njė kėrkesė nė vitin 1975 pėr tė bėrė libra. Ishim 3 bashkpatriotė qė vendosėm tė botonim njėkohazi, Skėnder Buēpapa, Avni Mulaj (poeti dhe jo kėngėtari, poeti qė tashmė ka ndėrruar jetė), dhe unė. Librat i botuam njėherėsh dhe u bė njė promovim nė Lidhjen e shkrimtarėve. Ishte njė nismė e poetėve verior. Fjalėn nė kėtė promovim e mbajtėn Fatos Arapi, por folėn dhe Kadareja, Agolli etj. Nga ne fjalėn e mbajti Avniu sepse ishte mė i madh se ne, ndėrsa unė dhe Skėnderi ishim nė vit tė parė.

Ēfarė do tė veēonit nga takimet me Ismail Kadarenė?
Nė radhė ta pėr unė do tė thosha se Ismaili mbetet shkrimtari mė i madh shqiptar, mendjendritur. Kontaktet e mia me tė kanė qenė tė zakonshme. Kam ndjerė emocion kur mė ka thirrur dy herė pasi kish lexuar dy cikle me poezi tė miat tė botuara tek Drita, apo tek revista Nėntori. Bile mė ka thirrur nja dy herė dhe nė shtėpi. Ajo qė mė ka ngel mė shumė nė mėndje nga takimet me tė ka qenė kur do botonte novelėn “Komisioni i festės”. Unė se besoja se ma dha pėr ti dhėnė mendim. Sigurisht, kur e lexova, ngela i mrekulluar dhe nuk kisha ēfarė ti thoshja. Kur ja dhashė i tash qė jam ende i emocionuar nga kjo vepėr dhe s’kisha asnjė vėrejtje

Pas mbarimit tė shkollės sė lartė, nuk patėt mė lidhje me Kadarenė?
Unė pas mbarimit tė shkollės bėra njė vit stash. Pastaj do mbroja diplomėn. Ligji nė atė kohė pėrcaktonte se kush mbaronte shkollėn e lartė mbi notėn 8, provimet e diplomės po tė donte mund ti mbronte me temė diplomė, nqs s’donte jepte provime. Mua mė caktuan pėr mbrojtje tė diplomės edhe me dėshirėn time temėn “Eposi i kreshnikėve tė veriut”. Nė atė kohė Ismail Kadareja kishte botuar pėr kėtė temė nja dy tre artikuj ose esse tek gazeta Drita. Unė isha dhe jam i mendimit se siē ėshtė pranuar isopolifonija labe nėn mbrojtjen e UNESKOS, ashtu tė mbrohet dhe Eposi i Kreshnikėve tė veriut. Unė e njihja mirė kėtė teme dhe mė caktuan Ismail Kadarenė si udhėheqės artistik dhe pėrgjegjės pėr temėn time. Pikėrisht, nė atė kohė ai thirret nė Paris se do tė botohej libri “Dimri i madh” S’di dhe se sa do tė vononte ndaj, mė caktuan Dhimitėr Shuteriqin si udhėheqės apo si drejtues tė temės
sime. Shuteriqi ishte njė studiues i madh dhe shumė serioz. Mė dha njė ndihmė tė madhe pėr mbrojtjen e temės. Ajo temė u vlerėsua maksimalisht. Bile Shuteriqi mė thoshte se me atė temė duhej tė mbroja tituj shkencorė.

Si Eposi i kreshnikėve, cilat grupime poezish mund tė pėrmendni sot nė botė?
Shkenca studimore botėrore qė merret me hulumtimin e krijimtarisė dhe historisė sė popujve, pėrsa i pėrket zhvillimeve tė tilla nė periudhėn e mesjetės, ka veēuar disa epose si Vedat indiane, kėngėt e Rolandit nė Francė, Kėnga Nibelungėve nė Gjermani, kėngėt pėr Robin Hudin nė Angli, Kėngėt e Rolandit nė Francė, (nė lashtėsi janė vėllezėrit Dioskurė, para Homerit, nė Greqi). Pra, kėto kėngė, legjenda, poetike paraqesin trimėrinė, bukurinė, forcėn, dashurinė nė mėnyra nga mė tė ndryshmet, siē ėshtė Muji dhe Halili tek ne. Dy monumente ka kultura e jonė nga lashtėsia e deri mė sot qė veēohen, nė krijimtarinė gojore, nė historinė e hershme, apo atė tė shkruar dukė e barazuar me 5 eposet e mėsipėrme… E para ėshtė Kanuni, i cili ka 1240 nene ėshtė si njė kushtetutė pėr Arbėrinė e gjithėkohėshme. Pavarėsisht interpretimeve qė i bėhet sepse flet pėr gjakmarrjen, vetėm 16 nene tė
Kanunit flasin pėr gjakmarrjen tė tjerat flasin pėr ligjet nė jetėn e pėrditshme. Nenet e Kanunit janė parandaluese, pėr tė mos vrarė, pėr tė mos kaluar nė gjakmarrje. Nga akademitė serbe janė pėrhapur ide se shqiptarėt nuk janė shtetformues, por ky Kanun i hedh poshtė tė gjitha teoritė e tyre. Kur serbėt s’kishin njė shtet ne kishim njė Kanun. Kur bota s’kishte njė kushtetutė ne e kishim njė kanun. Ndaj dhe e vranė At Gjeēovin. Ajo ishte njė kushtetutė mesjetare mjaft e avancuar pėr kohėn dhe e konsoliduar. Disa studiues amerikanė e kanė vlerėsuar Kanunin. Dhe eposi i Kreshnikėve e dyta. Pėr kėtė ka 6 mėtonjės, si serbėt, boshnjakėt, malazezėt. maqedonasit e etj qė e cilėsojnė si tė tyret, por koha dhe shtresėzimet historike e kanė vulosur prejardhjen, ajo ėshtė burimor shqiptare dhe patjetėr UNESKO, duhet ta ēertifikojė dhe ta marrė nė mbrojtje, si pasuri botėrore.

A e keni njohur Dritėro Agollin si jeni njohur dhe si i keni mbajtur lidhjet?
E kam njohur nė njė moment tė ēuditshėm. Ishte viti 1966,unė isha 12 vjeē. Ishte periudha kur shkrimtarėt dhe artistėt i ēonin nė punė prodhuese njė muaj. Dritėroi erdhi nė fshatin tim qė ėshtė shumė afėr Gjakovės. Sot pėr 20 min mund tė shkosh me makinė. Dritėroi erdhi vet i tretė pėr njė muaj. Cdo drekė atė e ftonin fshatarėt pėr respekt duke shprehur dhe bujarinė e tyre. Unė kisha lexuar shumė libra dhe kam qenė shumė i lidhur pas tij. Pa ditur kisha lexuar dhe shumė poezi tė Dritėro Agollit. Edhe sot mė kujtohet qė Dritėroi kishte shkruar njė poezi pėr gjyshen e tij dhe unė e kisha mėsuar atė pėrmendėsh. Ai ishte ulur pranė vatrės nė kullėn tonė. Fėmijėt s’lejoheshin tė futeshin nė odėn e burrave. Por unė isha shumė kurioz dhe u futa duke shkelur rregullat. Dritėroi sa mė pa mė pyet se nė ē’klasė isha dhe se a dija ndonjė vjershė. Po i them unė, di. Unė recitova dy tri
poezi tė tij, pa e ditur kush ish. Ai kur mbarova i thotė babait se ky djalė ka talent pėr letėrsi dhe kurrsesi mos ja ndėrpre shkollėn. Mė vonė e kam vazhduar miqėsinė me tė edhe kur studiova nė Tiranė, por dhe mė vonė kur isha mėsues dhe Kryetar i Lidhjes sė Shkrimtarėve nė Tropojė.

Ke pas ndonjė rast qė ke bėrė fjalė me Dritėroin?
Me tė kam bėrė njė replikė vetėm 30 sek nė vitin 1992, kur u bė Kongresi i Partisė Socialiste dhe diskutimin e tij e pritėn me fėrshėllima. Por pas Kongresit e shoqėruan me duartrokitje pasi e zgjodhėn nė Kryesi. Unė e pyeta pėrse ky ndryshim? Epo lufta bėhet nga brenda jo nga jashtė mė tha. Por ai mbetet njė poet i madh, me dimensione shumė tė mėdha njerėzore, human.

Po kur ishe mėsues a e ka vizituar Tropojėn, Dritėroi?
Po. Disa herė….Nė vitin 1986, Drotėroi erdhi nė Tropojė me njė grup shkrimtarėsh dhe piktorėsh, siē bėheshin reklamat e shtetit nė atė kohė, ndihma pėr zonat verilindore. Tropoja asokohe, ishte njė Mekė e vogėl pėr artin shqiptar. Nė njė qytet tė vogėl jetonin dhe punonin 4-5 piktorė tė njohur, po kaq kishte poet dhe gazetarė. Asambli “Dardania”, ishte mė dinjitozi nė Shqipėri. Dritėroi erdhi me Kujtim Buzėn, Fatos Kongolin, Osman Mulėn, etj…E takova tek Hotel Turizmi i Bajram Currit. Pėr njė muaj jam vartėsi i yt,bėj ē’tė duash me mua, mė tha me humor. Nė darkė erdhi dhe u ul nė njė tavolinė vetėm me mua dhe mė tha: Ky vend ka shumė probleme (e kishte fjalėn pėr gjithė Shqipėrinė, jo vetėm pėr Tropojėn). Unė heshta dhe pas nja dy min i thashė: Cilin problem veēon ti? Ai mė tha: Njerėzit bėjnė gabime dhe ndėr kėta njerėz ka shumė tė talentuar qė bėjnė njė gabim i cili mund ti
kushtojė 6 muaj transferim, por, ata njerėz nuk rehabilitohen kurrė dhe ne kemi humbje tė mėdha dhe mė poshtė vijoi: A ke ndonjė personazh tė kėtij lloji, sepse unė do bėj njė cikėl shkrimesh problematike me kėtė temė. Po, i thashė unė dhe i tregova disa raste.

Cfarė do tė veēoje nga takimet e Dritėroit nė krahinėn tuaj?
Njė natė nė krahinėn e Bytyēit, Dritėroi mbajti gjallė gjithė mbrėmjen me 30 burra. Dritėroi dukej si njė urtak i madh qė ka ardhur nga Eposet. Pyeti njė kryetar Kooperative sa bagėti keni si kooperativė, ai i tha 138 lopė. Dritėroi e pyet sėrish: Sa qumėsht merrni nga ato? Ai i tha 200 litra qumėsht. Pse i mbani ėshtė marrėzi! Kryetari i Kooperativės i tha Dritėroit se, ti ishe sot nė Qafėn e Prushit dhe e pe Gjakovėn me dylbi nga larg. Shyqyr qė kemi kėto lope se komshinjtė tonė nė Kosovė s’kanė asnjė lopė. Dritėroi i tha atij: Ē’flet or burrė. Sa prodhon qumėsht gjithė kooperativa jote prodhojnė 4-5 lopė nė shtėpitė e fshatrave tė Gjakovės se unė kam qenė aty nė disa konkurse poezie. Unė ja bėra me shenjė Dritėroit dhe ai ndryshoi temėn menjėherė dhe tha: Siē ka thėnė Lenini, kapitalizmin do ta mundim kur ta mundim nė rendiment dhe solli si shembull fabrikėn e ēorapeve nė Korēė. Shihni tha ai sa ēorape tė bukura janė kėto dhe ne i blejmė me njė ēmim shumė tė lirė nė Shqipėri, qė do tė thotė e kemi mundur kapitalizmin. Tė gjithė tė pranishmit e pranuan me ovacione kėtė humor shumė tragjik qė bėri Dritėroi. Ai fliste hapur pėr tė metat e sistemit komunist

Njė darkė nė shtėpinė time
Pas 4-5 ditėsh Dritėroi mė thotė do vij tek pleqtė e tu rreth 20 km nga Bajram Curri. Unė e prita me gėzim nė shtėpinė time ku kisha prindėrit dhe vėllain. Nuk ftova asnjė njeri. Dy mė erdhėn tė paftuar. Ishin njerėz tė afėrm tė familjes, njeri prokuror dhe tjetri oficer sigurimi nė ushtri. Darkėn e bėra krejt familjare. Dritėroi mė tha mua: Kėta tė dy na spiunojnė? Jo, I thashė unė, sepse, kėta ēdo ditė pinė njė kafe me ty dhe tė kanė idhull. Ai mė tha: Sonte mund tė flas lirshėm? Po, I thashė unė, je nė shtėpinė tėnde. Atėherė Dritėroi tha; Ē’mut socializmi ėshtė ky, kur ju merrni bukėn 5 km larg dhe se gatuani bukėn vetė? Dhe aq mė tepėr merrni bukė misri. Pėr mua, ishe njeriu i parė nė Shqipėri qė fliste krejt hapur kundėr sistemit.

Mik me Selim Berishėn, vėllain e Sali Berishės!
Dua tė theksoj se Dritėro Agolli ka ardhė 4-5 herė nė shtėpinė time, por mė shumė shkonte tek shtėpia e Sali Berishės. Ai e kishte shumė mik Selim Berishėn vėllain e Sali Berishės. Dritėroi qysh nė vitin 1966, ka qenė disa herė nė shtėpinė e Selim Berishės, ndėrkohė qė doktor Sali Berisha ishte student. Mė vonė, kur ai ka kritikuar disa herė Sali Berishėn i kam thėnė Dritėroit: Vėllain e Sali Berishės e kishe pas shumė mik, ēfarė ke qė sulmon Saliun? Ai mė tha: E kam mik dhe Saliun, por, do them mendimin tim tė pavarur. Unė i thashė, Dritėro kjo nuk ėshtė burrėri, por mė vonė jam penduar, se nė vitin 1999 ai kishte njė proces nė mushkėri dhe u kurua nė njė spital italian, por kėtij gjeniu tė madh si gjithė ne tė tjerėve i mungonin paratė. Dritėroi shpėtoi. Nė mėnyrė metaforikė mund ta them se ėshtė rilindasi i fundit qė ėshtė gjallė.

Lidhjet e juaja me kryeministrin Sali Berisha?
Shtėpia e lindjes sė doktor Sali Berisha, ėshtė vetėm 1 km larg shtėpisė sime. Janė dy fshatra nė kufij tė njėri tjetrit. Njė pjesė e tokės sė pronės sė Berishės ėshtė e ndarė me tokėn time. Pra jemi pėrbri njėri tjetrit nė pronėsitė e tokės. Bėhet fjalė pėr njė pjesė tė tokės, pasi tokat i kemi nė vende tė ndryshme. Pėr ēudi nė kėtė pronė ndarje, ne s’kemi vėnė kurė as gardh, as mur, por kemi vėnė si vijė ndarje vetėm tre gurė. Kėta janė mė shumė si sinore sombolik, pasi bagėtitė e familjeve tona hynin nė tokat e njėri tjetrit dhe kurrė nuk kemi ndarė asnjė fjalė. Ata janė fis me emėr qė dinė tė respektojnė njeriun dhe tė japin mesazhe dashurie dhe respekti. Nga ai fis nuk mbahet mend asnjė grindje, asnjė sherr, familje aristrokrate qė kishin lidhje me Kosovėn dhe qė e kanė shtėpinė nė njė kryqėzim tė rrugėve Bytyē, Berishė, (nė breg tė Drinit), bjeshkėt.

Keni pas takim me Sali Berishėn?
Shumė herė. Unė kam mėsuar nė bankėn ku ka mėsuar ai, paēka se ėshtė 10 vjet mė i madh se unė. Bėhet fjalė pėr shkollėn tetėvjeēare. Kėrcente, lexonte shumė, por ajo qė e veēonte nga shokėt ishte se Sali Berisha recitonte shumė bukur. Sidomos nė shtėpinė e kulturės. Saliu lexonte shumė dhe libra artistikė. Njė shkrimtar nė njė intervistė ka thėnė qė Bibliotekėn Kombėtare e hapte Sali Berisha dhe e mbyllte ai.

Po ndonjė takim tjetėr a do tė veēonit ndonjė takim me Berishėn?
Po. Nė vitin 1999 kur unė bėra kėngėn pėr Azem Hajdarin. Pra tekstin e bėra unė, muzikėn Edmond Zhulali dhe e kėndoi Hysen Koēia. Sė bashku me vėllain e Azemit Rasimin, Edmond Zhulalin, Ndue Ukcama, shkuam nė selinė e PD ti ēonim njė CD me kėtė kėngė. Ai na priti me shumė ngrohtėsi dhe duke dėgjuar kėngėn e Azemit filloi tė lotojė. Shumė bukur e keni bėrė na tha.

Keni pas njohje me Azem Hajdarin?
Azem Hajdarin dhe Azgan Haklajn I kam pas nxėnės. Azemi ishte njeri shumė inteligjent dhe me njė memorie tė ēuditshme. Ishte nė kėrkim tė vetvetes dhe shumė bujar. Unė ndaj dhe i kushtova njė kėngė.

Njė libėr i juaji ka parathėnien nga Rexhep Qosja, si jeni njohur me tė?
Rexhep Qosja ėshtė njė tjetėr gjigand i letrave shqipe. Atė e kam takuar vetėm njėherė nė vitin 2000, kur shkova nė Prishtinė pėr tė realizuar njė film dokumentarė. Shkova nė shtėpinė e tij nė Prishtinė pėr ti marrė njė intervistė. Isha me operator Ilir Buēpapaj. Po realizonim filmin Ylberi I lirisė, pėr [pavarėsinė e Kosovės. S’kishte 6 muaj qė ishte ēliruar. Si personazh kishim figurėn e njė plaku me mjekėr si Sandėr Prosi. Atė vit ishte dhe 100 vjetori i vdekjes sė Naim Frashėrit. Pėr kėtė shkova tek shtėpia e Rexhep Qoses. U habita me bibliotekėn e tij. Tepėr e madhe dhe luksoze. Donim ti merrnim njė intervistė pasi ai kish shkruar njė libėr 600 faqe pėr Naimin. Por ai nuk pranoi. Pse i thamė? Por ja, unė s’mund tė them sėrishmi ato qė kam thėnė nė libėr pėr Naimin. Ai e kishte idhull Naimin. Duhet tė lexoj sėrishmi qė tė jap intervistė na tha. Kur tė vij nė Tiranė dhe tė gjej diēka tjetėr mund tė flas.

Por diku nė njė televizion kosovar por edhe ne TVSH, Qosja ka folur (shkruar) edhe pėr poezinė tuaj?
Po, nė vitin 1992 atij rastėsisht i kishte rėnė nė dorė njė libėr i imi me poezi dhe ai nuk ngurroi tė flasė pėr krijimtarinė time. “Lotin nuk ta fal”, ishte libri im botuar nė vitin 1991. ato ēka kishte folur ai pėr mua unė I vendosa nė hyrjen e njė libri tė botuar nė vitin 1997.

Ju keni shkruar mė shumė poezi epike, pėrse?
Tropoja ėshtė djegur disa herė nė historinė e saj, si nė 1913 dhe 1915 nga serbėt, malazezėt, ajo ka njė histori tė larė me gjak, ndaj dhe unė jam ndikuar nga kjo histori.

Lidhjet tuaja me Xhevahir Spahiun?
Unė qė kur isha nė shkollė kam pas lidhje me tė. Mė pėlqente pėr poezinė e tij, pėr guximin. Edhe pse atėherė ai ishte i dėnuar dhe larguar nga Tirana, shoqėrohesha me shumė dėshirė dhe pse ky shoqėrim mund tė kishte kosto. Bisedat tona gjithmonė silleshin rreth poezisė. Edhe sot kam shumė lidhje me tė.

Ju jeni njė port meditativo-filozofik, por keni shkruar edhe nė zhanėr tjetėr: Kėngė, njė pjesė e tė cilave, sot janė shitur nė Kosovė.

Po. Nė kohėn e ndalimit tė madh, ēuditėrisht tematika e dramės kosovare, tragjedisė mė tė madhe tė kombit tonė nė shekullin e XX, ishte e ndaluar tek ne nė Shqipėri. Asnjė poezi, prozė apo diēka tjetėr nė temėn e Kosovės nuk lejohej tė botohej kėtu. Atėherė unė gjeta njė mėnyrė tė ndėrmjetme pėr ti shpėtuar censurės. Mora nė gjininė e kėngės duke shfrytėzuar motivet e hershme tė letėrsisė veriore shqiptare qė ishin simbole tė cilat censura si kapi dot. Kėshtu bie fjala shkrova, kėngėt “Nė Dardani bie njė tupan”, “Liridona”, “Mota e Gjergj Elez Alisė”, “Kapėrceva Erenikun”, “Tri kala presin njė nuse”, “Prite Azem Galicėn”, etj…Kam shumė nostalgji dhe jam i lumtur qė kėto kėngė kėndohen edhe sot nė ēdo dasėm a ceremoni tjetėr martesore ku mua mė ftojnė disa herė nė vit.

Nė Tropojė pėr ēdo Qershor organizohet “Sofra dardane” ku marrin pjesė rreth 50 grupe folklorike nga gjithė trevat shqiptare.. Lidhja juaj me kėtė Festival dhe me Unionin?

Ėshtė njė aktivitet me shumė vlera. Unioni Artistik i Kombit Shqiptar I drejtuar nga Azgan Haklaj, po bėn njė punė tė mrekullueshme. Ju kam thėnė dhe mė herėt qė, Azganin e kam pas nxėnės nė gjimnaz.
Ėshtė njė njeri me shumė ide dhe me njė shpirt tė gjerė atdhetar. Pėrveē Sofrės Dardane qė pėrmendėt ju, ai ka organizuar dhjetėra aktivitete tė tjera pėr Ēamėrinė, Mitrovicėn, Malin e Zi, Preshevėn, Shkupin etj…Unė i kam ndjekur kėto aktivitete dhe tė shumtėn e herės kam qenė dhe nė grupin organizator ose nė Juri. Janė aktivitete qė i bėjnė shumė nder kulturės Kombėtare dhe idealit tė Rilindasve tanė. E veēoj edhe njėherė meritėn personale tė Azgan Haklajt pėr kėto aktivitet.

26.05.2010

Jolanda Guazzoni nė shkrime dhe kujtime

Pėrkthyesja e Migjenit dhe Mjedės nė italishte, kritikja e viteve 30-40, e filloi nga e para jetėn nė Shqipėri. Sė shpejti nė njė botim, shkrimet, studimet dhe letėrkėmbimet e rinisė pėrgatitur nga e bija, Klara Kodra.

Pak njerėz e kujtuan dje Jolanda Guazzoni Kodrėn (1910-1963). Qendra e Studimeve Albanologjike dhe Instituti i Gjuhėsisė dhe Letėrsisė organizoi nė Akademinė e Shkencave njė takim pėrkujtimor me rastin e 100-vjetorit tė lindjes sė studiueses e pėrkthyeses.

Kolegėt e Institutit folėn pėrballė njėri-tjetrit, botimi i veprės sė plotė tė Kodrės nuk ėshtė akoma gati, kėshtu qė pėrkujtimorja, nė ditėn e lindjes sė autores, 18 maj 1910, ishte e zbrazėt.

Studiuesit Shaban Sinani, Evalda Paci, Spiro Gjoni etj., folėn pėr ēėshtje tė pėrkthimit tė Migjenit nga Jolanda Kodra, tė mendimit tė saj teorik, po edhe tė krijimtarisė origjinale, poezisė sė saj. Ėshtė njė lėndė qė u botua nė shtypin dhe periodikėt kulturorė tė viteve '30-'40 ku botonin albanologėt mė nė zė tė kohės.

Tek "Hylli i Dritės" i Fishtės, "Pėrpjekja Shqiptare" e Merxhanit, "Fryma", "Njeriu", "Tomori" ajo boton studime pėr Naim Frashėrin, Gjergj Fishtėn, Migjenin, Mjedėn. Me kėta dy tė fundit do tė merrej gjatė, pėr pėrkthimin nė italishte tė veprės sė plotė tė tė parit dhe poezive dhe poemave tė tė dytit.

Pas vitit '45, puna e Guzzonit kufizohet nė pėrkthimet qė impononte koha. Ajo ka pėrkthyer nė italishte romane tė pabotuar tė Sterio Spasses, Petro Markos.

E pabotuar ka mbetur edhe njė antologji me poetė shqiptarė tė Rilindjes dhe Pavarėsisė, por jo antologjia nė gjuhėn italiane me poetė bashkėkohės shqiptarė tė viteve gjashtėdhjetė, "ndėr tė tjerė" Kadare dhe Agolli, botuar mė 1967. Paradoksi ėshtė qė kėto pėrkthime u botuan dhe qarkulluan vetėm brenda vendit.

Gruaja vdiq e re, mė 16 gusht 1963. E bija, Klara Kodra, qė ndoqi rrugėt e sė ėmės, bėn njė portret tė Jolanda Guazzoni-t nė pėrvjetorin e njėqind tė saj.

Zonja Klara, para se tė bėhej Jolanda Kodra, cila ishte, Jolanda Guazzoni?

Para se tė bėhej Kodra, Jolanda Guazzoni ishte njė vajzė e re me dashuri pėr studimin dhe librin qė vazhdonte Liceun Klasik nė Romė. Ishte fėmija e njė inxhinieri nga Roma qė ishte edhe skenarist edhe dramaturg. Quhej Alberto Guazzoni, ishte i vėllai i regjisorit tė dėgjuar Enrico Guazzoni, njė nga regjisorėt e njohur italianė tė filmit pa zė dhe qė sot i kushtohet edhe njė rrugė e Romės.

Nėna e saj ishte njė siēiliane, Maria del Sarto.

Jolanda ndiqte liceun nė kohėn qė u njoh me njė student shqiptar, nga Gjirokastra qė vazhdonte shkollėn e lartė pėr fizkulturė, Malo Kodra. Ai kishte vazhduar shkollėn e mesme nė Austri, pastaj e kishin larguar prindėrit prej andej meqė kishte rėnė nė dashuri me njė vajzė vendase. Por kur u dashurua me Jolandėn, u tregua ca mė i zgjuar dhe e mbajti tė fshehtė.

Foli vetėm me prindėrit e Jolandės dhe dashuria e tyre u kurorėzua nė martesė. Maloja e solli nusen e re nė Shqipėri qė t'ua paraqiste prindėrve dhe i vuri para faktit tė kryer.

Kur vjen nė Shqipėri dhe si rrjedh jeta e saj kėtu?

Nė vitin 1931. I shoqi i saj filloi tė punojė mėsues fizkulture nė qytete tė ndryshme. Pėrveē Korēės ka qenė nė Shkodėr, nė Delvinė, Bilisht dhe u kthyen pėrsėri nė Korēė deri nė vitin 1939.

Jetonin nė apartamente dhe qira. Nė Tiranė u vendosėn mė nė fund mė '39-ėn, dhe ndenjėn atje, me pėrjashtim tė njė kohe tė shkurtėr kur Maloja shkonte nė Shkozet nė vitet '50, atėhere kur ata mė nė fund kishin fėmijė, dy vajza, mua dhe time motėr Etelin.

Me tė ardhur nė Shqipėri ajo kishte filluar tė mėsonte shqip dhe tė lidhej me gazetat dhe revistat e kohės. Dhe tė bashkėpunojė me to.

Lidhet me "Hyllin e Dritės" si katolike qė ishte, megjithatė ajo kishte mentalitet tė hapur. Mė vonė bashkėpunon me revistėn "Njeriu" dhe "Kultura Islame". Lidhet edhe me "Pėrpjekja shqiptare", "Shkėndija", mė vonė edhe me "Fryma". Pra ishin gazetat dhe revistat kryesore tė kohės, tė viteve '30-'40.

Cilat janė shkrimet kryesore studimore?

Shkruan dy studime tė gjatė pėr Naim Frashėrin dhe pėr Fishtėn. Nė fillim pėr Fishtėn e boton nė gazetėn "Tomori" dhe mė vonė nė pėrmbledhjen qė i kushtohet poetit mė '43-shin. Quhet "Art Gjergj Fishta nė dritėn e artit tė vet" ku merr nė analizė gjithė krijimtarinė e Fishtės. Studimi ėshtė nė dy gjuhė, shqip-italisht. Botoi nė gjuhėn letrare tė kohės, qė ėshtė ishte gegėrishtja atėherė.

Pėrjuve, cilat janė shkrimet mė pėrfaqėsuese tė Jolanda Kodrės?

Mendoj se janė studimet e gjata qė pėrmenda. Po ka edhe njė artikull shumė interesant pėr Mjedėn pėr poemthin "Shkodra" qė u botua te "Fryma" mė '44-ėn.

Kuvendosen kėndvėshtrimet e saj?

Ajo i shikon kėta poetė nė mesazhet patriotike edhe filozofike. Gjithashtu ajo shikon edhe anė tė veēanta tė formės. Vėren epizmin te Fishta, e krahason me poetė italianė latinė, sepse Jolanda kishte njė kulturė tė gjerė. Pėrveē liceut ajo vazhdonte tė studionte dhe tė formohej vetė. Unė kam trashėguar bibliotekėn e saj tė pasur. Janė me qindra libra.

Cilėtishin miqtė me tė cilėt ajo u afrua intelektualisht dhe shoqėrisht?

Ka patur miqėsi me Lasgush Poradecin, dhe Skėnder dhe Ollga Luarasin, motrėn e Migjenit. Mė vonė me profesor Thanas Kurtin gjatė viteve tė diktaturės.

Migjeni ishte njė nga autorėt qė i kushtoi mė shumė vėmendje. Kur do tė botohen shkrimet dhe pėrkthimet e saj nga ky autor?

E ka dashur shumė dhe e pėrktheu tė plotė mė '61-ishin. Ky pėrkthim ėshtė nė bibliotekat tona. Ka qenė nė qarkullim nga shtėpia botuese "Naim Frashėri". Tani do tė ribotohet nga shtėpia botuese "Migjeni", por nuk ėshtė bėrė gati akoma. Do tė dalė nga vjeshta.

Si ishte jeta e Jolandės pas '45-ės?

Kishte dashur tė vazhdonte veprimtarinė si mėsuese, se nė fillim jepte italisht nė Shkollėn Pedagogjike. Donte tė vazhdonte si mėsuese historie, po atėherė nuk e lanė. Pastaj ajo vazhdoi t'i kushtohej pėrkthimeve dhe ka qenė bashkėpunėtore e jashtme e Ndėrmarrjes sė Botimeve "Naim Frashėri". Veē kėsaj pėrgatiste parathėnie studimore pėr botime tė ndryshme, por nė pėrgjithėsi nuk ia kanė botuar.

Ēfarė ruani nganėnajuaj?

E mbaj mend tė bukur dhe qė komunikonte shumė mirė me ne. Kur ishim fėmijė na tregonte pėrralla tė bukura. Na ka bėrė kukulla prej stofi, shumė origjinale. Nė adoleshencė bisedonim lirisht pėr ēdo problem.

Jolanda ruajti korrespondencė me vėllain dhe me motrėn, por nuk e linin tė shkonte, pėrveē nė '62, njė vit para se tė vdiste, nė moshėn 53 vjeē.

Ruaj prej saj kujtimet e jetės sė saj, shkrime qė i kam pėrmbledhur dhe do tė dalin nė njė libėr, studimet, poezitė edhe diēka nga korrespondenca e saj me babanė tim. Janė diku tek 200 faqe.

"Shekulli

Enciklopedia Shqiptare do dhe duhet tė jetė shumėvėllimshme

Flet Akademiku, Zv/ kryetar i Akdemisė sė Shkencave Myzafer Korkuti

Akademia serbe, ka 50 tema studimore qė i kushtohen albanologjisė
Maqedonia ka vėnė 4 milion euro pėr zbulimet nė Shkup dhe Ohėr, nė 40 milionė lekė nė total
Arkeologėt tanė kanė 4 vjet pa marrė dieta

Nė Qendrėn Kėrkimore Albanologjike po hiqet arkivi dhe biblioteka
Libri im “Qytetėrimet neoitike” ėshtė botuar vetėm nė Gjemani nė atė gjuhė
Vėllimin “Qytetėrimi neolitik dhe noolitik” e botoi Akademia e Heidelbergut
Tė gjitha komentet pėr Skėnderbeun janė vetėm spekulime dashakeqe

Drejtori i Kėrkimeve Albanologjike, frankofoni Adrian Marashi, ka marrė njė vendim, ta heqė arkivin dhe ta bashkojė me bibliotekėn


Intervista: Albert Zholi

Z. Korkuti, kohėt e fundit po flitet shumė pėr Enciklopedinė e Shqipėrisė dhe pėr pėrkthimin nė anglisht tė Fjalorit Enciklopedik tė Shqipėrisė. Mund tė na jepni njė informacion?

Enciklopedia e Shqipėrisė, ėshtė po kaq e rėndėsishme sa dhe Historia e Shqipėrisė. Por duhet theksuar se deri tani nė punėn shumėvjeēare qė ėshtė bėrė, janė pėrgatitur 3 vėllime tė Fjalorit tė Enciklopedisė Shqiptare. Vėllimi i 3-tė pritet tė dalė sė shpejti. Kjo ėshtė njė punė kolosale. Cdo shtet ka nevojė tė ketė Enciklopedinė shumėvėllimshme, ku do tė referohesh pėr tė gjitha fushat e dijes dhe tė shkencės Kėtė duhet tė pėrmbajė dhe Enciklopedia e Shqipėrisė dhe kjo ka pasur dikur njė platformė, dmth, krahas Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, qė pėrbėnte bazėn po shkohej drejt punės pėr Enciklopedinė e Shqipėrisė. Pra ka njė dallim midis Fjalorit Enciklopedik shqiptar dhe Enciklopedisė sė Shqipėrisė. Tani ėshtė, ose janė Historia e Shqipėrisė, Fjalori Enciklopedik i Shqipėrisė dhe njė fazė mė e thelluar ėshtė Enciklopedia e vendit, pra Enciklopedia e Shqipėrisė. Ēdo shtet ka enciklopedinė shumėvėllimshme.

Cfarė do tė pėrmbajė Enciklopedia e Shqipėrisė?

Kjo Enciklopedi do tė pėrmbajė shumėfishin e Fjalorit Enciklopedik Shqiptar. Psh nqs nė njė zė Fjalori Enciklopedik ėshtė disa rreshta, Enciklopedia Shqiptare do ta shtjellojė shumė herė mė gjerė. Do tė ketė tė plotė tė gjitha fushat e shkencės qė ka vendi, florėn, faunėn, historinė, kulturėn etj… pra tė gjitha fushat e jetės sė vendit. Cdo shtet ka dhe duhet tė ketė Enciklopedinė e tija shumėvėllimshme. Kjo platformė pėr Enciklopedinė Shqiptare ėshtė hedh si ide, qysh kur filloi puna pėr fjalorin. Fjalori i Ri Enciklopedik ėshtė tre vėllimesh. Ndėrsa Enciklopedia Shqiptare do tė jetė shumė vėllimshme.

Kush e ka hedhė idenė i pari pėr Enciklopedinė Shqiptare?

I pari e ka hedhur kėtė ide, Akademiku i shquar, njeriu i ditur enciklopedish, Aleks Buda. Kėtė vit ėshtė 100-vjetori i lindjes sė tij dhe jo mė kot e pėrmenda kėtė emėr. Shiko se sa larg i shikonte ai, problemet e ecurisė sė Akademisė sė Shkencave ashtu siē projektoi idenė e Historisė sė Popullit Shqiptar. Botimi i parė nė vitin 1959, ėshtė projektuar si ide, si themel nga ky profesor i shquar i kombit tonė. Enciklopedia e Shqipėrisė, si ide ishte hedhur pasi tė mbaronte Fjalori Enciklopedik i Shqipėrisė. Por tė mbarojė kjo punė, duhej ngritur njė staf cilėsor, shumė i kualifikuar, me dije nga tė gjitha fushat. Ky grup qė pėrgatiti dhe pėrfundoi Fjalorin ishte pranė Akademisė. Tashmė ky grup i specializuar, ėshtė reduktuar, nė njė person dhe ai i ėshtė atashuar Qendrės e Studimeve Albanologjike!!!

Cfarė ka nėn vartėsi kjo Qendėr?

Kjo Qendėr, ka historinė, gjuhė-letėrsinė, arkeologjinė dhe sociologjinė nėn vartėsi. Enciklopedia Shqiptare do tė pėrfshijė tė gjitha fushat, dmth nqs nė Fjalorin Enciklopedik sot, vėllimi qė mbulojnė kėta 4 institute mbulon 40 % tė zėrave, Enciklopedia Shqiptare do dhe 60% tė studimeve qė janė jashtė kėsaj qendre, jashtė kompetencave tė saj. Kėtė punė mund ta bėjė vetėm Akademia e Shkencave, qė koordinon veprimtarinė shkencore nė gjithė vendin.

Pra studiuesit e fushave tė tjera pėr mbulimin e Enciklopedisė sė Shqipėrisė duhet tė kthehet pėrsėri pranė Akademisė?

Por ajo kėtu ishte. Pse duhet ta ēonim jashtė Akademisė sė Shkencave? I kanė ēuar nė njė vend tė papėrshtatshėm, Qendra e Studimeve Albanologjike, ka tė veēantat specifike tė saj dhe nuk mund tė mbulojė ideimin e plotė dhe tė saktė tė Enciklopedisė Shqiptare. Nė asnjė mėnyrė. Pra reforma nė kėtė drejtim ėshtė e gabuar. Unė kam shprehur mendimin edhe pėr Institutet, nuk po gjendet akoma njė harmonizim i tyre i plotė pas reformės. Ėshtė njė ndarje, njė krijim administrate i tepėrt, me krijimin e Qendrės Kėrkimore Albanologjike, por sidoqoftė, ajo ėshtė, por mos tė shkojmė mė tej dhe ta thellojmė kėtė punė. Nuk mund tė bėhet Enciklopedia e Shqipėrisė nė kėto kushte, ai ėshtė njė projekt shumė madhor, shumė me pėrgjegjėsi, shumė profesional dhe specifik qė duhet ta drejtojė vetėm Akademia e Shkencave tė Shqipėrisė. Dhe pėr kėtė kėrkohet njė obligim nga Akademia qė tė zgjedh, jo vetėm tė ndėrtojė strukturėn e vartėsisė por dhe njerėzit kompetentė pasi kėtu nuk shtrohet ēėshtja pėr moshėn, bile ata qė kanė pėrvojė nė punė, qė kanė veprimtarie nė njė fushė, ata duhet tė vijnė nė Redaksinė e Enciklopedisė. Pasi kjo lloj pune kėrkon horizont tė gjerė, shumė, eksperiencė, pasi nuk ėshtė punė qė bėhet nga tė rinj, e s’u bėka nga brezi i tretė. Tė vijnė ata specialistė tė aftė qė kanė dhėnė nė fusha tė ndryshme, sepse s’duhet tė bėhet fjalė pėr moshė. Pra, duhet tė zgjidhen ajka e intelektualėve qė e njohin kėtė punė dhe kėta janė shumė tė paktė nė Shqipėri. Pėr pėrgatitjen e Enciklopedisė Shqiptare duhet tė ndėrtohet njė staf, special, qė mund tė realizoj me pėrgjegjshmėri njė Enciklopedi tė tillė.

Emra konkretė?

Ka shumė. Ata qė kanė punuar me tema tė ndryshme, me studime, me kėrkime, disertacione, qė i pėrshtaten fushės sė Enciklopedisė. Baza, bėrthama e Enciklopedisė Shqiptare, pėr mendimin tim duhet tė jetė nga Fjalori Enciklopedik Shqiptar. Por qė duhet zgjeruar, pėrmirėsuar mė tej. Rezultate e Fjalorit Enciklopedik Shqiptar duhet ti njoh jo vetėm Shqipėria por edhe bota. Pas mbarimit tė Fjalorit ėshtė detyrė, pėrgjegjėsi, seriozitet, tė bėhet pėrkthimi i tij. Ideja ka filluar. Akademia po ngre njė grup tė vogėl qė ta thjeshtojė nga 3 vėllime Fjalorin Enciklopedik dhe tė bėjė njė vėllim special dhe pastaj ta pėrkthejė nė anglisht. Vetėm kėshtu ky fjalor mund tė marrė rėndėsinė e plotė, mund tu shėrbejė tė huajve pėr tė marrė informacion cilėsor pėr Shqipėrinė.

Kjo do tė thotė qė tek ne nuk ėshtė punuar sistematikisht pėr pėrkthimin, pėrhapjen e njohjen e rezultateve tona shkencore jashtė vendit?

Mund t’ju sjell njė shembull. Nė Beograd nė Akademinė dhe Institutet pėrkatėse ka rreth 50 tema studime qė i kushtohen albanologjisė, gjuhės, historisė, arkeologjisė sė vendit tonė. Pra studime, pėr problemet tona. E kupton ēdo tė thotė kjo? Aty bėhet njė punė shumė e madhe. Shumė po punohet edhe nė Maqedoni. Dihet tashmė puna qė ėshtė bėrė pėr Enciklopedinė e Maqedonisė. Shtrembėrimet historike tė saj. Njė shtet i ri qė po i jep rėndėsi tė madhe botimit,tė Enciklopedisė sė vendi tė saj, angazhimit serioz tė qeverisė pėr ta ndihmuar kėtė institucion. Kjo tregon dhe atė qė ē’bėjnė tė tjerėt pėr historinė tonė e (pa diskutuar pėr historinė e tyre), si po e shtrembėrojnė historinė tonė, tė vėrtetėn tonė. Dhe kėtė e bėjnė duke i pėrkthyer kėto studime nė gjuhė tė huaja.

Atėherė, pėrse, nuk ėshtė punuar nė mėnyrė sistematike, pėr ta bėrė Enciklopedinė shqiptare dhe pėr ta pėrkthyer. Cilat kanė qenė arsyet nė kėndvėshtrimin tuaj?

Do them qė ėshtė punuar nė mėnyrė sistematike deri nė njėfarė stadi. Pasi pėr bėrjen e Enciklopedisė Shqiptare, duhet tė kesh pėrfunduar Fjalorin e Enciklopedisė shqiptare..Pra idetė e Prof. Aleks Buda kanė gjetur zbatim nė vijėsim. Flas pėr studimet themelore qė duhet ti bėjė historia, gjuhėsia, arkeologjia…. Le tė shkojmė sėrishmi nė fqinjin tonė, do tė thosha pėr punėn qė bėn shteti maqedon nė kalanė e Shkupit dhe atė tė Ohrit. Ka 2-3 vjet projekte madhore, pėr kėrkimet arkeologjike nė kėto dy kala. Shuma pėr njė vit, pėr kėrkimet arkeologjike nė kėto kala ėshtė 2 milion euro (pėr secilėn!!). Pra aty po punohet me intensitet tė jashtėzakonshėm, po dėmtohen struktura dhe zbulimet para sllave, (ky ėshtė njė problem tjetėr qė kam pas rast e kam ngrit edhe nė shtypin maqedon),me qėllime pėr tė shtrembėruar tė vėrtetėn. Por e krahasoj me Institutin Arkeologjik tonin, i cili bėn kėrkime nė tė gjithė vendin ((kėrkime pėr tė gjitha periudhat) dhe ka njė fond 40 milion lekė. Arkeologjia jonė ka 14 projekte qė i bėn edhe me mbėshtetjen e studiuesve tė huaj, (SHBA, Angli, Francė), dhe shteti jonė ka 4-5 vjet, qė nuk u jep as dieta arkeologėve.

Cdo tė thotė kjo?

Ka njė mendim, qė arkeologėt tanė duhet tė rrinė nė tavolinė, kėtu tė rinė tė shkruajnė, dhe tė mos shkojnė nė terren. Shkoni pyesni nė Qendrėn Arkeologjike marrin dieta arkeologėt vitet e fundit nė ato vende qė venė? Kjo ėshtė njė anomali, kjo do tė thotė tu zėsh frymėn kėrkimeve nė fushėn e arkeologjisė. Pra me dy krahasimet e mėsipėrme nė Maqedoni dhe nė Serbi ju tregova se si po punon shteti ynė nė drejtim tė historisė dhe kėrkimeve arkeologjike. Kėto janė faktet. Pra nqs pėr studimet albanologjike nė Beograd punojnė shumė herė se sa punojmė ne pėr studimet e gjuhės kulturės sė vendit tonė, analizėn bėjeni vetė. Studimet nuk bėhen me njė ditė dhe dy. Nė Institutin e Historisė ėshtė dhėnė njė fond pėr tė bėrė Historinė e Shqipėrisė, ku nuk ėshtė bėrė publik ende se si do tė operohet pėr pėrgatitjen e kėtij varianti tė ri tė Historisė sė Shqipėrisė. Botimi me 4 vėllime i Historisė sė Popullit Shqiptar, ishte njė punė 20 e ca vjeēare, e Akademisė sė Shkencave. Pra kjo histori do kėrkime nė terren, studime, nga arkeologjia, historianėt, gjuhėsia, dhe pasi projektohet ēdo gjė shkohet drejt botimit tė njė vėllimi. Pėrgatitja e njė botimi tė ri, do shumė kohė studimore qė tė arrihet nė pėrfundime tė reja historike.

Shpesh nė shtypin shqiptar por edhe nga historianė tė veēantė flitet se nė vendin tonė ka interpretime politike tė historisė, a ėshtė e vėrtetė?

Historia ėshtė e vėrtetė nė njė kuptim por ai qė e interpreton ka dhe subjektivizėm. Unė shoh, krahasoj botimin e parė me botimin e dytė. Ka njė ndryshim cilėsor nė shmangien nga interpretimet politike. Qoftė dhe vėllimi i 4. Por a ka vend pėr tė ndėrhyrė? Patjetėr qė ka..Do bėhen ndryshime nė vijimėsi. Por duhet tė punohet sot pėr 10 vjetėt e ardhshėm. Seria prej 4 vėllimeve tė para ka filluar 25 vjet mė parė. Kėshtu bėhen studimet. Historia do kohė tė shkruhet, tė hulumtohet, tė shkruhet me realizėm... Pėr tė bėrė njė vėllim tė historisė duhet detajuar projekti, duhet tė pėrcaktohet stafi, boshllėqet, periudhat e kėtyre boshllėqeve, mesjetė, rilindje, antikitet mėnyra e bashkėveprimit jo me dhėnien e fondit ėshtė zgjidhur gjithēka..

Kohėt e fundit nga qarqet serbe por edhe nga historianė shqiptarė ka komente te ndryshe pėr prejardhjen e Heroit tonė Kombėtar, Gjegj Kastriot Skėnderbeu. Mendimi juaj pėr kėto komente?

Unė s’jam specialist i mirėfilltė i historisė sė mesjetės, njohės i figurės sė Skėnderbeut. Por, por, kam lexuar tė gjitha botimet kryesore pėr kėtė figurė tė shquar. S’ka si tė mos njihem dhe po ashtu kam ndjekur edhe debatin. Kam njė bindje tė plotė se arritjet e historiografisė sonė qė kanė botuar, por sidomos vepra madhėshtore e Kristo Frashėrit “Jeta dhe vepra e Gjegj Kastriot Skėnderbeut”, ėshtė njė sintezė ku unė do ta krahasoja veprėn e tij pėr nga rėndėsia me veprėn e Marin Barletit nė kohėn e vet. Nė kėtė vepėr ėshtė zgjidhur nė mėnyrė fundamentale figura e Skėnderbeut nė kėndvėshtrimin e plotė social-ekonomik, ėshtė parė me sy real epoka e Skėnderbeut, figura e tij shumėdimensionale nė mėnyrė tė plotė. Ai qė ka paqartėsi pėr kėtė figurė duhet ti referohet kėsaj vepre. Tė gjitha komentet pėr kėtė figurė janė vetėm spekulime dashakeqe, pėr tė shtrembėruar tė vėrtetėn historike.

Si pėrcaktohen politikat e Akademisė sė Shkencave?

Kėto politika janė aftė gjata nuk janė sot me nesėr. Puna shkencore ecėn me projekte afatgjata. Struktura e re duhet tė shoqėrohet me masa konkrete. Me investime. Dy ēelėsa janė kryesore nė kėto reforma Njė zgjedhja e kuadrit specialist dhe e Dyta po aq e rėndėsishme, mbėshtetja financiare.
Psh. tė marrim Qendrėn e Kėrkimeve Albanologjike qė unė e njoh mė mirė.. PO bėj 48 vjt qė jam pjesė e kėrkimeve shkencore tė kėsaj qendre me 4 Institute tė Institutit tė Historisė dhe gjuhėsisė, tė arkeologjisė, sociologjisė (Akademisė sė Shkencave). Pra nė dy cėshtjet e mėsipėrme shihet si ėshtė ndėrtuar kjo politikė, platformė. Psh Drejtor i Institutit tė Kėrkimeve Albanologjike, qė pėrfshin historinė, gjuhėn, arkeologjinė, sociologjinė, ėshtė njė specialist qė ka mbaruar studimet pėr gjuhė frėnge. Unė nuk mund ta kuptoj kėtė gjė, sepse kam parasysh se nė krye tė kėtij Instituti ishte Aleks Buda, Prof. Stefanaq Pollo, atėherė si do tė ulem unė me njė tė gjuhės frėnge pėr kėrkimet arkeologjike, apo pėr gjuhėsinė?! Ėshtė jashtė ēdo norme, ėshtė anomali. Ai mund tė jetė i shkėlqyer aty, nė fushėn e tij. Pra faktori njeri, specialist, nuk ėshtė pėrfillur. Ky drejtor nuk mund tė gjykojė pėr fusha qė nuk i njeh. Instituti Arkeologjisė qė ėshtė nė vartėsi tė Qendrės Kėrkimore Albanologjike nuk ka njė makinė nė dispozicion. Ndėrsa nė vitin 1948 kur u hap Muzeu Historik Etnografik nė Shqipėri,arkeologėt e asaj kohe si Hasan Ceka etj,.. qė themeluan arkeologjinė kėrkuan ndihmė nga qeveria qė tė bėnin muzeun dhe ju dha ndihmė nga qeveria njė xhip i ushtrisė kur ministrat atėherė nuk kishin tė gjithė. Sot nė 2010 ku ēdo qytetar ka makinė Instituti i Arkeologjisė nuk ka asnjė makinė/!!! Pse se ka?! Gjejeni ju. Unė faktin e dhashė.

Si operohet nė punė qė bėjnė arkeologėt nė terren, ku dhe si ruhen nė arshivė kėto punime. A i kushtohet vėmendja e duhur kėtyre kėrkimeve dhe ruajtjes sė tyre?

Gjithė dokumentacioni qė merret nė ekspeditė fotografohet. Skicohet, dokumentohet, ruhet i gjithė nė arkivin e Institutit tė Arkeologjisė, Nė kėtė Institut janė dhe filmat qė janė nė formė pllaka xhami ruhen nė arkiv. Arkeologu Italian qė ka bėrė shumė kėrkime arkeologjike nė Shqipėri Luigji Ugolini, (nė vitet 1928-40)
Dhe nė arkivin tonė janė njė pjesė e kėrkimeve tė tij, mbi 200 pllaka xhami negative qė janė filmime mbi kėrkimet. Ato kanė vlera dhe sot. Ndėrsa gjatė kėtyre 60 viteve janė bėrė qindra mijėra filmime pėr gėrmimet arkeologjike. Kohėt e fundit, Drejtori i Kėrkimeve Albanologjike, frankofoni Adrian Marashi, ka marrė njė vendim, ta heqė arkivin dhe ta bashkojė me bibliotekėn. Arkivi, fototeka, filmoteka, ėshtė me derė tė blinduar, me siguri maksimale dhe mund tė hyjė aty vetėm ai qė ėshtė i autorizuar, ėshtė si arkivi i shtetit. Dhe drejtori jep urdhėr ta ēojė tek biblioteka e Qendrės Albanologjike!!! Ndėrsa vetė Bibliotekėn e kanė thjeshtuar e kanė mbyllur. Nuk ka punonjėse biblioteke. Si mund tė bėhen studimet arkeologjike pa libra, pa arkiv funksional? Pra tashmė s’ka fonde qė tė blihen libra, por dhe ato qė janė duhet ti heqim?! Thuhet se qeveria do tė hapė biblioteka pėr lagjet, ndėrsa biblioteka e njė Instituti Kėrkimor Shkencor, tė mos ketė punonjės?! bibliotekat me karakter shkencor tė hidhen?

Po fondi i botimeve i Akademisė sė Shkencave a ėshtė i mjaftueshėm dhe a i pėrshtatet kėrkesave tė kohės?

Vjet ishte 28 milion lekė pėr botimet. Ndėrsa kėtė vit 2.2 herė mė pak, pra 12.5 milionė…(tė vjetra). Unė jam studiues ky ėshtė profesioni im, nuk jam administrator..Vėllimin “Qytetėrimi neolitik dhe noolitik” qė kam botuar nė Gjermani nė 995 , pasi s’kisha mundėsi ta botoja nė Shqipėri, kėtė vėllim e ka botuar Akademia e Heidelbergut (aty ėshtė Universiteti mė i vjetėr nė Evropė bashkė me Bolonjėn, 1320), kam dėshirė qė ta ribotoj nė Shqipėri nė gjuhėn shqipe. Ky libėr plotėsoji atė boshllėk nė historinė e Ballkanit qė i pėrkiste Ilirisė , pasi serbėt, grekėt, bullgarėt kishin shkruar pėr kėtė qytetėrim ne ishim njolla e bardhė. Ky ishte vėllimi i katėrt qė botoi Akademia e Heidelbergut, qė plotėsoi kėtė pjesė tė historisė sė Ballkanit. Nė Shqipėri ėshtė botuar pjesė-pjesė nė organe shtypi , po jo i plotė. Ka 200 foto, skica, dokumentacion qė plotėson librin. Tek ky libėr janė 14 vjet punė dhe studim, 14 vjet kėrkime nė terren.

Tiranė, 05.05.2010

Bashkimi i shqiptarėve nė njė shtet ėshtė i pandalshėm

Prof.Dr. Koēo Danaj

Koēo Danaj: Bashkimi i shqiptareve nė njė shtet ėshtė edhe nė interes tė Rajonit dhe tė vetė Europės. (Interviste botuar ne gazetėn SOT, 15 prill 2010)

Politikologu Koēo Danaj komentoi dje performancėn e politikės dhe diplomacisė shqiptare pas anėtarėsimit nė NATO, procesin integrues, rolin e opozitės, vizitėn e Metė nė Serbi, tė ardhmen e Maqedonisė, domosdoshmėrinė e bashkimit te shqiptareve nė njė shtet etj.
Duke ju referuar ēėshtjes sė vizave, Danaj theksoi se BE ėshtė njė klub i krishterė, qė merr vendime fetare dhe kjo sipas tij u vėrtetuar vitin e kaluar, kur Shqipėria u penalizua si vend me popullsi pėrkatėsisht myslimane. Danaj shprehu bindje se vendimi pėr vizat ėshtė mė shumė politik dhe nuk ka tė bėjė aq sa flitet me plotėsimin e kritereve teknike. Sipas tij shkaku i mos liberalizimit tė vizave ėshtė fetar dhe politikanėt tanė pėr interesa tė pushtetit nuk kanė pasur asnjėherė guximin t’ua thonė tė vėrtetėn shqiptarėve nė sy. Danaj u ndal edhe tek qėndrimi i opozitės pas zgjedhjeve tė qershorit, ku ndėr tė tjera theksoi se opozita ėshtė marrė vetėm me kutitė pėr njė vit rresh, pra me pushtetin e saj, duke lėnė mėnjanė problemet qė shqetėsojnė vėrtetė shqiptarėt. Politologu Danaj komentoi edhe vizitėn e Metės nė Serbi. Ai pohoi se Ministri i Jashtėm Shqiptar duhet ta shtonte nė diskutim me palėn serbe shkeljen qė serbėt i kanė bėrė marrėveshjes ndėrkombėtare tė Konculit pėr Luginėn e Preshevės, ku parashikohej respektimi i simboleve kombėtarėve pėr shqiptarėt. Danaj ka folur edhe pėr Platformėn e Shqipėrisė natyrale, domosdoshmėrinė e saj dhe arsyen e jehonės nė median serbo malazeze.

Z. Danaj, Shqipėri sapo ka festuar njė vjetorin e anėtarėsimit nė aleancėn e sigurisė mė ta madhe nė botė, NATO. Si ka evoluar diplomacia shqiptare gjatė kėsaj periudhe?

Duhet ta pohojmė tė gjithė se anėtarėsimi nė NATO ishte njė fitore e madhe e kombit shqiptar, e popullit shqiptarė dhe e politikės shqiptare nė tėrėsi. Pra, kemi tė bėjmė ndėr ato tė pakta raste, kur opozita dhe maxhoranca gjejnė njė gjuhė tė pėrbashkėt, gjejnė njė konsensus pėr njė ngjarje madhore. Dhe, pikėrisht, duhej qė festimi i njė vjetorit tė pranimit nė NANO, pėrsėri shqiptarėt t’i gjente bashkė. Pra, duhej qė pėr njė ēast tė lihej mėnjanė ajo qė quhet politikė e ditės dhe ajo qė quhet politikė e pushtetit pėr hir tė politikės sė kombit, gjė qė nuk ndodhi, sepse u festua nė tė dy krahėt veē e veē. Mazhoranca festoi mė vete, opozita festoi mė vete. Ndaj, mė duhet tė them se ka ardhur momenti qė ngjarje tė mėdha kombėtare tė mos jenė mė pronė politikanėsh, apo grupe politikanėsh, apo partish politike, por tė jenė vetėm pronė dhe atribut i tė gjithė popullit, e njė kombi tė tėrė, pasi ka ardhur koha qė nė ngjarje tė tilla politika e pushtetit duhet tė heshtė dhe vendin e saj duhet ta zėrė politika kombėtare. Ngjarje tė tilla janė evenimente madhore nė historinė e njė kombi. Imagjinoni qė pranimi nė NATO ndodhi 15 ditė pas tragjedisė sė Gėrdecit. Pra, nėse duhet tė flitej pėr kushte, situata ishte e atillė pėr tė thėnė jo, por pranimi nė NATO ishte njė vendim politik, pėr kontributin qė dha kombi shqiptarė gjatė tėrė kėsaj periudhe dhe meqė ishte njė vendim politik nuk hodhėn nė tavolinė kushte nėse keni plotėsuar apo kriteret, por u hodh nė tavolinė jetėsimi i njė kėrkesa, i njė vendimi politik, se shqiptarė dhe Shqipėria e meriton tė jetė anėtare e NATO-s, pėr atė kontribut shumė tė madh qė ka dhėnė pėr stabilitetin dhe paqen nė rajon.

Ē’mendim keni pėr punė e diplomacisė shqiptare nė tėrėsi pėr tė promovuar nė qarqet ndėrkombėtare ecurinė e reformave dhe plotėsimin e kushteve pėr marrjen e vizave?

Ne nuk mund ta mohojmė se Shqipėria ėshtė njė vend i vogėl. Nuk mund ta mohojmė se ky vend i vogėl, ky shtet i vogėl, kufizohet mbi 80 % tė kufirit tė tij me veten e tij. Ne nuk mund ta mohojmė qė Shqipėria ka ende probleme qė kanė tė bėjnė me mirėqenien, me konsolidimin e reformave demokratike, apo mė shumė me konsolidimin e mentaliteti demokratik, jo thjeshtė nė gjirin e shoqėrisė, por nė mjaft raste nė gjirin e asaj qė quhet shtresė politikanėsh. Dhe, nė kėtė aspekt ndodh qė nė mjaft raste politika apo diplomacia i nėnshtrohet njė lloj fatalizmi, meqė jam i vogėl nuk kam nevojė tė flas sepse nuk mė dėgjon kush, nė njė kohė qė harrohet se nė sistemet demokratike dėgjohet si i vogli ashtu edhe i madhi. Pėr shembull, Gjermania ėshtė kontributorja mė e madhe nė Bashkimin Evropian, por ka vetėm njė ministėr nė Komisionin Evropian. Qipro ėshtė vendi mė i vogėl i BE, por gjithsesi ajo ka prapė njė ministėr dhe fjala e komisionerit qipriot ėshtė e njėjtė dhe e barabartė mė atė tė komisinerit Gjerman. Tė drejtėn e vetos, siē e ka Gjermania, ashtu e ka edhe Qipro. Pra njohja e mekanizimit e veprimit tė BE, duhet ta ēojė diplomacinė shqiptare nė eliminimin e kėtij lloji ballkanizmi dhe nė pėrpunimin e atyre ideve qė kanė tė bėjnė nė radhė tė parė me dinjitetin e Shqipėrisė. Domethėnė, mė shumė se kushdo, luftėn, pėrpjekjen, pėr dinjitetin e kombit shqiptar duhet ta kryejė diplomacia shqiptare kudo qė ajo vepron. Jo thjeshtė si qendėr institucionale nė Tiranė, por nė tė gjitha ato vende tė botės ku ekzistojnė ambasadat e Shqipėrisė. E dyta, duhet qė kjo diplomaci tė pėrpunojė ato teza dhe ato ide, tė cilat shqetėsojnė sot Shqipėrinė nė veēanti dhe popullin shqiptar nė pėrgjithėsi. Pra, sot popullin shqiptarė nė veēanti e shqetėson ēėshtje e liberalizimit tė vizave. Atėherė, ėshtė detyra numėr njė e diplomacisė shqiptare, jo vetėm pėr tė bėrė deklaratat propagandistike se ne e meritojmė liberalizimin e vizave, jo vetėm pėr tė thėnė - takuam atė apo kėtė diplomat tė Brukseli - por pėr tė thėnė edhe tė vėrtetėn.

Cila ėshtė e vėrteta z. Danaj?

E verteta nė kėtė rast ka tė bėjė jo me kėto deklarata, e vėrteta ka tė bėjė qė Bashkimi Evropian lidhur me ēėshtjen e liberalizimit tė vizave ndaj Shqipėrisė, mbajti njė qėndrim tė gabuar, mbajti njė qėndrim me ngjyrime fetare dhe etnike. Mė lejoni t’ju them qė ish-komisioneri pėr zgjerim i KiE, Oli Ren, nė fjalėn e tij qė mbajti nė Parlamentin Evropian lidhur me plotėsimin e kushteve nga Serbia dhe Mali i Zi pėr liberalizimin e vizave, u shpreh qė Serbia nuk i ka plotėsuar shumicėn kushteve, Mali i Zi nuk i ka plotėsuar shumicėn e kushteve, por duhet ta marrim kėtė vendim politik. Unė shtroj pyetjen, pse s’u tha edhe pėr Shqipėrinė qė nuk i ka plotėsuar kushtet, por duhet pėrsėri ta marrim kėtė vendim politik, por u la jashtė pėr njė arsye qė fatkeqėsisht diplomacia shqiptare nuk thotė. U la jashtė pėr arsye fetare. Por, njė nga nga eurodeputetėt u shpreh hapur: T’ua liberalizojmė vizita qė me 19 dhjetorė vėllezėrve tanė nė Mal tė Zi, Serbi dhe Maqedoni, qė ata t’i gėzojnė dhe t’i shijojnė krishtlindjet evropiane. Kėtu del qartė shkaku i mos liberalizimit tė vizave. Fatkeqėsisht politika shqiptare, pėr interesin e pushtetit nuk e thotė kėtė, por flet pėr kushte, flet pėr kritere, flet pėr arsye teknike, tė cilat ekzistojnė, por nė qoftė se do tė mbetemi tek ato, nėse vendimi do tė varet tek ato, tė jemi tė sigurt qė asnjėherė nuk do tė ketė vendim pozitiv. Vendimi nė radhė tė parė ėshtė politik.

Z. Danaj, pas zgjedhjeve tė 28 qershorit opozita shqiptare ka mbajtur njė qėndrim radikal ndaj institucioneve dhe maxhorancės. Sa e ka dėmtuar imazhin e Shqipėrisė nė sytė e ndėrkombėtarėve kjo sjellje agresive?

Unė gjykoj dhe analiza na ēon nė konkluzionin se mė shumė sesa imazhin e Shqipėrisė, opozita ka dėmtuar imazhin e vet, pasi pėr afro njė vit opozita ka luajtur nė boshllėk, pėr afro njė vit opozita nuk ka hedhur asnjė ide. Opozita ka kėrkuar vetėm tė hapen kutitė. “Tė hapen kutitė” nuk ėshtė ide, ėshtė luftė pėr pushtet. Pra pėr afro njė vit nuk u hodh asnjė ide. Cili ėshtė qėndrimi i tė majtės shqiptare pėr mirėqenien e kombit? Cili ėshtė kontributi i tė majtės shqiptare lidhur me reformat qė duhet tė kryejė Shqipėria pėr tė plotėsuar atė bllok reformash qė ka kryer ēdo vend i BE? Duke thėnė kėtė, kam parasysh qė, tė gjithė kėtė periudhė opozita mė shumė ka dėmtuar veten e saj, ka dėmtuar imazhin e saj, sepse mė shumė ka bėrė luftė deklaratash politike tė shkruara e tė lexuara dhe asnjė gjė tjetėr, e cila mund tė pėrgatisė vetė kėtė opozitė, qė nesėr kur tė vijė nė pushtet tė dijė tė qeverisi vendin. Tė qeverisėsh vendin nuk do tė thotė tė mbetesh rob, nuk do tė thotė qė tė mendosh vetėm pėr pushtetin tėnd. Tė qeverisėsh nė vend, do tė thotė qė tė mendosh sesi do tė zhvillohet ky vend, sesi do tė zhvillohen zona tė veēanta, e qė t’i bėsh kėto objekt i njė diskutimi tė gjerė. Pėr shembull, opozita ka njė fondacion “Qemal Stafa”. A dini gjė ju qė ky fondacion ėshtė mbledhur njė herė pėr tė diskutuar ato probleme qė shqetėsojnė qytetarėt shqiptarė? Jo. Pra, pėr ta pėrfunduar dua tė them qė nuk ėshtė dėmtuar imazhi i Shqipėrisė. Nė luftėn pėr pushtet nuk dėmtohet imazhi i njė vendi, dėmtohet imazhi i atyre politikanėve, tė cilėt harrojnė Shqipėrinė pėr hir tė interesit pėr pushtet.

Z. Danaj, ish-ministri i Jashtėm Lulzim Basha ėshtė nisur dy ditė mė parė drejt Brukselit pėr tė prezantuar plotėsimin e kushteve pėr heqjen e vizave, ēfarė impakti do tė ketė kjo vizitė nė vendimin e samitit tė 2 qershorit?

Kėtė po e lidh me atė ēka thashė mė lart, me arsyen e mos marrjes sė vendimit pėr liberalizimin e vizave pėr Shqipėrinė dhe Bosnjėn qysh vitin e kaluar. Shpreh bindjen se BE do tė marrė vendimin pėr liberalizimin e vizave, pasi nuk do ta pėrsėrisė mė gabimin e vitit tė kaluar. Prandaj, kjo vizitė e ministrit tė Brendshėm, i cili do te ketė njė seancė dėgjimore, tė jeni tė sigurt qė do tė dalė me sukses sepse vendimi qė ėshtė marrė nuk kthehet. Pra, vendimi ėshtė politik. Brukseli ėshtė i detyruar t’i liberalizojė vizat, pėr ndryshe duhet tė pranojė se ėshtė njė klub i krishterė. Dhe kėtė nocion “Klub i Krishterė”, nuk jam unė i pari qė e them, shumė politikėn dhe analistė pėrpara meje e kanė thėnė. Pra, Brukseli nuk duhet tė sillet si klub i krishterė ndaj shqiptarėve, tė cilėt janė me shumicė tė pėrkatėsisė myslimane.

Disa javė mė parė, kryediplomati shqiptar Ilir Meta, zhvilloi njė vizitė nė Beograd, vizitė e cilat u komentuar shumė nė dy aspekte - njė palė e cilėsuan si kundėr interesave tė Kosovės, ndėrsa pala tjetėr e konsideroi tė suksesshme dhe hap drejt rivendosjes sė marrėdhėnieve me Serbinė. Ju ēfarė mendoni pėr kėtė vizitė?

Ēdo vizitė e ēdo politikani shqiptarė, kudo qė bėhet apriori ėshtė e rėndėsishme, pėr mė tepėr vizita ministrit tė Jashtėm Shqiptarė nė njė vend me tė cilin Shqipėria ka pasur dhe vazhdon tė ketė probleme tė mprehta. Pra, problemi nuk ėshtė i tillė. Ministri i Jashtėm mund tė shkojė kudo dhe duhet tė shkojė kudo pėr hir tė interesave tė kombit shqiptarė, pėr hir tė interesave tė vendin qė pėrfaqėson. Dhe nė kėtė aspekt, ēdo vizitė duhet konsideruar si pozitive. Por, thelbi i problemi nuk qėndron nėse duhet tė shkonte apo nuk duhen tė shkonte, siē janė shprehur disa qė nuk duhet tė shkonte, duhet tė shkonte edhe nė Sarajeve, edhe nė Podgoricė, edhe nė Zagreb, nuk ka rėndėsi kjo, pasi kjo ėshtė detyra.

Atėherė ku qėndron problemi i vizitės z. Danaj?

Ajo qė ėshtė e rėndėsishme dhe qė meriton analizė ėshtė se ēfarė mesazhesh pėrcjell vizita, cila ėshtė problematika, e kėtu, pėrveē anėve pozitive unė kam rezervat e mira. Cilat janė kėto rezerve? Po marr tė parėn. Ministri i Jashtėm i Shqipėrisė e ka pėr detyrė tė dijė qė nė vitin 2001 ėshtė nėnshkruar njė marrėveshje ndėrkombėtare pėr Luginėn e Preshevės, e firmosur nga ish-pėrfaqėsuesi special i NATO-s, Piter Fiejt dhe nga ish-komandanti i pėrgjithshėm i UĒKMB, Shefqet Myslimi. Ajo quhet Marrėveshja e Komculit. Kjo marrėveshje ndėrkombėtare, e cila mė vonė iu dėrgua edhe autoriteteve serbe ka njė sėrė klauzolash. Unė e kam lexuar, studiuar dhe ballafaquar, ku del se kjo marrėveshje nė 80 % tė saj jo vetėm qė nuk ėshtė zbatuar, por ėshtė injoruar. Atėherė ky ishte problemi i parė qė duhej tė trajtohej me homologun e tij serb dhe me presidentin e Serbisė. Problemi i dytė ka tė bėjė qė ministri i Jashtėm i Shqipėrisė shkoi nė Luginėn e Preshevės dhe kjo ishte njė gjė shumė pozitive. Por kush jeton nė Luginėn e Preshevės? Jeton njė pjesė e popullit shqiptarė? Po. Kjo pakicė shqiptare njė nga simbolet kombėtare ka flamurin shqiptar. Si ka mundėsi qė nuk u lejua tė pėrdorej asnjė flamur shqiptar! Pritej Ministrit i Jashtėm i Shqipėrisė pėr herė tė parė pas 50 vitesh. Ē’tė keqe kishte tė pėrdorej flamuri shqiptar? Kush ka frikė nga flamuri shqiptar? Pra pėrgjegjėsia bie te qeveria serbe, e cila ka injoruar marrėveshjen, duke mos lejuar shqiptarėt e Preshevės tė pėrdorin simbolet e tyre. Pikėrisht kjo qeveris serbe duhet tė bėnte gjestin fisnik duke thėnė: po pėrdoreni shqiptarė flamurin tuaj sepse ju vjen ministri shqiptar, i kombit tuaj. Dhe tė mos thuhet se bėhet nė Beograd qė shqiptarėt e Luginės sė Preshevės duhet tė gjejnė njė flamur tjetėr. Ēfarė flamuri tė gjejnė? Tė shpikin njė flamur tjetėr si ai i Kosovės? Unė do tė t’i thosha homologut serb po tė isha se nga Lugina e Preshevės nė vitin 2001 kanė ikur 30 mijė shqiptarė tė cilėt sot janė nė Kosovė. Ēfarė bėhet pėr rikthimin e tyre? Sot Metvegja dikur shqiptare ėshtė serbe. Tani kanė mbetur vetėm 7 % shqiptarė. Pra, do tė thosha se demokraci dhe marrėdhėnie e fqinjėsisė sė mirė nuk do tė thotė spastrim etnik i krahinave ku jetojnė pakicat. Pra, unė e kam fjalėn nė kėtė aspekt, ne duhet tė takohemi me kėdo, por duhet t’i paraqesim shqetėsimet tona kujtdo dhe jo pėr hir tė asaj qė tė mos na quajnė nacionalistė tė harrojmė problemet reale, duke dalė mė sloganin e fqinjėsisė sė mirė. Fqinjėsi e mirė do tė thotė secili me dinjitet nė shtėpinė e vet. Nė qoftė se nuk jeton secili me dinjitet nuk ka fqinjėsi tė mirė, pėrkundrazi ka racizėm.

- Z. Danaj, tashmė ėshtė hedhur ideja e Shqipėrisė natyrale. A mendoni se ka ardhur koha qė shqiptarėt tė kėrkojnė Shqipėrinė natyrale, pra tė bashkohen si shtet?

Koha mė shumė sesa ėshtė ajo po ikėn, sepse kjo ėshtė thelbi i saj, ajo ik, nuk qėndron. Dhe nuk mund tė qėndrojė tė presė shqiptarėt se kur do tė zgjohen nga gjumi. Prandaj bashkimi i shqiptarėve nė njė shtet, tė cilin unė e quaj Shqipėri natyrale, sot ėshtė njė realitet, sot ėshtė njė domosdoshmėri, sot ėshtė njė kėrkesė e cila duhet tė realizohet sa mė parė pėr disa arsye. Arsyeja e parė ka tė bėjė mė vetė Shqipėrinė. Pra, shqiptarėt nuk mund tė jenė mė kaq artificial nė ndėrtimin e shtetit tė tyre. Nuk ka artificialitet mė tė madh nė botė pėr njė komb sesa ai tė kufizohet nė 80 % tė kufirit me veten e tij, qė fillon nga Hani i Hotit, vazhdon nė Qafėn e Prushit, Vazhdon nė Qafėn e Morinės, vazhdon nė Qafėn e Thanės etj. Atėherė duke qenė ky artificialitet, ky absurd kaq i madh, shqiptarėt duhet tė kėrkojnė qė edhe ata tė jenė si kombet e tjerė, qė t’u lejohet e drejta tė bashkohen. Me kėtė nuk kam parasysh qė shqiptarėt tė vazhdojnė luftėn, nuk kam parasysh qė shqiptarėt tė derdhin gjak. Shqiptarėt, pėr gjatė njė shekulli me radhė kanė derdhur aq shumė gjak sa tė bėjnė pesė Shqipėri. Tani nuk ka mė nevojė. Nėse deri dje shqiptarėt thoshin tė vdesim nė kėmbė, sot duhet tė thonė tė jetojmė nė kėmbė. Tė jetosh nė kėmbė do tė thotė tė kesh dinjitet nacional dhe shqiptarėt duhet ta bėjnė kėtė. Pra, po i rikthehem pyetjes suaj, koha po ikėn dhe prandaj shtohet urgjentisht bashkimi i shqiptarėve nė njė shtet. Sot mė shumė se kurrė kjo mund tė realizohet.

Pse mund tė realizohet?

Janė disa arsye. E para, ne tė gjithė pranojmė se sot jetojnė nė njė rajon demokratik, pra pranojmė se ka demokraci. Atėherė, demokraci do tė thotė tė mos ketė tabu, Vetėm nė sistemet totalitare nuk tė lejohej tė flisje pėr ēdo gjė. Nė sistemet demokratike tė lejohet dhe e ke pėr detyrė tė flasėsh. Sot, pėr shembull po bėhet gjithė kjo zhurmė e madhe, madje angazhohet edhe diplomatė tė fuqive tė mėdha pėr tė drejtat e homoseksualėve. Kjo bėhet nė kuadėr tė demokracisė dhe nuk ka asgjė tė keqe. Po kur ka angazhim kaq tė madh pėr homoseksualizmin, pse tė mos kėtė njė angazhim shumė herė mė tė madh pėr bashkimin etnik tė shqiptarėve? Kujt i prish punė kjo? Pėrkundrazi kjo kėrkon pėrkushtim nė radhė tė parė, e dyta kėrkon qė tė jesh politikan dhe tė mos mendosh vetėm derisa sa tė kesh pushtetin, por tė jesh politikan dhe tė mendosh pėr kombin sa tė kesh jetėn. Pra, nė radhė tė parė tė jesh shqiptarė me mendėsi progresiste, e jo europeist me origjinė shqiptare. Problemi i dytė. Tė gjithė qeveritė shqiptare, tė gjithė politikanėt shqiptarė, kanė festuar 28 nėntorin e vitit 1912 si ditėn e shpalljes sė pavarėsisė. Po ē’ėshtė 28 nėntori? 28 nėntori ėshtė shpallja e pavarėsisė sė Shqipėrisė natyrale dhe jo e kėsaj Shqipėrie artificiale. Kjo e fundit u vendos mė 29 korrik tė vitit 1913 nga Konferenca e Londrės. Tė gjithė politikėn shqiptarė qė nga Ismali Qemali, Ahmet Zogu, Mit’hat Frashėri, Enver Hoxha etj., kanė festuar 28 nėntorin, pra nė heshtje nuk e kanė pranuar vendimin e Konferencės sė Londrės, nė heshtje kanė pranuar Shqipėrinė natyrale. Sė treti. Tashmė bashkėsia ndėrkombėtare ėshtė duke i riparuar gabimet e sė kaluarės. Ėshtė riparuar gati 80 % Konferenca e Versajės, e cila mbas shpėrbėrjes sė perandorisė Austro-Hungareze, krijoi mbretėrinė Serbo-Kroate-Sllovene. Po ju jep njė shembull. Mali i Zi deri nė vitin 1919 ishte shtet i pavarur, Konferenca e Versajės ia mohoi pavarėsinė sepse e futi brenda mbretėrisė, ashtu siē bėri me Bosnjėn. Ndėrkohė sot kemi pavarėsinė pėr tė gjithė kėto shtete. Pra u rregulluan gabimet e Konferencės sė Versajės, ku tashmė ka mbetet ende pa u rregulluar gabimet e Konferencės sė Londrės. Prandaj, unė kam hedhur idenė qė sot ka nevojė pėr njė konferencė ndėrkombėtare Londėr 2, natyrisht me pjesėmarrjen e aleatit mė tė afėrt tė shqiptarėve, SHBA. Pa u rregulluar me Londrėn 2, nuk do tė ketė as progres dhe as paqe pėr vendet e Ballkanit. Shqiptarėt nuk po e hedhin pėr herė tė parė kėtė tezė ka njė shekull qė e kanė kėrkuar bashkimin. Shqiptarėt janė vrarė pėr kėtė ide, pėr bashkimin e trojeve shqiptare. Tani problemi shtrohet qė duke pėrfituar nga fakti se jemi nė njė sistem demokratik ky problem duhet tė zgjidhet. Ky problem nuk ka tė bėjė vetėm mė shqiptarėt, por edhe me vetė rajonin e Ballkanit.

A e ndalon Kushtetuta jonė bashkimin e trojeve shqiptare?

Ne e pranojmė nė Kushtetutėn e Shqipėrisė tė drejtėn legjitime tė shqiptarėve pėr t’u bashkuar. Kjo Kushtetutė u miratua edhe nga Komisioni i Venecias. Pse nuk e hoqi Komisioni kėtė pikė? Po t’u thoshte, tė jesh i sigurt qė partitė tonė do tė ndryshonin Kushtetutėn siē e kanė ndryshuar herė tė tjera brenda natės. Pra e la dhe shqiptarėt u pranuan nė NATO. Po tė jenė ndėrkombėtarėt kundėr bashkimit tė shqiptarėve, ekspertėt e NATO-s para se tė merrnin vendimin e pranimit, e kanė studiuar Kushtetutėn e Shqipėrisė mė mirė sesa vetė ne dhe e kanė parė nė Kushtetutė tė drejtėn legjitime pėr t’u bashkuar. Dhe nuk thanė asnjė gjė. Atėherė, ėshtė njė detyrimi Kushtetues e drejta pėr t’u bashkuar. Duke qenė njė detyrim i tillė, mos angazhimi pėr bashkim ėshtė shkelja mė e rėndė qė i bėhet Kushtetutės. Dhe kjo ka tė bėjė me tė gjithė politikėt shqiptarė, tė cilėt propagandojnė Shqipėria Evropiane dhe jo Shqipėri Natyrale. Shqipėria Evropiane ėshtė nė thelb Shqipėri otomane. Nė thelb sot kemi mbeturina tė perandorisė otomane, ku kishim vilajet, pavarėsisht kostumit modern dhe deklaratave moderne. Shqipėria natyrale ėshtė Shqipėria Evropiane. BE nuk mund tė pranoje mbeturina otomanizmi, pa u bashkuar trojet shqiptare. Nuk pranon vilajet me kostum modern. Prandaj them se koha po ikėn dhe ne duhet me ēdo kusht tė bashkojmė trojet e copėtuara nga Konferenca e Londrės.

Pas rikthimit tė idesė nga ana juaj pėr Shqipėrinė Natyrale, deri mė tani nė mediat elektronike dhe tė shkruara serbe janė botuar mbi 100 artikuj, natyrisht kundėr kėsaj ideje. Si e shpjegoni kėtė superndjeshmėri pėr njė kohė kaq tė shkurtėr?

Shumica e mediave serbe dhe malazeze njėkohėsisht e kanė shprehur kėtė mospajtim. Ndjeshmėria ka tė bėjė me diēka tjetėr, sepse nė platformėn qė i ėshtė dhėnė publikut, e cila ėshtė botuar nė serbisht, greqisht, maqedonisht dhe anglisht, ka disa elementė qė politikės serbe i kane hequr armen kryesore nga dora pėr tė atakuar dhe pėr tė etiketuar shqiptarėt si destabilizues. Nė platformė nuk bėhet fjalė pėr dhunė as pėr armė, platforma ka njė devizė - domosdoshmėri e Shqipėrisė natyrale me dialog me kėdo, edhe me serb, me grek etj. Dialog pėr gjithēka. Ejani tė ulemi nė tavolinė. Nėse ju keni argumente mė shumė, ne tėrhiqemi. Nėse ne kemi mė shumė argumente, pra nėse nuk kemi me vete vetėm tė drejtėn historike, por edhe realitetin aktual, atėherė ne tėrhiqemi. Ato hedhin tezėn e rrezikut te prishjes sė monumente serbe qė ndodhen nė trojet shqiptare. Kjo tezė nuk ekziston, ėshtė njė tezė qė nuk ngjit dhe e vjetruar, Pse? Ku kanė qenė kėto monumente para 100 vjetėsh? A kanė nė qene ne mes tė shqiptarėve? Po. Pse nuk i prekėn atėherė? Pėrkundrazi i mirėmbajtėn. Murgjit manastireve serbe aty kanė qenė dhe janė. E dyta, diplomacia serbe ka nevojė tė njohė mė mirė historinė. Nėn logjikėn e diplomacisė serbe duhet tė themi se Bregdeti i Izmirit nė Turqi ėshtė tokė greke, sepse nė kėtė gji para shumė shekujsh lindi ajo shkollė e madhe filozofėsh qė quhet shkolla e Miletit, e drejtuar nga tre filozofėt e shquar grek. Por. Turqia, ende sot e mban si njė monument tė lartė kulture atė vend ku kanė jetuar dukur ato tre filozofė tė shuar. Po marr Sicilinė. Nė Sicili, ne Krotone, ka jetuar Pitagora, Portagora, Anaksagora Ksenofani. Po tė ecim me logjikėn e diplomacisė serbe duhet qė Greqia tė ēojė trupat ushtarake nė Sicili. Pra dalėngadalė logjika nacionaliste serbe po ēmontohet ne saje te argumenteve qe sjellin shqiptaret. Kėshtu do te ndodhe edhe me Shqipėrinė natyrale. Ata kane frike nga dialogu, nga Tavolina, prandaj patėn edhe atė ndjeshmėri qe thate ju.

Para vizitės sė Presidentit Topi nė Maqedoni, kryetari i PDSH, Mendu Thaēi, hodhi idenė e federalizimit tė Maqedonisė. Po ashtu, Arbėr Xhaferri, njė nga nėnshkruesit e Marrėveshjes sė Ohrit ka hequr firmėn qė hodhi nė vitin 2001. Cila ėshtė e ardhmja e Maqedonisė?

Po jo vetėm nga detajet qė pėrmendėt ju me tė drejtė nė pyetjen tuaj, por edhe nga njė takim tė zhvilluar para disa ditėsh me ekspertė dhe juristė tė njohur shqiptarė, u hodh dhe u argumentua domosdoshmėria e federalizimit tė Maqedonisė, pėr njė arsye madhore. Maqedonia nuk mund tė jetojė dot kėtu siē ėshtė, pasi kemi njė nacionalizėm gjithnjė e mė agresiv tė partive maqedonase, siē kemi njė pėrulje tė partive shqiptare. Pra, nuk kemi nė Maqedoni opozitė etnike shqiptare, kemi vetėm opozitė politike. Atje problemi etnik ėshtė ende i pazgjidhur opozita etnike ėshtė domosdoshmėri. Shqiptarėt nė Maqedoni marrin pjesė formalisht nė Parlament. Marrėveshja e Ohrit e vitit 2001 e shpėtoi Maqedoninė. Po mos ta kishin shpėtuar shqiptarėt, sot Maqedonia do tė ishte mė dysh. Sot Qafa e Thanės nuk do tė ishte pikė kufitare, por do tė ishte thjeshtė njė nocion brenda njė territori. Shqiptarėt asokohe dėgjuan ndėrkombėtarėt, por edhe besuan se pala maqedonase ishte ulur me kėmbė nė tokė. Tani Marrėveshja e Ohrit ka vdekur, nuk ekziston mė. Por, politikanėt shqiptarė kanė frikė tė thonė tė vėrtetėn, sepse po tė thonė tė vėrtetėn duhet tė japin dorėheqjen. Presidenti i Shqipėrisė ndodhet pėr njė vizitė nė Maqedoni, por nuk e di a ja kanė thėnė se shqiptarėt e atjeshėm nuk lejohen ta pėrdorin flamurin e tyre. Nė vitin 2004 u miratua njė ligji nė Parlamentin Maqedonas pėr pėrdorimin e flamurit nga grupi etnik shqiptarė, por nė marrėveshje tė fshehtė njė grup deputetėsh nacionalistė e ēuan kėtė vendim nė Gjykatėn Kushtetuese. Dhe Kushtetuesja Maqedonase nė 2007 mori vendim pėr mospėrdorimin e flamurit shqiptarė. Sot flamuri pėrdoret pa leje, Qė do tė thotė qė mund tė ndodhė ēdo gjė. Federalizimi i Maqedonisė ėshtė i pashmangshėm. Ashtu siē ėshtė i pashmangshme me vone bashkimi me Shqipėrinė.

16.04.10

Intervistė: Gjeneral Veli Llakaj

Flet ish shefi i Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Gjeneral Veli Llakaj Unė i mbetem besnik idealit tė UĒK-sė pėr njė Shqipėri natyrale!

Enveri ka pasur 80 pėrqind gjėra pozitive dhe 20 pėrqind negative Enveri dhe Mehmeti e donin shumė njėri tjetrin, ndarja erdhi pėr ide tė ndryshme ekonomike.

Ju kėto ditė nė ambientet e Shtėpisė sė Ushtarakėve (SHQUP), festuat 75 vjetorin ku njėkohėsisht u promovua dhe monografia juaj “Veli Llakaj Shef i Shtabit midis dy puēeve ushtarake”. Si u ndjetė nė kėtė ditė?

Jam ndjerė mjaftė mirė dhe mjaftė i emocionuar. Nė kėtė ditė pashė se ende shoqėria ruhet mes ish ushtarakėve dhe idelai ynė kombėtar qėndron i brumosur nė ndėrgjegjen tonė. Ishte njė ditė e veēantė pėr mua aq mė tepėr kur takova shumė miq tė cilėt kisha kohė pa i takuar dhe qė disa i kam pas bashkėpunėtorė, disa vartės, disa eprorė. U folėn shumė fjalė tė mira pėr mua sa ndjeva se s’ kam bėrė aq sa duhet dhe aq sa mė kėrkohet tė bėjė kur dėgjon fjalė tė tilla. Kėto fjalė mė bėn qė tė ndihem mė i pėrkushtuar pėr ēėshtjen kombėtare shqiptare.

Ju keni marrė pjesė dhe nė luftėn e Kosovės dhe atė tė shqiptarėve nė Maqedoni. Ēfarė konkluzioni keni nxjerrė nga kjo luftė?

Lufta pėr ēlirimin e Kosovės dhe tė pjesės sė Maqedonisė ėshtė njė ēėshtje e vjetėr. Kjo ēėshtje duhej tė ishte zgjidhur me kohė, pėr shkak tė padrejtėsive qė i janė bėrė, por mė mirė vonė se kurrė. Momentet ndoshta u poqėn nė kėtė kohė, ku dolėn disa burra trima, tė menēur dhe i dolėn pėr zotė vatanit, tokės sė tyre nė ēaste mė tė vėshtira. Por ideali kombėtar shqiptar, pėr atė tė cilėn filloi kjo luftė mund tė them se ende nuk gjeti zgjidhje. Ajo qė u betuan luftėtarėt e UĒK-sė, nuk shkoi deri nė fund. Sot mund tė them se ideali i tyre u tradhtua.

Ky ideal nga kush u tradhtua?

Kryesisht u tradhtua nga politika e mbrapshtė partiake dhe qė nuk iu pėrmbajt idealit tė UĒK-sė, apo idealit tonė kombėtar. Pra ėndrra e shumė trimave si Adem Jashari u la pėrgjysmė.

Pra ju jeni i mendimit se Kosova dhe pse ėshtė shtet me vete, nuk pėrqaset me mendimin tuaj dhe idealin e luftėtarėve tė UĒK-sė?

Deri kėtu, unė them qė shkėputja e Kosovės ėshtė diēka e mirė. Pra tashmė kemi njė shtet tė ri, tė cilin e shkėputėm nga kthetrat serbe. Por nė qenien e saj Kosova duhet tė ketė Preshevėn, Bujanovcin, dhe mė gjerė, pra tė ketė kufijtė e saj etnikė, pasi ka ende pjesė tė cilat nuk i takojnė asaj si shtet dhe pse ėshtė tokė shqiptare.

Pra ju jeni pėr njė Shqipėri natyrale?

Po. Pėr kufijtė etnikė. Pėr njė Shqipėri ku flitet shqip qė nga Kosova, Mali Zi, Maqedonia dhe deri nė Ēamėri. Atėherė mund tė themi se kemi njė Shqipėri me kufij natyralė.

Monografia juaj titullohet “Veli LLakaj, gjenerali midis dy puēeve ushtarake, pse ėshtė titulluar ashtu?

Ėshtė titulluar kėshtu pėr njė moment tepėr interesant dhe tė momentit politik qė ka ndodhur. Njė moment i vėshtirė pėr vendin dhe ushtrinė. Si e ka pėrshkruar autori i monografisė, si e ka gjykuar ai, ka ndodhur midis periudhės kur nė Shqipėria u propaganduan tė ashtuquajtura puēe ushtarake. Unė vetė dua tė theksoj se nuk ka pasur puēe ushtarake nė Shqipėri. Dy puēe (tė ashtuquajtura) janė si mė poshtė:
E para grupi puēist i Beqir Ballukut, Hito Cakos dhe Petrit Dumes dhe grupi i dytė ai i Mehmet Shehut, Kadri Hazbiut dhe pasuesve tė tyre. Pra unė isha mes dy zjarreve tė asaj kohe Shef i Shtabit tė Pėrgjithshėm. Erdha si Shef i Shtabit pas puēit tė parė dhe mė larguan kur u poll dhe puēi i dytė. Ndaj dhe monografia ėshtė quajtur Gjenerali midis dy puēeve ushtarake.

Duke pas parasysh se ju vetė thatė se nuk kanė qenė puēe ushtarake, atėherė kanė qenė tė stisur nga udhėheqja e partisė. Ēfarė mendimi keni pėr Enver Hoxhėn?

Mendimi im ėshtė se Enver Hoxha nė punėn dhe qėndrimin e tij nė krye tė PPSH nuk matet me pėrqindje apo me kilogram. Po tė matej me pėrqindje, atėherė po tė them me bindjes, sipas mendimit tim, se Enveri ka pasur 80 pėrqind gjėra pozitive dhe 20 pėrqind negative. Gabimet e sistemit qė ai drejtoi ishin, mbyllja totale, lufta e klasave, e mosdhėnia e asaj qė i takonte gjithkujt sipas mundėsive dhe aftėsive. Ndėrsa gabimi mė i madh sipas asaj qė unė gjykoj tashmė i qetė, qė ai vrau nė mėnyrė tė padrejtė gjithė shokėt qė bėnė luftėn, njerėzit kolosė tė asaj lufte qė sollėn ēlirimin e Shqipėrisė.

Konkretisht kush ishin kėta?

Po e filloj qė nga fillimi. I pari Sejfulla Malėshova, Bedri Spahiu, Tuk Jakova, Avdyl Kėllezin, Koēo Theodhosin, pastaj tek Beqir Balluku, Petrit Dumja, duke pėrfunduar tek Mehmet Shehu dhe Kadri Hazbiu.

Theksuat nė mėnyrė tė veēantė Mehmet Shehun. Si e keni njohur dhe mendimi juaj pėr Mehmet Shehun?

Mehmet Shehu ka qenė njė atdhetar i madh. Ka qenė njė udhėheqės largpamės, ka qenė pėr bashkimin kombėtar shqiptar dhe ka pas dėshirė tė mos i mbyllte sytė pa e parė Shqipėrinė tė bashkuar. Ka qenė njė njeri vizionar, politikan i zoti, njė njeri i gjithanshėm. Ushtarak i zoti, ekonomist perfekt, politikan lojal. Diplomat nė mendimin e plotė tė fjalės.

A ka qenė Mehmeti i lidhur me Enverin duke pas kėto cilėsi?

Mund tė them me aq sa i kam njohur se deri nė ditėn e vetėvrasjes sė Mehmet Shehut, ata kanė qenė tė lidhur dhe shkonin nėpėr gojė tė njėri tjetrit. Enver Hoxha thoshte gjithmonė, se ėshtė fat i madh qė ne kemi njė Kryeministėr si Mehmet Shehu. Ndėrsa Mehmet Shehu kudo qė shkonte e zinte nė gojė duke thėnė ėshtė fati mė i madh i kėtij vendi qė kemi njė udhėheqės si Enver Hoxha. Vitet e fundit lindėn si nė pikėpamje politike, por mė shumė nė ato ekonomike. Mehmet Shehu, kur shkroi pėr ekonominė kapitaliste, theksonte se krizat ekonomike e rrėzojnė sistemin dhe jo krizat politike. Kjo qe ndoshta ajo qė bėri krisjen mes kėtyre dy udhėheqėsve. Ndoshta kjo mospėrputhje ēoi nė tragjedinė qė se priste askush.

Ju si ushtarak, ē’mendim keni pėr ushtrinė e sotme shqipatre nėkuadrin e futjes sė NATO?

E kam vėshtirė tė pronocohem gjatė, pasi unė jam nostalgjik i asaj ushtrie qė kemi pasur dikur. I njė ushtrie tė madhe dhe mjaft tė pėrgatitur. Ne kemi pasur njė efektiv prej 585 mijė forca ushtarake, ajrore, tokėsore dhe detare. Njė ushtri me mjaft disiplinė dhe e aftė me pėrgatitjen qė ajo bėnte. Ne, nė atė kohė, mateshim nė ēdo drejtim me ushtritė mė moderne tė botės.

Ne me atė ushtri tė atėhershme mund ti bėnim ballė njė agresioni tė huaj?

Ne me atė ushtri tė atėhershme mund ti bėnim ballė njė agresioni tė huaj?
Ne atėherė, jo vetėm sipas pikėpamjeve politike, por edhe atyre ushtarake, dhe me ato masa qė morėm me njė fortifikim tejet tė fuqishėm, tepėr modern, ne ishim tė aftė tė pėrballonim ēdo agresion nga toka, deti, apo ajri.

Kiēo Mustaqi:
Veli Llakaj mbetet njė nga ushtarakėt mė tė zotė. Unė me Veliun kam bashkėpunuar nė kohė tė vėshtira. Ushtria jonė ishte njė ushtri me shumė disiplinė. Me shumė kėrkesė llogarie. Ndėrsa tė gjithė ushtarakėt e lartė ishin jo vetėm tė pėrgatitur, por shumė atdhetarė, njerėz tė sakrificės. Njerėz si Veli LLakaj ishin dhe mbeten nderi i ushtrisė shqiptare…

Nė 75-vjetorin z. Kiēo Mustaqi i dhuron z. Veli Llakaj njė foto qė kishin dalė me Mehmet Shehun nė njė stėrvitje ushtarake.

Agron Llakaj, aktor:
I uroj jetė tė gjatė xhaxhai tim. Kur isha fėmijė, unė mburresha me emrin e tij. E krahasoja dhe me Skėnderbeun. Kur atė e larguan nga detyra dhe biles e citonin dhe si puēist ishte ndėr vitet mė tė rėnda tė jetės sonė. Kur pas rėnies sė diktaturės u hap kursi i plepave pėr jurist mendova se dhe ne si tė afėrm tė tij do tė na fusnin tė gjithėve pa pėrjashtim, por ē’ e do s’na quajtėn tė persekutuar (qesh). Sot pashė se bashkė me promovimin e monografisė sė tij, se ai ka shumė miq dhe ka qenė dhe mbetet njė patriot idealist, qė pak vetė mund ta kenė. Ėshtė njė aktivist i ēėshtjes kombėtare dhe kjo mė bėn qė tė krenohem ende si dikur pėr tė. Nė shumė pronocime pėr ēėshtjen kombėtare ai ka qenė mjaft konkret, mjaft gjakftohtė. I uroj jetė tė gjatė aq sa do ai, por si them mė shumė gjėra tė tjera se bėhet xheloz babai (Qesh).

Nė kėtė promovim folėn ish-Shefi i Shtabit tė Pėrgjithshėm Kristaq Karroli, Pėllumb Zaimi etj…

VIZITĖ E SUKSESSHME E ALBIN KURTIT NĖ SKANDINAVI!

Intervistė me Albin KURTIN, udhėheqėsin e Lėvizjes Vetėvendosje (L.V.), gjatė qėndrimit tė tij nė Skandinavi nė kėto shtete mjaft me peshė nė politikėn e sotme botėrore: nė Danimarkė dhe nė Suedi.

Intervistoi: Fadil SHYTI

Fadili: Pėrshėndetje shqiptare i nderuari atdhetar, mirė se erdhe nė mesin tonė!

Albini: Faleminderit shumė pėr pritjen tuaj tė pėrzemėrt dhe vėllazėrore.

1. Pyetje: Nga kush jeni ftuar dhe financuar pėr kėtė vizitė kaq tė shumėpritur prej mėrgimtarėve atdhetarė dhe nga miqtė e vėrtetė tė shqiptarėve? Si tė pritėn bashkatdhetarėt dhe si tė trajtuan qeveritarėt dhe parlamentarėt skandinavė? Si ishin qėndrimet e tyre politike nė raport me kėrkesat e Lėvizjes Vetėvendosje? Sa i arsyetonin apo i mohonin ata, VETĖVENDOSJEN DHE REFERENDUMIN dhe kėrkesat tjera tė Lėvizjes Vetėvendosje?

Albini: Kam qenė nė vizitė nė Danimarkė dhe Suedi me ftesė tė organizatės daneze STS International dhe tė aktivistit tonė Xhemil Zeqiri. Nė takime me bashkatdhetarė kemi diskutuar pėr problemet e Kosovės dhe mbarė shqiptarėve nė pėrgjithėsi. Po ashtu njė vend tė rėndėsishėm nė kėto takime kanė zėnė edhe problemet e bashkatdhetarėve nė kėto dy vende. Diskutuam edhe pėr angazhimin konkret pėr zgjedhjen e ēėshtjes shqiptare. Nė takim me bashkatdhetarė kam kaluar jashtėzakonisht mirė dhe jam ndierė shumė mirė nė mesin e tyre – shfrytėzoj rastin t’i falėnderoj pėr pritjen e tyre. Gjatė qėndrimit nė Danimarkė, u mbajtėn dy tubime publike me bashkatdhetarė, nė Kopenhagė me 14 qershor dhe nė shoqatėn “Zenel Hasani” nė Ballerup me 19 qershor, nė tė cilat prezantova konceptin e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! dhe qėndrimet e veprimet tona lidhur me zhvillimet aktuale politike nė Kosovė. Kėto tubime u organizuan nga pėrgjegjėsi i Qendrės sė VETĖVENDOSJE!-s nė Danimarkė, Xhemil Zeqiri. Njė tubim i ngjashėm u mbajt edhe nė Malmė tė Suedisė me 20 qershor 2009, nė lokalet e Shoqatės ‘Iliria’ me organizimin tuaj. Nė takimet qė kam pasur mė zyrtarėt e kėtyre vendeve kisha mundėsi qė tė shpreh pikėpamjen tonė lidhur me proceset qė po zhvillohen nė Kosovė dhe i kemi theksuar disa nga problemet qė bashkatdhetarėt tanė po i hasin nė kėto vende. Mendimet tona janė marrė seriozisht por pėr tė fituar pėrkrahjen e tyre ne duhet tė jemi mė tė organizuar dhe mė tė fortė. Nė Kopenhagė kam takuar kreun e organizate STS International, Vagn Rasmusen, deputetin e parlamentit danez, Holger K. Nielsen, deputeten e Parlamentit Evropian, Britta Thomsen, me drejtorin e institutit “Shoqėria Daneze pėr Politikė tė Jashtme”, Klaus Carsten Pedersen, si dhe me gazetarė e analistė tė ndryshėm. Ndėrkaq, nė Stokholm, nėn organizimin e Shqiptar Osekut dhe Anders Vesman nga Lidhja e Miqėsisė Suedi-Kosovė, u takova me Fredrik Malm dhe Birgita Olson nga Partia Liberale, Gustav Blikst nga Partia Konservative, dhe Kerstin Palm nga Partia Centriste e djathtė, kjo e fundit anėtare e Kėshillit tė Evropės. Prej opozitės, me Hans Linde nga Partia e Majtė, Bodil Caballios dhe Hokan Sundberg nga Partia e Blertė, si dhe Urban Ahlin nga Partia Socialdemokratike, zėvendėskryesues i komisionit parlamentar pėr politikė tė jashtme, e i dizajnuar si ministėr i jashtėm nėse opozita i fiton zgjedhjet e shtatorit 2010. Nė Ministrinė e Jashtme suedeze, jam pritur nga Lars Ėahlund, shef pėr BE dhe dora e djathtė e ministrit Karl Bilt, nga Osa Pehrson, referente pėr Kosovėn, si dhe nga Arba Kokalari, kėshilltare konservative me origjinė shqiptare pranė ministrisė.

2. Pyetje: A mund tė na thoni pėr lexuesit, si e pėrkujtuat 131 vjetorin e sė famshmes Lidhje Shqiptare tė Prizrenit, cili qe mesazhi juaj gjatė atij kremtimi? Kush ishte nismėtare e kėsaj feste gjithėkombėtare dhe sa bėri pushteti nė Shqipėrinė Natyrale, pėr kremtimin e kėtij pėrvjetori tė madh, kur dihet historikisht qė L.SH.P, bėri njė luftė ēlirimtare, tri vjeēare pėr ruajtjen e tėrėsisė tokėsore tė Shqipėrisė Natyrale, e cila kėrcėnohej nga shtetet ballkanike.

Albini: Nė shėnim tė 131 vjetorit tė Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, Lėvizja VETĖVENDOSJE! si pjesė e Rrjetit tė Organizatave Shqiptare (RrOSh), pikėrisht nė Prizren organizoi njė manifestim nė tė cilin kishte aktivitete tė llojllojshme me karakter kombėtar. Nė Kosovė qė prej shpalljes sė pavarėsisė kemi shumė mė shumė komb-formim se sa shtet-ndėrtim, pra ka njė investim qė tė theksohen mė shumė ato qė na ndajnė se sa ato qė na bashkojnė. Pra pikėrisht e kundėrta e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit. Nismėtarė dhe organizatorė ka qenė Rrjeti i Organizatave Shqiptare. Me 10 qershor ne stolisėm qytetin e Prizrenit me flamuj e simbole kuq e zi gjithandej, bėmė njė ekspozitė tė fotografive, kishte defilim tė ansambleve folkloristike si dhe organizuam tryezėn e rrumbullakėt mbarėkombėtare me titull “Rėndėsia politiko-ushtarake e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit”.

3. Pyetje: Tani, dy vite pas shpalljes sė pavarėsisė sipas kushtit tė “Paketės sė Ahtisaarit”, politikanėt shqiptarė po trumbetojnė me tė madhe se, Kosova e ka fituar pavarėsinė dhe sovranitetin; duam tė dimė si ėshtė gjendja politike, ekonomike, ushtarake etj nė Kosovėn e kolonizuar nga “enklavistėt” serbė, aleatėt e tyre tė hapur e tė maskuar evropianėt dhe nė trojet tjera tė e okupuara shqiptare?

Albini: Tani u bėnė tri vite qė kur politikanėt pranuan Pakon e Ahtisarit dhe kemi dy vjet tė shpalljes sė pavarėsisė. Pikėrisht pse pavarėsia u shpallė nė bazė tė kėsaj pakoje ne as nuk u bėmė tė pavarur dhe as nuk jemi sovran, sidomos nė mė se 30% tė territorit. Nuk jemi tė pavarur sepse nė Kosovė fjalėn e fundit nuk e kanė institucionet vendore por ato ndėrkombėtare, kėto tė fundit janė kėtu pėr sundim tė ligjit e vetė janė mbi ligjin. Po ashtu nuk jemi sovran pikėrisht se Pakoja e Ahtisarit na ndalon ushtrinė e cila e ka pėr detyrė shtrirjen e sovranitetin dhe mbrojtjen e integritetin territorial. Ne kemi vetėm 2500 pjesėtarė tė FSK-sė e cila pėr nga detyrat qė i ka ėshtė mė shumė se polici dhe mė pak se ushtri, pra ėshtė xhandarmėri. Gjendja ekonomike nė Kosovė vetėm sa ėshtė rėnduar edhe mė shumė. Nė Kosove 45% jetojnė nė varfėri dhe 18% tė tjerė nė varfėri tė skajshme. Papunėsia llogaritet tė jetė mbi 60%. Pėr mė keq, Kosova ėshtė shndėrruar nė njė vend tė tregtarėve dhe kryesisht atyre qė importojnė nga Serbia pėr shkak tė lidhjeve tė tyre me politikanėt kryesorė, ku kėta tė fundit i favorizojnė tė parėt me politika fiskale. Prodhuesi vendor po ngulfatet nga konkurrenca jolojale dhe politika tė pafavorshme ekonomike. Kjo ėshtė Kosova e dy viteve tė para tė (pa)varėsisė.

4. Pyetje: Vitin e kaluar e keni festuar 4 vjetorin e Lėvizjes Vetėvendosje. Gjatė veprimtarisė 4 vjeēare (pėr t’u mos u ngjitur mė lart), si e shihni tė kaluarėn tuaj personale dhe tė Lėvizjes qė e drejtoni dhe si e parashikoni apo i planifikoni objektivat tuaja edhe tė ardhmen e saj; do tė pyesja konkretisht: a do tė qėndroni nė kėto pozita tė fuqishme opozitare nė ballė tė revoltave popullore si njė djalosh guximtar i rebeluar, pėrballė pozitės dhe opozitės nė Kosovė dhe pėrballė qarqeve reaksionare ndėrkombėtare, apo Lėvizja jonė do tė transformohet sė shpejti nė parti politike, qė zėri i saj tė dėgjohet “i fuqishėm” nė institucionet e shtetit tė brishtė dhe tė ricopėtuar tė Kosovės?

Albini: Lėvizja VETĖVENDOSJE! pėr katėr vite radhazi me aktivitetet qė i ka organizuar ka ndikuar qė disa tė kėqija tė ndalen e disa tė tjera tė zmbrapsen. Por mos tė harrojmė se pėr kėto katėr vite kemi ndikuar qė qytetari i Kosovės tė kuptojė qė proceset politike dhe ekonomike nuk janė nė favor tė tij. Lėvizja VETĖVENDOSJE! ėshtė e pėrkushtuar qė Kosova tė jetė vend me sovranitet dhe integritet territorial nė gjithė territorin e saj. Po ashtu nė angazhohem pėr njė ekonomi e cila i favorizon mė shumė prodhuesit se sa tregtarėt, pėr njė shoqėri me barazi sociale. Pra ne jemi tė pėrkushtuar mė shumė se si ta realizojmė konceptin tonė se sa pėr metodat qė do tė pėrdorim. Metodat mund t’i shtojmė e pasurojmė, porse principet bazė i mirėmbajmė. Mbi tė gjitha, duam ta realizojmė qėllimin tonė tė pėrbashkėt meqenėse kjo politikė zyrtare qė po ndiqet po ia humbet edhe territorin edhe resurset natyrore Kosovės kurse popullatės po ia rrėmben perspektivėn dhe mirėqenien.

5. Pyetje: Si i konsideroi Lėvizja Vetėvendosje, zgjedhjet lokale tė vjeshtės 2009?

Albini: Lėvizja VETĖVENDOSJE! mendon se Kosova ka pas nevojė pėr zgjedhje parlamentare e jo pėr zgjedhje lokale. Problemet e Kosovės para sė gjithash janė nacionale e jo lokale. Qė prej shpalljes sė pavarėsisė, Kosovės i ėshtė cenuar sovraniteti dhe integriteti territorial, po ashtu po rrezikohemi nga shitja e shpejt dhe e lirė e ndėrmarrjeve dhe pasurive tė Kosovės si: KEK-u, PTK-ja, ANP-ja, Trepēa, Miniera e Sibovcit etj. Mendoj se kėto janė problemet kryesore tė qytetarit tė Kosovės e jo shtrimi i njė rruge nė njė fshat. Qėllimi i mbajtjes sė zgjedhjet lokale ka qenė tė realizohet decentralizimi etnik pėrmes krijimit tė komunave mė shumicė serbe, dhe tė shmanget vėmendja nga problemet kryesor nė Kosovė. Pėr mė shumė kėto zgjedhje dėshmuan sė nė Kosovė nuk ka fare demokraci.

6. Pyetje: I nderuar, si duket nė popull u krijua pėrshtypja e gabuar, thellėsisht e nxitur nga politikanėt se Lėvizja Vetėvendosje ėshtė kundėr ndėrkombėtarėve. A mund tė na sqaroni sa qėndron kjo, si “dėshmi” e tyre se, kinse ne po e dėmtojmė kėshtu Kosovėn dhe viset tjera shqiptare, sepse sipas tyre, duke i kundėrshtuar ata “aleatė”, po largohemi nga Evropa dhe po izolohemi nga bota “demokratike”?

Albini: Ne nuk jemi kundėr bashkėsisė ndėrkombėtare, por jemi kundėr sundimit tė tyre nė Kosovė. EULEX-i ėshtė nė Kosovė nė bazė tė planit tė veprimit tė pėrbashkėt i dalė nga BE-ja, rezolutės 1244 dhe 6 pikėshit tė Ban Ki Mon-it, qė tė gjitha kėto dokumente nuk ja njohin Kosovės pavarėsinė. Pra ata nuk na njohin shtetin tonė dhe pėr ketė ne jemi kundėr. Ne jemi qė bashkėsia ndėrkombėtare tė jetė nė Kosovė jo si sunduese por si kėshilluese dhe ndihmuese.

7. Pyetje: A mund tė na thoni, sa e ka ngritur zėrin e arsyes Lėvizja Vetėvendosje, pėr faktin pse po lihet pas dore turizmi i cili sot ėshtė nė tėrė botėn kudo njė pjesė me rėndėsi tepėr tė madhe e ēėshtjes ekonomike, me njė fjalė qė e rrit buxhetin e Kosovės? Dihet se Egjipti, Jemeni, Dubai fitojnė shumė nga turizmi, kujtoj nuk e teproj kur them se turizmi ėshtė zemra ekonomike e njė shteti dhe ka ndikim tė fuqishėm gjithashtu, dhe nė aspektin politik apo jo?!

Albini: Pushteti nė Kosovė nuk mendon pėr Kosovėn se si mund tė pėrfitojė ajo, por vetėm se si mund tė pėrfitojė prej saj. Pushtetarėt tonė e preferojnė pasurimin e shpejtė pėrmes tenderėve dhe jo pasurimin e Kosovės pėrmes turizmit. Por, tė mos harrojmė qė Pakoja e Ahtisarit ėshtė e dėmshme edhe nė kėtė aspekt. Zonat e veēanta pėr rreth kishave dhe manastireve ortodokse nė Kosovė qė shumė shpesh po quhen serbe me qėllim qė ta serbizojnė historinė e mesjetės dhe nė kėtė mėnyrė tė na ndėrpresin lidhjen nė mes tė antikitetit dhe modernitetit dhe tė na shpallin ardhacak. Kėto zona disa qindra hektarėsh nėpėr gjithė territorin e Kosovės e kryesisht nė vend ku ka potencial po bėjnė e pamundur zhvillimin e turizmit dimėror si p.sh: Patrikana e Pejės nė Gryken e Rugovės, Manastiri i Deēanit nė Deēan, Shėn Arhangjeli nė Prizren, etj.

8. Pyetje: Strukturat paralele serbe po veprojnė hapur nė Kosovė, ato madje i kanė krijuar dhe institucionet e tyre, i kanė zgjedhur kryetarėt e tyre tė cilėt i japin llogari dhe bėjnė veprime kundėr-shqiptare tė hapura dhe ilegale, ato, e njohin de fakto dhe de jure vetėm shtetin e Serbisė, ndėrsa, pas 17 shkurtit 2008, tė deklaratės sė bujshme tė “pavarėsisė”, institucionet e Kosovės, qeveria e parlamenti, duke i pėrfshirė kėtu dhe organet ekzekutive, qė, pa lejen e tyre nuk kanė ndėrmarrė asnjė hap pėr shpartallimin e tyre, dhe bile, pėr mė keq, as pėr pengimin e tyre, kur dihet se nė tė kaluarėn jo tė largėt regjimi i Serbisė i ka ndjekur egėrsisht duke i burgosur e vrarė, individėt, grupet dhe partitė ilegale shqiptare, kur ata/ato, pėrpiqeshin pėr tė bėrė ēlirimin e trojeve shqiptare nga okupatorėt serbė e tė tjerė. I nderuar, a mund tė na thoni kush pėrfitoi mė shumė, nga kjo deklaratė e “pavarėsisė” sė Kosovės dhe pse nuk po bėhen hapat konkretė nė eliminimin e kėtyre institucioneve paralele tė pėrkrahura hapur nga Serbia?

Albini: Prej shpalljes sė pavarėsisė mė shumė situatėn nė terren e kanė ndryshuar strukturat paralele tė Serbisė se sa Qeveria e Kosovės. Pėrveē 65 njohjeve qė i kemi pas shpalljes nė Kosovė nuk kemi asnjė veprim konkret drejt shtetit sovran dhe me integritet territorial. Pėr mė keq, pas shpalljes sė pavarėsisė Kosovės iu djegėn pikat doganore 1 dhe 31, ju uzurpuan Gjykata nė Veri, hekurudha, sistemi energjetik, ndėrhyrjet nė komunikim etj. Pra, nuk po kemi kurrfarė shtet-ndėrtimi por pėrkundėr po kemi fuqizim tė strukturave paralele gjegjėsisht Serbisė nė Kosovė. Lėvizja VETĖVENDOSJE! para njė viti e gjysmė pat prezantuar njė plan pėr integrimin e veriut, pėr tė lexuar planin vizitoni ueb-faqen e Lėvizjes nė internet www.vetevendosje.org . Aty patėm dhėnė shumė propozime konkrete: Ne patėm bėrė njė propozim 12 faqesh para njė viti mbi atė se si do tė duhej qė tė luftoheshin strukturat e Serbisė nė veri dhe si tė integrohet veriu. Nė vijim po i jap disa prej propozimet konkrete pėr veriun:

1) Njė bazė e njėsisė speciale tė policisė sė Kosovės tė jetė e vendosur nė njė kazermė nė veri tė Kosovės.

2) Nė veri tė ketė njė prezencė tė shtuar tė policisė pėr shkak tė gjendjes sė jashtėzakonshme atje.

3) Nė veri janė rreth 500 familje shqiptare. Duhen shikuar mundėsitė qė secilės familje t’iu punėsohet nga njė anėtar nė Policinė e Kosovės dhe asisoj do t’i kishim afėr 500 njerėz tė armatosur nė veri nė gjendje pėr ta mbrojtur veten atje.

4) Trupat e KFOR-it duhet tė mbrojnė pikat kufitare tė kontrolluara nga Policia Doganore e Kosovės nė veri tė Kosovės. Madje, ato mund tė mbyllen pėr njė periudhė prej 3 deri nė 6 muaj derisa tė merret situata nėn kontroll. Veriu i Kosovės para se tė jetė problem i kontrabandės (siē propagandon RTK-ja) ėshtė problem i integritetit territorial dhe i sovranitetit.

5) Duhet bėrė ngritja e akuzave dhe arrestimi pėr strukturat ilegale tė sigurisė, pėr pėrfaqėsuesit e institucioneve tė Serbisė, pėr vozitėsit qė pėrdorin targa tė Serbisė, pėr gjykatat paralele.

6) Duhet arrestuar ata qė janė nė krye tė krimeve etnike nė veri.

7) Tė vihen nė shėnjestėr burimet financiare tė strukturave paralele. Duhet gjurmuar dhe duhet prerė financimi i strukturave paralele tė Serbisė. Kjo po ashtu pėrputhet me pikėn e mėsipėrme pėr vėshtirėsimin e arsyetimit politik tė Serbisė pėr tė vazhduar me financimin e atyre strukturave.

8) Nuk duhet tė legjitimohet komuna e veriut tė Mitrovicės. Kėsisoj, sė paku nuk do t’i vėshtirėsohej bashkimi i Mitrovicės gjeneratave tė ardhshme tė politikanėve. Nėse pranohet komuna e veriut tė Mitrovicės, atėherė ēfarėdo ndėrmarrje integruese apo ēlirimtare atje nė tė ardhmen do tė konsiderohet agresion.

9) Nuk mund tė ketė paqe tė qėndrueshme pa reciprocitet tė tė drejtave tė serbėve nė Kosovė me shqiptarėt nė Luginė tė Preshevės. Asimetria e situatave na lė peng tė konfliktit qė nuk mbaron. Shqiptarėt nė Luginėn e Preshevės duhet tė bėhen bashkė pėr flamurin kombėtar qė nuk i lejojnė ta pėrdorin dhe pėr universitet nė gjuhėn shqipe. Pėr kėto, ata duhen ndihmuar pa kursim nga Prishtina e Tirana.

10) Rivitalizimi i Trepēės, funksionalizimi i saj qė do tė rezultonte me punėsimin e rreth 8.000 vetave. Nė fund tė viteve tė 70’ta por edhe pėrgjatė tė ‘80-tave, arsimtarėt e mjekėt nė Kosovė kishin paga qė mund tė krahasoheshin edhe me disa vende tė zhvilluara perėndimore. Mirėpo, kjo ishte e mundur pikėrisht pėr shkak punonte Trepēa.

11) Themelimi i njė Universiteti tė Evropės Juglindore (sikurse nė Tetovė) me fondet e Bashkimit Evropian ashtu siē ka propozuar ESI. Kjo tė bėhet qendėr e arsimit tė shkėlqyer pėr tė gjithė rajonin e Mitrovicės dhe t’ia merr fuqinė Universitetit tė veriut tė Mitrovicės tė kontrolluar nga Serbia.

12) Ofrimi i bursave pėr shqiptarėt dhe serbėt nga veriu pėr nė shkollat e mesme dhe Universitetin nė Prishtinė.

13) Investim nė spitalin e Prishtinės dhe atė nė jug tė Mitrovicės nė mėnyrė qė aty tė ofrohen shėrbime mė tė mira.

14) Forcimi i fshatrave tė shqiptarėve atje si pakicė e rrezikuar qė janė duke ofruar mjete pėr rindėrtimin e shtėpive, infrastrukturė tė mirė, transport publik falas pėr nė jug tė Mitrovicės dhe anasjelltas tri herė nė ditė, lehtėsim nė punėsim, lehtėsim pėr regjistrim nė universitet. Secili shqiptar i dėbuar duhet tė kėrkojė tė kthehet nė pronėn e vet nė veri. Dhe njėkohėsisht tė organizohen dhe mobilizohen pėr kėtė. Ata qė nuk duan, duhet ta thonė hapur kėtė dhe t’ua shesin tė tjerėve pasurinė, atyre qė duan tė kthehen atje.

15) Nuk duhet lejuar qė Qeveria e Serbisė t’i blejė pronat e shqiptarėve nė veri. Tė gjithė shqiptarėt qė janė detyruar t’i shesin pronat e tyre, Qeveria e Kosovės t’ua blejė ato. Qeveria e Kosovės mandej t’i lėshojė me qira tė ulėt pėr ata qė duan tė banojnė atje. Kurse, politikanėt e Kosovės, tė cilėt gojėn e kanė plot premtime boshe pėr bashkimin e qytetit, t’ua lirojnė njė pjesė tė hapėsirės sė apartamenteve dhe shtėpive tė tyre tė gjera e luksoze banorėve tė dėbuar prej veriut tė Mitrovicės nė mėnyrė qė ata tė mos paguajnė mė qira nė jug tė Mitrovicės apo kudo tjetėr nė Kosovė qė jetojnė e banojnė tash.

Siē dihet e siē po shihet pėrditė, nuk ėshtė pėrfillur ky plan yni. Qeveria e Kosovės, e vetėmjaftueshme dhe e vetėkėnaqur siē ėshtė, mė parė e ka pėr shqetėsim kritikat qė i bėn pėr mosangazhimin drejt bashkimit tė Mitrovicės sesa vetė ndarjen e qytetit tė Mitrovicės.

Tash sė fundit Qeveria e Kosovės bashkė me ICO-nė ka pėrgatitur njė strategji qė sipas tyre ėshtė pėr integrimin e Veriut. Sė pari, integrimi bėhet kur ėshtė nevojė e jo dėshirė, pra sė pari duhet qė serbėve t“ju ju ndėrpriten tė gjitha lidhjet me Serbinė dhe mė pastaj tė iu japin fonde pėr integrim. Pėr gjithė kėto vite tė pasluftės vazhdimisht institucionet vendore dhe ndėrkombėtare kanė dhėnė miliona euro pėr integrim dhe shikoni sa janė integruar ata. Kujt i konvenon kjo gjendje? Tė gjithėve nė pushtet, kujt mė shumė e kujt mė pak, meqė veriu i Kosovės ėshtė shndėrruar nė njė zonė tė krimit tė organizuar ekonomik ku tė gjithė po pėrfitojnė nė pėrjashtim tė qytetarėve tė Kosovės.

10. Pyetje: Tash e kishim tre vjetorin e demonstratės sė 10 shkurtit, ku u vranė Arben Xheladin dhe Mon Balaj dhe u plagosėn mė shumė sė 80 veta dhe nuk ka asnjė tė dėnuar pėr kėtė punė, e nė anėn tjetėr jemi dėshmitarė tė rifillimit tė procesit gjyqėsorė ndaj teje. Pse po ndodh e gjithė kjo?

Albini: Po ėshtė e vėrtetė qė nuk ka tė dėnuar pėr vrasjen e Arben Xheladin dhe Mon Balaj dhe pėr plagosjen e mė shumė sė 80 vetave tė tjerė. UNMIK-u e ka pranuar fajin pjesėrisht duke thėnė se vrasjet kanė qenė tė panevojshme dhe tė mėnjanueshme, dhe kanė propozuar njė kompensim pėr familjaret por mė kushtin qė ata tė heqin dorė nga ēfarėdo ndjekje penale ndaj vrasėsve. UNMIK-u asnjė herė nuk pat filluar ndonjė hetim qė do tė pėrfundonte me gjykimin e vrasėsve, por nė anėn tjetėr mė pat akuzuar mua dhe mė pat mbajtur afėr njė vit nė paraburgim. Gjatė kėtij rasti ka pasur shumė shkelje procedurale dhe mjaft vendime politike pėr vazhdimin e paraburgimit me arsyetim se unė mund ta rrezikoj statusin e Kosovės. Nė kohėn kur qytetarėt e Kosovės po prisnin qė tė fillojnė arrestimet e politikanėve tė korruptuar EULEX-i e lėshoi lajmin se do tė rifillonte procesin gjyqėsorė kundėr meje. Nė anėn tjetėr EULEX-i e pėrjashtoi mundėsinė qė do tė filloj edhe njė proces gjyqėsor kundėr policėve rumunė. Fakti qė EULEX-i ėshtė i njėanshėm tregon se nuk ėshtė i interesuar pėr drejtėsi pėr rastin e 10 shkurtit. Po ashtu koha kur u vendos qė ky rast tė rifillojė tregon se ėshtė krejt politik. E kam fjalėn se tash Kosova ka nisur tė vlojė pėr shkak tė gjendjes sė rėndė politike dhe ekonomike, dhe po ashtu qytetarėt si kurrė mė parė janė tė irrituar nga kjo elitė politike e korruptuar dhe e shantazhuar. Tash kur po bėhen gati pėr privatizimin neoliberal tė ndėrmarrjeve dhe pasurive kryesore tė Kosovės, po flitet gjithnjė e mė shumė pėr fillimin e negociatave tė reja pėr veriun e Kosovės me Serbinė dhe tashmė u dha lajmi qė edhe pėr disa vite nuk do tė ketė liberalizim tė vizave pėr Kosovėn. Po frikėsohen qė Lėvizja VETĖVENDOSJE! dhe unė mund ta kanalizojmė kėtė pakėnaqėsi kundėr kėtij sistemi, dhe duke ia dhėnė mbėshtjellėsin politik kėtij zgjimi tė mundshėm qytetar mund tė ketė edhe ndryshime rrėnjėsore. Pėr ketė arsye Lėvizjes VETĖVENDOSJE! dhe mua po ja mbyllin dyert e parlamentit dhe po ja hapin dyert e burgut. Unė nuk kam shkuar nė seancėn e 15 shkurtit dhe s’do tė shkoj as nė atė tė 22 shkurtit. Ky proces kundėr meje ėshtė politik, ėshtė padrejtėsi, dhe unė s’kam pse i kontribuoj asaj.

11. Pyetje: I nderuar atdhetar, a keni ndonjė mesazh pėr bashkatdhetarėt qė jetojnė kudo nėpėr botė, ēfarė kėrkoni ju tė bėjmė ne mėrgimtarėt mė shumė, qė Shqipėria Natyrale tė ketė njė ardhmėri tė ndritur dhe tė realizohen idealet e rilindėsve tanė tė mėdhenj, pėr ribashkim kombėtar, kur dihet mirėfilli qė, pėrpjekjet dhe lufta me tė gjitha format dhe mjetet e mundshme pėr t“u arritur kjo objektivė madhore historike, nuk ka pushuar asnjėherė, pėr mė tepėr se njė shekull, brenda dhe jashtė atdheut?

Albini: Ashtu si jemi tė ndarė shqiptarėt nė disa shtete, vėshtirė qė do tė mund tė ju bėjmė ballė qėllimeve tė shteteve pėr tė na marrė mė shumė territor dhe pėr tė na pėrdorur si treg pėr prodhimet e tyre. Vetėm tė bashkuar mund t’i ndalim kėto qėllime hegjemoniste tė tyre, sepse tė bashkuar do tė jemi mė tė fortė ushtarakisht edhe ekonomikisht. Diaspora jonė ėshtė bukur e ndarė dhe jo aq e organizuar. Porosia ime ėshtė qė ju duhet tė organizoheni. Sė pari tė kėrkoni mė shumė tė drejta pėr ju aty ku jetoni dhe punoni sepse vetėm njė diasporė e organizuar dhe mė me shumė tė drejta do tė mund tė ndihmonte edhe mė shumė popullin shqiptar nė Ballkan. Po ashtu edhe ne po gjejmė njė pėrkrahje tė madhe te ju dhe kjo po na bėn qė ne tė punojmė edhe mė shumė.

Im vėlla ideali, vėrtetė qe kėnaqėsi e madhe qė ishe nė mesin tonė, dėshirojmė tė na vizitoni sa mė shpesh, Ty dhe pėrkrahėsit tuaj, ata djem e cuca sypetritė tė Lėvizjes Vetėvendosje, qė po pėrhapin shkėndija drite dhe rezistence nė tė gjitha trojet shqiptare!

Albini: Ju faleminderit e pėrshėndetje tė gjithė lexuesve tuaj.

Suedi, 5.02.2010 

Koēo Devole: Artistėt, nė opozitė me qeverinė, sepse bėjnė humor me politikėn

Nga ILDA LUMANI

Nuk ėshtė njė intervistė aspak e zakontė kjo, pasi pėrgjigjet plot sarkazėm tė Koēo Devoles kanė nė majė tė gjuhės batuta dhe humor. Nuk mund tė ndodhte ndryshe pėr tė kuptuar natyrėn reale tė njė artisti humori, i cili rrėfen jetėn e tij mes Shqipėrisė dhe Amerikės, dėshirėn e madhe pėr t’u kthyer nė atdhe dhe frenimin e beftė qė i vjen nė mendje kur pėrballet me situatat plot humor qė servir politika shqiptare dhe zhgėnjimet qė lindin nga mospėrkrahja e krijimtarisė dhe prodhimit tė komedive. Si njė vėzhgues i mprehtė i fenomeneve, Koēo Devole pohon se politika jonė prodhon shumė humor, aq sa batutat e saj bėhen pjesė e fabulave komike tė skenarėve dhe skeēeve. Por, kjo ėshtė vetėm ana e mirė e medaljes, pasi ana tjetėr tregon se artistėt e humorit dhe tekstshkruesit e tyre kthehen nė opozitė me politikėn.
Lexoni njė rrėfim dinamik tė jetės, karrierės sė aktorit dhe regjisorit tė humorit shqiptar, i cili pohon se pas shumė vitesh i ėshtė rikthyer “dashurisė sė ...tij tė parė”..., karikaturės!

Si nisi kjo ditė pėr ju?
Tė them tė drejtėn, dita e sotme pėr mua nisi natėn, aty rreth orės tre tė mėngjesit, kur njė nga komshinjtė e mi, qė me siguri po vinte nga ndonjė banket i majmė, ngjiste shkallėt duke kėnduar me zė tė lartė kėngėn “Shqipėria po ndryshon". Njė tjetėr komshi qė u zgjua nga gjumi si puna ime, ia kthehu me kėngėn "Ēohu, ēohu, ēohu!". Ky duel-duet qė vazhdoi rreth pesė minuta, ēoi nė kėmbė gjithė banorėt e pallatit, tė cilėt u bashkuan nė kor. Gjysma kėndonte kėngėn "Shqipėria po ndryshon" dhe gjysma, "Ēohu, ēohu, ēohu!". Ca bėrtisnin "hapni kutitė", ca tė tjerė "mbyllni more gojėn". Ėshtė kėnaqėsi kur zgjohesh me kėngė dhe protesta.

Ju jetoni nė Amerikė? Keni menduar tė ktheheni pėrfundimisht nė Shqipėri?
Njė mendje mė thotė po, njė mendje mė thotė jo. Nuk e kam menduar thellė, por ju jap fjalėn se do tė thellohem.

Me ēfarė merreni nė Amerike?
Nė pėrgjithėsi... me asgjė!

Ēfarė ndjen kur zbret nė aeroportin e Rinasit dhe futesh pėr nė Tiranė?
Ėshtė ajo ndjesi e kėndshme qė po vjen nė vendin tėnd, ku dėgjon shqip, ku ka njerėz qė tė njohin, tė pėrshėndesin, tė pėrqafojnė, dhe kjo, pėr ne tė emigruarit nuk ėshtė pak. Respektin, mirėnjohjen dhe dashurinė qė tė rrethon kėtu, nuk e gjen kurrė atje. Nė rrugėt e Nju Jorkut njerėzit lėvizin si mizat e dheut. Ēdo mizė shikon punėn e vet. Ti je njė prej atyre mizave.

Vitin e Ri ku e festuat, kėtu apo andej?
Kėtu me miqtė mi. Nė Amerikė isha nė nėntor. Andej festohet mė bukur. Jo se nė Shqipėri nuk festohen, po kėtu festat vazhdojnė tė ndara. PD-ja vazhdon ta festojė ditėn e Ēlirimit mė 28, ndėrsa PS-ja, mė 29. Na mori nė qafė ai gjermani i fundit! Kam dėgjuar qė ėshtė ende gjallė. Ėshtė 89 vjeē dhe ka rreth dhjetė vjet qė ka shkruar njė libėr me kujtimet e luftės nė Shqipėri, por nuk po e boton akoma, pikėrisht pėr datėn e ikjes sė tij nga Shkodra. Ka ndėrhyrje nga tė dy krahėt politikė. Misionarėt e PD-sė i thonė: "Zotėri, ke ikur mė 28", ndėrsa ata tė PS-sė: "Jo zotėri, ke ikur mė 29!". Hans Gryner e ka lėnė tė shkruar nė testament datėn dhe orėn e saktė tė ikjes sė tij nga Shqipėria. Testamentin e ka kyēur nė njė kuti metalike, pėr tė cilėn ata tė PS-sė i thonė "Hape kutinė", ndėrsa ata tė PD-sė, "Mos e hap!". Edhe kutinė e Hansit kishim mangėt, nė njė kohė qė po na zien koka pėr kutitė tona!

Ju jeni aktor, skenarist dhe regjisor i disa spektakleve e telefilmave televizivė. Kė do tė veēonit si humoristin mė tė mirė, regjisorin mė tė mirė, kolegun mė tė mirė dhe mikun mė tė mirė?
Pyetje e gjatė dhe e vėshtirė, por do t'i pėrgjigjem. Si kolegun mė tė mirė do veēoja Agron Llakėn, regjisorin mė tė mirė, Pėllumb Kullėn dhe humoristin mė tė mirė, pa dyshim do tė veēoja Filip Ēakulin, i cili njėkohėsisht ėshtė edhe miku im mė i mirė. Me Cakulin kemi vite qė njihemi, qė kur kemi punuar bashkė nė revistėn "Hosteni". Filipi ėshtė njė njeri qė rrezaton orė e ēast humor, e ka si deodorant, po kalove afėr tij, e ndjen erėn e humorit tė Ēakulit. Shumė prej materialeve tė mia skenike apo televizive kanė "deodorantin" e tij.
Pėrmendėt revistėn "Hosteni", kam dėgjuar se vite mė parė ju jeni marrė edhe me karikaturėn...

Po. Ka qenė si tė thuash "e dashura ime e parė", dhe e dashura e parė nuk harrohet. Mund tė jenė tė paktė ata qė mė njohin si karikaturist. U ndava prej saj rreth viteve '80. Tani them ta takoj pėrsėri dhe ta pėrqafoj. Kam ca kohė qė kam nisur njė cikėl me karikatura nga jeta e politikanėve tanė. Po tė dėshironi, mund t'ju sjell disa skica sa pėr njė ilustrim tė bisedės sonė.

I pres me kėnaqėsi. Pyetja nė vazhdim: Jeni me humor vazhdimisht, apo ju kap ndonjėherė edhe pesimizmi?
Nė Shqipėri ėshtė e vėshtirė qė tė jesh gjatė gjithė ditės optimist dhe nė humor. Edhe nė rastin mė tė mirė, diku dhe dikur do tė prishet. Mė kujtohet njė festė me rastin e ditėlindjes sime. U mblodhėn kolegė, miq e shokė pothuaj nga e gjithė Shqipėria. Gėzim mė tė madh pėr mua s'kishte. Tė gjithė mė takuan, mė pėrqafuan, mė respektuan dhe mė uruan. Festa mbaroi dhe tė gjithė duke mė pėrshėndetur u hipėn makinave dhe u larguan. Befas e pashė veten fillikat tek dera e lokalit, por gjithsesi i lumturuar dhe plot humor. Pėr dreq, atė ditė po binte edhe shi. Mirė makinė, por unė s'kisha as ēadėr. Me ngrohtėsinė e festės dola nga lokali dhe nisa tė ecja nėpėr shi. Nė bulevard kalonin makinat njėra pas tjetrės dhe unė dėgjoja pėrshėndetjet e tyre, "Koēo na kėnaqe, je i madh!", Faleminderit, i pėrshėndesja unė duke ecur nė shi. Je i madh njeri, je i madh tjetri, mbyllnin xhamat e makinave dhe largoheshin drejt bulevardit. Ndėrsa unė "i madhi" vazhdoja tė ecja nėpėr shi. Si nuk mė mori njeri nė makinė? Mė mirė tė isha "i vogėl" dhe brenda nė Benz, se sa "i madh" dhe nė shi. Pėrtej xhamave tė zyrave dhe dhomave tė ngrohta ne qė ecim nė shi, jemi gjithmonė "tė mėdhenj!?"

Kur jeni nė Amerikė, i ndiqni lajmet, politikėn?
Ėshtė e pamundur tė shkėputesh nga ato qė ndodhin nė Shqipėri. Ne vėrtet jemi nė Amerikė, por jetojmė si shqiptarė, nuk rrimė dot pa fasule dhe politikė. Pėr politikėn nė pėrgjithėsi dhe politikanėt nė veēanti edhe andej i zbrazim "thasėt e sharjeve" njėsoj si kėtu. Nuk e marr vesh se ē'bėhet me "racėn" tonė?! U bėnė 18 vjet qė vetėm po zbrazim "trastat" dhe "thasėt e sharjeve" nėpėr tavolina bisedash dhe asgjė mė shumė. Edhe politikanėt nėpėr debatet televizive po me "thasėt e sharjeve" nė kurriz shkojnė pėrballė njėri-tjetrit. Zbraz ata, e zbraz ne! Jemi bėrė tė gjithė si punėtorė tė ngarkim-shkarkimit tė sharjeve. Ja, njė karikaturė pėr shembull mund tė ishte takimi Rama-Berisha, ku tė dy me thasėt e sharjeve nė kurriz vijnė nė njė debat televiziv. Megjithėse ata kanė aq shumė pėr njėri-tjetrin, saqė mund tė vijnė me riportabėl tė mbushur dėng me sharje!

Si e nisi rrugėn e artit Koēo Devole? Cili ishte roli i parė dhe si e kujtoni sot?
Roli im i parė ka qenė ai i Colit nė filmin "Debatik". Ishte viti 1960, kur regjisori Hysen Hakani njė ditė marsi hyri nė klasėn e 8-tė B, sė bashku me drejtorin e shkollės. Ai pasi i hodhi njė sy tė gjithė klasės, u afrua tek unė dhe mė tha: "Ke qejf tė luash nė film?" Unė vetėm ngrita kokėn dhe nuk fola. "Ke qejf, ke", - tha duke mė shpupurisur flokėt. Tė nesėrmen tek dera e shkollės erdhi njė "Gaz 69", i cili mė ēoi nė dyert e Kinostudios "Shqipėria e re". Kėnaqėsia qė po hyja nė botėn e filmit ishte e pakufishme. Sė bashku me aktorin Besim Levonja qė do interpretonte rolin e karrocierit nisėm kinoprovat e mė pas xhirimet deri tek episodi me pėllumbat. Mė pas ndodhi hataja! Zėvendėsdrejtori i atėhershėm i Kinostudios, shoku Todi Bozo sapo erdhi nė sheshin e xhirimit dhe mė pa mua, tha: "Ore Hysen, po ky djali ėshtė ca i madh nė moshė pėr rolin e Colit! Ky duhet tė jetė mė i vogli ndėr shokėt! Gjej njė tjetėr!" Hyseni m'u afrua dhe mė tha: "Mos u mėrzit kaēurrel, e di unė atė punė. Nesėr tė jesh gati kur tė vijė makina tė tė marrė". Pėr ditė e javė tė tėra, unė me sytė e pėrlotur shikoja nga porta e shkollės, por "Gazi 69" nuk erdhi mė. Ky pra ishte roli im i parė dhe takimi i parė me botėn e artit. Mė pas nisa tė aktivizohem nė teatrin e shkollės "8 Nėntori" e mė vonė nė trupėn amatore tė Klubit tė Kulturės tė Kombinatit tė Tekstileve nė Tiranė, ku interpretova pėr herė tė parė rolin e djalit tek drama e Foqion Postolit, "Lulja e kujtimit". Mė vonė pasuan interpretimet nė dramat "Tri tė shtėna pushke", "Heronjtė e vigut", "Dragoi i Dragobisė", "Banorėt e shkallės nr.6". Nė kėto drama e komedi pata fatin tė punoja me regjisorėt e atėhershėm, Pandi Stillu, Zina Andri e deri tek i madhi Kujtim Spahivogli. Kaq mjafton pėr kėtė pyetje, besoj!

Pėr publikun mbetet i paharrueshėm dhe i papėrsėritshėm roli i Sillos. Ju vetė si e kujtoni sot jo vetėm rolin, por tėrė filmin, qė padyshim nė gjininė e humorit do tė mbetet njė nga mė tė arrirėt shqiptarė?
Faleminderit qė bėni njė pėrcaktim tė tillė, por do tė mė falni t'ju bėj njė vėrejtje. Ju gazetarėt mendoj se jeni shumė dorėlėshuar nė epitetet qė i ngjisni krijimtarisė dhe interpretimit artistik. Lexoj nė gazeta dhe dėgjoj nė ekran se tė gjithė kėngėtarėt tanė janė "bilbila" tė kėngės popullore dhe aktorėt, "yje" tė skenės dhe tė ekranit. Nuk ju duket se e kini mbushur ca si shumė qiellin e artit me yje dhe pyllin e kėngės popullore me bilbila? Pylli ka edhe zogj tė tjerė si gardalina, kanarina, harabela, kėshtu qė ndonjė kėngėtar mund tė jetė edhe "harabel" i kėngės popullore, apo jo? Pėr tė mos thėnė qė kemi edhe "laraska" tė kėngės popullore dhe asaj tė lehtė. Pak mė dorėshtrėnguar nė etiketimet tuaja, se ēfarė do thoshim pėr "bilbilat" dhe "yjet" pėrtej pyllit dhe qiellit tė artit shqiptar?

Cili ka qenė shpėrblimi qė keni marrė nga gjithė puna juaj deri mė sot?
Rroga mujore, ca honorare dhe duartrokitjet e publikut. Kėto tė fundit mė kanė mbajtur gjallė. Dikur kam thėnė, sikur ēdo duartrokitje e publikut tė ishte njė "tullė", ne artistėt sot do tė ishim tė gjithė me vila e ndoshta me fshatra turistike.

Ėshtė e vėrtetė se nė kohėn e monizmit artistėt nė pėrgjithėsi dhe aktorėt nė veēanti, kanė qenė shumė mė tė vlerėsuar se tani?
Mė se e vėrtetė. Po pse? Sepse nė atė kohė ne kemi qenė "ndihmės tė Partisė" dhe doemos qė Partia do na vlerėsonte. Ndėrsa sot jemi nė opozitė, jemi kritikė ndaj Partisė nė pushtet dhe qeverisė sė saj. Dhe kur je kundėrshtar i Partisė dhe i Qeverisė, ėshtė "e kuptueshme" qė ajo nuk ka pse tė tė vlerėsojė. Po tė bėhesh ndihmės i Partisė dhe Qeverisė "Berisha", ėshtė "e kuptueshme" qė do jesh shumė mė shumė i vlerėsuar.

Sot bėhen emisione me humor, cili ėshtė opinioni juaj pėr ta?
Po tė rrimė drejt e tė flasim shtrembėr, nuk mė pėlqejnė fare. Ndėrsa, po tė rrimė shtrembėr dhe tė flasim drejt, u heq kapelėn dhe i pėrshėndes.

Nuk mendoni se ka shumė banalizim dhe, a mund tė pranohet banalizimi nė art, konkretisht nė humor?
Doemos qė nuk pranohet. Por fillimisht duhet tė sqarojmė njė herė e mirė se ē'kuptojmė me banalen apo banalizimin. Nėse banale do tė quanim njė fjalė jashtė edukatės sonė, njė fjalė tė ndyrė, duhet parė se nė ē'rrethana thuhet, si thuhet dhe kujt i thuhet. Nėse aktori, skenaristi apo regjisori kėrkojnė me ēdo kusht qė tė shkojnė tek batuta e ndyrė, kjo po qė ėshtė banale dhe e papranueshme. Por nėse personazhi ėshtė nė ato rrethana ku fjala e ndyrė i del nga shpirti, kėtu nuk ka banale, as banalizim. Mos harroni se nė tė gjithė filmat amerikanė ke njė "shit" apo njė "fak-ju" dhe nuk na bėn pėrshtypje. Pse? Njė barsoletė: Nė njė fushė tė ndarė me njė gardh telash me gjemba kullosin nga njėra anė njė lopė dhe nga ana tjetėr njė dem. Demi qė kishte kohė qė e shikonte lopėn pėrtej gardhit, njė ditė i hipėn nė kokė, kėrcen gardhin me tela dhe i afrohet lopės. Si tė quajnė? Lara Fjongokuqja, - i pėrgjigjet lopa, - por me qė sot nuk e kam fjongon nė kokė, mė thirr shkurt Lara. Po ty si tė quajnė? Mua mė quajnė Dem Koqemadhi, por meqenėse koqet mė mbeten tek gardhi, ti mė thirr shkurt Dem. Tani, e zėmė se Demi do t'i thoshte Larės me edukatė: Mua me quajnė Demorgangjenitalmadhi, do kish ndonjė ndryshim? Nuk i pranon morali dhe edukata jonė. "Morali ynė?!" Mos ka pak si shumė hipokrizi brenda tij? Me kėtė nuk dua tė them qė nė skenat tona tė vėrshojnė fjalėt e ndyra, jo, por ne kemi edhe njė fjalė tė urtė popullore qė i shkon pėr shtat kėsaj qė po flasim: Gjella me kripė e kripa me karar. Kur ka shume "kripė" fjalėsh tė ndyra, doemos qė "gjella artistike" nuk hahet, por edhe pa kripė fare mos na i lini "gjellėt!".

Ku qėndron "e keqja", le tė themi, e humorit sot tek skenarėt, apo tek publiku qė ndonjėherė pėlqen banalitetin?
Kėtė punėn e publikut-popull unė e shoh pak tė ngatėrruar. Ky mund tė jetė debat pa fund. Varet se pėr ē'publik bėhet fjalė? Nėse nė njė sallė varieteje do tė kishim vetėm shkrimtarė, poetė, shkencėtarė, mjekė, inxhinierė, me njė fjalė intelektualė tė mirėfilltė, padyshim qė edhe humori do bėhej pėr ta, sigurisht nėse edhe stafi krijues dhe ai interpretues do ish nė nivelin e tyre. Nė rast tė kundėrt nuk do tė funksiononte. Por nuk ėshtė kėshtu tek ne akoma. Kėtu ēdo gjė, duke nisur qė nga politika, shkenca, kultura edhe arti, tė gjitha i shkojnė pėr shtat nivelit tė popullit. Ca gjėra duhet t'i pranojmė dhe t'i themi ashtu siē janė. Lenini, i vogėl nė trup dhe i madh nė mendje, ka thėnė qė arti i takon popullit. Nuk do guxoja ta kundėrshtoja kėtė thėnie tė udhėheqėsit tė revolucionit, se do hapja debate tė mėdha qė mund tė mė ktheheshin nė bumerang. Por, "e keqja" qė thoni ju, pėr mendimin tim, kėtu fillon. Do tė thosha qė i pari ėshtė publiku, pra populli. Ashtu si ēdo gjini tjetėr e artit, edhe humori bėhet pėr t'ia treguar publikut popull. Nėse populli e pranon, jemi nė rregull, nėse jo, atėherė s'kemi bėrė gjė. Nga ana tjetėr, nėse pranojmė thėnien se populli ėshtė turme, ėshtė kope, tė na e thonė mė tė menēurit se pėr kė duhet tė bėjmė humor? Pėr "kopenė", apo pėr "ēobanėt?" Ne vetė i kemi vendosur rregullat nė shoqėrinė tonė njerėzore. Ose mė saktė, i kanė vendosur ata qė kanė pasur pushtetin dhe ne kemi ngritur dorėn nė shenjė aprovimi. Bie fjala, seksi ėshtė i lejuar, prostitucioni qė ka pėr bazė seksin, ėshtė i ndaluar. Nuk ėshtė pak kontradiktore? Pra, nėse seksin qė e lejon ligji do ta quanim produkt, prostitucionin qė ėshtė nėnprodukt i tij pse e ndalon ligji? Shkurt, qumėshtin-seks e lejon tė pihet, prostitucionin-djathė, e ndalon tė hahet?! Ec e merre vesh kėtė punė!

Me sa di, po merreni me njė serial televiziv, mund tė na tregoni konkretisht disa detaje rreth tij dhe kur do tė ketė kėnaqėsinė publiku ta shohė atė?
Mė vjen keq pėr publikun qė nuk do ta ketė kėtė kėnaqėsi. Kam shumė frikė se ky serial nuk do tė realizohet, sepse "ata" qė e morėn pėrsipėr ta realizojnė bėnė njė "tėrheqje taktike" dhe "pse-nė" akoma nuk e kam marrė vesh. Seriali i titulluar "Natė me diell" ėshtė njė lloj "Big Brother" jo nė ambientin e mbyllur nga muret, por jashtė tyre, nė natyrė, mes njerėzve dhe jetės sė tyre.

Mendoni se tashmė i keni realizuar tė gjitha ėndrrat qė keni pasur?
Ėndrrat janė me qindra, ndėrsa realizimet numėrohen si gishtat e dorės tė njė zdrukthėtari tė pakujdesshėm. Tė realizosh ėndrra sot, duhet ta kesh qesen plot. Qesja jonė ėshtė shpuar me kohė, ose mė saktė, e hapur nga tė dyja anėt. Tė vetmit qė mund tė realizojnė ėndrrat sot janė miliarderėt e mėdhenj, qė i kanė nisur realizimet si milionerė fare tė thjeshtė.

Si njohės i humorit, mendoni se humor mė i mirė bėhej dje, (para viteve '90) apo sot?
Shumė kritikė arti janė shprehur se humori i vėrtetė bėhet vetėm nė diktaturė, si rrjedhojė e kėsaj, edhe sot bėhet goxha humor i mirė.

Sa e ndiqni situatėn politike nė vend dhe cili ėshtė opinioni juaj, kush prodhon mė shumė humor sot, jeta politike apo ajo sociale?
Pa e anashkaluar jetėn sociale, padyshim humor prodhon jeta politike dhe politikanėt. Humori nė vetvete dhe artistėt pas tij, janė gjithmonė nė opozitė me qeveritė dhe qeveritarėt e kujtdo krahu politik qofshin. Politikanėt dhe qeveritarėt, nuk ėshtė se nuk qeshin me ne, qeshin, por qeshin duke shtrėnguar dhėmbėt. Kjo puna e "dhėmbėve tė shtrėnguar" ėshtė pengesa mė e madhe pėr humorin e vėrtetė. U bė kohė e gjatė qė ne vazhdojmė tė bėjmė humor pėrpara "nofullave tė shtrėnguara". Humoristėt duhet tė dalin nė njė miting paqėsor me parullat "Qeveritarė dhe politikanė, ēlironi nofullat nėse doni tė qeshni!"

Cila ėshtė kėshilla qė u jepni sot aktorėve tė rinj?
Tė jenė vetvetja. Tė punojnė pareshtur, duke shkuar sa mė shpejt drejt individualitetit tė tyre artistik. Tė jenė origjinalė, nė asnjė mėnyrė kopje. Tė mos pranojnė tė interpretojnė krijime dhe figura qė i kanė bėrė tė tjerėt mė parė. Tė mos imitojnė aktorė dhe programe tė huaja duke i pėrshtatur ato nė shqip; me njė fjalė, tė jenė krijues dhe jo pėrkthyes.

balkanweb, 28.01.2010

Flet ish drejtori i fermės nė Fier veterineri Aleksandėr Jorgaqi

Sot mendimi i specialistėve keqpėrdorohet, shpėrdorohet, injorohet, nėnvleftėsohet.
Nė monumentin e lopės nė Holandė shkruhet “Mirėmėngjesi mėmė e dhembshur!”

Nga Albert Zholi

Njė burrė i gjatė, i qetė i sinqertė plot dinamizėm, flokė bardhė, fisnik, kėto janė pėrshtypjet e para gjatė takimit me Aleksandrin. Rridhte nga njė familje intelektuale ku jeta e tij ėshtė lidhur pazgjidhshmėrisht me librin. Nė kėto momente dramatike pėr vendin, pas pėrmbytjeve tė mėdha nė veriperėndim tė vendit unė zhvillova njė bisedė se si bėheshin kullimet, argjinaturat, mbrojtja e bagėtive, si dhe mėnyra e mirėmbajtjes e hidrovorėve, argjinaturave nw regjimin komunist.

- Z. Aleksnadėr, si organizohej puna pėr ruajtjen dhe kullimin e tokave nė sistemin komunist?
Ai regjim kishte tė mirat dhe tė kėqijat e saj. Dua tė them se ju dha shumė prioritet bujqėsisė dhe u la pas dore blegtoria qė duhej tė ishte baza e ekonomisė. Populli ynė thotė “Gjėja e gjallė tė mban gjallė”. Nga ana tjetėr kolektivizimi i tejskajshėm e rrėnoi ekonominė e vendit. Por nė fund tė fundit, pėr hir tė sė vėrtetės, ēdo lloj pune bazohej mbi profesionalizėm. Ishte profesionisti ai qė jepte mendimin e fundit pėr ēdo problem qė lidhej me kullimin, mbjelljen, korrjen, dimėrimin, apo mbarėshtrimin e bagėtive. Tė gjitha kėto bazoheshin nė tė dhėna shkencore dhe jo me hamendėsi dhe me dėshira individuale tė pa bazuara nė ligj dhe shkencė. Ēdo gjė i adresohej shkencės dhe detyrave tė shtruara. Kishte njė pėrgjegjėsi qė askush nuk tė falte nqs gaboje nė kėto drejtime.

- Ju si drejtor a vinit veton tuaj ndaj detyrave tė specialistėve nė raste tė veēanta?
Veton para specialistit? Asnjėherė! As e kam menduar. Unė thėrrisja specialistėt pėrkatės, i pyesja, dhe riprisja argumentin e tyre. Kur ky argument ishte i saktė, i bazuar nė literaturė, nė eksperiencė, i argumentuar saktė edhe nga eksperiencat e vendeve tė zhvilluara fjala e tij ishte ligj. Ai mbante pėrgjegjėsi.

- Si kryhej mbrojtja nga pėrmbytjet nė atė kohė?
Pėrmbytjet nė zonėn tonė vinin kryesisht nga lumi i Semanit. . Ndaj pėrgjatė tij ishin ndėrtuar argjinatura, pra mbrojtėsen nga pėrmbytjet. Argjinaturat ndėrtoheshin kryesisht disa dhjetėra metra larg shtratit tė lumit qė lumi kur fryhej tė kishte vend ku tė pėrhapej pa kaluar nė tokat e mbjella apo shtėpitė. Argjinaturat ndėrtoheshin me dhe dhe pėrmbi to viheshin rrjeta teli me gurė me qėllim qė tė mbahej dheu i hedhur.
Nuk mund tė themi qė nuk ka pas pėrmbytje por ka ekzistuar njė rrjet i tėrė kullimesh, argjinaturash, hidroforėsh, qė pėrbėnin njė sistem zinxhir\qė tė ruhehsin tė papriturat. Kėto lloj punėsh nuk bėheshin me fushata, por nė mėnyrė sistematike dhe nė ccdo stinė. Punohej qysh nė stinėn e verės pėr tė pėrballuar pėrmbytjet nė dimėr.

Ēfarė masash tė tjera sigurie merreshin pėr argjinaturėn?
Nė to mbilleshin plepa, kishte roje tė pėrhershme specialist pėr to. Nė to nuk lejohej tė mbillej jonxhė, sikundėr nuk lejohej tė kalonin mbi to automjete traktorė, apo tufė bagėtish pėr kullotje (ndaj nuk mbillej dhe jonxhė). Kėshtu nė tė dy anėt e argjinaturės gjatė dimrit mblidhej nga prurjet gjanė (llum nė forė plehu) dhe kėrcunj qė fshatarėt I mblidhnin nė pranverė. Mbi argjinaturė me rregullore mund tė kalonin vetėm kėmbėsorė, biēiklistėt,

- Po sot a zbatohen kėto rregullore?
Po tė zbatoheshin pėrmbytjet e fundit do tė ishin shumė tė vogla. Sot jo vetėm nuk ka roje, por s’ka argjinatura, gurėt e tyre janė marrė pėr ndėrtim shtėpish. Emri argjinaturė ėshtė zhdukur. Pastaj pot ė kalojmė tek gatishmėria e hidroforėve qė thuajse ėshtė inegzistent. Tė gjitha kanė pjesėn e tyre nė kėtė pėrmbytje.

- Sot si mendoni ju a merret parasysh mendimi i specialistėve nė shumė drejtime?
Mund tė them me keqardhje qė jo. Bile mendimi i specialistėve keqpėrdorohet, shpėrdorohet, injorohet, nėnvleftėsohet kudo deri nė atė farė derexheje saqė ai duket sikur nuk ekziston. Kjo nė tė gjitha fushat e jetės, Mė shumė dėgjohen militantėt se specialistėt e ndershėm tė heshtur qė dinė vetėm tė punojnė.

- Keni parė ndonjė pėrvojė tė huaj nė kėtė drejtim qė ju ka lėnė mbresa?
Po. Holanda. Aty ēdo gjė ishte perfekte. Ne shkuam njė grup veterinarėsh dhe agronomėsh nė vitin 1975, pėr tė blerė 4 mijė lopė “Frizona” (laramane holandeze me shumė rendiment) nė njė uzinė-fermė. Ajo uzinė – fermė, ishte e dyta mė e madhja nė vend dhe pėrpunonte nė ditė 4 milion tonė qumėsht, dhe prodhonte 7 milionė kuti qumėshti pėr 100 vende tė botės. Aty na shoqėroi njė specialist 75 vjeēar i cili ishte qė nė fillimet e uzinės si teknik elektrik pasi ēdo gjė ishte elektronike. Dhe pse nė pension ai rrinte aty ēdo ditė dhe kryeinxhinieri pėr ēdo defekt elektronik
i merrte mendim. Pasi disa minuta tė ikte energjia elektrike aty pėsoheshin miliona dollarė humbje. Brenda nė uzinė ishin tė gjitha kushtet pėr jetė normale tė specialistėve tė tillė nė pension. Fusha tenisi, salla ngrėnie falas, salla pingpongu, shahu, etj…Nė kėtė uzinė shumė specialistė (jo vetėm ai) mbaheshin dhe trajtoheshin si shenjtorė. Dua tė theksoj njėkohėsisht se Holanda njė tė tretėn e tokės e ka “vjedhur nga deti”. Digat e tyre ruhen, riparohen, sigurohen, nga teknikė me pėrvojė tė cilėt hedhin firmė me pėrgjegjėsi. As Kryeministri nuk pyetet pėr mirėmbajtjen e tyre pa marrė mendimin e specialistėve qė janė rritur me kėto diga. Dhe pse vend fushor, vetėm 4 pėrqind
e popullsisė nė Holandė merret me bujqėsi ne qė jemi vend malor e lamė shumė pas blegtorinė dhe tashmė po ndjejmė pasojat e rrėnimit tė ekonomisė.

- Qyteti Leuvarden nė Holandė?
Njė qytet fushor. i bukur. Plot gjelbėrim. Dhe e dini befasinė? Askush nuk mund ta besojė. Askush nuk mund ta marrė me mend. Nė qendėr tė saj ėshtė njė monument. Por s’ėshtė as monument kryeministri, kryetari, shkrimtari, poeti… JO! Ėshtė monumenti i njė lope “Frizona” (laramane holandeze me shumė rendiment), me pėrmasa mbi realen. Nė tė shkruhet: “Mirėmėngjesi, mėmė e dhembshur!”. Dhe ēdo mėngjes tė gjithė punėtorėt kur shkojnė nė punė pėrulen para kėtij monumenti duke vėnė dorėn nė zemėr, Me tė drejtė, Lopa i ka dhėnė kėtij vendi begatinė, mirėqenien, ndaj ata e adhurojnė. Lopa ėshtė vetė jeta e holandezėve.

25.01.2010

Inxh. Cico: Banorė, ikni sa mė shpejt!

Riprononcohet inxh.Dhimiter Cico rreth situates se krijuar ne hidrocentrale.

Projektuesi i portave te hidrocentraleve inxhinier Dhimiter Cico, (Foto nr.4 ne GALERI-FOTO) ka paralajmeruar shperthim te digave, nese portat nuk do te funksionojne.

Per inxhinierin, portat kane me shume se 20 vjet nen uje, nen nje thellesi 60 dhe 90 metra dhe jo vetem qe nuk jane provuar asnjehere nese punojne por as nuk jane riparuar.

Kesaj frike i shtohet edhe fakti qe disa nga portat jane prodhim shqiptar i Metalurgjikut, te tjerat franceze dhe kineze. Cico argumenton se ne Fierze u hap vetem nje porte dhe ajo vetem kater metra dhe u bllokua, dy dite me pare.

"Keto porta nuk jane perdorur dhe nese do te shperthehen aty ka per te ndodhur nje katastrofe", u shpreh Cico, inxhinieri projektues i portave te hidrocentraleve.

Cico ka deklaruar se situata ne kete pike ku e ka cuar Ministria e Energjitikes dhe KESH-i, nuk ka asnje zgjidhje tjeter pervec hapjes se portave, per shkak se aktualisht po shkelet ligji duke mbajtur nivelin ne Fierze ne 293 metra, tre metra mbi nivelin e lejuar nga rregullorja e digave.

Inxhinieri Cico pergjegjesine ja ngarkon KESH-it, i cili duhet te mbante nen kontroll sipas rregullores qe nga stina e veres.

Inxhinieri thote se e ka parashikuar nje situate te veshtire ne media pak kohe me pare dhe ka ofruar ndihmen e tij si eksperti i fushes ne Ministrine e Energjitikes dhe KESH, por i eshte mohuar.

Nga ILDA LUMANI

Koēo Devole: Artistėt, nė opozitė me qeverinė sepse bėjnė humor me politikėn

Inxhinier, ku ėshtė problemi? Ēfarė po ndodh realisht?
I bėj thirrje fillimisht popullatės qė ta marrė seriozisht. Tė largohet, derisa tė stabilizohet situata qė ėshtė atje. Vetėm Fierza qėndron nė nivelin 293.5 sipas ministrit tė Energjitikės, dhe kėtu fillon pėrgjegjėsia. Ky nivel duhet tė jetė nė minimum 290. Jemi 3.5 metra lart nivelit tė sigurisė. Kjo ngarkesė nė rezervuarėt e digave ka sjellė kėtė anomali qė kėta nuk po e menaxhojnė dot, sepse prurjet janė shumė tė mėdha. Dje (pardje) kanė hapur portėn numėr 4, e cila, sipas ministrit qė e deklaroi nė njė emision, kishte njė defekt, u hap gjysmė dhe u mbyll, se nuk u hap komplet. Tani nuk ėshtė problemi i kėsaj porte, se ka disa tė tjera qė nuk janė hapur asnjėherė gjatė kėtyre 20 viteve. Janė portat e Komanit dhe Fierzės qė janė portat e shkarkimit.

Portat janė nė digė apo nė tunele?

Ato janė anės digės. Nė Fierzė ka dy tunele tė mėdha, ku nė kuotat 290, portat e shkarkimit hapen. Ėshtė rregullorja absolute, qė nė kėtė kuotė porta e tunelit hapet. Nuk ka tė drejtė askush qė ta ndalė kėtė.

Ēfarė janė portat?

Aty ka dy palė porta, portė segment, qė ėshtė prodhuar nė Francė dhe portė e remont-avarisė, qė janė prodhuar nė vend. Porta segment ndan rezervuarėt dhe, nėse ajo hapet dhe ngel pėrgjysmė, duhet tė veprojė porta remont-avari, e cila ka 20 vite, me sa di unė gjatė gjithė vitit qėndrojnė nėn ujė. Ndėrkohė ato duhet tė qėndrojnė lart ujit gjatė periudhės maj-shtator. Ato duhet tė ngrihen lart dhe gjatė kėsaj kohe jam shumė i sigurt qė nuk janė vėnė nė punė kėto porta.

Tani qė jemi nė kėto kushte, cilat porta janė hapur?

Tani janė hapur portat segmente nė tunelin numėr 4 nė Koman, Fierzė dhe Vau i Dejės.

A mund tė themi se kemi rrezik tani nga mėnyra se si shkarkohet?

Rreziku mė i madh do tė ishte, nėse vijnė prurje tė mėdha dhe ėshtė niveli 293.5 dhe me shkrirjen e borės, qė ėshtė situatė shumė e rėnduar, dhe tentohet tė hapet porta numėr 3, njėra nga kėto porta, po tė ngelej hapur, do tė mblidheshin njėsoj dy mijė metra kub ujė poshtė nė fusha. Rasti mė katastrofik ėshtė nėse nuk hapen kėto porta, nuk funksionojnė ato. Siē nuk funksionoi kjo qė tha vetė ministri, qė ėshtė hapur vetėm deri nė gjysmė dhe ėshtė mbyllur prapė. Ajo duhet tė ishte hapur komplet dhe tė mbyllej. Duhej bėrė prova e portės remont-avari. Ato janė porta me rrota qė duhen grasatuar njė herė nė 6 muaj, por kanė 20 vite qė nuk grasatohen. Ato kanė pėrmasa 16 me 12 metra dhe peshon 60 tonė njė portė me njė mekanizėm ngritės me fuqi ngritėse 260 tonė.

Kemi njė deklaratė verbale tė ministrit, i cili pranon se jemi nė kuotat e palejueshme tė digės. Ka pėrgjegjėsi penale pėr kėtė?

Sigurisht qė ka. Pėrgjegjėsia shkon zinxhir.

Ēfarė mund tė bėhet nė kėtė situatė emergjente? Cila ėshtė kėshilla e mirė pėr tė shmangur katastrofėn?

Kėshilla mė e mirė tani ėshtė qė tė largohen tė gjithė banorėt dhe tė bėhen shkarkimet e detyrueshme. Banorėt doemos duhet tė largohen dhe tė vazhdojnė shkarkimet pėr shkak tė prurjeve tė shumta qė mund tė vijnė nga shirat apo shkrirja e borės.

A ka mundėsi qė tė parandalohet fatkeqėsia, nėse nuk funksionon ndonjė portė?

Absolutisht, tani nuk ka mundėsi. Jemi tė gjithė nė mėshirė tė fatit. ***********************************

Qeveria kujtohet pėr inxh. Cicon

Zyrtare te larte te qeverise kane kerkuar sot me ngulm, ne menyre jozyrtare prane redaksise se Shekullit adresen dhe menyren e kontaktit te inxhinier Dhimiter Cicos.

Z.Cico, i cili ishte i ftuar sonte ne mbremje edhe ne emisionin Faktori Plus, ne intervisten e tij ribotuar ne Shekulli ne 1 janar, jep nje alarm te alarm te jashtėzakonshėm.

Dhimitėr Cico, njeriu qė plot 21 vjet mė parė ishte njė nga autorėt e projektimit dhe montimit tė portave nė hidrocentralin e Komanit. Njė punė e vėshtirėsisė sė epėrme, nga e cila i ka mbetur si kujtim njė ēmim Republike, njė nga dekoratat mė tė larta qė jepte dikur regjimi komunist. Sot profesionist i lirė, Cico shtyhet dhe mė tej, kur thotė se njė situatė e ngjashme ėshtė dhe nė dy hidrocentralet e tjera, nė Fierzė dhe nė Vaun e Dejės.

Ai pohon se e ka shprehur shqetėsimin e tij ku ka mundur, por askush nuk i ka kthyer pėrgjigje. E ka ndarė me kolegėt e tij, me zyrtarėt e lartė tė shtetit shqiptar, por i ėshtė pėrgjigjur vetėm heshtja. Shteti u kujtua per te vetem sot, (intervista eshte botuar per here te pare nje muaj me pare, nderkohe qe apelet e inxhinierit prane zyrtareve kane qene te shpeshta dhe me te hershme se intervista - por kane rene ne vesh te shurdhet).


INTERVISTĖ

Kush ėshtė inxhinieri Dhimitėr Cico?

E kam tė vėshtirė, si ēdokush tjetėr, besoj, qė tė flas pėr veten. Nė kohėn tonė, CV-tė, siē i quajmė sot, na i bėnin tė tjerėt. Mund t“ju them qė kam kaluar tėrė jetėn time nėpėr kantiere ndėrtimi, kryesisht nė hidrocentralet e veriut. Kam punuar si projektues dhe ndjekės i cilėsisė sė punimeve nė hidrocentralet e Vaut tė Dejės, Fierzės, Komanit, Banjės, nė ujėmbledhėsin e Bovillės e tė tjerė. Kam pasur fatin e pakrahasueshėm tė punoj me profesorėt e mėdhenj tė ndėrtimit nė Shqipėri, me Farudin Hoxhėn, specialistin e digave, Egon Gjadrin, specialistin e tuneleve, Petrit Radovickėn, projektuesin e kaskadės, Thoma Meksin e papėrsėritshėm apo dhe me mjeshtrin e turbinave Mihal Jorgoni. Nuk dua tė bėj lista, sepse pastaj do tė mė duhet tė pėrmend emėr pėr emėr tė gjitha ata individė pa emėr e pothuaj anonimė, kryesisht nga zonat e veriut, qė kanė punuar nė kėto vepra me ēmimin e sakrificės sė epėrme, qė kanė punuar vėrtet si skllevėr, por plot nder, nė kushte tė paimagjinueshme.

Nė vitin 1985, nė kushtet e izolimit tė plotė tė vendit dhe nė krizėn ekonomike ku kishte hyrė regjimi, sė bashku me njė grup projektuesish, morėm pėrsipėr tė prodhonim nė vend portat e remont-avarisė nė Koman. Sot, kur Shqipėria nuk prodhon pothuaj asgjė, fjalė tė tilla ngjajnė tė ēuditshme. Me ēmimet e kohės, nga importi ato kushtonin mbi 8 milionė dollarė - sot disa fish mė shumė - por ne mundėm t“i prodhojmė ato nė vend pėr vetėm gjysmė milioni.

Ēfarė janė kėto porta?
Ėshtė e pamundur tė shpjegohet me fjalė tė thjeshta se ēfarė janė ato dhe ēfarė roli luajnė nė hidrocentral. Teknikisht ato janė disa mekanizma gjigantė, me peshė totale 60 tonė dhe mekanizma ngritės me fuqi ngritėse 260 tonė. Nė Koman janė 12 tė tilla. Portat shėrbejnė pėr devijimin e lumit, qė tė krijohen kushtet pėr ndėrtimin e digės dhe veprave tė tjera nė kompleksin e njė hidrocentrali dhe po ashtu, pėr shfrytėzimin dhe shkarkimin e plotave (prurjeve) tė ujit nė rastet e kalimit tė niveleve maksimale nė kupėn e liqenit. Portat nevojiten pėr tė bėrė shkarkimin e ujit, nė mėnyrė qė niveli i liqenit tė mos kalojė mbi digė, sepse, nė rast tė kundėrt, nuk do tė kishte mė digė e pasojat, pastaj, vetėm mund tė merren me mend. Pėr funksionimin e kėtyre portave ka njė rregullore rigoroze, tė miratuar qė nė ato kohė.

Nė dijeninė tuaj, a ėshtė zbatuar rregullorja?
Mendoj qė jo. Nga pėrvoja ime, por dhe nga kontaktet me kolegė tė Akademisė sė Shkencave qė janė marrė me digat e larta, kėto rregullore tė shfrytėzimit dhe mirėmbajtjes, jo vetėm qė nuk janė zbatuar, por ato me siguri i ka zėnė dhe myku nė sirtarėt e arkivave. Unė po ju sjell pėr botim rregulloren origjinale tė kohės pėr hidrocentralin e Komanit, qė saktėson se si duhet tė sillemi teknikisht me kėto vepra. Por, nėse rregulloret them se i ka zėnė myku, si specialist po ju them se portat e punės sė remont-avarisė nė kėto hidrocentrale i ka zėnė ndryshku. I ka salduar plotėsisht ndryshku. Qė do tė thotė, nėse troket ora e ligė, kur tė kėrkohet qė ato tė vihen nė punė, fatkeqėsisht nuk do tė funksionojnė e do tė jemi pėrpara njė katastrofe qė, pėrballė saj, gjithēka e ligė ka ndodhur me kėtė vend ndonjėherė, do tė ngjante si ėndėrr vere.

Cili do tė ishte ky skenar i keq apo dhe mė i keqi i mundshėm qė mund tė ndodhte nė njė rast tė tillė?
Shpesh ne shqiptarėt bėhemi trima pas lufte dhe tė menēur pas kuvendit. Keni parė nė filma se ēfarė ėshtė cunami? Po, po! Pa asnjė ekzagjerim, Shqipėria do tė goditej ndoshta nė mėnyrė tė pariparueshme dhe me njė kosto tė paimagjinueshme nga njė cunam i vėrtetė uji e balte. Do tė zhdukej ndoshta edhe Shkodra e Lezha, kurse viktimat nė njerėz do tė ishin si bilanci i shumė e shumė luftėrave tė marra sė bashku. Po ju bėj vetėm njė krahasim. Po ju kujtoj pėrmbytjen e disa lagjeve nė Tiranė nga mosfunksionimi i portės sė shkarkimit nė liqenin artificial tė Tiranės. Njė portė e pėrmasave fare tė vogla, diēka mė shumė se njė metėr katror. Ajo qė ndodhi nė Tiranė, ėshtė vetėm miniatura e asaj qė mund tė ndodhė, nėse shpėrthejnė digat e veriut nė rast tė mosfunksionimit tė portave tė hidrocentralit, kur tė jetė nevoja. Ėshtė njė reaksion zinxhir, qė do tė niste me shkatėrrimin e digės sė dheut nė Fierzė e mė pas me radhė, me digėn e Komanit dhe tė Vaut tė Dejės. Dua tė paralajmėroj pėr kėtė rrezik maksimal qė sot mund tė duket i tepruar dhe i largėt pėr tė ndėrhyrė sa jemi nė kohė. Ndryshe, asnjė mendje njerėzore nuk mund tė llogarisė fatkeqėsitė qė do tė na bien tė gjithėve nė kokė. E bėj kėtė alarm si shqiptar, si qytetar, si inxhinier, me shpresė e besim se dikush do tė kujtohet qė "lopėt e arta" qė na japin dritė nga veriu, nga pakujdesia kriminale njerėzore, mund tė shndėrrohen nė dema tė tėrbuar qė do tė na shkatėrrojnė.

Kjo qė thoni ngjan si njė skenar apokaliptik. Keni paralajmėruar mė parė pėr njė gjė tė tillė?
Shpeshherė e kemi ngritur kėtė shqetėsim me kolegėt dhe me ta kemi ngritur e pranuar tė njėjtin shqetėsim maksimal. Sot ka pak vend pėr zėrin e shkencėtarėve dhe pėr ta, njėlloj si me doktorėt, shoqėria kujtohet vetėm nė momentin e fundit, ndoshta edhe atėherė kur e keqja ka ndodhur. Personalisht i jam drejtuar me shkrim Ministrisė sė Energjetikės, por nuk kam pasur asnjė pėrgjigje. Asnjė reagim. Vendosa t“i pėrgjigjem pyetjeve tuaja, me shpresė, jo pėr tė pasur njė pėrgjigje vetjake, por pėr tė gjetur njė mundėsi transmetimi tė kėtij paralajmėrimi, jo pėr tė folur pėr tė shpėtuar shpirtin tim siē thoshin latinėt e vjetėr, por pėr tė parė njė reagim konkret pėrballė njė rreziku qė ėshtė konkret nė ēdo kohė. Nesėr, dhe askush nuk mund ta thotė me siguri se kur mund tė jetė kjo nesėr, do tė jetė vonė. Dhe atėherė nuk do tė ketė kohė pėr tė pyetur se cilėt ishin fajtorėt dhe pse ndodhi. Atėherė, lum kush tė shpėtojė!

156 KOMENTE

O Njerez, o Shqiptare: Kur duhet te veni mend e ta perzini kete sharlatan Kryeminister, kete kafshe me fytyre njeriu qe ka njezet vjet e vetem fatkeqesi kombetare i sjell ketij kombi:

1. Dogji vendin me turmat e tij vandale ne periudhen 1991-1992 deri sa mori pushtetin me presion psikologjik.

2. Shkaterroi shtetin ne menyre sistematike duke hequr specialistet me te mire nga vendet e tyre te punes.

2. Vodhi e humbi kursimet e shqiptareve me piramidat e fameshme ne 1995-1996.

3.Shkaterroi sistemin e zgjedhjeve ne 1996 e vazhdimisht deri ne 2009

4. Shkaterroi shtetin shqiptar ne 1997 duke e cuar ne pragun e luftes civile me kokefortesine e tij prej sharlatani.

5. Beri grushtin e shtetit ne 1998 dhe i vuri flaken kryeministrise.

6. Beri corap zgjedhjet ne 2005 e ato lokale ne 2007 qe te merrte pushtetin me cdo cmim.

7. Shkaktoi tragjedine e Gerdecit me 26 te vrare e nuk pranon te hetoje Ministrin e Mbrojtjes Mediu nga frika se vete ai dhe djali i tij eshte i lidhur me kete krim.

8. Beri rrugen e Kombit me nje kosto dyfish sa normalje e nuk pranon te hetohet Ministri i tij Basha per kete korrupsion te pashembullt (se cdo gje eshte bere nga vete ai).

9. Vodhi zgjedhjet ne 2009 e nuk pranon verifikimin e tyre nga frika e ballafaqimit me te verteten.

10. I "shet" det Greqise ne jug dhe pa pike turpi e quan sharlatan specialistin qe e denoncoj kete marreveshje e tradheti kombetare.

11. E ka kthyer Shqiperine ne nje ciflik te familjes se tij e oborrit te tij te korruptuar qe dine vetem te vjedhin, te shkaterrojne e te mos bejne asgje.

Cfare faktesh duhet te rendisim me shume per te kuptuar se vete qenia e ketij njeriu ne krye te Shqiperise eshte nje fatkeqesi kombetare per kete komb?

Komentet besoj se jane te teperta.

Ju faleminderit nese e botoni kete shkrim ne faqe te pare.

"SHEKULLI"

 

Flet Ēelo Boraj ish-komandant i Divizionit tė Tropojės nė vitet 1980-90

Intervistoi: Albert Zholi
Skafi i Fierzės ėshtė dhuratė e Stalinit pėr Enverin


Ēelo Boraj ka qenė komandant i Divizionit tė Tropojės nė vitet
mė tė vėshtira, 1980-90- Ai nė kėtė intervistė ekskluzive flet, pėr armatimin qė ka pasur ushtria shqiptare, pėr rolin e fortifikimit nė atė kohė, prioritetet kufitare tė mbrojtjes tė ushtrisė shqiptare dhe mbi rėndėsinė qė i kushtonin ushtrisė Enver Hoxha dhe sidomos Mehmet Shehu.

Z. Ēelo, ju keni qenė njė ushtarak i lartė. Si ka qenė e organizuar ushtria shqiptare pėr tė ruajtur kufijtė shtetėror?

Unė kam kryer detyrėn e Komandantit tė Divizionit nė Tropojės rreth viteve 1980-90. Nė njėsinė qė unė komandoja struktura organizative e njėsisė ishte nė mėnyrė tė pėrsosur. Baza, strategjia e ushtrisė shqiptare ishte mbrojtja me ēdo kusht e kufijve dhe territorit tė Republikės sė Shqipėrisė. Struktura organizative pėrmbante forcat aktive tė ushtrisė qė ishin tė gatishmėrisė sė menjėhershme, por kompletoheshin nė masėn 100% me masėn rezerviste. Nga ana strukturore ushtria pėrbėhej nga forcat aktive, rezerviste, vullnetarėt dhe forcat e lira. Nė atė periudhė, nė kohė shumė tė kufizuar, nė kohė rekord shkonim nė postet luftarake. Divizionit i duheshin deri nė 6-10 orė qė tė zinte pozicionet e luftimit (me forcat rezerviste). Forcat e gatshme i zinin kėto pozicione pėr 20-30 minuta. I gjithė populli, ishte i angazhuar nė strukturat ushtarake. Me sa kam lexuar dhe studiuar nga ushtritė e huaja dhe forcat ushtarake perėndimore kėtė lloj organizmi tė strukturave ushtarake i kanė dhe sot e kėsaj dite nė zbatim.


Ē’pėrfaqėsonte nė veri ushtria shqiptare?
Drejtimi Verilindor pėr shtetin shqiptar dhe ushtrinė shqiptare ka qenė parėsor, nė kohė tė veēanta dhe me situatė tė veēantė. Drejtimi Tropojės dhe Kukėsit kishte tė bėnte me ushtrinė serbe qė kishte dhe gėlltiste nė vetvete njė pėrgatitje tė veēantė, strukturė tė veēantė dhe njė urrejtje tė veēantė ndaj shtetit shqiptar. Situatat e gatishmėrisė nė veri ishin mė tė ngjeshura, mė tė tensionuara, dhe kėrkonin njė vėmendje tė veēantė pėr t'i zgjidhur dhe pėr ta pėrmbajtur. Ideja kryesore ishte tė mbroheshin kufijtė, por dhe mos tė krijoheshin probleme dhe incidente nė kufij. Tė mos bėheshim ne shkaktarė tė njė incidenti tė filluar rishtas apo problemeve midis dy shteteve. Mbi kėtė bazė organizohej gatishmėria, me njė disiplinė tė veēantė, me njė mėnyrė lėvizjeje mjaft tė maskuar, ku nė ēdo rast do zbatohej sekreti dhe kriteret e Artit Ushtarak tė vendosjes.


Nė gjithė kėto vite nė drejtimin e njė divizioni kaq delikat, a ka pasur ndonjė provokim nga ana e forcave serbe?
Unė e kam ndjekur me shumė vėmendje situatėn pėrgjatė apo nė kufirin shtetėror. Serbėt ishin organizuar (vendosur) nė mėnyrė tė tillė qė nė ēdo 30-40 ushtarė qė duhej tė kishte posta serbe, njė duhej tė ishte patjetėr shqiptar qė tė shėrbente si pėrkthyes. Dhe kryesisht nė kufirin tonė, shėrbenin ushtarė kroatė dhe serb. Mbi kėtė bazė ushtria serbe kishte njė armatim tė shėndoshė, tė fuqishėm. Sepse ishte ndikuar edhe nga forcat perėndimore, por prodhonte dhe vetė armatim dhe aviacion, sikundėr ndihmoheshin vazhdimisht edhe nga rusėt. Pėr t’u futur nė luftė ndaj shtetit shqiptar (pjesa verilindore Tropojė-Kukės), forcat serbe duhej tė merrnin masa paraprake, tė mėdha dhe do t'i duheshin 3-4 divizione kėmbėsorie, fonderie, qė tė vinin nga toka serbe nė tokėn kosovare. Ato forca qė ishin nė Kosovė (afro 13 mijė), nuk ishin nė gjendje tė kalonin nė njė agresion kundėr vendit tonė, (direkt tė hapur me Shqipėrinė). Kjo, pėr vetė faktin, se forcėn goditėse e kishin shumė tė vogėl dhe Serbisė i duhej tė sillte forca tė tjera nga thellėsia pėr tė bėrė goditjen. Ti rigruponte ato 24-36 orė, dhe pastaj tė fillonte sulmin nė drejtimin tokėsor. Zona e Tropojės dhe Kukėsit i kishin mundėsitė e mbrojtjes pėr zmbrapsjen e forcave tė Serbisė.


Si kanė qenė armatosja e forcave tona nė raport me Serbinė nė atė periudhė?
Nė vitet 80-90, ushtria shqiptare dispononte njė armatim tė shkėlqyer qė mund tė klasifikohej nga mė tė mirat nė raport me grekun dhe me serbin. Sepse armėt e kėmbėsorisė ishin tė gjithanshme, tė fuqishme, dhe realizonin nė praktikė nė mėnyrė lineare numrin e duhur tė plumbave (pėr metėr linear). Kėmbėsoria dispononte armatim tė thjeshtė, karabinėn, automatikun, mitralozin, mortajė tė lehtė, mortajė tė rėndė, tė gjitha pajisjet pėrkatėse qė kėrkonte njė luftė moderne, nė luftimin e afėrt. Nga armatimi i rėndė, mund tė them se artileria e rėndė dispononte njė larghedhje maksimale nė tokėn e kundėrshtarit dhe nga ana cilėsore tė mbronte larg. Pėrveē armatimit tė rėndė dhe tė lehtė qė pėrmbanin forcat e kėmbėsorisė, duhet tė flasim edhe pėr aviacionin shqiptar si baza e Rinasit e Gjadrit, sepse gjithmonė mbrojtja duhej tė kishte dhe mbėshtetjen e aviacionit.


Ju pėrmendėt stėrvitjet. Nė kėto stėrvitje a merrnin pjesė udhėheqėsit e atėhershėm si Enver Hoxha apo Mehmet Shehu?
Idetė e planeve stėrvitore tė forcave tona, si dhe me shtabet nė veri ndėrtoheshin mbi bazėn mbrojtėse. Asnjėherė nuk duhej tė mendoje se do tė sulmoje shtetin jugosllav. Kjo pėr faktin se ne ishim vend mbrojtės jo sulmues. Por nė momente mbrojtėse mund tė mendoje tė forcoje pozitat dhe matanė kufirit, pjesėrisht, qė tė ishe nė pozita mė tė favorshme se ato qė ekzistonin nė kohė paqe. Dmth, ta detyroje kundėrshtarin qė ti tė ishe nė pozita kyēe dhe nga lartėsia, dhe ai ta fillonte sulmin nga poshtė lart. Nga udhėheqja stėrvitjet ushtarake ndiqeshin me vėmendjen mė tė madhe dhe me shumė kujdes. Ata vinin e kontrollonin thuajse tė gjitha stėrvitjet. Mehmet Shehu ka qenė njė ndėr personat e paktė ushtarakė, njė gjeneral dhe strateg ushtarak jo vetėm pėr ushtrinė shqiptare, por nė nivel evropian. Mehmeti i kishte kaluar tė gjitha shkallėt e hierarkisė ushtarake qė nga ushtari deri tek Gjenerali. Ai
njihte jo vetėm terrenin, por ai njihte mirė dhe hartėn ushtarake. Nqs. kishte problem ushtarak, apo i kėrkohej ndonjė mendim, edhe ushtaraku mė i pėrgatitur duhej tė studionte mirė para se t'i raportonte Mehmetit. Unė jam takuar 13 herė me tė (takime pune). Kur i raportoje realisht mbi bazat e Artit Ushtarak, ai tė falėnderonte. Nqs. i bėje njė raportim sipėrfaqėsor, nuk i pranonte. Ai mbetet ideatori i fortifikimit tė shtetit apo ushtrisė shqiptare.


Ju thoni ideator. Ēdo tė thotė kjo?
Strategjia e shtetit shqiptar ishte mbrojtja me ēdo kusht e ēdo pėllėmbe toke. Natyrisht ne kishim shumė kundėrshtarė dhe nga tė gjitha drejtimet. Ligji themelor i luftės ėshtė qė kundėrshtari me numėr forcash mė tė mėdha dhe pėrgatitje mė tė madhe, e mposht ushtrinė qė ka forca numerike mė tė pakta. Ne kompensimin e forcave numerike mė tė pakta e bėnim duke futur nė lojė apo instalimi i njė fortifikimi tė qėndrueshėm, qė kompensonte dhe humbjet qė do pėsonim nė rast tė njė agresioni. Kundėrshtarėt tanė, pas pėrmbysjes sė sistemit komunist, e kanė vlerėsuar nė mėnyrė tė veēantė sistemin e fortifikimit shqiptar. Sistem, qė ka kushtuar shumė, por ishte i domosdoshėm pėr veprime mbrojtėse luftarake. Vetėm me njė sistem tė tillė mund t'i bėje ballė veprimeve sulmuese tė kundėrshtarėve. Sistemi ynė i fortifikimit ka qenė dhe njė ndjekje shkencore si mund tė thuash. U bėnė disa prova me tė
gjitha llojet e armatimit tė aviacionit, artilerisė, tė gjitha armėve tė ndryshme (mbi qendrat e zjarrit tė fortifikuara qė sa do t'i rezistonin sulmeve tė kundėrshtarėve). Pra mbi qendrat e zjarrit u hodhėn tė gjitha llojet e armėve tė rėnda. Provat u bėnė nė Gjirokastėr, Delvinė, Mezhgoran, edhe me kafshė tė gjalla. Ishin dy lloj fortifikimesh, ato fushore qė montoheshin me mjete tė rėnda dhe ato malore qė montoheshin me krahė. Ky sistem fortifikimi doli i efektshėm dhe atėherė u dha urdhėr qė tė pėrhapeshin dhe montoheshin kudo. Unė kam qenė nė Mezhgoran dhe nė Delvinė kur u bėnė kėto eksperimente. Mehmeti ka qenė vetė nė tė gjitha provat. Bashkė me tė ishin dhe kuadro tė lartė tė ushtrisė. Rezultati ka qenė pozitiv. Ky fortifikim pėr njė situatė luftarake, eventuale tė mundshme pėr mua ishte mėse i domosdoshėm.


Ndonjė rast konkret kur Mehmet Shehu ka marrė pjesė nė stėrvitje?
Nė vitin 1976 nė njė stėrvitje nė Gjirokastėr bėri njė zgjidhje operative tė Shtabit tė Pėrgjithshėm nė Ministrinė e Mbrojtjes. Kjo ide e stėrvitjes i pėrkiste kohės sė luftės Italo-greke. U mblodh Shtabi Pėrgjithshėm dhe bėri vėrejtjet mbi drejtimet e goditjes mbi vendosjen e situatės nė kufirin jugor. Dhe u dha urdhėr qė kėtė ide stėrvitje duhet ta zbatojė Korpusi i Gjirokastrės. Stėrvitja filloi shumė mirė nėn drejtimin e Shefit tė Shtabit tė Pėrgjithshėm - Veli Llakaj. Ai ngriti idenė e zbatimit dhe vendosjes sė trupave aty ku kishin ndalur nė momentin e fundit trupat italo-greke (gjatė Luftės sė Dytė Botėrore). Kjo lloj situate kishte dalė me efekt pasi kishte dhėnė rezultat. Mbaj mend se, pasi mbaroi stėrvitja, Mehmeti qė erdhi dhe e pa, e vlerėsoi stėrvitjen dhe dha mendime pozitive.


Cila pjesė e kufirit kishte mė shumė pėrparėsi pėr mbrojtje, ajo me Serbinė apo ajo me Greqinė?
Deri nė vitin 1968-70 ishte kufiri grek, ndėrsa me lėvizjet nė Kosovė vėmendja u pėrqendruara nė verilindje. Zbulimi operativ dhe ai taktik ndiqnim ēdo lėvizje tė trupave serbe gjatė lėvizjes nė Kosovė. Ndiqnim ēdo lėvizje tė trupave serbe nė drejtim tė kufirit tonė. Dhe pėrcaktonim pozicionet tona mė tė pėrshtatshme pėr ēdo situatė apo eventualitet.


Arsenali i armėve qė zotėronte ushtria shqiptare, a ishim tė afta pėrballonim ēdo situatė lufte apo sulmi?
Armatimi dhe municioni ishte llogaritur pėr njė luftė qė do tė zgjaste pėr njė kohė shumė tė gjatė, ku llogariteshim edhe reparte speciale pėr tė dalė mbrapa trupave greke apo serbe, qė ata tė mos ishin tė qetė tė realizonin qėllimet e tyre.


Po sot cili ėshtė mendimi juaj mbi strukturėn organizative tė ushtrisė sonė?
Sot ushtria ėshtė shkėrmoqur. Ne nuk kemi sistem mbrojtje tė pavarur. Ushtria shqiptare nuk ka atė forcė qė tė mbrojė vetveten. Ēdo shtet ka ushtrinė e vet. Mėnyra se si ėshtė shkėrmoqur, dėmtimi armatimit, si ėshtė bėrė reforma, tregon se ushtria nuk ėshtė nė vėmendje tė asnjė qeverie postkomuniste. Sot shihet shpėtimi vetėm tek policia. Aktualisht nė drejtim tė Gjirokastrės mund tė veprojė njė grup mbėshtetės me forca aktive deri nė 150 veta, nė njė kohė nė vitet 1980, njė divizion numėronte jo mė pak se 50 mijė trupa. Sasia numerike sot ėshtė qesharake.


Dita mė e vėshtirė nė jetėn tuaj ushtarake?
Janė shumė. Atėherė kishte disiplinė, kishte kėrkesė tė lartė llogarie, kishte vetėmohim sa deri 80 pėrqind tė kohės e kalonim nė repart. Nė 1986 nė Fushė Arrėz (Kukės) kishin rėnė shumė reshje dėbore. Rrugėt u bllokuan. Mora urdhėr nga Shtabi Pėrgjithshėm tė hapnim rrugėt Qafė e Malit-Bajram Curri-Kukės. Nė Qafė tė Malit filluan punėn pėr hapjen e rrugės trupat e ushtrisė dhe mu desh tė kthehem prapė nė Divizion, Jemi nisur nga Kukėsi gati nė tė errėt. Duhej tė kalonim liqenin e Fierzės. I thashė komisarit se gjendja ishte e vėshtirė. Liqeni i Kukėsit kishte ngrirė. Situatė qė nuk e kisha ndeshur asnjėherė. Mu desh qė pa u errėsuar plotėsisht tė mbėrrija nė Fierzė. Kur mbėrrita dhe hipėm nė skaf, ai sa shkoi disa qindra metra nuk ēante dot mė para. Ngelėm ashtu bashkė me kapitenin e skafit. Kisha me vete edhe disa oficerė. Detyra ma donte tė shkoja nė Divizion. Tė hidhesha nė ujė nuk
bėhej fjalė. Akulli s’tė linte. Kjo anije ishte e ujėrave tė kripura, jo e ujėrave tė ėmbla. Kapiteni i jepte pak mbrapa pastaj me forcė para, por akulli nuk ēahej. Ishte e vėshtirė. Kjo lloj anije s’kishte pajisje pėr thyerjen e akullit. Ky skaf ishte nė Vlorė. Atė e kishte dėrguar nė vitin 1953, Stalini. Ja dhuroi Enverit. Pastaj e mori Divizioni. Ajo mbrėmje mė ka ngelur fort nė mendje. Edhe sot e pėrjetoj sikur tė ketė ndodhur sot. Fierzėn nga bregu nė breg nga 1 orė e bėmė pėr 4 orė. Kur mbėrrita nė Divizion u lehtėsova.
Albert Zholi

06.01.2010

 

Xhufi: Kjo qeveri? Grua e pėrdalė

Intervistoi: Luljeta Progni

Flet Pėllumb Xhufi, njė nga ish-drejtuesit e lartė tė Lėvizjes Socialiste pėr Integrim, qė u largua pas marrėveshjes qeverisėse, qė LSI nėnshkroi me PD

Z.Xhufi, PD dhe LSI po bėjnė disa muaj nė qeverisje sė bashku. Si do e analizonit kėtė periudhė?

Periudha e njė qeverisjeje tė fjalėve, kur qeveria mė kot ėshtė pėrpjekur tė bindė shqiptarėt se ėshtė njė "grua e ndershme", ndėrkohė qė tė gjithė e dinė qė ėshtė njė grua e pėrdalė. Qeveria Berisha 2 trashėgoi peshėn e rėndė tė fajeve e tė dėshtimeve tė qeverisė Berisha 1. Pėrfshirja nė tė e personazheve si Basha, Mediu, Bode, Ruli, Pollo etj., bashkė me hijet e reformave e tė privatizimeve tė dėshtuara nė ekonomi, financė, arsim etj., garanton me cinizėm edhe vazhdimėsinė nė kursin e qeverisjes korruptive e tė plaēkitjes sė pasurisė publike nga vetė qeveritarėt. Komponentėt e tjerė tė qeverisjes, nė radhė tė parė LSI, larg sė qenit njė "vlerė e shtuar", e pėrforcuan profilin prej mėkatari tė kėsaj qeverisjeje. Nga njėra anė, drejtuesit pro-berishianė tė LSI dėshtuan tė bindin votuesit e kėsaj force, por dhe gjithė shqiptarėt, pėr drejtėsinė e pėr moralitetin e vendimit tė tyre pėr t'iu bashkuar qeverisė sė Gėrdecit.

Nga ana tjetėr, ministrat e LSI janė ulur nė karrige "qė djegin". Berisha u la atyre drejtimin e sektorėve, ku ministrat paraardhės tė PD s'kanė lėnė fije bari ose kanė hedhur fara tė hidhura. Shikoni nė ē'situatė tė pakėndshme ėshtė vetė ministri i Jashtėm, z. Meta. Nga njėra anė ky ėshtė i detyruar tė pėrballet me efektet "cunami" qė ka lėnė pas nė atė dikaster miku i tij Basha, i cili deri ditėn e fundit u kujdes t'i lėrė prapa njė ministri tė ēorganizuar e tė mbushur tej organikės me njė ushtri tė tėrė komsomolasish tė PD. Akoma mė keq, i ka lėnė mbi shpinė edhe barrėn e rėndė tė nismave tė dėshtuara diplomatike e tė marrėveshjeve tė fshehta antipopullore, antikombėtare e antikushtetuese, siē ėshtė ajo e pėrcaktimit tė kufirit detar me Greqinė, e jo vetėm ajo. Pėr tė mos folur pastaj edhe pėr problemet shtesė qė z. Meta i ka krijuar vetes, me deklarata e iniciativa diplomatike, qė pėrkojnė me konceptet e kryeministrit Berisha mbi prioritetet e politikės sė jashtme, por qė kanė ngjallur debat e dyshime jo tė paarsyeshme nė opinionin shqiptar, brenda e jashtė Shqipėrisė.

Por pėr tė gjykuar me njė vėshtrim fare tė shpejtė mbi integritetin e kėsaj qeverie, mjafton tė hedhim sytė te "xhevahiri" i saj, pėrfaqėsuesi mė keq-pėrfaqėsues i minoritetit grek: e kam fjalėn pėr z. Ksera, tė mbiquajturin "prefekt i Vorio-Epirit", i cili pėrfaqėson triumfin deri nė nivelet mė tė larta tė qeverisjes sė frymės e tė praktikave antishqiptare e antikushtetuese.

Para disa kohėsh njė zyrtar i LSI u arrestua, ndėrsa prej kohėsh media drejtonte gishtin nga ai pėr afera korruptive. Ngjarja kaloi pa shumė zhurmė nė media. Ju si do e komentoni kėtė ngjarje?

Nuk kam as dijeni, as njohuri pėr tė gjykuar mbi kėtė rast. Por jam i prirė tė besoj zėrat qė e bėjnė kėshilltarin e z. Prifti viktimė tė larjeve tė llogarive midis vetė drejtuesve pro-berishianė tė LSI. Por nuk pėrjashtohet edhe mundėsia tjetėr. Dihet qė qeveria e z. Berisha ėshtė nėn akuzat e rrepta tė opinionit tė brendshėm e tė jashtėm pėr nivelin e frikshėm tė korrupsionit qė fshihet brenda radhėve tė saj. Vendet dhe institucionet partnere i kėrkojnė hapur asaj qė ta tregojė vullnetin pėr tė luftuar korrupsionin, jo mė me fjalė, por duke goditur mė sė pari ministra e nėpunės tė korruptuar.

Por, ndėrsa pėr ndėrkombėtarėt arrestimi i pushtetarėve tė korruptuar ėshtė njė ēėshtje e moralit, e shtetit ligjor, e besueshmėrisė sė institucioneve, e demokracisė dhe e vetė sigurisė kombėtare, pėr Berishėn ėshtė thjesht njė ēėshtje statistikore. Ai e di mirė qė njė ditė tė mirė do t'i duhet t'i raportojė shqiptarėve e ndėrkombėtarėve "prerjen" e disa kokave tė korruptuara.

Sigurisht, Berisha as nuk e shkon nėpėr mend tė merret me ministrat e me nėpunėsit e parcelės sė vet, me tė cilėt i lidh militanca nė PD ose pjesėmarrja nė afera tė pėrbashkėta korruptive. Viktimat e "kundėrkorrupsionit" do t'i kėrkojė gjetkė, nė radhė tė parė tek "aleatėt" e LSI. Druhem se rasti i mėsipėrm do tė ndiqet nga tė tjera arrestime makar tė kurdisura ndaj eksponentėve tė LSI tė pėrfshirė sė fundmi nė administratėn publike. Kėta i ngjajnė sot atyre specieve tė rrezikuara. Ndaj me zemėr do t'u uroja atyre korrektėsi e integritet maksimal.

Pas zgjedhjeve tė pjesshme vendore, LSI deklaroi se ka pasur rritje nė elektoratin e saj. A ndani dhe ju kėtė mendim?

Unė nuk e kam dėgjuar njė deklaratė tė tillė, dhe mė mirė kėshtu, se do ta kisha konsideruar tė paturpshme. Sepse, edhe sikur tė ketė pasur ndonjė "rritje" tė LSI, shumėkush e kupton se ajo i detyrohet "zemėrgjerėsisė" sė pėrkohshme tė PD. Thashė "tė pėrkohshme", por mė duhet tė shtoj edhe "tė pėrmbajtur", sepse, pavarėsisht kushteve "optimale", kur PD ishte njė rival-mik e kur opozita nuk mori pjesė nė zgjedhje, nuk rezulton qė LSI tė ketė fituar ndonjė komunė a minibashki.

Zoti Xhufi, opozita shqiptare po kėrkon mos-ratifikimin e paktit pėr ndarjen e ujėrave detarė me Greqinė. Ju jeni angazhuar kundėr kėsaj marrėveshjeje. Pse?

Unė e denoncova politikisht kėtė marrėveshje qė nė muajin prill, fillimisht i mėdyshur nga rrethanat aspak tė qarta tė nėnshkrimit. Mė vonė u thellova nė pėrmbajtjen e saj, nė atė tė legjislacionit shqiptar e tė Konventės sė OKB pėr Detin, si dhe nė aspektet historike, diplomatike e tekniko-ushtarake tė ēėshtjes. Kolegė tė tjerė gazetarė, ish-ushtarakė, profesorė gjeografė e hartografė, si dhe juristė tė njohur sqaruan profesionalisht defektet e rėnda tė marrėveshjes.

Nė fund, ata qė mė siguruan mua dhe gjithė shqiptarėt dyshues, se kishim tė bėnim me njė marrėveshje hileqare, ishin vetė urdhėrdhėnėsit e lartė tė qeverisė shqiptare, kryeministri, ministri i Jashtėm e ministri i Mbrojtjes, si dhe ndonjė vartės i tyre i trembur, i paaftė e i korruptuar: dalja e tyre e detyruar publike nė mbrojtje tė kėsaj vepre tė turpshme i demaskoi ata tė gjithė si shitės tė interesave kombėtare e shkelės tė ndėrgjegjshėm tė Kushtetutės. Pėr hir tė pushtetit e tė marrjes sė ndonjė krediti personal nga ana e qeverisė greke, i gjithė ky takėm kundėrshqiptarėsh, qė sot gjallon nė qeverinė e administratėn shqiptare, kanė pranuar njė marrėveshje tė padrejtė, qė nė kundėrshtim me dispozitat e Konventės sė OKB i fal padrejtėsisht Greqisė det territorial, nė dėm tė hapėsirės sonė detare. Dhe qė gjithashtu krijon, jo pėr faj tė saj, njė problem me Greqinė nė njė moment jashtėzakonisht delikat pėr Shqipėrinė e integrimin e saj nė BE.

Qeveria shqiptare duhet tė pėrgjigjet, jo vetėm pėr shkeljen e Kushtetutės, por edhe pėr kėtė ngėrē qė kanė krijuar artificialisht me fqinjin e jugut. Sot, pas tetė muajsh nga dita e nėnshkrimit tė kėsaj marrėveshjeje, kjo qeveri nuk ka kurajė t'u tregojė shqiptarėve hartėn e re tė ndarjes sė detit. Dhe a e dini pse? Sepse marrėveshja e re e ka sjellė vijėn e kufirit detar me Greqinė deri 700 metra afėr bregdetit shqiptar. E thėnė me gojė, kjo ėshtė gjithsesi e rėndė. Por e parė me sy, do tė ishte shokuese pėr cilindo shqiptar.

Ministri i Jashtėm, Ilir Meta, tha se opozita kėrkon tė dėmtojė marrėdhėniet e mira me Greqinė duke u treguar destruktive. Por, para zgjedhjeve LSI e kishte quajtur kėtė marrėveshje njė akt tė pastėr korrupsioni politik. Meta e ka rrėzuar kėtė deklaratė duke e quajtur individuale. Ēfarė qėndrimi ka pasur LSI nė atė kohė pėr kėtė ēėshtje?

Deklarata e mėsipėrme e z. Meta mė kujton deklaratėn e njė zėdhėnėsi tė z. Berisha, i cili manifestimin paqėsor tė ēamėve nė Sarandė me rastin e vizitės sė presidentit grek, Papulias, nė dhjetor 2005, e quajti si njė "komplot tė organizuar nga presidenti Moisiu, pėr tė prishur marrėdhėniet e shkėlqyera qė z. Berisha kishte me qeverinė e Athinės". Ju kujtohet?

Deklarata tė tilla kanė dalė gjithnjė nga pushtetarė nė vėshtirėsi, nga pushtetarė qė kanė probleme me opinionin e qė kanė humbur mbėshtetjen e brendshme. Dalin nga mendje tė dėshpėruara, qė kėrkojnė tė kapen te "miku" i huaj, si pas fijes sė barit.

Ėshtė e vėrtetė qė kundėr marrėveshjes pėr ndarjen e detit me Greqinė u shpreha unė mė sė pari, nė muajin prill, dhe pas meje njė tjetėr drejtues i rekrutuar sėrishmi nė LSI. Kėtij besoj i referohet z. Meta, kur flet pėr "deklaratė individuale", pasi unė kisha kohė qė nuk konsiderohesha "zė zyrtar" i LSI. Ky fatkeq i hyri kėsaj pune, jo pėr bindje, por pėr tė fituar ndonjė kredi "patriotike", aq mė shumė qė ishim nė kulmin e fushatės zgjedhore dhe ai do tė pėrfaqėsonte LSI nė njė vend tė sertė, siē ėshtė Vlora. Jam i sigurt se ky individ, qė ėshtė nga ata qė pėr shefin janė kail t'i ngulin dhėmbėt gomave tė makinės, sot ėshtė thellėsisht i penduar pėr shpėrthimin e tij tė papritur patriotik nė mbrojtje tė tėrėsisė territoriale tė vendit!

Njė nga familjarėt e viktimave tė Gėrdecit deklaroi se kryetari i LSI, Ilir Meta, i kishte kėrkuar votėn nė shtėpinė e saj, duke i thėnė qė ajo do largonte nga pushteti, ata qė i vranė tė birin. Tashmė LSI nuk flet mė pėr kėtė ēėshtje qė e kishte flamur beteje politike...

Sigurisht, sot drejtuesit e LSI janė nė krah tė shkaktarėve tė Gėrdecit, dhe njė zot e di, nėse nuk kanė qenė me ta, edhe atėherė kur vizitonin familjet e viktimave. Fatkeqėsisht, LSI e sotme ėshtė LSI e kthyer kokėposhtė. Sot drejtuesit e saj nuk flasin mė pėr Gėrdecin, madje kanė bezdi, kur tė tjerėt flasin pėr tė.

Sot, ata qė disa muaj mė parė thoshin qė Shqipėria ėshtė nė prag tė kolapsit ekonomik, tejkalojnė edhe z. Berisha, kur deklarojnė qė vendi ėshtė me njė ekonomi tė shėndetshme, si kurrė ndonjėherė.

Sot, ata qė mė 28 qershor denonconin me tė madhe "masakrėn elektorale", sot thonė se zgjedhjet ishin njė thagmė!

Sot ata qė denonconin kapjen e administratės, kapjen e prokurorisė e tė gjykatave nga Berisha, deklarojnė qė Shqipėria po pėrjeton ditėt mė tė mira tė shtetit ligjor.

Ata qė dje e njėsonin qeverinė e z. Berisha me korrupsionin e madje me emrin e Damir Fazlliēit, deklarojnė me tė madhe se kjo ėshtė mė "popullorja", mė "atdhetarja", mė "e ndershmja" qeveri qė ky vend ka njohur. Kjo ėshtė qeveri e "integrimit"! Ēudi e madhe, bota paska ndryshuar aq shumė dhe ne nuk e paskemi vėnė re.

Zoti Xhufi, kryetari i LSI nė njėfarė mėnyre ka kėrkuar ndjesė pėr disa probleme tė qeverisjes sė tij para disa vitesh, si pėr manipulimet zgjedhore apo arrestimi i liderit tė opozitės. Edhe kryeministri, Sali Berisha, e ka quajtur njė mėri tė sė shkuarės arrestimin qė i ėshtė bėrė nė atė kohė, dhe manipulimet zgjedhore. Akuzat mes njėri-tjetrit pėr korrupsion dhe krime kanė kaluar po ashtu me falje...

Shikoni, nuk mė duket se z. Meta ka marrė pėrsipėr ndonjė pėrgjegjėsi pėr parregullsitė e zgjedhjeve tė vitit 2001, "Dushkun e vogėl" ai ia ka atribuuar ekskluzivisht zotit Nano. Sa pėr ndalimin e z. Berisha nė janar 2001, e besoj qė sot z. Meta ėshtė thellėsisht i penduar pėr atė qė ka bėrė. Mendja ma thotė qė z. Meta me shumė dėshirė do t'ia kalonte meritėn pėr kryerjen e atij aksioni cilitdo qė sot do ta pretendonte njė nder tė tillė. Njerėzit falin, kur janė tė menēur, kur janė tė gjerė, kur janė qytetarė. Njerėzit falin pėr hir tė bashkėjetesės civile. Politikanėt falin pėr hir tė interesave tė mėdha, tė interesave kombėtare. Kėtė mė duket ka dashur tė thotė edhe z. Meta, kur e pėrligji bashkimin e tij nė qeverinė e njeriut qė deri atėherė e kishte anatemuar aq rėndė, pikėrisht me "interesat e larta tė atdheut". Por ajo ēka mund tė themi tani pėr tani pėr kėtė aleancė atipike, por qė na shitet si "patriotike", ėshtė se nė rastin e pėrmendur tė marrėveshjes sė detit, "interesat e larta tė atdheut" u pėrdhosėn keqas.

Zoti Xhufi, Shqipėria ėshtė nė njė krizė tė thellė politike. Palėt nuk lėshojnė nė qėndrimet e tyre dhe ekziston frika se gjėrat mund tė pėrkeqėsohen. Ju si e parashikoni situatėn?

Pikėrisht, ky ėshtė momenti kur qeveria duhet tė tregojė pėrgjegjėsi e patriotizėm. Opozita, e mbėshtetur nė dispozitat e Kodit Zgjedhor, kėrkoi nė KQZ certifikimin e votės nė kuti tė caktuara tė zonave tė caktuara. Gjyqtarėt e kapur tė KQZ e tė Kolegjit Zgjedhor ia mohuan opozitės kėtė tė drejtė, qė ia njeh ligji. Nė kėto kushte, mazhoranca nuk mund tė kapet pas njė vendimi antiligjor, tė imponuar nga ajo vetė.

Sot ėshtė koha pėr njė zgjidhje politike, madje shumė mė tepėr se ē'qe nė vitin 2001, kur pėr njė truk zgjedhor ligjėrisht tė pakontestueshėm, dhe qė synonte vetėm thellimin e fitores e jo ndryshimin e rezultatit, shumicės socialiste pranoi tė bjerė nė marrėveshje me PD, duke ia lėnė asaj zgjedhjen e Presidentit tė Republikės e tė posteve tė tjera tė rėndėsishme shtetėrore.

Pavarėsisht hijeve e pikėpyetjeve qė mund tė shoqėrojnė kėtė kėrkese tė pakontestueshme tė opozitės, unė jam plotėsisht nė favor tė kėsaj beteje politike. Jam nė favor, jo aq shumė pėr pasojat imediate qė mund tė ketė nė skenarėt e mundshėm politikė, sa nė funksion tė krijimit tė njė kulture tė re, tė njė rebelimi mbarėpopullor ndaj cilitdo qė nė tė ardhmen do tė guxojė tė dhunojė vullnetin e popullit shqiptar e tė grabisė fatin e tij. Sepse vetėm ato qeveri qė vijnė nė pushtet me hile e pa mandat popullor, mund tė jenė aq tė papėrgjegjshme sa tė bėjnė ato gjėma qė kemi pėrjetuar nė kėta 5 vjetėt e fundit.

Gjithsesi, unė jam pėr njė vlerėsim kompleksiv tė situatės. Njė ditė jo tė largėt, opozita do tė duhet tė hyjė nė parlament. Kjo qeveri po kėrruset dita-ditės nėn peshėn e dėshtimeve e tė mėkateve tė vjetra e tė reja dhe fundi i saj ėshtė ēėshtje kohe. Por ajo nuk meriton tė lihet e vetme nė agoninė e saj, ajo duhet tė shoqėrohet e tė denoncohet nga afėr, ditė pėr ditė, nė mėnyrė qė nesėr edhe shqiptari mė i fundit tė mėsohet ta ndjejė me kilometra larg erėn e qeverisjes sė keqe.

Zoti Xhufi, sė fundmi Kėshilli i Ministrave tė BE ka vendosur ta ēojė pėrpara aplikimin e Shqipėrisė pėr anėtarėsim nė BE. Kryeministri Berisha pretendon se ndėrkombėtarėt po i japin mbėshtetje atij. Ju si e lexoni qėndrimin e ndėrkombėtarėve nė kėtė krizė?

Berisha ėshtė mėsuar tė interpretojė si provė dashurie pėr tė e qeverinė e tij edhe gjestin mė rutinor tė BE. Nė fakt nuk ka ndodhur asgjė e jashtėzakonshme. Pas nėnshkrimit me shumė vonesė tė Marrėveshjes sė Stabilizim-Asociimit (Maqedonia 1 vit, ne 6 vjet), u pranua gjithashtu me vonesė kėrkesa pėr dhėnien e statusit tė vendit kandidat.

E jashtėzakonshme ėshtė qė edhe pesė vjet pas ardhjes nė pushtet tė "qeverisė sė duarve tė pastra", kjo e fundit ėshtė bėrė rregullisht target i kritikave plot helm tė BE e tė SHBA pėr nivelin e lartė tė korrupsionit qeveritar, pėr lulėzimin e trafiqeve e tė krimit tė organizuar, pėr presionin politik mbi prokurorinė e gjykatat, pėr brishtėsinė e administratės publike si rezultat i mbushjes sė saj me militantė partiakė pėr zgjedhje qė vazhdojnė tė marrin notė pakaluese. Kėto janė arsyet e vėrteta, pėrse ne jemi aq tė vonuar nė procesin e integrimit. Kėto janė gjithashtu arsyet, pėrse kemi mbetur tė fundit e klasės dhe BE po heziton tė zbatojė edhe pėr Shqipėrinė atė vendim politik qė ka marrė pėr tė hequr regjimin e vizave me vendet e Ballkanit Perėndimor. Deri tani z. Berisha i ka mbytur ndėrkombėtarėt me deklarata tė vullnetit tė mirė. Deri tani kėta edhe i kanė besuar. Por tani kėrkojnė prova tė prekshme nė luftėn kundėr korrupsionit e kundėr botės sė krimit dhe nė sfidėn pėr forcimin e shtetit ligjor e tė institucioneve demokratike. Pikėrisht kėtu ka ngecur puna. Pasi ka dėshtuar nė luftėn kundėr korrupsionit e kundėr krimit, z. Berisha duket se ka gjetur njė mėnyrė krejt origjinale pėr tė luftuar tė keqen: e ka shpallur opozitėn si njė pėrbindėsh komunisto-mafioz. Dhe po pret qė dikush nga Evropa, p.sh., zonja Pack, t'i japė shenjė tė ngrejė shpatėn…

Mbi Ēamėrinė dhe ēamėt

Intervistoi: Mentor Nazarko

INTERVISTA E PLOTĖ

Profesor Niko Stillo ėshtė ēam ortodoks qė jeton nė Gjermani. Ka lindur nė njė fshat tė Prevezės (Greqi). Ėshtė larguar nė moshėn 20 vjeēare nga Greqia dhe ka shkuar nė Itali, ku ka kryer studimet pėr statistikė. Mė pas ka jetuar nė Gjermani ku ka kryer studimet pėr Pedagogji dhe Ekonomi. Ka "mbetur" nė Gjermani ku ėshtė marrė me gjuhėn e vjetėr shqipe, me shkrimet e vjetra nė shqip dhe me Etruskologjinė. Nė kėtė intervistė pėr gazetarin Mentor Nazarko (Emisioni "Antinomi"), profesor Stillo thotė se nė Greqi ka 70 mijė shqiptarė ēamė.

Profesor, cila ėshtė teza juaj kryesore nė kėto studime qė keni bėrė?                                           
Teza ime ėshtė se gjuha shqipe ėshtė nga tė parat nė mesdhe. Kjo ishte njė nga gjuhėt e para dhe tė gjitha mbishkrimet e gjetura etruske ishin tė shkruar nė gjuhėn shqipe.

Pra ju mendoni se gjuha shqipe vjen nga gjuha etruske?
Jo unė mendoj se etruskėt ishin njė pjesė e gjuhės shqipe. Po ta shohim sot njė copė nga ai vend thonė Toskanė qė janė etruskėt. Toskė kemi dhe nė Shqipėri. Toskanė do tė thotė anė e toskėve.

Sot ka shumė studiues shqiptarė si brenda ashtu edhe jashtė vendit qė i japin shqipes njė vend tė rėndėsishėm nė Ballkan. A janė tė mbėshtetura shkencėrisht kėto pėrfundime apo janė thjesht dėshira?
Janė tė mbėshtetura. Mė lėr tė tė them si e kam nisur unė. Unė jam lindur dhe rritur nė Greqi. Ne protestonim pėr mungesėn e shkollave nė gjuhėn shqipe dhe grekėt na pėrgjigjeshin duke na thėnė se: - "Ēfarė shkollash doni, se ju nuk keni as shkrim, as kėndim. Nė moshėn 23 vjeēare kam marrė pėr herė tė parė nė dorė njė libėr tė arvanitasve shkruar nė gjuhėn shqipe me alfabet grek. Nga njėra anė ishte ajo propaganda greke dhe nga ana tjetėr ishin studimet. Pastaj rashė nė kontakt me librin e Thomopullit, ai fliste pėr pellazgėt dhe Pellazgologjinė. Kėtu nė Shqipėri nuk e di se si ėshtė pėrkthyer. Ajo ishte e shkruar nė gjuhėn greke dhe Thomopulli si shqiptar. Etruskollogėt dhe pellazgollogėt e sotėm mbėshteten tek ky libėr si referencė kryesore.

Po ku mbėshtetet teza juaj? A ka konfirmime me natyrė shkencore tek autorė serioz qė mbahen si pikė referimi pėr kėtė fushė? Pėrfundimi juaj se shqipja ėshtė njė nga gjuhėt e para nė Ballkan…
Unė kam bėrė njė libėr historia e Shėn Arvanitasve, tė cilin e ka nxjerrė para disa viteve ministria e kulturės sė Kosovės nė Universitetin e Prishtinės. Ky libėr ka njė tekst nga njė mumie qė ėshtė sot nė Zagreb, e cila kishte brenda saj njė tekst me 12 faqe, i cili ishte i shkruar i gjithi nė gjuhėn shqipe. Kush kupton ēamėrisht e kupton perfekt pasi ėshtė gjuhė ēame.

Kėtė drejtim tė studimeve tuaja, pėr origjinėn e shqipes e ka lėvruar dhe njė figurė e rėndėsishme arvanitase, Aristidh Kolia.
Unė me Aristidh Kolian ishim miq. Ne ishim nga ai brez qė mendonim se gjuha shqipe kishte ekzistuar dhe mė parė. Ai ishte njė shkrimtar me talent.

Por nuk ishte studiues.
Unė nuk mund tė them se nuk ishte studiues, por nuk ishte glosollog.

A i keni botuar studimet tuaja nė ndonjė gjuhė tjetėr, p.sh nė greqisht?
Kam botuar dhe nė greqisht.

Cili ka qenė reagimi i studiuesve grekė pėr librat tuaj?
Nė fjalorin e Marko Boēarit qė kam nxjerrė, shumė fjalė i gjen nė ēamėrisht, shumė fjalė nė fjalorin e sotėm tė gjuhės shqipe dhe shumė fjalė tė tjera nga fjalorė tė tjerė. Pėr kėtė botim mė ka shkruar dhe rektori i Universitetit tė Athinės, i cili mė thoshte se "keni bėrė shumė punė, por pa mend".
Ky citim i tij mė ka ardhur nėpėrmjet njė kartoline qė mė dėrgonte. Kėto lloj shprehjesh, thonė grekėt pėr ato gjėra qė nuk iu pėlqejnė. Pasi teza ime ishte kundėr propagandės greke. P.sh. po t`iu themi se ne shqiptarėt jemi mė tė vjetėr se sa grekėt nuk mund tė kesh mė diskutim me ta se nuk e pranojnė. Pra ky libėr nuk mund tė pranohej nga grekėt.

Nė dijeninė tuaj, a ėshtė e gjallė ndjenja ose identiteti shqiptar?
Po ėshtė i gjallė, tek ēamėt.

Po ēfarė janė ēamėt, shqiptarė, grekė apo turq?
Ēamėria ėshtė njė koncept gjeografik. Atje pėrveē banorėve tė Epirit kishte grekė, vllehė, hebrej, por mė tė shumtė ishin banorėt shqiptar. Shqiptarėt ēamė qė ishin kristianė, nuk kishin probleme ndėrsa ata qė ishin myslimanė, janė sot krejt tė kthyer nė Shqipėri.

Pra ju thoni qė ata qė mbeten nė Greqi ishin ēamėt kristianė, por ato nuk thonė se jemi shqiptarė apo jo? Nuk duan ta thonė njė gjė tė tillė.
Ka shumė prej tyre qė e thonė. Ndahen nė dy lloj, nė ata qė janė tė dhėnė pas fesė kristiane dhe thonė atė qė thotė prifti, tė cilėt nuk e thonė se jemi shqiptarė dhe pjesa tjetėr qė janė ateistė, tė cilėt vėnė nė punė arsyen dhe e thonė pa ndrojtje se jemi shqiptarė.

Sa veta mund tė bėhen kėta, sa frymė?
Janė dy prefektura, ajo e Thesprotisė dhe ajo e Prevezės. Ēamėria ėshtė mė e madhe. Nė Thesproti janė 35 mijė shqiptarė kristianė dhe myslimanė. Preveza ka 30 mijė shqiptarė. Nė total pėrafėrsisht 70 mijė shqiptarė tė Ēamėrisė.

Po pse kėta nuk duan ta thonė se janė shqiptar? A u bėn presion shteti qė tė shprehin identitetin e tyre? Apo ju vjen turp qė tė thonė se janė shqiptarė?
Disave ju vjen turp ta thonė, disa qė punojnė nė administratėn shtetėrore kanė frikė.

Po sikur t`u thonė atyre se duam t`iu hapim shkolla. A do ta pranonin ata hapjen e shkollave nė shqip. A do t`i ndiqnin apo nuk ka kuriozitet?
Pėr shkollat ėshtė njė problem qė nuk di t`iu them se si do tė silleshin. Por unė kam thėnė shumė herė qė tė futet gjuha shqipe nė program mėsimor ashtu siē hyn gjuha e huaj. Domosdoshmėrisht nė ato vende ku ka shqiptarė.

Kėtė gjė e thoni ju, por a ka njerėz tė tjerė qė mendojnė dhe shprehen si ju atje?
Po ka shumė njerėz tė tjerė qė mendojnė si puna ime dhe qė e shprehin.

Po kėta a kanė organizata, komitete?
Jo nuk kanė.

Po pse a kanė frikė tė kenė organizata?
Mund tė jetė frikė, por mund tė jetė interesi i tyre. Ka dhe disa qė nuk e duan.

Vijmė te pjesa e pėrzėnies sė ēamėve tė tjerė qė ishin myslimanė. Pėrse u pėrzunė kėta, pėr fenė apo se ishin mė tė pasurit qė t`iu merrnin tokat?
Para dy muajsh isha nė Prishtinė me temėn e Ēamėrisė. Ne qė jetojmė nė Greqi i themi Eladha. Aty jetojnė grekė, vllehė, shqiptarė , serbo-maqedonasit. Kėtė Eladhėn e vunė kristianėt. Kush ishte krisitian ishte grek, kush nuk ishte kristian quhej turk. Dhe ēamėt i kanė quajtur turk alvani.

Kjo ėshtė se ēfarė i kanė quajtur. Por pėrse i pėrzunė ata?

Qė nga koha e Metaksasė ekzistonte parulla: - "Greqia, pėr grekėt ortodoksė. Erdhi koha u bė lufta, erdhėn gjermanėt dhe pse ishin myslimanė u pėrzunė.

A kanė bashkėpunuar ēamėt me gjermanėt?
Po ka pasur disa qė kanė bashkėpunuar. Po pėr grekėt qė kanė bashkėpunuar si tė themi? Babai ka qenė spiun dhe ai le tė dėnohet pėr atė gjė dhe jo fėmijėt, ata le tė jetojnė normalisht.
 

A po ndryshon ndopak mentaliteti nė Greqi pėr kėtė ēėshtje. A po pranohet se ishte njė gabim pėrzėnia e tyre?
Ka shumė njerėz qė pranojnė se ishte gabim, por nga ana tjetėr ka dhe shumė tė tjerė qė thonė ajo ishte njė gjė e mirė qė u bė dhe nuk kemi probleme tė tilla.

Po tek ēamėt ortodoksė, a ka ndonjė ndjenjė faj qė bashkėvėllezėrit e tyre myslimanė u pėrzunė?

Unė kam folur mė shumė ēamė qė kanė vajtur nga Shqipėria nė Ēamėri dhe kanė gjetur shumė njerėz qė ishin mikpritės dhe shumė njerėz qė kanė qarė. Kurse nga banorėt e ardhur tė atyre viseve nuk e kanė gjetur atė ndjenjėn e miqėsisė. Nė fund tė fundit pėrzėnia e tyre erdhi edhe si pasojė e pėrēarjes qė u fut mes ēamėve myslimanė dhe atyre ortodoksė…
E vėrtetė ėshtė kjo qė pėrzėnia e tyre erdhi dhe si pasojė e pėrēarjes.

Edhe vetė Zerva ishte ēam ortodoks apo jo?
Unė nuk e di Zervėn pėr ēam, pėr ortodoks po. Nuk e di ku mbėshtetet njė tezė e tillė.

Ēfarė mund tė na thoni pėr presidentin e Papulias? A ėshtė edhe ai ēam ortodoks apo jo?
Papuliasi nuk ėshtė ēam, por ishte nga Epiri dhe paraardhėsit e tij ishin nga Shqipėria. Vjen nga pjesa e minoritetit grek kėtu, ku mund tė ketė dhe gjak shqiptar.

Ai nuk e ka pėrmendur ndonjėherė kėtė gjė.
Nuk e ka pėrmendur dhe pėr mua nuk pėrbėn ndonjė gjė tė veēantė nėse ėshtė shqiptar apo jo. 

Si mendoni, cila ėshtė zgjidhja pėr problemin e shqiptarėve tė shpėrngulur nga Greqia?                 Ju e dini se ka pasur edhe shqiptarė tė tjerė myslimanė qė janė shpėrngulur nga zona e Selanikut, tė cilėt janė vendosur nė Korēė dhe Kolonjė. Po flas pėr njė grup mė tė vogėl qė janė shpėrngulur gjatė konfliktit civil 45`-48` Ata ishin pak dhe mė tė shumtėt nuk janė pėrzėnė se ishin pjesė e ndonjė minoriteti, por se ishin komunistė. Ata tė cilėt ishin komunistė ikėn nga Greqia..

Ēamėt vazhdojnė akoma tė kėrkojnė tė kthehen. Cila mendoni ju do tė ishte zgjidhja mė e mire?
Propaganda nga tė dyja anėt na ka bėrė njė mur, njė kanal tė madh dhe ka vėnė dhe ujė brenda dhe kanė futur edhe krokodilin qė mos ta kalojmė. Ne duhet tė prishim kėtė mur dhe tė vijmė mė afėr kjo vlen pėr tė dyja anėt. Tė vijmė mė afėr dhe tė gjejmė gjuhėn e komunikimit.

Po nga pikėpamja shtetėrore?
Po tė dojė shteti grek nuk do ta kishte problem t`u jepte ēamėve tė shpėrngulur pasaportėn greke.

Po a ėshtė problem i pronave qė e vėshtirėson njė fakt tė tillė, pasi ēamėt kanė qenė edhe tė pasur apo jo?
Jo tė gjithė, por kanė qenė tė pasur. Shteti grek mund t`i kompensojė. Por, ama, po tė hapet problemi i kompensimit tė ēamėve, do tė hapet dhe ai i maqedonasve dhe sllavėve, kjo ėshtė njė gjė e komplikuar!
Problemi i kompensimit tė pronave ėshtė njė problem qė shtrihet mė gjerė nė tė gjithė Evropėn. Evropa e demokracisė nuk ndjen nga njėri vesh pėr problem tė tilla.

Faleminderit profesor!

marrė nga Shekulli, 17.12.2009

Njeriu qė e rrėzoi mė herėt Murin

Nė distancė hapja e Murit tė Berlinit mund tė shihet si njė zhvillim qė ishte i pashmangshėm, njė pasojė e natyrshme e ndryshimeve qė po i jepnin formė Evropės.

Zoti Schabowski mendonte se bashkimi do tė ndodhte mė vonė

Por nė pjesėn mė tė madhe tė vitit 1989, ajo ishte njė gjė e paimagjinueshme.

Vetė vendimi ishte nė vetvete njė aksident, sepse as nuk pati synimin tė ndodhte nė mėnyrėn qė ndodhi dhe as tė shkaktonte ndryshimet qė pasuan.

Guenter Schabowski ishte zėdhėnėsi i Partisė Komuniste tė Gjermanisė Lindore nė 9 nėntor tė vitit 1989.

Ai njoftoi gabimisht se do tė jepeshin viza lirisht pėr ata persona qė dėshironin tė largoheshin nga vendi.

Kjo bėri qė njerėzit t'i drejtoheshin kufirit dhe komentet e tij shihen si fjalėt qė ēuan nė rėnien e Murit.

Por 20 vjet mė pas zoti Schabowki i tha BBC-sė se njoftimi nuk ishte njė gabim ai thjesht u bė mė herėt seē duhej.

BBC: A ju ka trajtuar historia nė mėnyrė jo tė drejtė?

Schabowksi: Nuk mendoj se historia mė dha njė detyrė, pėr tė cilėn nuk do tė merrja mirėnjohje, sepse megjithėse roli im ishte jo i vullnetshėm, ai ndihmoi pėr t'i dhėnė fund konfrontimit mes Lindjes dhe Perėndimit.

Udhėheqėsia e Partisė Komuniste tė Gjermanisė Lindore kishte arritur nė konkluzionin se kishte nevojė pėr transparencė se duhet tė mbahej njė konferencė shtypi dhe unė mendova se unė isha personi i duhur pėr kėtė punė.

BBC: A ishte gabim? A gabuat gjatė asaj konference pėr shtyp?

Schabowksi: Nuk ishte gabim. Nuk ishte se unė thashė: Vetė unė Schabowksi e hapa murin", kjo do tė kishte qenė absurde.

Njė gabim qė ndodhi ishte fakti qė njoftimi ishte ndaluar tė jepej, por unė nuk e dija.

Do tė kishte qenė e ēuditshme qė t'u thoja njerėzve se kufiri ishte hapur, por mos u thoja se kur.

Muri do tė ishte hapur gjithsesi, ndoshta disa orė mė vonė dhe me mė shumė kontroll nga ana e qeverisė gjermanolindore.

BBC: A mendoni se do tė kishte pasur efektin qė pati?

Schabowksi: Padyshim. Unė e imagjonoja qė hapja e Murit do tė kishte disa pasoja.

Por nuk i kisha imagjinuar ato lloj pasojash nė atė moment. Askush nė parti nuk e kishte imagjinuar kėtė.

BBC: A mendonit se do tė ēonte drejt bashkimit?

Schabowksi: Po e imagjinoja, por jo kaq shpejt. Unė mendoja se do tė kalonte njė periudhė prej disa vjetėsh.

BBC: Si mendoni qė do tė mbahet mend Gjermania Lindore?

Schabowksi: Si duhet tė mbahet mend? Socializmi ishte njė projekt i keq, ai dėshtoi jo vetėm nė Gjermaninė Lindore, por nė tė gjithė frontin, pėrfshirė edhe Bashkimin Sovjetik.

BBC: Si e shikonin ribashkimin e Gjermanisė. A ndiheni kėtu si nė shtėpinė tuaj?

Schabowksi: Ky ėshtė vendi im. Unė jam i lumtur qė ribashkimi ndodhi nė njė mėnyrė paqėsore, kjo ėshtė gjėja mė e rėndėsishme.

Mbi tė gjitha, nuk ishte njė konfrontim mes socializmit dhe kapitalizmit qė u kapėrcye. Ishte konfrontimi mes diktaturės dhe demokracisė.

Demokracia fitoi dhe solli avantazhe nė tė dyja anėt e Gjermanisė.

Intervistė dhėnė nismėtarėve tė librit “Golgota shqiptare”, pjesa e katėrt (1970-1980) dhe e pestė (1980-1990)

 

 

Kush ėshtė  Xhemil Zeqiri?

Nga ėshtė, ēfarė arsimimi ka tė kryer dhe autori i sa librave ėshtė?

 

 

 

I lindur mė 27.02.1958, nė katundin Zhelinė, nga rrethi i Tetovės. Ka mbaruar shkollėn e mesme teknike nė Gostivar, pastaj u regjistrua nė Fakultetin e historisė nė Prishtinė nė vitin 1980-tė, por pas njė viti, siē dihet, ndodhėn demonstratat e pranverės sė madhe tė vitit 1981. Nė katund, aty ku jetonte, kishte provokime nga policia maqedonase; thirrje pėr "biseda informative", maltretime etj, gjegjėsisht nga njė stacionin policor nė katundin Grupin, i cili nė atė kohė ishte njė stacion terrorizues pėr shqiptarėt nė anėn e Dervenit; prandaj, u detyrua tė emigrojė sė pari nė Zvicėr, pastaj nė Gjermani, prej nga disa muaj mė vonė nė Danimarkė u vendos me punė dhe prej atėherė, pra, qė nga janari i vitit 1981, me njė pėrkushtim tė madh, ėshtė pėrpjekur tė veprojė pandalshėm pėr ēėshtjen e pazgjidhur kombėtare.

…Dhe, siē thekson autori: "Tani po bėhen afėr 30 vite pra, mbi gjysmėn e jetės sime e kalova nė Danimarkė. Ashtu, si jeta e tė madhit tonė, simbolit tė rezistencės shqiptare, Adem Demaēit, i cili i kaloi 30 vite kazamateve, jugosllave, duke e mbrojtur ēėshtjen shqiptare, ndėrsa unė, po rropatem rrugėve tė perėndimit duke i pėrkrahur mendimet e ndritura tė kėtij kolosi tė madh tė shqiptarizmės"!

Pastaj, pasi e mori lejeqėndrimin nė Danimarkė, nė fillim ka punuar lloj-lloj punėsh fizike, sepse diploma e tij nuk qe me aq vlerė nė Danimarkė, ishte pa praktikė pune dhe nė perėndim mė tepėr iu intereson puna praktike se ajo teorike. Pra, nuk ishte i kualifikuar, pėr atje. Pastaj u bė vozitės i autobusit urban dhe me kėtė punė ishte mirė, por koha e pengonte shumė pėr aktivitete qė i pat filluar, sepse orari i punės nuk i pėrshtatej dot, ku, aktivitetet filluan tė shtohen, filloi edhe kontaktet me gazetarė, me partitė politike, me shoqatat qė merreshin pėr ēėshtjet internacionale, me deputetė etj; prandaj, u detyrua tė ndėrpresė kėtė punė dhe filloi tė punojė taksist. Nga kjo punė ishte mė i lirė dhe kishte njėfarė pavarėsie nė punė, mbante kontaktet mė me rregull dhe kėshtu, prej atėherė vazhdon punėn si taksist.

Pastaj fillon tė merret me shkrime, kryesisht me publicistikė: me debate; iu drejtonte letra tė hapura institucioneve daneze, evropiane dhe atyre tė OKB-sė; herė-herė i dėrgonte artikuj shtypit danez pėr problemet politike qė ishin aktuale pėr kohėn. Natyrisht, se dėshironte tė mos dilte me emėr, por disa nga mėrgimtarėt kėto veprimtari po ia merrnin sė prapthi, se: "ai, na qenka siē thoshin, - “i madhi”, kur e pa se, kjo metodė ishte shumė e rrezikshme dhe do t“i kishte pasojat e veta dhe dėshpėrimin e disa shokėve, qė e dinin kush po vepronte, prandaj vendosi tė del hapur, me emrin e vėrtetė pra, pa pseudonim! Mė vonė, ato shkrime dhe intervista do t’i botonte, vetėm e vetėm sa tė njoftohej opinioni qartė, pėr autorėsinė, sepse kishte matrapazė tė tillė qė pėrpiqeshin ta pengonin aktivitetin e tij; pra, kur e shihnin se nuk kanė mundėsi, sė paku tė rreshtoheshin pėrkrah tij dhe mundėsisht tė jenė tė parėt, pėr kėtė arsye u detyrua tė del hapur me shkrime, dhe deri tani ka katėr libra tė botuara:

”Kosova jonė”, Tiranė, 2000,

 “Nė mbrojtje (diplomatike) tė ēėshtjes shqiptare”, Prishtinė, 2003

“Polemika, intervista, debate dhe letra“, Prishtinė, 2005

“Drejt Vetėvendosjes!“, Prishtinė, 2008. 

Librin e fundit ėshtė libėr tre autorėsh; Xhemil Zeqiri, Mona Agrigoroaei, njė vajzė me prejardhje shqiptare, nga Rumania dhe Fadil Shyti, nga rrethi i Vushtrrisė.
Meqenėse, me Fadil Shytin, i kanė dhe disa shkrime tė pėrbashkėta, tė cilat i janė kushtuar ēėshtjes sė pazgjedhur shqiptare, do t“i botojnė nė njė libėr, ca mė vonė. Pastaj, ka mundėsi reale qė autori nė fjalė, do tė botojė edhe njė libėr tjetėr me intervista; pasi, materialet i ka tė gatshme.

E meriton tė theksohet, qė nė mediat elektronike dhe tė shkruara shqiptare, ka dhėnė shumė intervista, ku i ka shprehur hapur qėndrimet dhe vizionet e tij, pėr tė djeshmen, tė sotmen dhe tė ardhmen e historisė sė Shqipėrisė Natyrale. Gjithashtu, ka dhėnė shumė intervista, disa herė nė mediat elektronike dhe tė shkruara shtetėrore daneze, pėr situatat qė zhvilloheshin kėto 20 vitet e fundit nė trojet shqiptare.

Intervistė dhėnė nismėtarėve tė librit “Golgota shqiptare”, pjesa e katėrt (1970-1980) dhe e pestė (1980-1990)

Ju jeni kryetari i Komitetit pėr tė Drejtat dhe Liritė e Njeriut dega e Skandinavisė. Ligji pėr lustrim duhet tė zbatohet, ju lutem komenti juaj, se ku mbeten shqiptarėt me kėtė ligj, pėrkatėsisht, ēfarė fitojmė e ēfarė humbim?

Dėgjoni, kjo pyetje ėshtė shumė e qėlluar, kujtoj qė tani nuk ėshtė momenti tė merremi me kėtė ligj, qė na kthen prapa nė historinė tonė tė djeshme.

Kėtė e them pėr faktin, qė tani nė Kosovė dhe nė viset tjera shqiptare tė pushtuara nga ish-Jugosllavia titiste, tė gjitha dosjet i kanė nė duar, pikėrisht ata qė i shkaktuan tė gjitha ato vuajtje popullit shqiptar. Prandaj, ne nuk jemi aq tė marrė, qė tė kujtojmė, se ja tani qenka bėrė Kosova “demokratike”, Tetova “demokratike”, Presheva, “demokratike”, Malėsia e Madhe, “demokratike”, dhe ish-udbashėt shqipfolės, tani do tė thonė ja ku i keni tė bėmat tona tė liga; ja, ne do t“i nėnshtrohemi drejtėsisė sė kombit shqiptar nė trojet e veta dhe po dalim e po kėrkojmė falje, pėr krimet dhe turpet qė kemi bėrė nė bashkėpunim me UDB-ėn, KOS-in, e tė tjera agjentura jugosllave, prandaj kėrkojmė sinqerisht, t“i pėrgjigjemi drejtėsisė etj. etj.! Pėr mė tepėr, kur dihet qė pjesėn mė tė madhe tė pushtetit tė sotėm, pa shtet tė ribashkuar shqiptar, e kanė po ata/ato , qė deri dje i sollėn aq vuajtje kėtij kombi fatkeq.

Ndėrsa, sa i pėrket ligjit tė lustracionit nė Shqipėrinė administrative, poashtu e kam tė njėjtin qėndrim, qė tė ndalen kėto gjurmime shtrigash tė “krimeve tė komunizmit”, pėr faktin, qė kėto asgjė tė mirė nuk i sjellin Shqipėrisė dhe kombit shqiptar.

Ne, kėrkohet tė bashkohemi si njė trup i vetėm, qė t“i realizojmė aspiratat tona shekullore dhe me ndihmėn e shtetit shqiptar. Ky ėshtė aspekti i unitetit tė kombit; ndėrsa, nga ana administrative (teknike), po flitet dhe ėshtė shkruar jo rrallėherė, qė shumė dokumentacione arkivore janė zhdukur gjatė kėtyre viteve tė tranzicionit dhe trazirave dhe ndryshimeve tė pushteteve nė Shqipėri. Pra, as nuk duhet tė kemi iluzionet, se kėto parti janė tė sinqerta, qė t“i detyrojnė organet e shtetit qė tė dalin hapur, tė paraqesin gjithēka ēfarė ka ngjarė gjatė atyre viteve, qė datojnė, pothuaj, gati gjysmė shekulli. Kujtoj se paraqitja e kėtyre dosjeve, sipas pėrmasave jo tė barabarta dhe jo realiste, do t“ i shkaktonte vetėm pėrēarje tė reja kombit shqiptar.

Mendoni se Komiteti juaj ende duhet tė funksionojė, fjalėn e kam pėr tė drejtat dhe lirinė e shqiptarėve?

Mendoj se, Kėshilli pėr Liritė e tė Drejtat e Njeriut ekzisiton dhe duhet tė ekzistoj, derisa nuk ka zgjedhje tė drejtė, bile duhet tė aktivizohet dhe mė shumė. Kėshilli po e bėnė punė tė shkėlqyer nėn drejtimin e z. Bexhet Shala, po e bėnė njė sensibilizim tė shkėlqyer. Mendoj se, vetėm Kėshilli tė kishte funksionuar fuqishėm, shtetet e huaj, do tė kishin tė tjera qėndrime ndaj nesh; por ish-shėrbėtorėt e Serbisė krijuan partitė, gjegjėsisht degėt e tyre, vetėm pėr tė pėrēarė mėrgatėn e lodhur dhe tė degdisur, por edhe tė harruar. Kjo tregon se vetėm pas formimit tė atyre degėve dhe nėndegėve tė partive filloi njė konfrontim mes shqiptarėve. Pėr fatin e keq, ka pas zėnka dhe rrahje nė mesin e shqiptarėve, vallė, a mos kėto parti i krijuan rastėsisht?! JO! - Sepse, vetėm nė kėtė mėnyrė serbėt dhe aleatėt e tyre ia arritėn qėllimit. Pra, si u krijuan kėto parti brenda trojeve shqiptare dhe nė Evropėn perėndimore! Problemi thelbėsor i zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare, realisht u harrua, shqiptarėt, merreshin me vetveten dhe filluan konfliktet brendashqiptare dhe brendapartiake. Paj, vetėm pėr njė ēast , kėrkoj qė le t“i analizojmė biografitė e njerėzve, qė i formuan kėto parti politike nėn maskėn kinse “demokratike” nė ish-Jugosllavi - pėrgjigja ėshtė e qartė, kur dihet qė, mbi 95% tė tyre kanė qenė anėtar besnikė tė LKJ-sė. …Dhe, natyrisht qė, rezultati pėrfundimtar i tyre, tani pas kaq vitesh, po shihet.

Cilat ishin motivet, qė ju tė largoheni nga vendlindja?

Motivet i thash me lart. M“u bė jeta monotone, kur mė ndaluan tė dilja nė rrugė, tė bisedoja me ndonjė shok, tė shkoja nė kafene. M“u dha vetėm e drejta qė tė shkoja tė blija diēka nė shitoren e fshatit dhe tė mos flas me askėnd, bile me shitėsin, i cili mė pyeste shpesh si jam dhe mė thoshte: “Xhemil, ke kujdes se agjentėt e sigurimit maqedonas, keq tė kanė kap nė sy!…- Unė e shikoja dhe bisedoja me tė, sepse e nderoja shumė; por sa vinte dikush, ai e ndėrpriste bisedėn dhe thoshte, se e kam hallin pėr ty; se mua nuk kanė ēfarė t“mė bėjnė dhe kėshtu vazhdonte krejt kjo.  Shkaku kryesor, qe njė tragjedi qė ndodhi, tek xhamia - kurse unė dhe ti e rrezikuam jetėn; dolėm tė dėshmojmė nė emėr tė zotit dhe tė drejtėsisė!Beso, Xhemil, mė dhimbsesh si djali im, sepse je i drejtė dhe guximtar!

Unė isha pa punė, isha pa lekė dhe ai mė jepte cigare dhe lekėt nuk m“ i merrte. Dhe, pėrsėriste, - “Mua nuk kanė ē’ mė bėjnė dhe jam i gatshėm tė kacafytem me kėto veglat e Komitetit. Ne jemi pak, - por zoti na ndihmon dhe katundarėt tanė na nderojnė. Njerėzit pėr ty flasin shumė mirė, tė duan shumė, se je trim dhe i drejtė, vazhdo, - se ky ėshtė nder dhe pėr tėrė familjen tėnde”!

…Mua mė mbusheshin sytė me lot, sepse gjendjen e kishim shumė tė rėndė ne shqiptarėt, kurse puthadorėt - shqipfolėsit e Komitetit, na bėnin presione dhe kėrkonin nga ne, qė tė silleshim si dele; pra tė mos ia prishnim qejfin pushtuesve, por tė vepronim si tė na thoshin spiunėt dhe Komiteti… ne tė bėnim vetėm amin!

Kjo ishte nė pika tė shkurta gjendja e asaj kohe!

Prandaj analizoja tėrė natėn, si tė gjeja shtegdalje, pija duhan nė dhomė, i vetmuar duke parė RTSH. Atėbotė, nė ato ēaste, mė bėhej zemra mal, sepse meditoja: “pa, ēka tė bėhet le tė bėhet, ne shqiptarėt e kemi njė shtet, qė lulėzon dhe nuk i pėrulet askujt”!

Prej atėherė, fillova tė kuptojė mė thellėsisht qėllimin e pushtuesve sllavė dhe metodat e tyre djallėzore, qė donin tė na mbajnė tė ndarė e tė pėrēarė vetėm e vetėm qė tė na sundojnė mė lehtė dhe pa vėshtirėsi.

Cilat janė arsyet qė ju shtynė tė merreni me veprimtari ilegale-kombėtare?

Po, arsyet thjesht ishin dy nga mė kryesoret: ēlirimi dhe ribashkimi i trojeve shqiptare me shtetin amė, Shqipėrinė, dhe hakmarrja ndaj pushtetit tė huaj armiqėsor, qė veproi nė fshat nė atė mėnyrė. Mirėpo duke u thelluar nė mendime dhe duke ndjekur lajmet TV-shqiptare, posaēėrisht fjalimet e udhėheqėsve tė atėhershėm tė Shqipėrisė, mė dhanė mundėsi tė kuptojė hallin e madh tė kombit tonė tė pushtuar dhe tė rraskapitur nga dhuna politike dhe psikike qė ushtronin pushtuesit. Pra, kėto ishin qėllimet dhe arsyet, qė unė doja tė hakmerrem dhe tė punoj pėr zgjidhjen drejt tė ēėshtjes sonė kombėtare. Nė kėtė mėnyrė, vendosa tė dalė nė Zvicėr; atje kisha disa kontakte nė Sangalle me disa djem, pak mė tė moshuar se unė, por qė punonin nė ilegalitet, pra ishin anonim. Prandaj pėr t“ua ruajtur konspiracionin, nuk doja t’i mbaja mend emrat.

Si u njoftuat me shokėt e grupit ilegal?

Po. Kur shkova nė Danimarkė, nė janar tė vitit 1981, atje nuk njihja shumė shqiptarė. Dalėngadalė fillova tė njihem, por ishte shumė keq, pasi ambasada jugosllave kishte kontroll absolut mbi shqiptarėt - mė keq se kur isha nė katundin tim nė Zhelinė. Mundohesha tė bisedoja me njerėz, dhe mė interesonte tė di gjėrat, tė takoja ndonjė veprimtar. Fillova tė njoftohem me danezėt dhe kėtu pata rastin tė njihem me Jonin dhe gruan e tij Marianėn Pederssen, me Lotėn Madsen, e cila kishte studiuar nė Shqipėri Gjuhėn Shqipe dhe shqipen ė fliste pėr mrekulli. Ata ishin organizuar nė Shoqatėn Shqiptaro-Daneze dhe prej tyre, pėr herė tė parė, mora libra dhe filma shqip, kaseta dhe kėngė popullore folklorike, ato i shumėzoja dhe i shpėrndaja…

E lusja Lotėn, qė t“m“i pėrkthente artikujt nė gjuhėn daneze dhe pastaj ua dėrgoja, mirėpo nė atė kohė, shokėt danezė nuk mė lejonin tė dilja hapur me emrin tim, mė kėshillonin tė veproja anonim. Pastaj vendosa tė dalė me pseudonimin, ”JIMI”.

Pas disa viteve u takova me veprimtarė tė LPK–sė, si me Ibrahim Kelmendin, Gafurr Elshanin, Muhamed Kelmendin e shumė tė tjerė. Kur erdhėn shokėt e LPK-sė, nė Danimarkė, nė njėfarė mėnyre, terrenin ė gjetėn tė parapėrgatitur nė opinionin danez dhe me shokėt danezė do krijojmė edhe “Komitetin miqtė e Kosovės”. Menjėherė, krijuam lidhje me LPK-n dhe nė kėtė mėnyrė filloi aktiviteti. Ndėrsa, nė anėn tjetėr, pra me shqiptarėt nuk mundja tė depėrtoja lehtė, anipse i pėrkrahja tė gjitha nismat qė bėnin pėr bashkim ose aktivitet, si nė sport, (futboll, njė grup muzikor) etj., u jepja pėrkrahje morale dhe ekonomike, u jepja lekė, vetėm qė t“i nxis tė bėjmė diēka…

Mė vonė u bėmė njė grup dhe krijuam Shoqatėn, “Besa”, pėr tė cilėn ua dhashė 128. 000 korona daneze (afėr 16.000 euro, sot), qė me kėto mjete e morėm lokalin e Shoqatės dhe aktiviteti filloi, - njerėzit tuboheshin etj. Por agjentėt e ambasadės nuk rrinin tė qetė, ata punonin tė na pėrēajnė; - pėr mua thoshin: “tė keni kujdes nga Xhemili, se ai ėshtė i rrezikshėm”! etj. Dhe shokėt filluan tė dinė se lekėt ishin tė miat. Spiunėt, nė fakt, u demaskuan keq.Pastaj pėrhapnin thashetheme,se “BESA” ėshtė financuar me paratė e Enver Hoxhės, etj. etj.

Roli dhe aktiviteti juaj nė Danimarkė?

Roli im ka qenė vetė nisma, ose mė mirė tė them, i dhashė detyrė vetes, pasi mora njė pėrgatitje mė tė mirė shkencore; njohuri tė mjaftueshme pėr ēėshtjen shqiptare nė pėrgjithėsi dhe tė Kosovės nė veēanti, ku edhe bėheshin pėrpjekjet ēlirimtare. Pėr ēdo ditė i thosha vetes sime; - ē’ kam bėrė sot pėr ēėshtjen shqiptare, dhe sa i demaskova para botės, gjithė ato tortura, qė po u bėhen shqiptarėve atdhetarė nė burgjet Serbisė fashiste?!…Dhe bėja plane se ē“do bėj nesėr, ndoshta dikujt i duket e tepėrt kjo, por kjo ėshtė e vėrtetė!

Mbase jam i sigurt se nuk kishte ditė, qė nuk kam bėrė diēka, qoftė edhe ndonjė thirrje telefonike me ndonjė gazetar, ose intelektual danez, duke i shpjeguar pėr ndodhitė. Poashtu, i lusja shokėt qė t“mė siguronin materiale nė gjuhėt tė tjera, si p.sh. gjermanisht, anglisht, frėngjisht etj. I bėja fotokopje dhe ua shpėrndaja partive politike, parlamentarėve, organizatave pėr tė drejtat e njeriut, “Amnisti Internacional”, ” Lidhjes sė Shkrimtarėve”, ”Pen-qendrės daneze, etj.

Gjithashtu, mund tė them se vetėm pėr kopje materialesh tė tilla me vlera faktesh, harxhoja shumė lekė. E kam pėrmend me njė rast, por e pėrsėris edhe njėherė, qė i bezdisja kėto institucione. Gjatė njė pėrvjetori qė e bėmė manifestimin e 25 vjetorit tė burgosjes sė Adem Demaēit, i cili bėnte rezistencė ndaj Jugosllavisė duke sakrifikuar veten, pėr interesat shqiptare. Nė atė manifestim na erdhėn disa shkrimtarė dhe publicistė danezė, pastaj me ato materiale qė na erdhėn nga Gjermania, kėrkova njė takim me Kryetarin e PEN-it danez, me sekretarin e saj Johanes Riis, dhe gjatė bisedės po i them se si intelektual qė jeni, pse nuk dini aq shumė pėr Adem Demaēin, ndėrsa me pyet njė fėmijė 7-8 vjeē, pėr Nilson Mandelėn, ai ėshtė nė gjendje tė di pėr tė?!

Pra, kėrkoj tė di prej teje, - pse po e mbani tė heshtur dhe tė izoluar kėtė rast?!

Prandaj pėrse po i besoni aq shumė Jugosllavisė dhe Titos, kur ai ashte njė fashist i pastėr, i cili na ka shkaktuar aq shumė shkatėrrime e dėme tė mėdha neve shqiptarėve, saqė politikanėt e perėndimit ia kanė lėnė duart e lira te veprojė si tė dojė tė veprojė ndaj shqiptarėve. Menjėherė pas Luftės sė Dytė Botėrore, ky xhelat i ka pushkatuar me mijėra shqiptarė, gjysmėn e Shqipėrisė ia aneksuan, Jugosllavisė, pastaj trojet shqiptare i kanė ndarė nė disa shtete: nė Serbi, Mali tė Zi, Maqedoni, dhe Greqi.  Tani Kosovėn e shfrytėzon Serbia egėrsisht, gjithnjė nėn maskėn e “vėllazėrim-bashkimit”, tė politikės tejet perfide dhe dinake, tė shtetit jugosllav. Kosova nuk ėshtė larg Kopenhagės, vetėm 2 orė me aeroplan, Urdhėroni dhe shkoni e shihni sesi e pėrjetojnė shqiptarėt dhunėn dhe terrorin shtetėror serb.
Dhe ne, pastaj, kemi njė histori tejet tragjike nė Ballkan. Si pasojė e dhunės politike dhe e shtypjes ekonomike, mbi 300,000 shqiptarė janė shpėrngulur nė Turqi.

Mbi 500 mijė emigrantė ekonomikė tani degdisen rrugėve tė perėndimit, pra, po treten nė heshtje dhe Serbia po i zbaton planet e fashistit - nobelist, Ivo Andriq dhe tė Ēubrolloviqit, ja, urdhėroni dhe lexojeni Platformėn qė e kanė botuar pėr shpėrnguljen e shqiptarėve nga trojet e tyre. Ndėrsa, nė anėn tjetėr e keni izoluar Shqipėrinė dhe asaj i bėhen bllokada nga tė gjitha drejtimet e jetės politike, ekonomike, ushtarake, etj , etj…

Z. Johanes Riisi, mė dėgjoi me vėmendje, dhe kur e mbarova bisedėn mė tha: “Prit pa!k” - Pastaj, e thirri sekretaren e vet, ia kėrkoi dosjen dhe mė tregoi se tri herė i ka shkruar Lidhjes sė Shkrimtarėve tė Jugosllavisė dhe tė Kosovės pėr Adem Demaēin, por nuk ka marrė pėrgjigje. Pastaj mė tregoi njė faks qė u kishte ardhur nga Lidhja e Shkrimtarėve tė Kosovės, qė shkruante pėr ditėlindjen e Adem Demaēit, aty tregohej se i ka dy fėmijė; se ishte i dėnuar 15 vite burg, se ėshtė me shėndet mirė, dhe se gjendet nė burgun e “Stara Gradishkės” nė Kroaci.” Po, z. Riss, ja pra shihet dhe mėnyra, se si e paraqesin, Adem Demaēin! Atij, nuk i lejohet tė merret me shkrime, nė dhomėn e tij ka plotė kriminelė, dhe kjo natyrisht se ėshtė njė torturė shpirtėrore, qė i behet shkrimtarit tonė tė madh, kurse Lidhja Shkrimtarėve e Kosovės ėshtė vegėl e Serbisė dhe mos pritni diēka mė shumė, sepse ka edhe disa nga ata, qė janė pėrgjegjės dhe direkt janė fajtorė pėr burgosjen e tij.

Ay, pastaj ma ktheu: “Ne, nuk mund tė bėjmė asgjė nė Kongresin e PEN-it qė do mbahet javėn e ardhshme nėHolandė; por a mund tė na e sigurosh ti, biografinė e Adem Demaēit? Po, i thash. E kam, por nė gjuhėn gjermane.

Nuk ka problem - mė tha ai, - sepse ne danezėt, jemi nė udhėheqėsi tė Kongresit botėror dhe unė personalisht do ta shtroj kėtė ēėshtje nė Kongres. Faleminderit! - i thashė. Kjo duhet tė bėhet nga ju, o sot, o kurrė!

Ndodhi ashtu, siē me pati premtuar, kur prej Holandės me telefonon dhe mė njoftoi se ishte i kėnaqur qė Adem Demaēi, ėshtė pranuar si anėtar nderi nė PEN-in Skandinav pa asnjė kundėrshtim etj. Pra, ky ishte njė sukses shumė i mirė dhe me jepte shpresa, qė tė vazhdojė punėn. Poashtu, ka pas raste, qė mė kanė pėrzėnė, duke u shprehur me bindjet: “se, ju jeni mirė me Titon, atje… kurse nė Shqipėri janė keq nėn regjimin e Enver Hoxhės. Disa raste mundohesha t“i merrja me tė mirė; mirėpo kishte raste, kur e humbja durimin dhe grindesha me ata; duke ua thėnė troē se:”- qėllimi juaj ėshtė qė ta shkatėrroni shtetin shqiptar, qė tė mos ketė kush pėr tė na mbrojtur nga jugosllavėt dhe armiq tjerė. Por kot e keni! Kurrė nuk do t“ia arrini qėllimit djallėzor, qė Shqipėria tė veprojė kundėr nesh, si nė kohėn e mbretit Ahmet Zog, kur ky xhelat, atėbotė, bashkėpunonte me Serbinė dhe me shtetet tjera ballkanike kundėr interesave gjithėkombėtare, vetėm pėr ta sjellė atė nė pushtet.

Pastaj, kur ishte dikush i interesuar tė dijė me tepėr, caktoja takime dhe i ftoja shokėt tė vijnė. Nė kėto takime u thosha pajtohem, nuk ka problem; ne merremi me tė tjera ēėshtje, por vetėm duam, qė t“i argumentojmė gjėrat, sepse kjo na duhet. Jam i vetėdijshėm se nuk ėshtė mirė, kur njeriu flet pėr veprimtarinė e tij, sepse nga tė tjerėt kjo mund tė keqkuptohet, pra si krekosje etj. Pėr veprimtarinė time dhe tonat; ėshtė mirė tani tė flasin zotėrinjtė: Adem Demaēi, Ibrahim e Muhamed Kelmendi, Hajdin Abazi, Xhavit Haliti, Bujar Bukoshi Xhafer Shatri, Shaqir Shaqiri, Hajrullah Gorani, Dritėro Agolli, Skėnder Gjinushi, Arbėr Xhaferi, Abdurrahman Haliti, Nevzat Halili, Sami Ibrahimi Mevlan Shanaj, ish-atasheu i ambasadės shqiptare nė Stokholm, Fadil Shyti, Hashim Thaēi, Shqiptar Oseku e shumė tė tjerė, qė tė gjithė i kam ftuar nė Danimarkė, pėr aktivitete atdhetare dhe kanė marrė pjesė nė takime shumė tė rėndėsishme, me njerėz tė politikės, tė artit dhe tė kulturės kėtu, nė Danimarkė.

Vėrtetė, mė duket e tepėrt t“u them juve emrat e gjithė kėtyre veprimtarėve. Asnjė lekė nuk u ka kushtuar, pėrkundrazi, unė ua siguroja udhėtimin dhe shpenzimet tjera qė i kėrkonin institucionet daneze. Mirėpo, jam i shtrėnguar ta theksoj kėtė fakt, vetėm pėr arsye, sepse pėr Shqipėrinė, pėr ribashkimin dhe lirinė e saj, kurrė nuk duhet askush nga ne, qė tė kursejmė djersėn dhe gjakun.

Pastaj, nė vitin 1992 nė Kosovė e dėrgova njė grup miqsh danezė, pėrfaqėsues tė universitetit, parlamentarė dhe gazetarė Pėr tri ditė i pėrcollėm me lule ne aeroport dhe i pritem ne mėnyrė shumė te organizuar, unė dhe bashkėshortja ime patėm marrė edhe 6 fėmijė dhe 6 buqeta lule pėr ata qė ktheheshin nga Kosova. Pastaj, sa gazetarė dhe organizata i kam ftuar ta ēojmė ēėshtjen tonė pėrpara, pra e kam pėrgatitur terrenin si nė tė gjitha trojet shqiptare: nė Kosovė e ne Maqedoni, ashtu edhe pėrtej kufijve administrativė, nė Shqipėri. Pėr kėto veprimtari, do tė duhej tė shkruhej njė libėr, por ja qė, as kohė s“po kam, pėr ta bėrė kėtė.

Poashtu, shkurtimisht, mund t“ju them se nė Danimarkė nuk ka ndonjė stacion TV ose gazetė apo radio qė nuk kanė bėrė intervista me mua dy e me shumė herė, bile disa prej kėtyre intervistave dhe shkrimeve i kam botuar nė librat e mia, “Kosova Jonė”, “Nė mbrojtje diplomatike tė ēėshtjes shqiptare” dhe nė “ Intervista debate letra dhe polemika”.

Unė, u pėrqendrova me shumė pėr tė informuar pėr situatat qė pėrjetonte populli ynė nė trojet e veta.

Mburreni apo jeni penduar pėr vuajtjen jashtė atdheut nė emėr tė ēėshtjes sonė kombėtare?

…Si tė them; si jashtė ashtu dhe brenda atdheut, vuajtjet pėr shqiptarėt nuk kanė tė ndalur.Nuk jam penduar kurrė qė kam vepruar; - bile, mė duket pak kam vepruar. Kemi arritur diēka me kėto veprimtari, por nė njėfarė doze jam penduar, se kujtoj qė, sikur tė kisha filluar studimet dhe tė mbroja ndonjė titull shkencor. ndoshta do tė isha mė mirė i pranishėm nė debate nė qarqe tė larta shkencore pėr ēėshtjen shqiptare. Disa politikanė shqiptarė do bindeshin nė veprimet politike qė kam bėrė, pa kurrfarė interesi. Natyrisht, se nuk kemi arritur gati asgjė dhe nuk mund tė themi se edhe ato qė i arritėm me mund e sakrifica qė nga 1968 dhe 1981 i humbėm, dhe tani pas tri luftėrave ēlirimtare, konsideroj, nuk kemi arritur gati asgjė. Prandaj nuk kam as kemi pėrse tė mburremi.

Personalisht, kam vepruar pa kurrfarė interesi personal. Nė fakt, interesimi mi ka qenė qė edhe ne shqiptarėt tė bashkohemi dhe tė krijojmė njė shtet shqiptar, qė do tė konkurrojmė me Ballkanin dhe Evropėn, sepse i kemi tė gjitha mundėsitė dhe vlerat reale kombėtare dhe demokratike etj.

Me shembjen e sistemit te RSFJ-s, a morėn shqiptarėt atė qė u takon?

Jo! Nuk morėn atė qė u takon; por pėr fatin e keq dhe ato qė i sanksiononte Kushtetuta e vitit 1974, i humbėm. Pra edhe ato tė drejta, ato qė i patėm fituar me gjak e sakrifica si luftėtarėt – partizanėt nė Luftėn e Dytė Botėrore dhe pas luftės qė me sakrificė tė madhe i patėm disa tė drejta: Kosova, kishte disa tė drejta, pėrafėrsisht sa njė republikė; por edhe ato na i mori Serbia. Serbia gjakatare pati bėrė disa plane, nėse iu kujtohet, nga fundi i viteve

80-ta, kur gazeta “Mladina” i bėri publike disa plane serbe kundėr shqiptarėve. Ky plan bėri qė shqiptarėt t“i pėrēajė shumė keq, duke krijuar parti politike me besnikėt titistė si Rugova & Co.

Dhe, mė tej - nė Shqipėrinė administrative, tani serbėt dhe grekėt e kanė marrė nė kontroll, pothuaj, tėrė ekonominė shqiptare.Bile, jam shumė i merakosur, sepse me kėto zhvillime “demokratike”, qė po ndodhin nė Shqipėrinė administrative, ku lobi grek dhe fazlliqėt serbė, miqtė e Sali Berishės, (po e pėrsėris), e kanė nė dorė gati tėrė ekonominė shqiptare.

Ju dhe shokėt tuaj u dėnuat se kėrkuat qė pjesa e Maqedonisė Veri-Perėndimore t' i bashkohet Kosovės dhe njė ditė kėto troje shqiptare tė ribashkohen me shtetin amė.

Fort mirė e dimė se 1912, kėto troje i takonin Shqipėrisė (shpallja e Pavarėsisė), ndėrsa,1913 mbetėm padrejtėsisht nėn sundimin e sllavėve pushtues. Cili ėshtė komenti juaj?

Po, ėshtė e vėrtetė se, i takojnė Shqipėrisė, por kush i thotė kėto, unė dhe ti dhe disa idealistė. Ja qė, ndėrkombėtarėt nuk na pyesin neve aspak, por i pyesin ATA “tė zgjedhurit” e popullit dhe, ē“ platformė kanė paraqitur ata, asgjė s“ presin nga miqtė e serbėve, tė tipi Marti Ahtisari - qė ka qenė dhe do jetė pėr jetė ndėr mote, mik i Serbisė; kėtė e them pa fije dyshimi dhe jam nė gjendje, kur tė duan t“ua argumentoj. Ishin titistėt, ata - qė shpikėn termin “kosovar”dhe tani na duhet, qė pas asaj lufte tė lavdishme te UĒK-sė, tė pranojmė sa pėr sy e faqe, njė lloj “Pavarėsie” tė Kosovės. Natyrisht, qė unė jam pėr pavarėsi kombėtare, por jo pėr kėtė; qė po na e ofrojnė serbėt dhe miqtė e tyre tė sojit, Ahtisari. Jo, tė krijojmė komb ”kosovar”, qė donė tė thotė se Serbia ia arriti plotėsisht qėllimit tė vet duke i ndarė shqiptaret me kėtė farė kombi “kosovar”, me kėts flamuj dhe himne pėr memec pa zė.

Cilat janė arsyet qė ju tė merreni me aktivitete ilegale - kombėtare?

Arsyet, thjesht, ishin hakmarrje ndaj pushtetit qė veproi nė fshat, nė atė mėnyrė! Duke u thelluar nė mendime dhe duke ndjekur lajmet TV-shqiptare, posaēėrisht fjalimet e zyrtarėve tė atėhershėm tė Shqipėrisė, mė dhanė mundėsi tė kuptoj hallin e madh tė popullit tonė tė pushtuar dhe rraskapitur nga dhuna politike e psikike, qė ushtronin pushtuesit.

Serbia tėrė potencialin e vet e ka orientuar qė shqiptarėt tė mos bashkohen. Kjo “Pavarėsi” e kushtėzuar nuk e tremb Serbinė, bile ajo ėshtė e interesuar dhe punon shumė me miqtė e saj pėr t i pėrēarė shqiptarėt, dhe duke krijuar “mini-shtet” brenda Kosovės. Kjo ėshtė tragjedia! Unė jam pėr bashkim, jo pėr shtet dhe komb tė falsifikuar, e tė ricopėtuar! “Shteti dhe kombi” i Halil Matoshit dhe Migjen Kelmendit, sipas “kandarit” tė idesė sė huazuar serbe, - kinse, na qenka ide “kosovare”, asgjė nuk u duhet shqiptarėve.

Unė dhe shokėt e mi nuk kemi bėrė pėrpjekje pėr kėtė shtet, qė u vė barriera tė reja shqiptarėve; por kemi bėrė pėrpjekje t“i heqim kėto kufi shqiptaro-shqiptarė, qė po na i presin e qepin armiqtė tanė. Prandaj jam i bindur thellėsisht, qė as dėshmorėt qė pushojnė tė shqetėsuar nė atdheun tonė tė natyrshėm, nuk do tė pajtohen nė varre me kėtė lloj “pavarėsie”. Ata, qė ranė nė altarin e lirisė, e dinin pėrse sakrifikuan gjithēka dhe mė nė fund dhanė jetėn. Komandanti legjendar, Adem Jashari, nuk sakrifikoi pėr Kosovėn e “Pavarur” me kushte, ku tė qeveriset nga miqtė e Serbisė dhe me lloj-lloj rezolutash, si ajo famėkeqja 1244. Nė kėtė politikė reaksionare, ē“ nuk po ndodhė, - dalin tani, “ish-shokėt e komandantit” dhe thonė se, Adem Jashari ra pėr kėtė Kosovė tė “pavarur”. Bile, para disa ditėsh dėgjuam nė njė Akademi pėr tė madhin Ukshin Hotin; ku Zv. Kryeministri Hajredin Kuqi, i mashtroi shqiptarėt, kur tha: “Qeveria e Kosovės bėn pėrpjekje dhe nė tryezė e ka Platformėn e Ukshin Hotit”. Ndėrsa, ata qė e njohin mirė Ukėn e dinė se ai kurrė nuk do ta pranonte kėtė status… as nuk do pranonte kėto pėrpjekje pėr krijimin kombit kosovar. Po, ē“ tė bėjmė, kur ēdo ditė po shihet qartė; se nė politikėn e sotme shqiptare nuk ka realizėm e as moral. Pikėrisht kjo na ka sjellė deri nė kėto situata, qė nuk po kemi as mundėsinė mė tė vogėl t“i dalim zot vendit tonė kurse kufijtė na i“i ruajnė” e na i “hartojnė” miqtė e Serbisė, tė cilėt janė instaluar si UNMIK-u dhe EULEX-i. Ata vetėm vulat dhe uniformat po i ndėrrojnė, por nė esencė janė kundėrshqiptarė, pra janė po kėta evropianė tė vitit 1913, tė cilėt tani po veprojnė nė mėnyrat mė perfide qė i njeh historia e botės.

- Ma merr mendja se ashtu, siē ka bėrė i madhi Koēo Danaj, Platformėn pėr Shqipėrinė Natyrale, duhet tė pėrkrahet. Mendoj se nė planin kombėtar janė dy gjėra, nė mos mė shumė, qė janė arritur me shumė sakrifica:

1 - Njėsimi i gjuhės shqipe dhe 2 - Miratimi i Kushtetutės nė vitin 1997-98, qė tė gjitha qeveritė shqiptare i obligon tė punojnė pėr ribashkimin e kombit shqiptar nė njė shtet.

Dhe, pikėrisht pėr kėto dy arritje qė e pėrparojnė dhe e mbrojnė gjuhėn tonė dhe obligojnė pushtetarėt, qė tė bėjnė pėrpjekje dhe tė arrijnė ribashkimin kombėtar. Tani, si kėrpudhat pas shiut po dalin “gjuhėtarė” trutharė dhe “analistė”, qyqarė e tinėzarė si Halil Matoshi &Co, si Migjen Kelmendi, Nexhmedin Spahiu dhe japin alarme tek ndėrkombėtarėt, duke theksuar se Gjuha dhe Kushtetuta shqiptare duhet tė ndryshohen, sepse sipas tyre na qenkan burime pėrēarjesh brenda shqiptare dhe burime konfliktesh nė Ballkan!!!Dhe, pa fije turpi, zyrtarėt e Shqipėrisė administrative me nismėn e kryeparlamentares, Jozefina Topalli, marrin nismėn “famoze” pėr ndryshimin e kėsaj pike shumė tė drejtė dhe mė tė fuqishme kombėtare nė Kushtetutėn e Shqipėrisė, e cila fatmirėsisht nuk u aprovua.

A shkoi nė vend amaneti i tė parėve tanė dhe i juaji bashkė me shokė pėr njė Shqipėri, siē e ka falur Zoti?

Jo! Nuk ėshtė plotėsuar amaneti i tė parėve! Bile, as nė gjysmė tė rrugės drejt lirisė nuk kemi arritur; prandaj na presin punė tė mėdha e tė rėnda deri tek realizimin e kėtij amaneti ndėr brezni.Pėr fatin tonė tė keq, nė politikėn shqiptare, nė udhėheqjen e shtetit shqiptar, janė shėrbėtorėt e huaj. Merreni me mend: ish-ministri i mbrojtjes, Fatmir Mediu, vendos kurora lulesh tek varret e ushtarėve fashistė, ndėrsa po prishen bustet e heronjve; fazlliqėt dhe viqėr tė tjerė sot i kanė marrė frenat e ekonomisė shqiptare. Pastaj, ē“t“i thuash faktit, kur kryeministri shqiptar, Sali Ramė Berisha, vjen nė Kosovė dhe pėrlotet duke thėnė “se shtėpia e ime ka qenė shtab i UĒK”. Ky mashtrues i pacipė, kur tė gjithė e dimė se Sali Berisha ishte kundėr UĒK-sė dhe gjatė luftės e pėrkrahu “FARK”-un .Ishte vetė Sali Berisha ai, qė kur ishte nė pushtet i burgosi dhe i torturoi burgjeve; Adem Jasharin, Ilaz Kodrėn, Luan Haradinajn, Fehmi Lladrovcin, Zahir Pajazitin, e tė tjerė; qė tani janė heronj tė lavdishėm dhe emblemat e nderit tė qėndresės - tė shqiptarisė. Prandaj, kjo politikė sa mė parė duhet tė marrė fund, sepse na mori lumi si komb!

Porosia juaj drejtuar opinionit ne cilėsinė e mėrgimtarit politik?

Porosia ime ėshtė tė punojmė pandalshėm; tė jemi afėr popullit dhe t“ i shpjegojmė mirė masave tė gjėra popullore, se kjo politikė ėshtė e dėshtuar dhe kundėrkombėtare. Duhet t“ u shpjegojmė dhe tė kėrkojmė pandėrprerje deri nė fitore, se duhet tė pėrkrahim tė gjithė pa dallim ideje, feje dhe krahine, Platformėn e Koēo Danajt; sepse - si duket, ky Koēo ynė i madh, e bėri njė platformė “motėr”, me atė Platformėn madhėshtore tė Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit. Pastaj, duhet tė veprohet me forca tė mirėfillta demokratike nėpėr botė, tė krijojmė miq dhe shokė tė sinqertė, qė tė na ndihmojnė pėr realizimin e aspiratave tona.

Pra, tė veprojmė me kėto forca! Unė personalisht kam bėrė dy Konferenca Ballkanike dhe disa debate publike nė Danimarkė, dhe asnjė lekė nuk i ka kushtuar shqiptarėve. Gjithashtu nėpėrmjet fondeve tė qeverisė daneze janė bėrė disa debate ku kanė marrė pjesė: Adem Demaēi, Hajrullah Gorani, Dritėro Agolli, Skėnder Gjinushi, Shaqir Shaqiri, Arben Xhaferi etj. Kjo ėshtė detyra jonė qė tė mbajmė kontakte me intelektualė ku jetojmė dhe nė momente tė caktuara tė ftojmė njerėzit qė kanė dhėnė prova vetėmohimi, se vėrtetė janė pėr zgjidhjen drejt tė ēėshtjes sonė kombėtare.

- Tė mos kursejmė lekėt pėr ato forca qė janė tė gatshme tė sakrifikojnė pėr ēėshtjen kombėtare dhe pėrparimit e demokratizimit tė jetės nė pėrpjekjet pėr tė bėrė njė shtet tė ribashkuar shqiptar nė Ballkan.

Kopenhagė, 27 maj 2009

Debat Televiziv Top-Chenel

Mė 19 Tetor 2009

Kemi dashuruar profesionin e bukur e tė pėrkushtuar tė ushtarakut pėr ēėshtjen kombėtare shqiptare, nė interes tė mbrojtjes sė sovranitetit tė atdheut tonė me pėrkushtimin tonė maksimal deri dhe nė dhėnien e jetės pėr popullin dhe atdheun. Sot paraqitem nė kėtė debat televiziv vetėm pėr tė kėrkuar tė drejtat dhe jo pėr lėmoshėn. Kėrkojmė nder, dinjitet e personalitet!

Nė kėtė periudhė tė zgjatur tranzicioni 19 vjeēare, ėshtė e pafalshme dhe antinjerėzore tė mos i japėsh gjithsecilit atė qė i takon. Ka shumė probleme tė pazgjidhura tė ushtarakėve tė tė gjitha kategorive: qė nga rreshteri deri te gjenerali. Por ajo qė ėshtė mė shqetėsuese, ėshtė trajtimi financiar tepėr qesharak dhe pėrbuzės. Ushtarakėt padrejtėsisht ndahen nė parciale nė drejtim tė trajtimit financiar. E them kėshtu, sepse pėr 50 vjet kemi qenė nga mė tė pėrkushtuarit duke pranuar dhe shumė shkelje ligjore, tė gjitha kėto sipas sloganit pėr Atdheun dhe mirė kemi bėrė. Ushtarakėt kanė njė status mjeran, por edhe ai nuk zbatohet pėr 18 vjet, kjo ėshtė pėr tė ardhur keq. Ka dallime midis atyre tė dalė nė pension para viteve 1990 dhe atyre tė dalė pas viteve 2005. PSE? Do tė dėgjojmė pensionet mjerane tė minimumit jetik se si paguhemi nga shteti ynė nga njerėzit tanė, nga ata qė ne i kemi nė krye tė udhėheqjes shtetėror.

90% e ushtarakėve e kanė filluar jetėn e tyre nė moshėn 12-vjeēare qė nga shkolla ushtarake Skėnderbej e deri nė moshėn 55-60 vjeēare, qė dolėn nė pension, pra 43-48 vjet ushtarak me disiplinė punė e privacione dhe asnjėherė nuk jemi tėrhequr.

Cilat janė disa nga privacionet dhe vėshtirėsitė e ushtarakut?

Dihet nga tė gjithė se nė situate acarimi politiko-ushtarake, ushtarakėt qėndronin 2-3 muaj nė gatishmėri, mos edhe mė shumė. Qė ushtarakėt kanė qėndruar 24 orė nėpėr njėsit e repartet dhe nuk paguheshin pėr kėto; ose nė stėrvitjet e asaj kohe tė paktėn 3 herė nė vit me fushime 1-2 mujore pandėrprerė dhe larg familjeve; nė stėrvitjet me fushime 24 orėsh me forcat rezisteve 17 ditė pa ndėrprerje 24 / orėsh; dhe mė vonė 8 ditore; stėrvitjet mė kuadrot rezerviste nė fushime 24 orėsh larg familjeve me 25 ditė nė vit; nė stėrvitjet e shtabit e komando–shtabi, nė stėrvitjet taktiko-komplekse me njėsit 5-7 ditė qė ishte e vazhdueshme; nė punimet operative mbrojtėse mbi tokėsore, nėntokėsore e deri nėn ujore 10-15 ditė tė tė tilla nė muaj 24 orėsh, po larg familjeve; shėrbimet 1-2 apo tre nė ēdo muaj 24/ orėsh; pėrfundimisht ushtaraku 80-85% tė kohės e kalonte mbi atė tė 8/orėshit qė ishte punė e papaguar. Nėnrepartet e lartėsive si nė Karaburun, Bureto, Mali Kuq, Mali Thatė, Dragobi, Lurė Qafa e Kazanit,Korab, Tarabosh, Kalaja e Turrės e shumė tė tjera. Pėrfundimisht del qė ushtaraku qė ka shėrbyer 30-35 vjet nė ushtri po ti llogariten kėto ai ka kryer 60-65 vjet punė. Dhe merr kėtė pension 16.000 lek nė muaj qė na vjen turp tė pimė njė kafe me miqtė apo shokėt, pse diskriminohemi nė mėnyrė tė tillė?

Ne mendojmė se ekzistojnė tė gjitha mundėsit e burime financiare qė me pak gjak shqiptari tė mendohet nga organet shtetėrore, MM. e Financės, dhe nga Drejtoria e Pėrgjithshme e Sigurimeve Shoqėrore qė nga ai arsenal i madh armatimi, municione e teknike luftarake qė ka pasur ushtria shqiptare dhe ėshtė shitur e paret me siguri kanė shkuar nė xhepat e pushtetarėve mund tė ishin pėrdorur pėr ushtarakėt si ata nė pension dhe ata aktiv.

Po ju sjell pak ndėrmend kėtė arsenal kolosal tė ushtrisė.

Nuk dua tė them se ajo ushtri kishte 14 korpuse, apo 22 Divizione; 5 Baza tė fuqishme tė Furnizimit, 185 brigada tė ndryshme, prej tyre 74, ishte brigade kėmbėsorie. (Kurse brigade tė tjera ishin: 19 Sulmuese; 11 Tankesh; 13 Artilerie; 23 Regjimente AKA; 3 Brxh.; 1 Regj. Ndėrl. 1 regj. Zbulimit Strategjik; 36 batalioni Zbulimi; 6 RAKT. 4 RABD.; 5 RAV. Prej tyre 3 Reaktiv GjB. 1 Regj, Raketave KA. Tokė-Ajėr; 1 RMKK; 8 BRSHA; 5 BRU.; 6 BRVVP. 1 RZ Radio Teknik; 8 Shkolla tė ndryshme Ushtarake. SHB.; Skėnderbej; Aviacionit; FLD; 3 tė pėrgatitjes kuadrit rezervist; Akademia ushtarake; Akademia e Mbrojtjes e SHP. Me njė efektiv tė pėrgjithshėm 585.000 forca nga sa ka sot afėrsisht 6.000?

Kishte 13.259 oficerė; dhe gjithė kjo ushtri bėhej gati pėr luftė nga 3-6 orė merrej komanda nga Komanda e Pėrgjithshme pas 12 orėsh.

Kishte kėtė armatim:

1- Pistoleta 480.853 copė; Automatik 216. 110 copė;pushkė tė llojeve tė ndryshme= 363.257 copė; mitraloza tė lehtė e tė rėndė= 36.052 copė; GHKT = 1370 copė; mortaja 60 m/m = 7100 copė; mor. 82 m/m = 3712 copė; mor. 120 m/m = 1710 copė; mort. 160 m/m = 76 copė; mit. Ka 12. m/m = 1485 copė; mit. 14.5 m/m 2-4 grykėsh = 896 copė; Topa 75 m/m KT = 6345 copė; Topa 107 m/m KT = 296 copė; Topa 85 m/m KT. 970 copė; Top Obuza 122 m/m 1892 copė; topa 100 m/m = 120 copė; Topa 57 m/m = 120 copė; topa 130 m/m = 24 copė; Artileri Reaktive 72 shtretėr lėshimi; Topa KA. 37 m/m dy grykėsh= 1820 copė; Raketa Tokė-Ajėr = 16 shtretėr lėshimi; Topa KA 57-150 m/m = 2-4 grykėsh = 1310 copė; Topa KA 25 m/m = 2 grykesh nė anije = 12 copė Topa KA 37 m/m nė anije 27 copė; Topa 85 m/m nė anije 4 copė; Topa 23 m/m nė avionė = 67 copė; Topa 30 m/m nė avionė = 217 copė; topa 37 m/m nė avionė = 26 copė; Avionė luftarake tė tipave tė ndryshme 175 copė; Helikopter 36 copė; Makina tė ndryshme: vetura, Operative, transporti dhe luftarake 14.120 copė; Diagaē tė ndryshme = 630 copė; Tanke luftarakė 1060 copė me kulla ēeliku special, po kaq dhe topa 85-100 m/m; Transportues tė Blinduar = 638 copė;

Anije luftarake tė ndryshme mbi ujėse K/S etj 85 copė; 4 Nėndetėse etj;

Pa llogaritur kėtu rezervat e Bazat e Furnizimit tė Ushtrisė dhe ato nė ēdo brigadė e korpus qė zinin 5% tė sasisė sė pėrgjithshme, po kėshtu dhe ato tė reparteve qė ishin llogaritur pėr luftime nė rrethim qė nuk ishin pak dhe llogarit ishin 10 komplete luftarake pėr secilėn armė.

Ēfarė ėshtė shitur?

Fishekė luftarak tė llojeve tė ndryshme qė janė 100 milion e 620.000 copė qė ėshtė shitur nga 80-220 lek copa baras me 8- 11 milion dollar; nga pistoletat 480.583 copė me 10.000 lek = 48 milion $; nga automatikėt 216.110 copė me 15.000 lek = 32 milion $; nga pushkėt 364. 257 copė me 5000 lek = 11 milion e 200 000 $; nga mitralozat 36.000 copė me 20.000 lek = 72 milion $, pra vetėm nga 5 zėra kanė pėrfituar = 173 milion e 200.000 $; mortaja 770 copė me njė vlerė pėrfituese 3.850.000 $; thuhet se janė vjedhur 1. Trilion 460.000.000 fishekė tė kalibrave tė ndryshėm e shumė materiale tė tjerė… vetėm nė vitin 1999-2001 janė shitur e pėrvetėsuar 1 milion $; KKLSH nga shitja e 30.000 tonė materiale tankesh specialmiliarda $ ėshtė gjobitur MM 1 milion $ por nuk thuhet nėse i ka paguar dhe kush i ka paguar pse ėshtė gjobitur

Rezerva tė fuqishme nė ushqim, veshmbathje, medikamente mjekėsore, karburant Lubrifikantet, armė e municione tė ndryshme, LHL mėsimore; Lėndė eksplozive po kėshtu nė kėto llogari nuk ėshtė parashikuar prodhimet nga uzinat tona ushtarake qė ėshtė mal i tėrė prodhimesh ku prodhoheshin 20.000 armė nė vit.

Dhe sasia ėshtė miliarda tonė. Po tė llogariten nė tonė kėto nuk janė mijėra tonė por miliarda tonė e ku vanė?: Ja si janė shitur pėr afėrsisht se e vėrteta ėshtė nė dosjen e Delijorgjit dhe tė Fatmir Mehdiut

Sipas kompanisė Meico:

Nė vitin 1994-1995 vetėm nga aeroporti i Kuēovės drejtė Evropės,m Afrikės dhe Azisė janė ngritur 350 aeroplanė transporti me 31 tonė secili shitje armatim, municioni me njė tonazh tė pėrgjithshėm 10.850 tonė, por nuk ka vlerėn e pėrfitimit sa ka qenė; Gjatė viteve 1992-94 janė shitur 240.000 fishek mė njė vlerė prej 24 milion $; nė vitet 2000-2003 janė shitur 700 tanke vlera e tė cilave ėshtė miliarda $, po nuk thuhet sa ėshtė vlera e pėrfitimit; nė vitet 2005-2008 ēdo ditė transportoheshin nė zjarrin e vdekjes tė Gėrdecit sipas gjeneral Zija Pajės 150-180 tonė ēdo ditė ose 5. 400 tonė ēdo muaj edhe kėtu miliarda dollar ose siē ėshtė pėrcaktuar nga ekspertėt 100.000 tonėt arkat e municionit kanė kapur vlerėn 2 miliard $; janė shitur sipas dokumenteve 700.000 predha artileria me njė vlerė prej 14 milion $; ku shkuan 15.000 armė trofe relikte; shitja e 3200 katjushkave nė Izrael me njė pėrfitim maksimal prej 3 milion e 200.000 $; pa ditur kėtu fatin e 175 avionėve luftarak gjuajtės bombardues; 96 KS.; 1.370 GHKT; 12.5090 copė mortajave tė kalibrave tė ndryshme; 2381 copė mitralozave 12.7 dhe 14.5 m/m KA; 9840 copė topave tė artilerisė tokėsore tė kalibrave tė ndryshėm; 1879 cipė tė topave KA tė kalibrave tė ndryshėm; 14.120 makinave luftarake; 630 copė tė diagaēėve; 640 transportuesve tė blinduar; 494.840.388 copė fishekėsh tė Mitralozave 12.7 dhe 14.5 m/m; 75.110.880 copė Granata dore; 110.000 copė Granat KT; 11.000 predha GHKT.; 773 000 predha tė mortajave tė kalibrit tė ndryshėm; 113.489.254 copė predha tė topave KA tė kalibrave tė ndryshėm; 39.960 copė predha tė Artilerisė Reaktive (Katjushkash) etj. etj. viti 1990 dosja Nr. 22 e inventarit. Dhe dosja Nr. 24.

Afėrsisht shuma e pėrgjithshme e pėrfitimeve nga shitja e teknikės, armatimit dhe municionit shteti ka pėrvetėsuar: 2. miliard e 220. 250.000 Dollar.

Disa tė dhėna pėr trafikimin e armatim municionit.

Mbi bazėn e njė dekreti tė firmosur nga Ramiz Alia ėshtė pėrpiluar Vendimi i Kėshillit tė Ministrave Nr. 616, datė 07. 07. 2002 (Qeveria Nano), dhe Vendimi i Kėshillit tė Ministrave Nr, 138, datė 14. 03. 2007 (Qeveria Berisha). Tė dy kėta urdhra kanė objekt tė njėjtė, pėrkatėsisht: “ Pėr procedurat e trajtimit tė armatimit dhe teknikės sė Forcave tė Armatosura qė hiqen nga pėrdorimi”

1 - Nė bazė tė kėtyre vendimeve, nė harkun kohor 1992-1997 janė shitur 300.000.000 fishekė, me 8 (80) lekė, me njė pėrfitim prej 24 milion $

2- Janė shitur 50,000 armė kėmbėsorie me 5.000 lekė, me njė pėrfitim prej 250.000$

3- Janar-shtator 1999 janė shitur 176.000 armė kėmbėsorie me 15.000 lekė me njė vlerė prej 26 milion 400.000 $ si dhe njė sasi tė madhe municioni e cila nuk pėrcaktohet dhe nuk mund ta llogarisim.

4- Janė ēmontuar dhe shitur 700 tanke qė janė pa vlerėsime dhe nuk janė llogaritur qė janė miliona dollar;

5- Rrėmbyer nga depot e ushtrisė 523.000 armė qė nuk janė reflektuar nė dokumente por qė kanė njė vlerė prej 104.600.000 $ (tė cilat janė pushkė, automatik dhe mitraloza)

6- Janė rrėmbyer 3.000.000 granata dorė luftarake mbrojtėse dhe mėsymėse me njė vlerė tė pėrgjithshme prej 15.000. 000 $

7- Janė marrė, rrėmbyer apo shitur 500tonė Lėndė Plasėse me njė vlerė prej 15.000.000 $, thuhet se janė zhdukur miliona kapsula luftarake me pėrafėrsisht njė vlerė 2.000.000 $;

8- Nė Uzinėn e Gramshit janė ēmontuar pėr 3-vjet 5.500 tonė municione e barabartė me 5.500.000 kg. kur dihet qė njė fishek peshon 9.6; 16.2 dhe 20-30 gram, duke e marrė peshėn mė tė madhe prej 50 gram, ose 1 kag e barabartė me 20 copė fishekė e shitur me 8 (80) lek me njė vlerė prej 1. 100.000 $

9- Nė Uzinėn e Poliēanit janė ēmontuar 15.000 tonė ose 15.000.000 kga kur 1 kg ėshtė e barabartė me 20 fishekė, vlera arrin nė 300.000 $

10- Nė Uzinėn e mjekėsit janė ēmontuar pėr 3 vjet 4.400 tonė me njė vlerė prej 440.000 $;

11- Donatorėt e huaj kanė asgjėsuar 7.000 tonė;

Gjithsejtė janė demontuar:

1- Qershor–dhjetor 2007 = 6.000 tonė

2- Janar-Mars 2008 = 8.000 tonė;

Shuma 14.000 tonė me njė pėrfitim prej 140.000 $;

Tė dhėnat janė marrė shtator 2008

Shuma e pėrgjithshme e pėrfitimeve ėshtė 922. 300.000 $

Shitje Legale “Meico”

Ndėrmarrja “Meico” benė lajmėrimin se ka nė shitje: fishkė tė tė gjitha llojeve tė armėve nga kalibrat 7.62; 12.7; 14.5 m/m; predha mortaje tė kalibrave 60; 82; 107; 160 m/m; predha tė artilerisė tė gjitha llojeve dhe kalibrave nga 75; 76; 85; 100; 122;; 130; 152 m/m tė artilerisė tokėsor, kundėrajrore dhe bregdetare tė tė gjitha kalibrave nga 25- 203 m/m. Dhe mė tej thuhet pėr mė hollėsi kontaktoni me “Meico”. Gjithashtu afron eksploziva dinamit, barut, kapsolla tė tė gjitha llojeve elektrike, zjarrpėrcjellės, fitil dhe materiale tė tjera, prodhime vendi; karburante lubrifikante speciale, veshmbathje e shumė e shumė artikuj tė tjerė. 

Ē‘farė shet “Meico”

Pistoleta tė tė gjitha llojeve dhe tė kalibrave tė ndryshme nga 5.06 deri 11.4 m/m bashkė me pajisjet e tyre; armė gjahu tė tė gjithė kalibrave 12; 16;20;24; m/m Shtogan; pajisje speciale; municione luftarake dhe gjuetie;

Nė trazirat e vitit 1997 thuhet zyrtarisht se janė rrėmbyer:

Pistoleta tė kalibrave tė ndryshme, 38.000 copė; automatikė 226.000 copė; pushkė 351.000 copė; mitraloza, 25.000 copė; GHKT 2450 copė; mortaja tė kalibrave tė ndryshme 770 copė; Totali 650.000 copė ose 65.000 armė mė shumė se sa FA, por planifikimi ishte tre armė pėr secilin ose kanė qenė 1.755.000 armatime tė ndryshme. Ēka do tė thotė se kanė mbetur dhe 905 000 copė tė tjera. MUNICIONE tė rrėmbyera: Fishekė 7.62 m/m 1.460.000.000 copė? si e pabesueshme qė gjithė ky arsenal municioni tė ketė rėnė nė duart e keqbėrėsve apo terroristėve! Mund tė jetė bėrė pėr tė fshehur kontrabandėn dhe korrupsionin e pushtetarėve dhe politikanėve shqiptar.; municione KA 24.000.000 copė edhe kjo e pabesueshme; granata dore 3.500.000 copė ēka i bie njė granatė pėr ēdo banorė qoftė dhe i lindur deri nė 1 vjeē?; predha mortaje tė tė gjitha kalibrave 84.000?; Predha artilerie tė tė gjitha kalibrave 270.000 copė; Lėndė Plasėse 3.600 tonė; kapsolla detonatorė 24.000.000, ose 8 copė pėr ēdo frymė; mina kundėr kėmbėsorie 215.000; mina kundėrtanke 1.000.000, ēdo 3 veta njė minė kundėr tanke?!; dėmet janė 61 miliard e 465 .000.000 lekė. Qė do tė thotė se janė vjedhur 20.488 lekė pėr ēdo frymė (banorė) qė nė njė familje me 6 frymė duhej ti jepnin qeveritarėt 122.828 lekė, njė humbje kolosale dhe e pranueshme dhe e pabesueshme.

(Kėto tė dhėna janė publikuar ne gazetėn “Ushtria”, datė 7 tetor 2005)

Janė aq shumė sa unė nuk mund ti pėrsėrisė do tė kurrė nė njė debat televizive tė tillė se do ishte shumė i mėrzitshėm, por pa druajtje mund tė them se ėshtė njė kasaphanė e vėrtetė dhe nja marrėzi e paparė e hajdutėve matrapaz dhe sot shiten si njerėz politikan tė kulturuar qė mendojnė pėr “popullin”.

Kush tė dojė unė jam gati ti vė nė dispozicion cilitdo gjithė kontrabandėn pėr aq sa mund tė kem dokumente se tė tjerat kanė shkuar mbi 50% pa asnjė lloji dokumenti …??? Pėrfundimisht pa ekuivokė do tė them hapur se mjerė ky popull nė dorė kujt kasapėve ka rėnė.

Materialin po jua vė nė dispozicion.

Veli Llakaj, gjeneral nė pension

Ish Shef i Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare nė vitet 1974 deri nė fund tė vitit 1982

INTERVISTĖ ME PĖRFAQĖSUESIN E LĖVIZJES VETĖVENDOSJE - XHEMIL ZEQIRIN, QENDRA NĖ DANIMARKĖ

Pėr biografinė dhe veprimtarinė e Xhemil Zeqirit, brenda dhe jashtė atdheut, nė njė kohė pėr mė tepėr se tridhjetė vjet, lexuesit kanė lexuar nėpėr vite, prandaj nuk e konsideroj tė domosdoshme tė tė kėrkojė njoftim tė mėtejshėm. Nė kėtė intervistė dua tė pėrqendrohem pėr aq sa mė lejon vendi, kėtu; pėr rrethanat aktuale qė po kalon populli ynė liridashės.

Pyetje: I nderuar, si e vlerėsoni situatėn politike sot, fillimisht do tė thosha tė shqiptarėve nė Maqedoni, pėr faktin se kėto ditė ishit nė vizitė andej nga Tetova, pėr “pushime”?

Pėrgjigje: Situata politike e shqiptarėve qė jetojnė nė trojet e veta nė Maqedoni; ėshtė shumė e rėndė dhe tejet e ndėrlikuar. Nė kėtė republikė, siē duket qartė, faktorėt ndėrkombėtarė dhe pushtetarėt maqedonė e shqiptarė po bėjnė eksperimente nė kurriz tė popullit tė pambrojtur shqiptar.

Gjatė qėndrimit tim nė atdhe, e pashė nga afėr njė gjendje tejet kaotike (anarki), qė e rrezikon tė sotmen dhe tė ardhmen e shqiptarėve.

- Shqiptarėt, kudo nė Ballkan nuk po arrijnė tė krijojnė njė unitet, pavarėsisht pluralizmit politik qė ekziston. Nė vend se do tė duhej t“i bashkonte kombėtarisht shqiptarėt; po ndodhė e kundėrta.

Tani, gjendja nė Maqedoni ėshtė e ndėrlikuar, pėr faktin qė tri partitė kryesore shqiptare, tė pėrfaqėsuara nė parlamentin maqedonas, nuk po arrijnė dot tė gjejnė njė gjuhė tė pėrbashkėt, nė veēanti pėr ēėshtjet mė madhore; nacionale dhe sociale, por pėrkundrazi, secila e lufton njėra-tjetrėn dhe pėrpiqen kush mė shumė, do tė bėhet mė servil ndaj politikės dinake maqedonase.

Pyetje: Pse ngjanė kjo, a mund tė kėrkohen fajtorėt pėr kėtė politikė prapakthehu edhe jashtė trojeve etnike shqiptare?

Pėrgjigje: Populli ynė e thotė njė fjalė tė urtė: “faji ėshtė jetim”!

Pėr fatkeqėsinė tonė, qė nga shpallja e pluralizmit politik nė ato vise; nė skenėn politike erdhėn njerėz tė etur pėr pushtet, e jo pėr shtet shqiptar. Erdhėn njerėz tė regjur pėr pehlivanizėm dhe pėr gatishmėri tė bashkėpunojnė me qarqe tė huaja, qė hiqen si mike, por nė tė vėrtetė, nėn rrogoz e bėnė dhe po e bėjnė punėn e qarqeve armike. Fjala vjen, kur nga qarqe tė huaja “aleate” kėrkohet ndonjė bashkėpunėtor “kėshilltar” apo ndėrmjetėsues; popull - me faktorėt e huaj, aty nuk ka mundėsi kurrsesi qė tė ofrohet ndonjė njeri humanist, intelektual i mirėfilltė, atdhetar i dėshmuar, por ofrohen “njerėz” servilė, qė as i kanė mbrojtur kurrė tė drejtat tona kombėtare, as nuk e bėjnė sot kėtė punė tė devotshme. Por, ēka e bėn edhe mė tė rrezikshme ēėshtjen, ėshtė fakti, qė, edhe nga qarqet e diplomacisė ndėrkombėtare, qė pėr mė tepėr se njė decenie, nė trojet shqiptare po vijnė “bedelėt” e Maxhar Pashėt, e tipave tė “Marrėveshjeve” tė arkitektėve Ahtisari dhe Ēernomerdin & Co, kudo nė trojet shqiptare.

Politika toptaniste e udhėheqjes sė Tiranės, Prishtinės, Shkupit, i ka lėnė shqiptarėt vetėm nė mėshirė tė fatit!

Si mund tė arsyetohet fakti fjala vjen, qė nė debatin pėr emrin e Maqedonisė, pėr historinė dhe pėr kulturėn tonė nuk dėgjohet zėri i udhėheqjes “shqiptare”, por pėr ė gjitha kėto ēėshtje aq vendimtare pėr popullin tonė, vendosin apriori vetėm politikanėt maqedonas dhe “aleatėt” tanė.

Tė mbytur nė njė letargji tė pafalshme, gjithashtu, po veprojnė dhe akademitė shkencore nė Tiranė dhe nė Prishtinė.

A ka mė mjerim politik se fakti, qė kryeministri Sali Berisha nė kor me Ali Ahmetin vajtojnė ditė e natė pse Maqedonia nuk u pranua nė aleancėn euro-atlantike! Pikėrisht pėr kėtė, kėto ditė Ali Ahmeti deklaroi se qeveria e Shqipėrisė ėshtė lobuesi kryesor qė Maqedonia tė pranohet nė strukturat ndėrkombėtare…

Pyetje: Dihet fakti se ne jemi vende fqinje, mos i shkon pėrshtati kjo mirėsjellje e politikanėve nė Tiranė dhe nė Prishtinė popullit shqiptar nė Maqedoni e Kosovė?

Pėrgjigje: - Aspak! Kjo, mė kujtoi rastin, kur Sali Berisha qe i pari, i cili nė vitin 1993 e njohu Maqedoninė shtet, pa asnjė kusht, as garanci pėr tė drejtat e shqiptarėve, kur dihet fakti qė shqiptarėt janė popull shumicė nė Maqedoni, me afėr 40%, (zyrtarisht, 25% ), pastaj, qe pikėrisht Sali Berisha - njėshi i politikės toptaniste nė Ballkan, i cili, kur e theu embargon tregtare me naftė: Serbi-Mali i Zi; nė atė kohė nuk pranonte se po e bėnte kėtė, ndėrsa, kur kjo vepėr e kriminalitetit ekonomik doli sheshit botėrisht, ai tani deklaron pa pikė turpi se “kėtė e kam bėrė pėr tė mirėn Kosovės”.

Dihet nga tė gjithė se Sali Berisha ka deklaruar disa herė, madje dhe nė shtypin e huaj se, “jam kundėr ribashkimit kombėtar” dhe kėtė pėrpiqej ta argumentonte me “faktin” se forcat qė janė pėr bashkim kombėtar, nuk arrijnė as 2%, kurse tani bėn demagogji politike, duke thėnė se: “angazhohem pėr bashkim kombėtar, por pa e cenuar sovranitetin e dy shteteve shqiptare nė Ballkan”!…

Shtrohet pyetja; si po u cenuaka sovraniteti i Kosovės, kur kjo i ribashkohet Shqipėrisė?!

Apo, si i rrezikohet sovraniteti Shqipėrisė, kur asaj i ribashkohet pjesa e vet - Kosova Shqiptare?!

- Ndėrsa Salua, harron se Kosova tani ėshtė pa sovranitet, sepse Serbia ēdo ditė po e shkelė rėndė sovranitetin e saj.

Pyetje: Kur i thua kėto, a mund tė na faktosh konkretisht pėrse kujton kėshtu?

Pėrgjigje: - Natyrisht, se po! Shqiptarėt brenda dhe jashtė atdheut pandalshėm e financojnė Maqedoninė. Pra shqiptarėt, ani pse nuk kanė vende tė hapura pune, nuk kanė bujqėsi as industri tė zhvilluar, tė rėndė as tė lehtė. Sepse, nuk mund tė konsiderohet industri e zhvilluar; p.sh. njė dyqan zejtari: (tekstil, kėpucėtar, argjendtar etj.) si nisma tė privatizimit tė vogėl - tė cilat prej tyre vetėm shteti ka pėrfitime tė mėdha. Prandaj, konsideroj qė nga aspekti ekonomik jemi shumė tė diskriminuar. Megjithatė, kjo popullatė e financon shtetin maqedon. Pastaj, ne tani i numėrojmė mbi 150.000 shqiptarė qė jetojnė nė mėrgim! Ata, tėrė kohėn i derdhin mjetet e tyre financiare nė bankat e kėtij shteti.

... Dhe, shih si shpėrblim nga ky shtet kundėrdemokratik diskriminohemi nė tė gjitha sferat e jetės, atje, ndaj shqiptarėve lejohet anarkia - kudo dhe kurdoherė.

Ithtarėt e flaktė, “fundamentalistėt partiakė”, kėtė anarki e shfrytėzojnė pėr interesat e tyre dhe e konsiderojnė si vlerė demokratike.

Pyetje: Pse mendon qė Kosova nuk ka sovranitet?

Pėrgjigje: Pėrderisa, Kosovėn e administrojnė OKB-ja dhe BE sipas Rezolutės famėkeqe, 1244, Kosova me kėtė lloj “pavarėsie tė kushtėzuar” ka mbetur si i thonė fjalės: “as mish as peshk” …Pra, ka mbetur pa ushtri, pa gjyqe tė mirėfillta tė drejtuara nga shqiptarėt, pa diplomaci tė mirėfilltė tė drejtuar nga shqiptarėt, pa ulėse nė OKB, Si duket edhe kėtu, qarqet ndėrkombėtare po duan tė bėjnė eksperimente me shqiptarėt, duke mos u dhėnė tė drejtė pėr tė vendosur nė dikasteret ku veprojnė, qė pushtetarėt: pozitė-opozitė nuk kanė asnjė qėndrim tė tyre qė mund tė realizohet. Atyre u lejohen vetėm ato qėndrime qė i marrin tė huajt, por jo vetėm kaq, atyre u lejohen si shpėrblim pėr ruajtjen e “status-quos”, paqes nė rajon; siē janė korrupsioni, kriminaliteti etj, etj…

Faktikisht, nė Kosovė nuk ka opozitė tė mirėfilltė, qė proteston pėr tė drejtat e popullit.

- Me kėtė rast pėrkujtoj, qė opozitė e vetme dhe serioze qė proteston pėr kėto tė drejta ėshtė Lėvizja Vetėvendosje. Nuk ka dėshmi mė tė fortė se kjo Lėvizje, kur vet miku i “partive demokratike” ish-amabasadori i OSBE, William Walker, deklaroi: ”E vetmja opozitė nė Kosovė ėshtė Lėvizja Vetėvendosje”.

Pyetje: Kėto ditė u festua tetė vjetori i “Marrėveshjes sė e Ohrit”, ndėrsa kryetari i partisė PDSH-sė, Menduh Thaēi, doli me propozimin qė tė bėhet njė “Marrėveshje e Re” me Maqedoninė, sepse “Marrėveshja e Ohrit” dėshtoi. Si mendon pėr kėtė ēėshtje? A u realizua kjo “Marrėveshje” dhe a ka tė drejtė, M. Thaēi?!

Pėrgjigje: Po, M. Thaēi, ka tė drejtė kur konstaton qė kjo “Marrėveshje” ka dėshtuar. Por harron M. Thaēi se partia e tij ishte njė pėrkrahėse e madhe e kėsaj maskarade, pėr tė cilėn shumėherė kam deklaruar brenda kėtyre viteve se - kjo ėshtė vetėm njė hedhje hi syve pėr popullin shqiptar dhe asgjė tė mirė s“do tė kemi prej saj. Kur them kėshtu, kujtoj qė, mė shumė janė vrarė ish-ushtarė tė UĒK-re pas luftės, se gjatė luftimeve.

- Nga kjo e them me bindje tė plotė se M. Thaēi dhe PDSH-ja nuk janė tė sinqertė nė politikėn kombėtare, pikėrisht qe PDSH-ja, ajo qė ishte nė koalicion nė qeverinė maqedonase, kur shqiptarėt bombardoheshin dhe vriteshin nga qeveria PDSH-VMRO.

Menduh Thaēi, kur flet pėr “Marrėveshje tė Re”, manipulon me elektoratin shqiptar. Me kėtė rast e pėrforcoj mendimin tim se ky dhe ish-udhėheqėsi i PDSH-sė, Arbėr Xhaferi, e kanė njė mani politike tė pėrsėritshme, qė kur janė nė pushtet i harrojnė premtimet ndaj elektoratit, bėhen sylesh, pėrballė padrejtėsive; ndėrsa, kur bien nė opozitė fillojnė farsat “patriotike” dhe kinse shpikin ide tė reja nė dobi tė popullit shqiptar.

Nga kjo konstatoj pėrsėri se “Marrėveshja e Ohrit” ka vdekur njėherė e pėrgjithmonė, duke u bazuar nė dhunėn e pandalshme qė po ushtrohet ndaj katundeve shqiptare mbi popullin e pambrojtur. Kujtoj kėtu Sopotin, Brodecin dhe nė fund ēka ėshtė mė tragjike, kur nė sytė e policėve maqedonė dhe opinionit botėror, “komitėt” maqedonasė, tė pėrbėrė nga njė grup i madh huliganėsh prej mbi 300 vetash, i sulmuan qytetarėt shqiptarė rrugėve tė Shkupit dhe nė shtėpitė e tyre.

Pyetje: Kur jemi kėtu tek kjo “ide novatore” e M. Thaēit, me sa mė kujtohet pėr herė tė parė kėtė nismė e ka kėrkuar politologu, Bardhyl Mahmuti?

Pėrgjigje: Po, ashtu ėshtė! Mirėpo, siē e ceka mė lart “pehlivanėt politikė” kėtė mjeshtri e kanė; - t“ia vjedhin idetė dikujt tjetėr. Mirėpo, kujtoj qė edhe vet Bardhyli do tė ishte i kėnaqur sikur PDSH-ja do tė arrinte tė bėnte ndryshime pozitive nė favorin e kėrkesave tė ligjshme qė shqiptarėt tė jenė tė barabartė me maqedonėt. M. Thaēi dhe partia e tij nuk mund tė bėjnė ndryshime pozitive politike nė favor tė kombit shqiptar, sepse qerren e kanė lidhur gabimisht; me ata qė “hesapet “ i bėjnė pa hanxhiun; kur vetėm para pak ditėsh, ky servil politik, pėrkrah Ramush Haradinajt e pėrshėndetėn “fitoren” e vjedhje-zgjedhjeve nga Sali Berisha.

Pyetje: Po si mendoni kėshtu, kur ai me ose pa probleme, me ndihmėn Ilir Metės e fitoi tė drejtėn pėr ta keq-qeverisur Shqipėrinė edhe katėr vjet tė zeza?

Pėrgjigje: Po, ke plotėsisht drejt! Sepse, Saloja qė prej viteve 90-ta, kur erdhi nė pushtet mbolli dhe druaj se ende do tė mbjellė vetėm tragjedi pėr kombin shqiptar. Kujtojmė njohjen e Maqedonisė okupatore pa kushte; kujtojmė furnizimin me naftė pėr Serbinė; kujtojmė piramidat “ e famshme” qė e sollėn nė prag shkatėrrimin Shqipėrisė; kujtojmė Otranton dhe fatkeqėsinė e madhe tė tmerri qė e neveriti opinionin botėror se i ajo e Gėrdecit; ndėrsa pėr “shpikjen” e “kombit kosovar” mund tė konstatoj lirisht qė edhe ky politikan i prapė ka gisht!

Unė habitem pakufishėm, si ka mundėsi qė Gjenerali i famshėm nė luftėn ēlirimtare, Ramush Haradinaj, duke ia njohur tė gjitha kėto krime e turpe, qė kėtu as s“po kemi mundėsi t“ia numėrojmė tė gjitha; tė bėjė gabim tė tillė fatal; qė ta“ia uroj “fitoren” e pushtetit, atij qė nuk e meriton.

Nuk pajtohem me mendimin qė: Sali Berisha nuk e njeh politikėn, si sot mė kujtohet, kur me rastin e nėnshkrimit tė Rambujesė, i bėri ftesė publike delegacionit shqiptar nė atė Konferencė qė tė mos e nėnshkruajnė; sepse kjo ėshtė tradhti kombėtare. Ndėrsa, tani pa pikė turpi e mohon njė ftesė-deklaratė tė tillė aq famoze! Madje, u kthye nė njė vasal i krejt botės nė dėm tė ēėshtjes shqiptare. Sali Berisha, me tė dy kėmbėt po e shkelė Kushtetutėn e Shqipėrisė.

Propozoj qė ne shqiptarėt brenda dhe jashtė atdheut tė ngritemi dhe tė protestojmė kundėr kėsaj qeverie qė po i bėn shkelje flagrante Kushtetutės nė fuqi. Ky “politikan i prapė” nuk e respektoi Kushtetutėn Socialiste e dalė nga pushkėt partizane, kurse tani e shkelė edhe kėtė Kushtetutė e dalė nga votat popullore demokratike.

Pyetje: I nderuar, siē u kuptua ca vonė; se u thelluam nė ēėshtje tė mėdha tė pazgjidhura kombėtare, prandaj, sa nuk harrova tė tė pyes si kalove gjatė muajit korrik nė atdhe?

Pėrgjigje: Eh, si tė tė them; nė vendlindje kalova mirė, u ēmalla me tė afėrmit; miq, shokė e tė tjerė…, mirėpo, duke u kthyer nga Tetova nė Prishtinė, (sepse, e kisha biletėn e aeroplanit nga Prishtina nė Kopenhagė). - Kur arrita nė pikėn kufitare tė Jazhincės, e cila tani u bė pika mė rrezikshme pėr kalimin e atdhetarėve shqiptarė; ua pėrkujtoj lexuesve se kjo pikė kufitare u krijua qė me njohjen e Maqedonisė sė pavarur. Pra, aty mė ndaluan, siē mė kanė ndaluar disa herė, pasi emri im ėshtė i regjistruar nė kompjuterėt e kufitarėve si preson i papėrshtatshėm.

- Aty, mė arrestuan, me ē“rast m“i morėn telefonin, pasaportėn, dokumentacionin dhe prisnin urdhėr nga Ministria e Brendshme e Shkupit, si tė vepronin, me rastin tim. Mė njoftuan policėt kufitarė se ti duhet tė presėsh derisa tė vinė inspektorėt e sigurimit maqedonas, nga Shkupi. Pas njė pritjeje katėr-pesė orėsh, erdhėn dy punėtorė tė sigurimit. Ata mė morėn nė pyetje disa orė, natyrisht, se interesoheshin pėr veprimtarinė time dhe tė disa shokėve tė mi.

- U thosha se disa prej tyre i njoh, mirėpo, pluralizmi politik disi ka krijuar pėrēarje midis ideve partiake, shokėt e mi natyrisht se kanė ide tė ndryshme, aderojnė nė parti tė ndryshme, prandaj jo rrallėherė ka raste kur shokėt edhe po grinden midis tyre pėr kėto; unė jam nga ata qė nuk dua tė konfrontohem me njerėzit e nė veēanti me shokėt, pėr tė tilla mospajtime. Pastaj, kur e kuptova qėllimin e tyre se ata interesoheshin tė pyesin pėr njerėzit; ua thashė prerė: unė, nuk mbajė mend njerėzit ēka flasin, dhe nuk dua tė bėhem papagall i tyre; por unė pėrgjigjem vetėm pyetjeve pėr veprimtarinė time politike dhe humanitare.

- Nuk dua ta fshehu para lexuesve. Ata nuk mė keqtrajtuan fizikisht, pėr faktin qė pranova edhe tė bisedoj pa praninė e avokatit tim. Mirėpo, reagova atėherė kur ata m“i morėn numrat nga celulari im, pastaj, mė pyesnin pėr njerėzit qė numrat e tyre ishin aty. Mė skandaloze dhe anticivilizuese qe fakti, qė ata m“i morėn edhe numrat e qeveritarėve, gazetarėve e tė miqve danezė.

Unė iu deklarova; jam i pastėr si loti! Them kėshtu, sepse jam luftėtar i paepur ndaj padrejtėsive kudo qė ndodhin nėpėr botė; ndaj falsifikimeve, veprave kriminale ekonomike dhe tė gabimeve nga keqbėrėsit si shpėrndarja me drogė, prostitucioni e tė tjera dukuri negative qė janė tė ndaluara me ligje ndėrkombėtare. Pas tetė orėsh mė liruan pėr tė udhėtuar nė Prishtinė.

T“u them tė drejtėn, tėrė kohėn aty brenda isha i qetė, ndėrsa, kur dola dhe po udhėtoja nė pikėn kufitare me Kosovėn u ndjeva shumė keq i shqetėsuar, sepse m“u kujtua se kėshtu si mua, po i ndalojnė veprimtarėt e Lėvizjes Vetėvendosje, si Albin Kurtin me shokė. Gjithashtu, kujtoj kėtu faktin sa shumė u revoltova, kur pashė qė, nė kufirin e Maqedonisė e njohur ndėrkombėtarisht plotėsisht shtet i pavarur, ishin ca baraka tė vogla, ndėrsa nė pikėn kufitare tė Kosovės, ende jo sovrane, ishin bėrė barrikada tė pakapėrcyeshme, marramendėse… Ndėrsa, politikanėt kokėshkretė tė “kombit kosovarė” dhe ata “shqiptarė”, bėjnė zhurmė nėpėr oda gjatė festave, dasmave e “mevludeve” kinse, jemi pėr bashkim kombėtar.

- I nderuar, tė falėnderojė pėr intervistėn, ishte kėnaqėsi, qė ishim bashkė!

Faleminderit, gjithashtu!

Intervistoi: Fadil Shyti

Kopenhagė, 22 Gusht 200

Sali Berisha dhėndėr serb, Arbėn Xhaferi filozof radikal
Xhemi Zeqiri


Veprimtari dhe diplomati i shquar shqipatr nė intervistėn ekskluzive pėr Agjencin Daily News, flet pėr tradhėtitė e poltikanėve shqiptar, veprimtarin e disaporsė shqiptare rreth kauzs kombėtare, UĒK-nė, deputetin shqiptar tė diaspors e shumė tema tjera qė lidhen e ndėrthuren me tė kaluarėn e tė tashmen.Edhe krahas njė veprimtarie kobėtare mė shumė se 30 vjet baca Xhemil i tha Daily News-it se nuk mplaket por, se bėhet nervoz nga politika devijuese shqiptare.Dėshira e tij e pa realizuar ėshtė bashkimi i trojeve etnike shqiptare.

Intervistoi: Destan Jonuzi, kryeredaktor i Daily News-it

Daily News: Kush ėshtė Xhemil Zeqiri? Nga ėshtė, ēfarė arsimimi ka tė kryer dhe autori i sa librave ėshtė?

XHEMIL ZEQIRI:Jam i lindur nė katundin Zhelinė, nga rrethi i Tetovės. Kam mbaruar shkollėn e mesme teknike nė Gostivar, pastaj u regjistrova nė fakultetin e historisė nė Prishtinė nė vitin 1980-tė, por, pas njė viti, siē dihet, ndodhėn demonstratat e pranverės sė madhe tė vitit 1981.
Nė katund, aty ku jetoja, kisha provokime nga policia maqedonase: thirrje informative, maltretime etj, gjegjėsisht nga njė stacionin policor nė katundin Grupin, i cili nė atė kohė ishte njė stacion terrorizues pėr shqiptaret nė anėn e Dervenit; prandaj, u detyrova tė emigrojė sė pari nė Zvicėr, pastaj nė Gjermani, prej nga disa muaj mė vonė erdha nė Danimarkė, ku u vendosa me punė dhe prej atėherė, pra, qė nga janari tė vitit 1981, me njė pėrkushtim tė madh, jam munduar tė veprojė pandalshėm, pėr ēėshtjen e pazgjidhur kombėtare.
...Dhe, tani po bėhen afėr 30 vite pra, mbi gjysmėn e jetės sime e kalova nė Danimarkė. Ashtu, si jeta e tė madhit tonė, simbolit tė resistencės shqiptare; Adem Demaēit, i cili i kaloi 30 vite kazamateve, jugosllave, duke e mbrojtur ēėshtjen shqiptare, ndėrsa unė, po rropatem rrugėve tė perėndimit duke i pėrkrahur mendimet e ndritura tė kėtij kolosi tė madh tė shqiptarizmės.
-Pastaj, pasi e mora lejeqėndrimin nė Danimarkė, nė fillim kam punuar lloj-lloj punėsh fizike, sepse diploma ime nuk ishte edhe aq me vlerė nė Danimarkė, isha pa praktikė dhe kėtu nė perėndim iu intereson mė tepėr puna praktike dhe jo teorike. Pra, nuk isha i kualifikuar, pėr kėtu. Pastaj, u bėra vozitės i autobusit urban dhe isha mirė, por, koha mė pengonte shumė pėr aktivitete qė pata filluar nė Danimarkė, sepse orari i punės nuk mė pėrshtatej dot, kur, aktivitetet filluan tė shtohen fillova dhe kontaktet me gazetarė, partitė politike, shoqata qė merreshin pėr ēėshtjet internacionale, deputetė etj, prandaj, u detyrova tė ndėrpresė kėtė punė dhe fillova tė punoja taksist. Nga kjo punė isha mė i lirė dhe kisha njėfarė pavarėsie nė punė, mbaja kontaktet mė me rregull dhe kėshtu, prej atėherė vazhdoj punėn si taksist.
-Pastaj, fillova tė merrem me shkrime, kryesisht me publicistikė: me debate; iu drejtoja letra tė hapura institucioneve daneze, evropiane dhe atyre tė OKB-sė; herė- herė i dėrgoja edhe artikuj shtypit tė vendit, pėr problemet politike qė ishin aktuale pėr kohėn. Natyrisht se, unė doja qė tė mos dilja me emėr, por disa nga mesi ynė po i merrte tė gjitha kėto aktivitete se: ai na qenka siē thoshin “i madhi”, kur e pashė se kjo metodė ishte shumė e rrezikshme dhe do t“i kishte pasojat e veta dhe dėshpėrimin e disa shokėve qė dinin se kush vepron, ndėrsa ky po i merrte si individuale, sepse, ky mė mėsonte se si duhet tė veproi etj.etj, atėherė dola me emėr dhe mbiemėr. Mė vonė ato shkrime dhe intervista do t’i botoj, vetėm e vetėm sa tė dinė, sepse kishte matrapazė tė tillė qė mundoheshin tė mė pengonin nė aktivitetin tim, por kur shihnin se nuk kanė mundėsi, sė paku tė rreshtohen dhe mundėsisht tė jenė tė parėt, pėr kėtė arsye u detyrova tė dalė hapur me shkrime dhe me katėr libra tė botuara:
”Kosova jonė”, Tiranė, 2000,
“Nė mbrojtje (diplomatike) tė ēėshtjes shqiptare”, Prishtinė, 2003,
“Polemika, intervista, debate dhe letra“, Prishtinė, 2005,
“Drejt Vetėvendosjes “, Prishitinė, 2008 .
-E kemi botuar kėtė libėr tre atutorėsh; Unė, Mona Agrigoroaei nga Rumania dhe Fadil Shyti, nga rrethi i Vushtrrisė.
Meqenėse, Unė dhe Fadil Shyti, i kemi dhe disa shkrime tė pėrbashkėta, tė cilat i janė kushtuar ēėshtjes sė pazgjedhur shqiptare, do t“i botojmė nė njė libėr ca mė vonė. Pastaj, ka mundėsi reale qė do tė botojė edhe njė libėr tjetėr me intervista; pasi, materialet i kam tė gatshme.
-Gjithashtu, kam dhėnė shumė intervista, disa herė nė disa Radio-TV dhe gazetat shtetėrore daneze pėr situatat qė zhvilloheshin kėto 20 vitet e fundit nė trojet shqiptare…

Daily News: Na flisni pėr fillim ēfarė mendoni pėr politikėn shqiptare nė Luginėn e Vardarit?

http://i46.photobucket.com/albums/f103/Grudjane/Krenaria%20Grudes/dajaka203.jpg
Xhemil Zeqiri: -Jam shumė i shqetėsuar sepse, kaluan kaq shumė vite qė u formuan partitė politike dhe asgjė pozitive nuk po lėvizė nga vendi nė favor tė popullit shqiptar; jemi dėshmitarė se kėto parti politike tė krijuara pas shpėrbėrjes sė federatės jugosllave po luftojnė vetėm pėr interesat e veta kalnore e mafioze. Populli, duke e parė se kėta matrapazė politikė qė ishin shkolluar dhe edukuar nė kurset e Kumrovcit, talleshin me situat politike qė kalonte populli ynė pas vitit 1990; u iritua shumė; kėto parti kishin si dirigjent njė anti-shqiptar, mė tė madhin toptanist, Ibrahim Rugovėn, dhe ky “politikan”e mbajti njė vijė politike qė sot jemi duke e paguar shumė shtrenjtė; -sepse, edhe pas tri luftėrave nuk ndyrshoi situata nė favor tė shqiptarėve; pasi ky Ibrahim Rugova, njė besnik i rrugės titiste; e formoi njė parti, tė ashtuquajtur, LDK kurse, nė Tiranėn zyrtare ishte formuar dhe PDSH-ja e udhėhequr nga njė dhėndėrr serb, i quajtur, Sali Berisha dhe kėta “largpamės” tė udhėhequr nga miqtė serbė e mbanin zap dhe politkėn shqiptare nė Luginėn e Vardarit. Besoj, u kujtohet, kur populli shqiptar nė Luginėn e Vardarit duke e parė se partitė, PPD dhe Partia Popullore Shqiptare nuk bėnin asgjė pėr pėrmirėsimin dhe ndaljen e terrorit shtetėror ndaj shqiptarėve derisa, filloi njė levizje radikale, nė atė moment na doli nė skenė njė “filozof” i dalur nga kurset titiste qė siē thotė populli: ” fjalėt si Demushi e punėt si Askushi.” –Ky, ishte “filozofi” titist, i quajtur , Arben Xhaferi, qė mė vonė kur do tė merrte pushtetin nė kualicion do tė bėhej dhe “Xhaferson”, sepse, shpejt e pati haruar dhunėn dhe terrorin shtetėror qė pėrjetonin shqiptarėt, pasi qė Arbeni e kishte “mjaltė e sheqer” me Rugovėn dhe Saluan, natyrisht, u bė i tillė.
Unė, mendoj se mė tepėr e kanė mbrojtur popullin, “kumunistėt” shqiptarė se kėto parti politike qė janė bėrė shėrbėtore tė pushtetit anti-shqiptar, maqedonas.
Por, befasia mė e madhe qėndron aty se, pas luftės sė Ushtrisė Ēlirimtare Kombėtare, pėrfaqėsuesit e tyre qė formuan, BDI-nė, por, edhe kjo parti pėrsėri ra nė ndikimin e politikės rugoviste dhe prej tyre nuk pritet mė asgjė e mirė!
Nė Luginėn e Vardarit, ka disa parti tė minore por, unė as u besoj!...
Pėrjashtoj kėtu, partinė e z. Bardhyl Mahmutit, i cili ėshtė njėri ndėr kuadrot politike me tė shquara qė kemi nė hapsirėn e Luginės sė Vardarit dhe, si atdhetar dhe qė rjedh nga njė familje atdhetare e persekutuar dhe e pergjakur nga sistemi sllav.
-Pra, ky udhėhqės dhe partia e tij, e meriton pėrkrahjen e shqiptarėve pėr tė bėrė ndyrshimet e duhura nė kėtė hapėsirė shqiptare.

Daily News: A Mendoni se politikanėt shqiptarė tė Luginės sė Vardarit, duhet tė jenė mė unik?

Xhemil Zeqiri : - Po, natyrisht se do tė duhej tė jenė mė unik –por, kjo tani mė nuk mvaret nga kėta politikanė sepse, kėta tani i dirigjon pushteti dhe nė vend qė tė jenė unik kėta bėjnė gara n“mes njėri-tjetrit se kush do jetė i pari mė servil; ndaj padronit, sllavo-maqedonas.
-Ja shembullin mė real: PDSH-ja e Arben “trimit” thoshte se : “VMRON e kemi partnere natyrore”...por nė politkė nuk vėllazėri, nuk ka mėshirė, aty ka vetėm interesa, dhe, pikėrisht , VMRO-ja, e hodhi nė rugė si limonin e shtrydhur dhe i mori nė kualicion “luftėtarėt e lirisė” qė u betuan nė uniformėn e ushtrisė shqiptare, pėr bashkim kombėtar dhe mė nė fund u bėnė partnerė, dhe se ajo far “Marveshje e Ohrit” as qė ishte nė favorin tonė por, kėto e pranuan dhe se ajo, pastaj, u ndryshua; nėse iu kujtohet kur ish-presidenti maqedonas Trajkovsi, bėri ndryshime nė atė “Marrėveshje”, pikėrisht, njėri ndėr komandantėt e Ushtrisė Ēlirimtare Kombatare, Rafis Halili, deklaronte se: “nėse vetėm njė presje i hiqet “Marrėveshjes Ohrit, do tė pėlcet pushka” !...
-Aty, u bėnė “Marrėveshje tė mėdha”- deklaronte, ai; dhe, ky far komandanti, tani heshtė, ėshtė qorruar nga korrupsioni dhe “fotejla”, prandaj, i mbyllė sytė edhe kur gjakosen fashatrat; Sopoti e Brodeci....

Daily News: -Si e komentoni pranimin e e Republikės sė Kosovės dhe pasaportave tė saj nga Maqedonia.?

Xhemil Zeqiri: -Maqedonia, ka probleme tė mėdha me tė gjithė: me Bullgarinė me Serbinė dhe me Greqinė, -tani mė dolėn hapur, sheshit pėr emrin, nė vend qė tė flasin shqiptarėt, sepse, emri Maqedoni ėshtė emėr ilir, mirėpo, presidenti Topi dhe pionieri i Titos; Fatmir Sejdiu, i kanė futur veshėt nė lesh dhe nuk duan tė dėgjojnė pėr kėtė fakt, ata, po heshtin!...
Bullgaria, e njeh shtetin e Maqedonisė, por, jo edhe kombin; pra, maqedonėt i konsideron si popull bullgar dhe territor tė saj; Serbia, nuk ua njeh fenė as gjuhėn, gjithashtu, edhe kjo e konsideron Maqedoninė, si territor tė saj, prandaj, e ka njohur si shtet duke shpresuar se: herėt a vonė ajo do t“i bashkohet asaj; sepse, ėshtė e lidhur me tė qė prej kohėsh.
...Dhe, nė fakt, atė shtet kur ėshtė formuar, pas luftės nga xhelati Tito, u bė dhe pėr t“i ndarė shqiptarėt, si njė republikė e dytė serbe.
-Pėr mė keq; si diēka qė shkon nė disfavorin tonė, ėshtė fakti qė: e vetmja Shqipėria e udhėhequr nga Sali Berisha, e ka pranuar, bile, pa asnjė kusht, pa qarė kokėn aspak pėr tė drejtat e shqiptarėve qė jetojnė nė trojet e veta, brenda kėtij shteti dhe pėrbėjnė njė popullsi prej gati njė miljon.
Duke e shfrytėzuar kėtė neglizhencė tė shtetit amė, qeveritė e Maqedonisė, secila qė vjen nė pushtet, pandėrprerėje po bėjnė terror tė paparė mbi shqiptarėt.
...Dhe, si pėr ironi tė fatit, tani as “politikanėt” e Kosovės, por, as ata tė Shqipėrisė administrative,( e udhėhequr prapė nga S.Berisha), kurrė nuk japin madje, as njė deklaratė kundėr kėtuij terrori tė okupatorėve sllavė.
-Konsideroj qė, njohja e Maqedonisė pėr “Pavarsinė “e e Kosovės sipas kutit tė “pavarėsisė” sė Athisarit ka qenė dhe presion ndėrkombėtar dhe maqedonasit po e shohin qartė se kjo “pavarėsi “ e mbyllur nė Pako tė Ahtisarit nuk ėshtė aspak nė dėm tė okupatorėve sllavė, por, iu jepė atyre mundėsi mė tė mėdha se sa kishin para luftės, pėr tė qenė faktor kryesor nė Ballkan.

Daily News: Me ligjin e ri pėr zgjedhje nė Maqedoni do tė kenė mundėsi qė edhe mėrgimtarėt tė votojnė dhe mė kėtė tė fitojnė edhe njė deputet. A mendoni se ky propozim ėshtė i mirė pėr diasporėn shqiptare?

Xhemil Zeqiri: -Nuk e kam lexuar atė ligj por, kujtoj qė, nuk mund tė jetė aq shumė nė favorin tonė, sepse, po tė ishte i mirė pėr ne shqiptarėt, maqedonėt nuk do ta pranonin dot, por, edhe nėse e pranojnė ēka mund tė ndimojė apo tė ndikojė nė politikėn shtetėrore njė deputet, dhe, mesiguri qė, ai deputet do jetė ndonjė servil qė e pranon kėtė politikė tė ndyrė antishqiptare.

Daily News: - A mendon se ky deputet do tė luftojė mė shumė pėr tė drejtat e mėrgatės shqiptare ? (arsimin e gjeneratave tė reja tė mėrgimtarėve nė gjuhėn amtare etj).

Xhemil Zeqiri: Mėrgatėn e kanė shfrytėzuar partitė politike shqiptare dhe nė fund e kanė lėnė nė harresė, dhe si mos mė keq tė pėrqarė dhe me shumė halle, sepse, sa herė qė shkojnė bashkėatdhetarėt tanė nė vendlindje, kurdoherė, ankohen pėr maltretimet qė iu bėhen nga Sllovenia, Kroacia, Serbia dhe nė fund nga Maqedonia dhe, kjo ka njė prapavijė tė qėllimshme qė t“ i lodhin dhe t“ i thyejnė shqiptarėt, qė, ata tė heqin dorė nga vatrat e tyre ku kanė lerė dhe t“ i adaptohen perėdimit, pra, tė asimilohen pėrfundimisht, nė ato shtete ku jetojnė “pėrkohėsisht“.

Daily News: A jeni human?

Xhemil Zeqiri: -Po, jam dhe kjo mė ndihmon qė, shpirtėrisht tė jam i qetė. Humanizmi, me flenė nė shpirtin tim. U bėnė gati 30 vite dhe kurrė nuk i kam kursyer lekėt, pėr ēėshtjen kombėtare dhe atje ku e kam parė se ka njerėz nė nevojė iu kam ndihmuar atyre, me aq mundėsi qė kisha dhe kėtė e bėjė kurdoherė, deri sot dhe, do ta bėjė edhe nesėr...
http://i46.photobucket.com/albums/f103/Grudjane/Krenaria%20Grudes/dajaka202.jpg

Daily News: -Dėshira juaj e pa realizuar?

Xhemil Zeqiri : Po, dėshira ime ka qenė dhe ėshtė qė shqiptarėt tė kenė tė drejta kombėtare dhe sociale , kėto qė deri tani na mohohen jo vetėm nga sllavėt e jugut, por, edhe nga bashkėsia ndėrkombatare.
Pluralizmi shumėpartiak nė Shqipėrinė Natyrale, u keqpėrdorua tejmase, pėr faktin qė po mungon njė unitet i duhur GJITHĖKOMBĖTAR, merreni me mend sa marrėzi politike kjo qė sot, ekzistojnė mbi 100 parti , qė betohen ditė e natė nė parimet demokratike, kurse, territoret shqiptare ende memzi po gjallėrojnė tė copėtuara, pėr mė tepėr dhe mė zi, - janė bėrė dhe po bėhen ricopėtime tė reja qė dikur nuk i kishim ashtu, para tri luftėrave tė fundit qė i bėmė ne, shqiptarėt.
Kėto parti qė dualėn si “kėpurdhat pas shiut”, nuk janė tė interesuara pėr t“i fituar ne shqiptarėt tė drejtat kombėtare dhe barazinė si kombet tjera nė Ballkan e mė tej, por, ngatėrrohen kot sė koti pėr tė ardhur nė pushtet pa njė shtet shqiptar tė pėrparuar dhe tė ribashkuar, nė Ballkan.
Kėto, pastaj i kanė ngritur shigjetat kundėr njėra-tjetrės pėr ēėshtje ideologjike, fetare e tė tjera gjėra qė janė tė rendit tė dytė apo tė tretė...
Pra, dėshira ime ėshtė tė jemi tė bashkuar, tė sinqertė ndaj njėri-tjetrit, ideologjia jonė, mbi tė gjitha duhet tė jetė shqiptaria ; e, kjo arrihet vetėm duke e fituar me kėmbėngulje, madje, me ēdo ēmim tė drejtėn tonė si komb, pėr VETĖVENDOSJE , e drejtė kjo, e cila po na mohohet nga okupatorėt sllavė dhe nga miqtė e tyre kudo nėpėr botė!...

Daily News: A bėhesh nervoz?

Xhemil Zeqiri: ...Po, si tė mos bėhem nervoz!...
- T“ua them tė drejtėn, festat fetare, as nuk i shiqoj nė TV shqiptare, kujtoj faktin kėtu qė; politikanėt shqiptarė deri dje, deklaroheshin se ishin ateistė (tė pa fe) , kurse, tani shihen duke u gajasur n“mes tė priftrinjėve dhe hoxhollarėve para kamerave!!!
Pėrse e bėjnė kėtė, mund ta di edhe njė njeri mė naivi, pa u thelluar gjatė...; kėtė e bėjnė vetėm pėr tė mashtruar popullin qė kinse “ janė nė udhė tė Zotit”, qė pastaj, ky popull i gjorė, i varfėr dhe i shtypur, t“i votojė ata manipulatorė.
-Pastaj, janė po kėta kameleonė tė mjerė, qė deri dje bėrtisnin deri nė kupė tė qiellit: RROFTĖ KOMUNIZMI!
-Janė gjithashtu, po kėta shkretanė, qė deri dje ishin nė ballė tė luftės ideologjike kundėr fashizmit; kurse, tani thonė pa pikė turpi qė; fashizmi paska qenė mė i mirė se komunizmi, e gjepura tė tjera...
Madje, shkohet aq larg nė marrėzira, sa qė njėfar “bukuroshi”, Fatmir Mediu, ish- Ministėr i Mbrojtjes sė Shqipėrisė, ky palo “bukurosh” republikani e monarkisti, shkon vajton dhe vendosė kurora me lule, tek ish-ushtarėt fashistė gjermanė, tė rėnė gjatė LDB-sė, shkon atje pėr t“u hequr “mė papė se papa” duke harruar qė, ata erdhėn tė vrasin dhe i vranė 28 mijė shqiptarė liridashės, nė trojet e veta stėrgjyshore.
-Duke harruar gjithashtu qė, kėtė “nderim”, nuk e bėjnė dot, as ministrat e mbrojtjes tė vendeve mė tė zhvilluara demokratike?!
Pra, ky far z. i maskuar si demokrat , por nė fakt rehabilitues cinik dhe i mjerė i fashizmit, e tregoi qartė pafytyrėsinė e tij, prej matrapazi nė rastin Gėrdeci, ku si duket qenka involvuar nė tregtinė e armėve. Pėr kėtė “sė shpejti” pritet ta thotė fjalėn e vet, gjykata e Tiranės.
Pėrderisa, “fatmirėt” i nderojnė nė pikė tė ditės ish-ushtarėt e fashizmit, njėkohėsisht, po prishen dhe po fyhen monometet e komandantėve dhe partizanėve ēlirmtarė, tė atyre qė e dhanė jetėn pė lirinė e Shqipėrisė.
-Po, si tė mos bėhesh nervoz; kur nė ekranet televizive e shohim, Ismail Kadarenė, -ai, qė gjatė sistemit socialist, ishte Nėnkryetar i Frontit Demokratik, dhe, njėri ndėr shkrimtarėt mė tė privilegjuar nė Shqipėrinė Socialiste, kurse, tani ēirret si papagall i ēmendur duke shpifur dhe sharė sistemin socialist dhe ish-udhėheqėsit e tij!
-Shpifė dhe trillon gjėra tė paqena, fantazi si nė romanet kriminalistike, ndaj atyre qė deri dje u thuri hymne, e nė veēanti, ndaj Enver Hoxhės.
I pėrbuzė tani ata, qė popullin e drejtuan afėr 50 vjet , ndaj atyre qė popullit i dhanė bukėn, dritat dhe shkollat – tė cilat, tani edhe pas kaq vitesh, po i mungojnė, nė kėtė tė ashtuquajtur sistem “demokratik”.
I mohon ata, qė pėr mė tepėr se 30 vjet e ndalėn vėllavrasjen e cila tani u rikthye si hjenė famėkeqe dhe po ua humbė jetėn qindra shqiptarėve, po ua humbė ardhmėrinė e ndritur breznive tė tėra...
Natyrisht, bėhem nervoz, kur Kadareja, nuk e flet asnjė fjalė kundėr kėsaj politike tė ndyrė anti-shqiptare qė po ndjekin ballistėt dhe zogistėt nė Shqipėri, por, pėr fat tė keq tė karakterit dhe moralit tė tij, jo rrallėherė dhe, solidartizohet me ata; kujtoj kėtu, deklaratėn e tij tė pacipė, qė: “dy armiq e kanė dėmtuar rėndė Shqipėrinė; perandoria otomane dhe komunizmi”!!!
Po, si mund tė komentohet kjo deklaratė e dhėnė nė TV, Alsat, veēse, si njė matufllėk i tij, anakroniko-politik.
Nė Shqipėrinė administrative, gjėrat kanė shkuar aq pėr sė prapthi sa qė nė Burrel, po kėrkohet, tė hiqet busti i Skenderbeut dhe nė vend tė tij tė vendoset busti i satrapit, Ahmet Zogu! Kjo, ėshtė e turpshme, kjo ėshtė e tmershme!
-Po, nisma pėr heqjen e emrit tė ndritur tė Ismail Qemalit nga univerziteti i Vlorės?!
-Pse, nuk u dėnua kjo nismė e errėt, nga shkrimtari Ismail Kadare?!
- Ky shkrimtar i njohur nuk po reagon as kritikon si i ka hije, sepse, koka i ka marrė erė, duke shpresuar qė me pėrkrahjen e politikės shtetėrore “demokratike”, tė Shqipėrisė, do ta merr ēmimin “Nobel”; prandaj, jo rastėsisht, i bėhen atij pritje madhėshtore nga pushtetarėt, madje, pėrpjekja shkoi deri atje qė pa menduar se po bėhen dhe qesharakė para botės; presidenti, Topi kėrkoi qė kėtij shkrimtari me namė, t“i jepet ky ēmim!
- Mbase, marrėzirat e tilla askush nga politikanėt e botės nuk i bėnė dot...; jo ore zotėrinj; nuk jepet ēmimi “Nobel”, sipas “rendit” tė lutjeve tuaja partiake dhe klanore!...
Ismail Kadare, kurrė nuk e kritikon klasėn politike tė sotme nė trojet shqiptare dhe, as komunitetin ndėrkombėtar, pėr padrejtėsistė qė po na bėhen ne shqiptarėve, sepse, ky plak matuf, qė prej viteve 90-ta, ėshtė bėrė leckė e pėrndimit, vetėm pėr tė arritur majėn e “meritave”, letrare, pra, me marrjen e ēmimit “Nobel”.
Kėto ditė e lexova nė shtuyp njė reagim tė fortė ndaj Ismail Kadaresė, i shkruar njė poet yni nė mėrgim, i cili n“mes tjerash, thotė: “ mbase, nuk i dihet ndoshta edhe e merr ... por, nėse nuk ta ta japin , dije se perėndimi e ka kuptuar dhe vėrtetuar, se ke qenė me bindje tė thella, enverist”!...
Ndėra, unė tani do t“i thosha, Ismail Kadaresė, : “mbase, nuk i dihet...por, nėse nuk tė ta japin, dije se nuk tė ta japin se, tani ke evoluar sė prapthi, me bindje tė thella, si fashist”
-Them kėshtu, sepse, nė vendet me demokraci tė mėdha popullore, e urrjenė fashizmin e vjetėr dhe tė ri dhe e luftojnė atė, me mjetet qė ato i shohin tė arsyeshme dhe tė domosdoshme.

Daily News: -Edhe pse tė shtyrė ca nė moshė, shumica nga ju veprimtarėt e lirisė, vlerėsoni se keni vullnete rinore, a plaket “Baca”, Xhemė?

Xhemil Zeqiri: Jo, nuk plakem, sepse nuk kam kohė, as me u plakur; dhe, ne, tė gjithė atdhetarėt nuk kemi kohė pėr kėtė; -sepse, konsiderojmė qė ia kemi borxh atdheut tė punojmė dhe veprojmė sa mė gjatė dhe sa mė shumė; pėrndryshe, do t“na mallkojnė dėshmorėt , nėse amanetet e tyre nuk realizohen!

Daily News: - Nė fund tė shtoni diē pėr lexuesit dhe abonenėt e “Daily News Agency?

Xhemil Zeqiri: -Lexuesve tė Daily News, iu dėshiroj njė vit tė mbarė!
Konsideroj qė, kėrkohet nga tė gjithė qė t“ i ndjekim situatat me vėmendje, sepse, situatat nė Ballkan janė shumė tė brishta, pastaj, kriza ekonomike qė i ka mbėrthyer shtetet e perėndimit, gjatė vitit 2008 dhe kjo gjendje pritet tė eskalojė mė tej dhe viteve tė tjera; pra, viti 2009 pėr shtetet kapitaliste, do tė jetė vit i vėshtrirėsive; prandaj, duhet tė jemi mė tė bashkuar, afėr njėri- tjetrit dhe t“ķ ndihmojmė popullit, me mundėsitė qė i kemi...

Flet akademiku i shquar Rexhep Qosja

Pse duhen bashkuar Kosova e Shqipėria


Ka guxuar edhe mė parė tė flasė pėr nevojėn e bashkimit tė Kosovės me Shqipėrinė, por kėsaj radhe, ai rendit tė gjitha arsyet pse duhet tė ndodhė ky bashkim.
Ėshtė interes historik, ėshtė interes jetėsor, ėshtė interes ekonomik, ėshtė interes i pėrgjithshėm i shqiptarėve qė tė bashkohet Kosova me Shqipėrinė. Pėr shqiptarėt ėshtė shumė mė mirė qė tė jetojnė nė njė shtet mė tė madh e mė tė fortė sesa nė dy shtete mė tė dobėta, mė tė varfra. Kjo ėshtė mė e pranueshme, besoj, edhe pėr fqinjėt ballkanikė. Mė nė fund, Kosova gjithmonė, deri nė vitin 1912, i ka takuar asaj tėrėsie gjeografike dhe etnike qė ėshtė quajtur Shqipėri. Vetėm ashtu, tė bashkuar, shqiptarėt bėhen, vėrtet, tė zhvilluar, tė fortė, nė Ballkan. Vetėm ashtu ata do tė mund tė arrijnė qė tė shtojnė vlerat e tyre tė pėrgjithshme dhe tė lirohen prej tė kėqijave. Kosova do ta lironte Shqipėrinė prej tė kėqijave tipike pėr tė, e Shqipėria Kosovėn prej tė kėqijave tipike pėr Kosovėn.- ka thėnė akademik Rexhep Qosja, pėr gazetėn Shqip.
Akademiku i njohur, Rexhep Qosja, thotė se ėshtė nė interesin e pėrgjithshėm tė shqiptarėve tė bashkohet Kosova me Shqipėrinė. Madje, sipas tij, kjo ėshtė mė e pranueshme edhe pėr fqinjėt ballkanikė. "Pėr shqiptarėt ėshtė shumė mė mirė tė jetojnė nė njė shtet mė tė madh e mė tė fortė sesa nė dy shtete mė tė dobėta, mė tė varfra", thotė akademiku Qosja, gjatė njė interviste ekskluzive pėr "Shqip". Nė kėtė intervistė, ai flet pėr Kosovėn e pas 17 shkurtit, sfidat qė e presin shtetin e ri, por edhe rreziqet e jashtme e tė brendshme qė i kanosen, qėndrimin e deritanishėm tė Maqedonisė dhe Malit tė Zi, por edhe tė Rusisė, tė cilin e konsideron "tregti politike", punėn e qeverisė "Thaēi", pozicionin e hershėm e tė tanishėm tė Shqipėrisė etj.

Pas shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės shtet mė 17 shkurt, pres qė Kosova tė bėhet vėrtet shtet, tė funksionojė si shtet i pavarur. Nėse i emėrtojmė gjėrat saktė, siē janė, do ta themi se Kosova ėshtė e pavarur vetėm nga Serbia, ndėrsa vazhdon tė jetė njė lloj protektorati, por tani jo mė i Kombeve tė Bashkuara, po, kryesisht, i Bashkimit Evropian. Po, mirė, kjo e vėrtetė, tani pėr tani, nuk do tė duhej tė na e prishte qejfin posaēėrisht. Sovranitetet tradicionale tė tė vegjėlve kanė marrė fund nė botėn gjithnjė e mė tė globalizuar. Gati 7 muaj pas shpalljes sė pavarėsisė kanė filluar problemet e para: rikonfigurimi i UNMIK-ut, misioni EULEX dhe pėrplasjet e Zanierin, kėrkesat pėr negociata tė reja Beograd-Prishtinė dhe beteja e vazhdueshme diplomatike e Serbisė pėr tė bllokuar procesin e njohjes sė shtetit tė pavarur tė Kosovės.

SHQIP: Ē‘po ndodh kėshtu? Pse kaq probleme? Ishin tė pritshme reagime tė tilla. Si e parashikoni situatėn mė tej?

QOSJA: Meqenėse e njoh, besoj, ēėshtjen e Kosovės jo vetėm nga ana politike, por edhe nga ana e historisė dhe e kulturės; meqenėse e njoh, besoj, ēėshtjen e Kosovės nė raportin me Serbinė, Malin e Zi, Maqedoninė dhe Shqipėrinė, nuk do tė thosha se Kosova ka hasur nė aq shumė probleme pas shpalljes sė pavarėsisė. Nuk bėhet lehtė shteti. Dhe, Kosova nuk ėshtė shpallur lehtė shtet dhe nuk ėshtė reale tė pritet qė, vėrtet, tė bėhet lehtė shtet. Ka mė vėshtirė dhe ka mė keq. Po tė mos ishin SHBA-tė, problemet, me tė cilat do tė ballafaqohej Kosova e shpallur shtet, do tė ishin shumė herė mė tė mėdha. Dhe, tė gjitha kėto, pra, nuk duhet tė na befasojnė, kurse tė na dėshpėrojnė - kurrsesi.

SHQIP: Para 17 shkurtit, ndarja e Kosovės po konsiderohej gjithnjė e mė shumė si njė variant i mundshėm. Pėr fat tė mirė, nuk ndodhi. Por tani rreziku duket sikur ėshtė shtuar: protesta tė serbėve nė Mitrovicė, pushtime institucionesh zyrtare, zėra pėr krijimin e njė grupi serb brenda strukturave shtetėrore tė sigurisė etj. Ē‘duhet tė bėjmė pėr ta shmangur pėrgjithmonė njė rrezik tė tillė?

QOSJA: Nocioni ndarje nuk e ka mė kuptimin qė e kishte deri tani. Ėshtė bėrė nocion disi i pėrbėrė. Mund tė flitet pėr njė ndarje tė brendshme dhe njė ndarje tė jashtme. Enklavat serbe brenda Kosovės bėjnė jetė shoqėrore, politike dhe administrative pothuajse ndaras pjesės tjetėr tė Kosovės.
Mitrovica Veriore, qė nga ditėt e para pas Luftės, ėshtė e shkėputur prej Kosovės! Shtėrpca po pėrpiqet tė bėhet si Mitrovica Veriore. Ēka do tė thotė kjo? Do tė thotė se Kosova jeton e ndarė pėrbrenda. Dhe, mė tej: do tė thotė se sovraniteti i mbikėqyrur, apo mė qartė e thėnė, sovraniteti i sunduar i Kosovės tani nga Bashkimi Evropian dhe SHBA-tė nuk zbatohet plotėsisht edhe mbi enklavat serbe dhe Mitrovicėn Veriore! Sovraniteti i mbikėqyrur, i sunduar, i Kosovės nė gjithė territorin e saj do tė zbatohej po tė ishin mė tė vendosur mbikėqyrėsit e sovranitetit tė Kosovės. Sa do tė zgjasė gjendja e sotme, nuk mund ta di. E di se Serbia nuk do tė lirohet as lehtė, as shpejt prej mitologjisė mesjetare pėr Kosovėn. Nuk e di si do tė jetė raporti i forcave nė skenėn politike botėrore pas njėzet, tridhjetė a pesėdhjetė vjetėsh, por e di se historia nuk ka marrė fund, dhe e di se rendi i tanishėm botėror nuk ėshtė i pėrjetshėm, dhe e di se do tė ketė edhe rende tė tjera botėrore dhe, kam drojė, se nė ndonjėrin prej atyre rendeve tė mėvonshme botėrore, po tė ketė raport tė ndryshuar tė forcave, nė tė cilin do tė jenė tė "shpėrfillur" shqiptarėt, mund tė jemi tė detyruar tė ballafaqohemi prapė me Serbinė. Tė mos e mendojmė kėtė, domethėnė tė jetojmė sot pėr sot, domethėnė tė jetojmė pa shikim larghedhės dhe pa vizion pėr ardhmėrinė tonė.

SHQIP: Po ju pėrsėris njė pyetje qė jua pata drejtuar para shpalljes sė pavarėsisė: Ish-kryeministri i Kosovės, Bajram Rexhepi, para do kohėsh propozoi shkėmbimin e pjesės veriore tė Mitrovicės me Luginėn e Preshevės. Si ju duket ky propozim? A ėshtė apo jo njė "pazar" i arsyeshėm?

QOSJA: Siē dihet, nė ēdo tregti marrin pjesė dy a mė shumė palė. Njė "pazar" i tillė do tė ishte i arsyeshėm, i leverdishėm pėr ne, por jam i sigurt se nuk e pranon pala tjetėr, e cila mendon se do tė mbajė edhe Mitrovicėn Veriore, edhe Luginėn e Preshevės!

SHQIP: Tė flasim pak pėr fqinjėt mė tė afėrt. Serbia, ashtu siē pritej, nuk e njohu dhe nuk do ta njohė, sikurse ėshtė shprehur, pavarėsinė e Kosovės. Por nuk e kanė njohur as Maqedonia dhe Mali i Zi. Sipas jush, cilat janė arsyet?

QOSJA: Kur dėgjoj se ēka flitet nė institucionet politike e shtetėrore nė Tiranė dhe, pjesėrisht, nė Kosovė pėr politikėn e Malit tė Zi dhe tė Maqedonisė ndaj Kosovės dhe Shqipėrisė e, mandej, ndaj Serbisė dhe ishrepublikave tė tjera tė ish-Jugosllavisė, mė duket se po dėgjoj njerėz qė kanė zbritur prej Marsit, qė nuk kanė as dijen mė tė paktė pėr politikėn e deridjeshme tė Malit tė Zi e tė Maqedonisė! Po nuk janė mė shumė se tetė-nėntė vjet qė Mali i Zi dhe Maqedonia ishin kundėrshtare tė zjarrta, tė vendosura sa edhe Serbia, tė idesė sė pavarėsisė sė Kosovės. Ishin kundėrshtare tė zjarrta, tė vendosura sa edhe Serbia, tė kėrkesave tė ish-udhėheqjes kosovare pėr rikthimin e autonomisė sė vitit 1974, mandej tė kėrkesave tė lėvizjes studentore pėr republikė brenda Jugosllavisė, mandej tė kėrkesės pėr pavarėsinė e Kosovės. Do tė thoni: kanė ndėrruar? Po, do tė pėrgjigjem: e kanė ndėrruar gjuhėn. Tani edhe Mali i Zi, edhe Maqedonia flasin me gjuhė tjetėr pėr Kosovėn dhe pėr Shqipėrinė shtetėrore. Historia e re e Ballkanit dhe e Evropės, pas rėnies sė komunizmit, i ka detyruar edhe Malin e Zi, edhe Maqedoninė ta ndėrrojnė gjuhėn politike, dhe vetė politikėn; por nuk jam i sigurt se e kanė ndėrruar edhe zemrėn. Retorika ndėrrohet lehtė, kurse zemra shumė vėshtirė. Pėr kėtė arsye them: nuk duhet tė bėjmė ne trysni as mbi Malin e Zi, as mbi Maqedoninė qė ta njohin pavarėsinė e Kosovės. Nuk ėshtė kjo politikisht e menēme. Kosova e pavarur do tė jetė e pavarur edhe pa njohjen e tyre. Mirė ėshtė pėr ne tė na njohin, sepse i kemi fqinjė tė parė dhe sepse atje jetojnė bashkėkombės tanė, por le tė na njohin kur ta quajnė vetė tė arsyeshme. Mė nė fund, edhe Mali i Zi, edhe Maqedonia, edhe Greqia do ta njohin Kosovėn jo pėr shkak tė Kosovės, jo pėr shkak tė Shqipėrisė a shqiptarėve, po pėr shkak tė vetes. Kėshtu, pėr fatin tonė, i ka sjellė punėt historia e re. Dhe, ky fat nuk do tė duhej tė na bėnte shumė kėrkues ndaj fqinjėve. Tė mos e harrojmė atė tė popullit: mos u kapardis kur tė shkojnė punėt mirė dhe mos u lig kur tė shkojnė keq!

SHQIP: Po Rusia, pse vazhdon tė kėmbėngulė nė veton e saj, edhe tani qė Kosova e ka shpallur pavarėsinė dhe e kanė njohur gati 50 shtete? Shpresonit nė ndonjė ndryshim tė mundshėm pas rokadės Putin- Medvedev?

QOSJA: Rusia ėshtė shtet i madh, e shtet i fortė dhe politika e jashtme, madje, as e brendshme, e shteteve tė tilla tė mėdha e tė forta nuk ndryshon as lehtė, as shpejt. Ato bėjnė politikė tė vijave tė gjata, historike. Politikėn e ndėrrojnė lehtė e shpejt shtetet e vogla, tė cilat jeta i shtrėngon tė ndėrrojnė fytyrėn shpesh. Rusia ėshtė vėllai i madh i Serbisė dhe, siē ėshtė parė, nuk e ka harruar dhe nuk do ta harrojė vėllazėrinė. Po nuk ėshtė kjo e vetmja arsye pse Rusia nuk e njeh Kosovėn: arsye pėr kėtė janė edhe interesat e saj gjeopolitike. Arsyen e dytė, pse nuk e njeh pavarėsinė e Kosovės, Rusia e tregoi shumė shpejt nė politikėn ndaj Gjeorgjisė – nė Osetinė e Jugut e nė Abkhazi. Tani, mbasi e njohu pavarėsinė e Osetisė sė Jugut dhe tė Abkhazisė, Rusia do tė duhej ta njihte pavarėsinė e Kosovės. Nuk e bėn kėtė, ndoshta, pa qenė e sigurt se vendet perėndimore do t‘i njohin Osetinė e Jugut dhe Abkhazinė. Tregti politike.

SHQIP: A ka rreziqe qė i kanosen shtetit tė ri tė Kosovės? Nėse po, ē‘rreziqe janė dhe si mund tė shmangen?

QOSJA: Mė sipėr fola pėr rreziqet qė i vijnė dhe mund tė vazhdojnė t‘i vijnė Kosovės shtet prej Serbisė, prej Mitrovicės Veriore dhe prej enklavave serbe, nė qoftė se nuk e pranojnė bashkėjetesėn qytetare nė Kosovė. Kėto rreziqe ne mund t‘i shmangim mbi tė gjitha nė bashkėpunim me SHBA-tė dhe Bashkimin Evropian. Por, janė edhe disa rreziqe qė Kosovės mund t‘i vijnė prej vetvetes. Me rreziqet e kėtilla ne, zakonisht, nuk merremi dhe nuk dėshirojmė tė dėgjojmė tė flitet pėr to. Historia ka dėshmuar se rreziqet e brendshme pėr njė shtet shpesh mund tė jenė mė shkatėrruese se tė jashtmet. I frikėsohem shumė shtetit tė kalbur pėrbrenda: tė kalbur sidomos nė pikėpamje morale, nė pikėpamje shpirtėrore, nė pikėpamje kulturore, nė pikėpamje juridike. I frikėsohem shumė njeriut tė pa ndėrgjegje, njeriut tė papėrgjegjshėm nė pushtet. I frikėsohem shumė njeriut me mendje tė rrudhur nė pushtet. I frikėsohet shumė njeriut primitiv nė pushtet, qė nuk sheh tjetėrkėnd pos tė vetėve. I frikėsohem shumė, sidomos, mafies politike nė pushtet. Politika ėshtė kimi prishėse dhe, nė tė lehtė e shpejt prishen kur e kur edhe tė qėndrueshmit e lėre mė tė gatshmit pėr prishje. Parandalimi i prishjeve tė brendshme nuk ėshtė i lehtė, kurse shėrimi prej tyre tepėr, tepėr i kushtueshėm. Ndihmona, Zot! Si mund tė shmangen kėto rreziqe tė brendshme? Besoj se shmangen: me funksionimin e shtetit tė sė drejtės; me parandalimin e mundėsive pėr privatizimin e shtetit; me njė politikė sociale sa mė tė drejtė; me largimin prej politikės tė tė korruptuarve dhe tė atyre qė duan tė bėjnė politikė shtetėrore me farefis, me miq, me servilė, me grupe mafioze!

SHQIP: Kosova ka tashmė Presidentin, Parlamentin, Kryeministrin dhe Qeverinė, bashkė me institucionet e tjera shtetėrore. Si e vlerėsoni punėn e tyre tė deritanishme? Po situata politike mos duket si e qetė apo ėshtė, vėrtet, e tillė?

QOSJA: Institucionet shtetėrore tė Kosovės, qė kanė dalė nga zgjedhjet e fundit (e kėto ishin zgjedhje nė tė cilat fituan ata qė duhej tė fitonin: ēlirimtarėt e Kosovės) siē po shihet i kanė filluar disa nisma qė kanė ngjallur shpresa te qytetarėt. Kanė filluar tė veprojnė kundėr disa tė kėqijave qė kanė lėshuar rrėnjė tė thella nė politikėn, nė ekonominė, nė administratėn tonė: e kanė filluar betejėn kundėr krimit tė organizuar, korrupsionit, hajnisė, plaēkitjes. Kanė filluar tė mendojnė pėr trajtim tjetėr, mė normal tė arsimit, shėndetėsisė, e mund tė presim tė fillojnė tė mendojnė pėr trajtim mė normal, ndryshe, edhe tė shkencės dhe tė kulturės. Por, a do tė kenė mjaft kondicion? A do ta ēojnė deri nė fund betejėn kundėr kėtyre tė kėqijave - e kjo ėshtė ēėshtje tjetėr. Do tė shihet. E, pėr Kosovėn dhe pėr ta ėshtė tepėr e rėndėsishme ta ēojnė deri nė fund kėtė betejė, t‘i ēojnė atje ku e kanė vendin tė korruptuarit, hajnat, shpėrdoruesit e detyrės. Ėshtė e rėndėsishme qė ekonominė, kulturėn, shkencėn, arsimin ta ēlirojnė prej disa grupeve mafioze, qė veprojnė si dorė e zgjatur e disa zyrtarėve dhe disa drejtuesve nė institucione tė larta tė ekonomisė tė shkencės, tė arsimit e tė kulturės. Ėshtė e rėndėsishme ta privojnė pushtetarin dhe, nė pėrgjithėsi, nomenklaturėn politike dhe shtetėrore prej privilegjeve, qė ia ka krijuar ajo vetes gjatė tetė viteve tė shkuara. Ėshtė e rėndėsishme qė Qeveria, Kuvendi, t‘i kenė duart e pastra dhe duarpastėr tė dalin para popullit dhe para tė huajve. A do tė ngjajė kjo – do tė shohim. Uroj tė mos kemi nevojė tė mendojmė, tė flasim e tė shkruajmė pėr kėta tė sotmit, si pėr ata qė i bėnė shpurat e veta nga pesėdhjetė metra tė gjata, qė deshėn ta bėjnė Kosovėn me Shtėpi tė bardhė, si ajo e Titos nė Beograd, qė deshėn ta bėjnė Kosovėn me Ditėn e Presidentit, siē ishte Dita e stafetės sė Titos, si ata qė deshėn funksionarėve t‘u bėjnė pallatin e punės, tė pushimeve e tė luksit nė Gėrmi, si ata qė me mjetet publike tė Kosovės bėnė shtėpi pėr vete qė, mandej, me para publike e zgjeruan edhe mė, si ata qė duke shpėrdorur detyrėn u bėnė shpejt e lehtė pasanikė tė mėdhenj nė kushtet e Kosovės sė varfėr. Nė politikė, si edhe nė ēdo punė tjetėr, ėshtė e rėndėsishme si e fillon; por edhe mė e rėndėsishme ėshtė si e vazhdon dhe e pėrfundon punėn. Do tė shohim si do ta vazhdojnė kėta qė e filluan mirė. I sigurt nuk jam plotėsisht nė pastėrtinė e vazhdimit tė tyre.

SHQIP: Cila ėshtė e ardhmja e shtetit tė Kosovės nė raport jo vetėm me Shqipėrinė, por edhe me Maqedoninė, Serbinė apo dhe Malin e Zi, duke pasur parasysh se nė kėto vende jetojnė shumė shqiptarė?

QOSJA: Marrėdhėniet e Kosovės dhe tė Shqipėrisė, tė Shqipėrisė dhe Kosovės, janė njė ēėshtje e veēantė. Ēfarė do tė jenė marrėdhėniet midis tyre, ēfarė cilėsie dhe ēfarė qėllimi historik do tė kenė ato marrėdhėnie duhet tė mendojnė bashkė klasa e tyre politike dhe intelektuale - tė mendojnė dhe tė vendosin nė pajtim me vullnetin e popullit tė tyre. Marrėdhėniet e Kosovės me Maqedoninė, me Malin e Zi dhe me Serbinė nuk varen vetėm prej Kosovės po dhe prej Maqedonisė, Malit tė Zi dhe Serbisė, si dhe prej shqiptarėve qė jetojnė nė kėto shtete. Koha e ardhshme mund tė sjellė shikime tė reja, qėllime tė reja dhe marrėdhėnie tė reja nė Ballkan. Mund tė mendohet se ndryshimet gjeopolitike nė Ballkan nuk kanė marrė fund; rikonstruktimi i hapėsirės ballkanike, duket, mund tė vazhdojė ende.

SHQIP: A na duhet njė platformė e veprimit ndėrshqiptar dhe e integrimit tė faktorit shqiptar nė Ballkan?

QOSJA: Nuk ka dyshim se rrethanat ndėrkombėtare nė fund tė shekullit XX dhe, tani, nė fillim tė shekullit XXI e kanė favorizuar dhe vazhdojnė ta favorizojnė faktorin shqiptar. Kjo kohė i ka sjellė popullit shqiptar mundėsi qė nuk i ka pasur prej shekullit XV e kėndej. Do t‘i shfrytėzojnė shqiptarėt kėto mundėsi pėr t‘u konsoliduar si komb, pėr t‘u zhvilluar, pėr tė pėrparuar, pėr t‘u rritur nė pikėpamje politike, ekonomike, kulturore dhe qytetėruese - pėr t‘u bėrė njė komb, vėrtet, modern, varet shumė, shumė prej tyre. Kemi njerėz mendjeshkurtėr qė faktorin shqiptar, dhe Kombin shqiptar, duan ta fragmentarizojnė, por kemi edhe njerėz me shikime tė tjera, historike. Pa politikė tė integrimit tė faktorit shqiptar kėto mundėsi nuk do tė shfrytėzohen. Ėshtė e vėrtetė se nė Kosovė, mė hapur se nė Shqipėrinė shtetėrore, po rritet grupi i separatistėve, qė synon t‘i largojė sa mė shumė shqiptarėt e Kosovės me ata tė Shqipėrisė. Nė disa fakultete, nė Akademinė e Shkencave e tė Arteve tė Kosovės e nė disa institucione kulturore veprojnė disa vetje qė e kanė gjetur edhe realizimin intelektual, edhe leverdinė nė atė separatizėm brenda kombit shqiptar. Ē‘ėshtė e vėrteta, kėtė ideologji tė tyre paramoderne, prapakthyese, e nxisin disa qarqe tė jashtme dhe, duket, ndonjė ambasadė nė Prishtinė. Mund tė jetė se edhe institucionet shtetėrore tė Kosovės pėrjetojnė trysni pėr t‘i ndarė edhe kombėtarisht Kosovėn e Shqipėrinė!

SHQIP: Nuk keni hezituar tė shpreheni mbi bashkimin e shqiptarėve, e mė konkretisht tė Kosovės me Shqipėrinė. Po ju citoj: "Do tė ndodhė njė ditė, sado qė po shtohet numri i feudalėve dhe i bujkrobėrve tė tyre, qė e kundėrshtojnė deri nė vetėmohim njė ide tė tillė". I qėndroni ende kėtij mendimi dhe pse? Mė mirė dy shtete shqiptare nė rajon apo njė dhe mė i madh e mė i fortė?

QOSJA: Si tė mos e kem edhe mė tej, gjithnjė, kėtė mendim. Ėshtė interes historik, ėshtė interes jetėsor, ėshtė interes ekonomik, ėshtė interes i pėrgjithshėm i shqiptarėve qė tė bashkohet Kosova me Shqipėrinė. Pėr shqiptarėt ėshtė shumė mė mirė qė tė jetojnė nė njė shtet mė tė madh e mė tė fortė sesa nė dy shtete mė tė dobėta, mė tė varfra. Kjo ėshtė mė e pranueshme, besoj, edhe pėr fqinjėt ballkanikė. Mė nė fund, Kosova gjithmonė, deri nė vitin 1912, i ka takuar asaj tėrėsie gjeografike dhe etnike qė ėshtė quajtur Shqipėri. Vetėm ashtu, tė bashkuar, shqiptarėt bėhen, vėrtet, tė zhvilluar, tė fortė, nė Ballkan. Vetėm ashtu ata do tė mund tė arrijnė qė tė shtojnė vlerat e tyre tė pėrgjithshme dhe tė lirohen prej tė kėqijave. Kosova do ta lironte Shqipėrinė prej tė kėqijave tipike pėr tė, e Shqipėria Kosovėn prej tė kėqijave tipike pėr Kosovėn.

SHQIP: Normalisht, Plani i Ahtisarit u konsiderua dhe, siē po duket, konsiderohet ende i mirė. Por seē kanė filluar tė dalin ca probleme tė vogla. A mund tė kishim njė mė tė mirė se ai?

QOSJA: Lėvizja Vetėvendosja i ka bėrė njė pėrimtim tė bindshėm dhe nė pjesėn mė tė madhe tė pikave plotėsisht tė drejtė atij Plani. Ai ėshtė Plan qė e lejon federalizmin apo, madje, konfederalizimin e Kosovės. E federalizimi a konfederalizimi i Kosovės nuk do parė si ai i Zvicrės. Ky i Kosovės ėshtė plot me rreziqe pėr nesėr. Kjo domethėnė se mund tė kishim njė plan mė tė mirė se ai. Po, siē dihet, Ahtisari nuk e kishte lehtė: prej tij pritej tė bėnte njė Plan qė do t‘i bėnte qejfin krejt botės dhe babait! Sigurisht, pėr interesa dhe arsye tė ndryshme, ka spikatur roli i SHBA dhe i Evropės nė pėrkrahje tė pavarėsisė.

SHQIP: Analistė tė shumtė po vėrejnė njė tėrheqje disi tė pashprehur tė Shteteve tė Bashkuara dhe angazhim paksa tė dukshėm tė institucioneve evropiane. Pse ky ndryshim rolesh?

QOSJA: Kosova ėshtė nė Evropė dhe njė ditė, tė shpresojmė jo shumė vonė, do tė pranohet nė Evropėn e Bashkuar. Tani mbasi nė pjesėn mė tė madhe ėshtė kryer puna, ėshtė kryer nė radhė tė parė nė sajė tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, ato - SHBA-tė mund t‘i lėnė mė shumė mbikėqyrje, e kjo mbikėqyrje do tė thotė sovranitet, Evropės nė Kosovė. Por faktori amerikan, politika amerikane, mbetet kėtu edhe nėse zvogėlohet prania e amerikanėve nė Kosovė. Nuk i mendoj mirė punėt e Ballkanit pa Shtetet e Bashkuara tė Amerikės.

Meidani dhe Godo, jashtėzakonisht parimorė

Shqipėria ka pasur njė rol jo fort tė ekspozuar ndaj ēėshtjes sė Kosovės. E ka mbėshtetur fort, por duke dashur tė mos krijojė probleme, ka mbajtur qėndrim tė moderuar. I pyetur se si i duket pozicionimi i Shqipėrisė pėrballė Kosovės dhe ē‘mbetet pėr t‘u pėrmirėsuar midis nesh, akademiku Qosja pėrgjigjet: Ēka ka mė tė vetėkuptueshme se populli shqiptar nė Shqipėri ta dėshirojė dhe ta mbėshtesė pavarėsinė e Kosovės. Dhe, kjo ėshtė politikisht dhe moralisht e arsyeshme, e natyrshme, e domosdoshme. Ashtu e ka pėrkrahur lirinė e vėllezėrve tė vet. Dhe, ashtu pėrkrahet njė zgjidhje politike kombėtare nė Ballkan, me tė cilėt pėrmbushen interesa jetėsore, historike, tė pėrshtatshme dhe tė ardhshme tė popullit shqiptar nė Kosovė, tė popullit shqiptar nė Shqipėri dhe tė popullit shqiptar nė Maqedoni, nė Mal tė Zi e nė diasporė. Pėrkrahja e Shqipėrisė ndaj Kosovės dhe pavarėsisė sė saj ėshtė shprehur fuqishėm, sidomos nė prag tė Luftės dhe, mandej, gjatė Luftės. Pa Shqipėrinė nuk do tė mund tė bėhej lufta ēlirimtare nė Kosovė, pa dyshim, dhe pa Shqipėrinė nuk do tė mund tė mbahej UĒK-ja. Tė gjitha kėto qė thashė nuk duan tė thonė, ndėrkaq, se forcat politike, nė Shqipėri, tė rreshtuara njėra kundėr tjetrės nė luftėn politike pėr pushtet, nuk kanė treguar dobėsi, mė tė vogla a mė tė mėdha nė qėndrimet ndaj Kosovės, tė cilat nė shkencėn historike do tė shpjegohen nė tė ardhmen. E di, personalisht, se ish-kryetari i Shqipėrisė, Rexhep Meidani, kryetar i Shqipėrisė nė ēastet vendimtare pėr luftėn nė Kosovė dhe pėr pavarėsinė e Kosovės, dhe kryetari i Kėshillit pėr Politikė tė Jashtme tė Kuvendit tė Shqipėrisė, Sabri Godo, ishin jashtėzakonisht parimorė dhe tė palėkundshėm, tė pakompromis nė pėrkrahjen politike, diplomatike dhe tjetėr tė Kosovės e tė luftės sė saj. Dhe, e di, personalisht se ish-kryetari i Shqipėrisė, Sali Berisha, ka bėrė shumė varavinga nė politikėn e tij ndaj Kosovės dhe lėvizjes kombėtare nė Kosovė dhe kėto varavinga tė tij, pėr tė cilat kam shkruar (nė librin Fjalor demokratik) kushtėzoheshin prej luftės sė tij pėr pushtet nė Shqipėri.

Midis pavarėsisė e pushtetit, Berisha zgjodhi rrugėn e dytė

Jo njėherė ai e ka varrosur idenė e pavarėsisė sė Kosovės, i bindur se ashtu po pėrkrahej e lavdėrohej prej disa faktorėsh ndėrkombėtarė. E kam tė ruajtur deklaratėn e Lordit Kerington, nė tė cilėn ai theksonte: Shqipėria ka kryetarin qė ėshtė kundėr kėrkesave pėr pavarėsi tė Kosovės, sepse ato kėrkesa nuk i pėrkrahin as faktorėt ndėrkombėtarė! Kush nuk e di sot se ky ish-kryetar i Shqipėrisė e furnizonte Serbinė e Millosheviēit me naftė kur OKB-ja e kishte vėnė nė bllokadė dhe kush s‘e di se ai ishte kundėr Konferencės sė Rambujesė. Dhe kundėr bombardimeve! E tė mos flas tani pėr disa veprime tė tij nėntokėsore, pėr tė cilat ėshtė marrė vesh tani vonė. Unė, natyrisht, nuk e them se ai ishte deri nė fund kundėr pavarėsisė sė Kosovės, por them se midis pavarėsisė sė Kosovės dhe pushtetit tė tij nė Shqipėri, ai zgjidhte tė dytėn! Me pyesni se ēfarė mė duket pozicionimi i Shqipėrisė pėrballė Kosovės sot? Eshtė pozicionim, kryesisht, i dėshiruar. Po tė mos harrojmė: edhe sot, si deri sot, pozicionimi i Shqipėrisė shtetėrore ndaj Kosovės varet nga politika amerikane dhe evropiane ndaj Kosovės. Ēfarė ka pėr tė pėrmirėsuar midis nesh? Shumė. Shumė. Shqipėria dhe Kosova nuk e kanė pėrcaktuar ende nė asnjė pikė politikėn e ndėrsjellė ndaj ardhmėrisė sė tyre. Po, kjo ėshtė njė temė e madhe, pėr tė cilėn duhen organizuar debate nė media dhe tubime shkencore.
QOSJA: Berisha, tirani nė 99 mėnyra

SHQIP: Profesor, kur e keni vizituar pėr herė tė fundit Shqipėrinė? Dhe, ē‘ndryshime keni vėnė re?

QOSJA: Nė Shqipėri, pėr herė tė parė, isha nė janar tė vitit 1970 e pėr herė tė fundit para mė tepėr se tre vjetėsh. Kur isha, para mė tepėr se tre vjetėsh, kam parė shumė ndryshime. Nė tė vėrtetė edhe Shqipėria, edhe Kosova, edhe shqiptarėt kudo nė Ballkan vetėm tani po urbanizohen si duhet e sa duhet. Nė Shqipėri (si edhe nė Kosovė) po ndodh njė ndėrtimtari e madhe dhe e shpejtė, me vlera tė dukshme dhe me dobėsi tė dukshme arkitekturore, artistike. Po zhvillohen qendrat e qyteteve e po harrohen anėt; po zhvillohet qendra e Shqipėrisė e po harrohen anėt. Kam lindur e jam rritur jo shumė larg Vermoshit dhe miqtė e atjeshėm mė thonė se Vermoshi ka mbetur ai qė ishte nė vitin 1945. As komunizmi, as demokracia nuk u lodhėn pėr tė - aspak. Kėshtu po zhvillohet e gjithė Shqipėria: me dallime tepėr tė mėdha. Kemi qendrat e qyteteve, po thuhet, gjithnjė e mė evropiane dhe kemi anėt, disa dhjeta metra larg qendrave - mė keq se ballkanike, si pėrpara. Kemi disa mijėra politikanė e tajkunė, qė janė bėrė milionerė, dhe kemi disa miliona tė varfėr ose shumė, shumė tė varfėr. Kemi disa mijėra me nga disa punė dhe kemi qindra e qindra mijėra tė lėnė nė mėshirė tė Zotit - pa punė! Domethėnė: Shqipėria (dhe Kosova) zhvillohen pa aspak drejtėsi sociale!

SHQIP: Si dhe sa i ndiqni zhvillimet aktuale politike, ekonomike dhe shoqėrore nė Shqipėri? Cili ėshtė mendimi juaj pėr to?

QOSJA: I ndjek aq sa mė bėjnė tė mundshme televizionet shqiptare dhe interneti. I pėrcjell nė vazhdimėsi. Jam natyrisht i gėzuar pse zhvillime tė dėshiruara ndodhin dhe i dėshpėruar pse ato zhvillime aq shpesh shoqėrohen nga jo pak tė kėqija.

SHQIP: Keni qenė shpesh kritik me mėnyrėn e drejtimit tė shtetit shqiptar pas viteve ‘90. Jeni shprehur se "monizmi totalitar ėshtė zėvendėsuar nga pluralizmi i totalitarizmave". Pse? Ēfarė ka ēaluar nė drejtimin e shtetit?

QOSJA: Nė krye tė punėve politike dhe shtetėrore tė Shqipėrisė, sipas bindjes sime, me disa pėrjashtime, janė gjetur njerėz, tė cilėt, nė thelb, i kanė sjellė dėm Shqipėrisė. Jam i bindur se vlerėsimi i rolit tė tyre nė njė tė ardhme, tė liruar prej pasioneve tė sotme partiake dhe prej instant-analistėve tė sotėm, do tė jetė katastrofal. Shqipėria vazhdon tė jetė nga ato shtetet qė politikologėt e quajnė shtet i privatizuar. Instant-analistėt, qė e arsyetojnė ēdo nomenklaturė politike, sė cilės ia kanė shitur shpirtin, thonė: po, Shqipėria ėshtė zhvilluar shumė gjatė kėtyre viteve. Po, ėshtė zhvilluar! Ai ėshtė zhvillim i natyrshėm, i domosdoshėm, si bari qė gjelbėron nė pranverė, si tė mbjellat qė piqen nė verė. Por, tė bėjmė pyetjen: ku do tė ishte sot Shqipėria pa patologjinė e tyre politike dhe qeverisėse? Shumė mė pėrpara. Ndoshta nė BE.

SHQIP: Nė kėndvėshtrimin tuaj, me ē‘notė do ta vlerėsonit shkallėn e demokracisė nė Shqipėri? A ka ndonjė ngjashmėri edhe nė Kosovė kjo mėnyrė e tė drejtuarit tė shtetit nė Shqipėri?

QOSJA: Shqipėria ėshtė demokratike vetėm nga jashtė. Ka shumė parti, ka shumė media dhe ka zgjedhje, formalisht, tė lira. Brendėsia e saj politike e shtetėrore, thelbi i saj, as pėrafėrsisht nuk ėshtė demokratike. Nė qoftė se demokracia, megjithatė, ėshtė marrėdhėnie, dhe ligj, zbatim ligji, nė qoftė se demokracia pashmangshėm e nėnkupton funksionimin e shtetit tė sė drejtės, Shqipėria as pėrfaqėrisht nuk mund tė quhet shtet demokratik. Nė brendėsinė e vet, nė thelbin e vet, nė pėrbėrjen e vet tė brendshme, ajo ėshtė shtet brutal, shumė brutal, shtet me shumė dhunė, shumė shpėrdorime, shumė cenime tė Kushtetutės e tė ligjeve dhe shtet me frikė. Nuk po paraqes tani kėtu njė varg tė dhėnash mbi sjelljet e qeverisė dhe nė qeveri, mbi sjelljet e Kuvendit dhe nė Kuvend, mbi sjelljet e partive dhe nė parti, qė e dėshmojnė kėtė brutalitet kundėrdemokratik. Po e paraqes vetėm njė tė dhėnė. Diku nga fundi i janarit tė kėtij viti, pohimit tė njė deputeti se njė familjar i Kryeministrit tė Shqipėrisė mund tė jetė pronar i njė kazinoje, Kryeministri do t‘i pėrgjigjet sa vijon: "Do ta mėsosh mirė si ta qepėsh gojėn, mor rrugaē. Do ta heq imunitetin mor horr, mbaje mend do tė ēoj nė gjykatė! "Dhe mė tej: "Tė jesh i bindur ti se ta bėj fytyrėn si kėpuca, po tė lakoj emrat e familjarėve tė tu. S‘tė thotė kush ty kėtu se nė ‘iks‘ bordello janė kapur njerėzit e tu, qė nė filan bordello janė kapur ato kuplarat e tua. S‘tė thotė dot njeri kėtė, as pėr lidhjet e tua me kuplarat. Do dalėsh nga Parlamenti sa herė tė shpifėsh, se ti je budalla, ke edukatė kanalesh or horr, or njeri kuplarash!". Dhe, mė tej: "Kur tė pėrmendėsh Sherefedinin tė lash gojėn, sepse emrin e tij nuk mund ta ndotėsh as ti dhe as ata qė shkruajnė kėto shpifje, qė si moldave goditen me nallane nėpėr pub-e!!!".

SHQIP: Gjashtė muaj mė vonė, i njėjti Kryeministėr, tė njėjtit deputet, nė tė njėjtin Kuvend i drejtohet kėshtu: "Jot motėr dhe jot shoqe ēfarė do bėhet?... Jot motėr, ēfarė do bėhet?... Ē‘do bėhet, fundėrrinė, jot motėr?... Prostitutė motelesh do bėhet?..".

QOSJA: Tė njėjtėn ditė, nė tė vėrtetė tė njėjtėn natė, nė tė njėjtin Kuvend, Kryetarja e kėtij Kuvendi, ēohet nė ndihmė tė Kryeministrit, prej tė cilit e ka mėsuar dhunėn politike dhe gjuhėn politike dhe thotė: "Nė fakt, ky e meriton me e kap pėr zhelesh, e jashtė!... Nxirreni jashtė atė zotėrinė, nxirreni jashtė! Zotėri kape jashtė e nxirre! Vagabond! Ik andej! Ik! Del jashtė! Edhe nuk hyn mė..." ! Tani ju pyes: nė cilin Kuvend, tė cilit shtet, nė kėtė planet, mund tė dėgjohet diēka e kėtillė? Jam i bindur, askund. As nė Evropė, as nė Azi, as nė Afrikė. Pėr shtatė shekuj demokraci nė Angli, konflikti mė i ashpėr nė Kuvendin britanik konsiderohet ky: njė deputet, me nofkėn Shtylla, i thotė deputetit tjetėr (nuk e di sigurt nėse atėherė ishte Kryeministėr) Uinston Ēėrēill, mbasi ky e kalon kohėn prej tre minutash pėr diskutim: "Le tė shkojė nė vend bulldogu!". Ēėrēilli do t‘i pėrgjigjet gjakftohtė: "Po zotėri, unė po e ndėrpres fjalėn dhe po shkoj, por ju duhet ta dini ēka bėn bulldogu kur shkon te shtylla"! Natyrisht, ne nuk mund tė kėrkojmė prej Kryeministrit tonė, as prej Kryetares sė Kuvendit tonė, tė kenė as mendjen e Ēėrēillit, as kulturėn e Ēėrēillit, as mentalitetin e tij a tė deputetėve tė tjerė britanikė. Por, ne mund tė kėrkojmė dhe duhet tė kėrkojmė prej Kryeministrit dhe Kryetares sė Kuvendit tė mos ndotin ashtu Kuvendin e Shqipėrisė, tė mos fyejnė ashtu Shqipėrinė e shqiptarėt. Tė mos ushtrojnė aso dhune dhe tė mos i bėjnė aso kėrcėnimesh njė qytetari tė Shqipėrisė. Kryetari, Kryeministri, kryetari a Kryetarja e Kuvendit kudo nė botė zgjidhen, pėrpos tė tjerash, edhe pėr arsye se janė dėshmuar si tolerantė, tė pėrgatitur tė durojnė mospajtime, kritika, ironi, cinizėm nė fjalėt e opozitės apo tė qytetarėve.

Atje, nė atė vend, ku ėshtė e mundshme qė Kryeministri dhe Kryetari i Kuvendit tė flasin me aso gjuhe nė Kuvend; atje, nė atė vend, ku Kryeministri dhe kryetari i Kuvendit i kėrcėnohen ashtu deputetit, atje, nė atė vend, nuk ka demokraci. Jo dhe jo. Atje, nė atė vend, tė drejtat njerėzore, liritė qytetare, nėpėrkėmbėn, shkelen gjithsesi dhe me gjithēka! Atje, nė atė vend, ku ashtu egėr, brutalisht, fyhet njė deputet, familja e tij, njė qytetar, familja e tij, atje, nė atė vend, nėpėrkėmben, shkelen, pėrbuzen tė gjitha tė drejtat, liritė, tė gjitha vlerat njerėzore.

Merreni me mend: po tė ishte konteksti politik i Shqipėrisė, konteksti evropian dhe botėror i Shqipėrisė sė sotme, "demokratike", ai qė ishte i Shqipėrisė komuniste, ēka do tė bėnin Kryeministri dhe Kryetarja e Kuvendit tė tij! Mendoni se dhuna e tyre mbi qytetarėt do tė ishte mė e paktė se nė kohėn e komunizmit? Jo. Do tė ishte edhe mė brutale. Enver Hoxha ishte diktator, por mė i kulturuar se kėta "demokratė". Kryeministri i Shqipėrisė sot ushtron tirani nė 99 mėnyra. Sa kolegė nga Tirana mė kanė thėnė: qytetarėt shqiptarė janė tė frikėsuar shumė. Berisha i qet prej pune pėr asgjė, ua qet prej punės djalin, vajzėn, nusen, dhėndrin, nipin, mbesėn. Ai tė shkelė me njerėzit e tij!

Ju mė pyesni nėse ka ngjashmėri midis kėsaj mėnyre tė qeverisjes nė Shqipėrinė shtetėrore me qeverisjen nė Kosovė. Edhe nė Kosovė, nė qeverisje, ka padrejtėsi, e shantazhe e tė kėqija tė tjera tė ndryshme, por asi brutaliteti, aso dhune, nuk ka. Fyerjet e tilla familjare nė Kosovė do tė pėrfundonin me viktima. Kam dėgjuar njerėz tė politikės nė Kosovė duke thėnė: "Ēfarė njeriu ėshtė ai Balla qė duron aso fyerjesh tė familjes para syve tė krejt Shqipėrisė?! Nė Evropė, me shekuj, pėr fyerjen mė tė vogėl nderi ėshtė mbrojtur nė dyluftim, kurse sot mbrohet me ligje, e nė Shqipėri sot - nė asnjė mėnyrė"!

SHQIP: Duket se jeni pesimist pėr faktin se ende nuk kemi arritur tė ndėrtojmė njė shoqėri qytetare. Ēfarė na mungon pėr ta pėrmbushur kėtė detyrė? I kujt ėshtė faji: i klasės politike qė na ka drejtuar apo qė na drejton tani, apo i yni, i popullit?

QOSJA: Fakti se Kryeministri dhe Kryetarja e Kuvendit mund ta pėrbaltin njė qytetar nė Kuvend, para syve tė krejt popullit, pa pėsuar kurrfarė pasojash ligjore, kushtetutare, flet shumė edhe pėr opinionin, edhe pėr ne - tė gjithėve. E tillė ėshtė gjendja jonė shpirtėrore dhe morale! Nė Evropė, pas njė paraqitjeje tė tillė edhe Kryeministri, edhe Kryetarja e Kuvendit do tė detyroheshin prej opinionit tė largohen nga qeveria dhe Kuvendi - them pėrgjithmonė. Nuk janė parlamentet e shteteve hane, ku mund tė flitet gjithēka, tė pėrdoren gjithfarė fjalėsh, tė fyhet e dhunohet tjetri. Qeveria dhe Kuvendi janė institucione ku pėrfaqėsohet jo vetėm politika e popullit, por edhe nderi e dinjiteti i tij. E Kryeministri i Shqipėrisė nė vazhdimėsi po e bėn Kuvendin e Shqipėrisė institucion-shembull tė shoqėrisė pa etikė. Nė njė shtet me qytetari tė vėrtetė dhe me intelektualė tė vėrtetė, me intelektualė tė vėrtetė e jo koniunkturistė qė fėrkojnė duart para dhunėtarėve politikė, skandale tė tilla tiranike s‘mund tė ndodhin.

SHQIP: Kjo do tė thotė rrugė e gjatė pėr tė hyrė nė BE apo jo?

QOSJA: Mund tė jetė e gjatė dhe mund tė mos jetė shumė e gjatė rruga jonė pėr tė hyrė nė Evropė. Evropa ėshtė shumė praktike. Dhe ėshtė Zonjė e Madhe. Nuk ka qenė kurrė pa shėrbėtorė kjo Zonjė. Ēka mendojmė ne? Se Evropa do tė na veshė me mėndafshet e brokatet e saj dhe do tė na stolisė me margaritarėt dhe diamantet e saj? Jo. Jo. Ne, me disa nga ballkanasit e tjerė, do tė jemi shėrbėtorėt e Zonjės, tė heshtur e tė pėrulshėm. Se ashtu e meritojmė. Ashtu, thonė shkodranėt, i meriton mushka drutė. A mund t‘i trajtojė Evropa mė dinjitetshėm ata, tė cilėt lejojnė qė Kryeministri dhe Kryeparlamentarja ta bėjnė ēka po e bėjnė Kuvendin e popullit? Jo.

SHQIP: Profesor, korrupsioni dhe krimi i organizuar konsiderohen nga pengesat kryesore qė e mbajnė Shqipėrinė larg Unionit Evropian. Sa kanė nė dorė qytetarėt dhe sa qeveria pėr t‘ia pastruar sadopak kėto njolla?

QOSJA: Nuk janė korrupsioni dhe krimi i organizuar vetėm njolla: ato janė e keqe e madhe e shoqėrisė. Ato janė dėshmi pėr shpėrdorimin e egėr tė demokracisė dhe ato janė pengesė e madhe pėr zhvillimin e demokracisė. Qytetarėt kanė shumė nė dorė pėr tė mėnjanuar tė korruptuarit prej politikės. Populli ėshtė i vetmi sovran dhe ky sovran, po doli i vendosur nė rrugė me emrat e tė korruptuarve nė gojė, ata do tė fluturojnė menjėherė prej kabineteve tė tyre dhe prej politikės. E qeveria? Edhe qeveria mund tė bėjė sa populli pėr parandalimin e korrupsionit dhe mėnjanimin e tė korruptuarve. Po, si? Si, nėse edhe vetė ėshtė deri nė fyt e korruptuar. Sorra sorrės nuk ia nxjerr sytė. Ėshtė Kushtetuta. Janė ligjet. Zgjidhet prokurori qė do tė merret vetėm me luftėn kundėr korrupsionit. Krijohet organi qė hulumton konfliktin e interesave i pėrbėrė prej njerėzish tė institucioneve shtetėrore, tė organizatave tė pavarura, tė shkencės e tė kulturės.

Dhe, ashtu hapet fronti kundėr korrupsionit e krimit tė organizuar. Me rekomandimet e kėtij organi hetohet pasuria e tė pasuruarve pėr shtatė-tetė a dhjetė-pesėmbėdhjetė vjet. Milionerėve tė pasuruar me korrupsion u merret, u nacionalizohet, pasuria. Dhe, u krye puna. A do tė ketė mė tė tillė qė do tė vazhdojnė tė vjedhin kur e dinė se pasuria e krijuar me hajni do t‘u merret dhe ata do tė pėrfundojnė nė burg?! Jo. E ka tė pamundur ta zbatojė kėtė procedurė qeveria! Pse? Sepse sė pari, do tė duhej tė pajtohej me hetimin e pasurisė sė anėtarėve tė vet tė tė gjitha qeverive qė 17-18 vjet. Dhe, tė politikanėve tė tjerė tė pasuruar turr. Dhe, ky hetim i pasurisė sė tyre do tė sillte nacionalizimin e pasurisė dhe burgosjen e kush e di sa vetave. E, kėtė nuk e bėjnė. Pse tė vetėvriten!? Kėtė nuk e bėn Qeveria. Pse tė bėjė vetėvrasje politike e morale!? Evropa e ka tė vėshtirė tė pranojė nė familjen e vet vende qė kryesojnė nė listat e shteteve mė tė korruptuara tė planetit.

SHQIP: Duket sikur Evropa po luan rolin e njerkės me Shqipėrinė. P.sh., Bullgaria nuk ėshtė se e zgjidhi problemin e korrupsionit apo tė krimit tė organizuar qė u pranua nė BE. Sa tė vėrtetė ka nė kėtė konstatim?

QOSJA: Pse Bullgaria aq lehtė u pranua nė BE? Sė pari, shteti bullgar kur u pranua nė BE as pėrafėrsisht nuk ishte aq rėndė i sėmurė sa shteti shqiptar - as nga sėmundja e korrupsionit. Dhe, e dyta, Bullgaria ėshtė shumė afėr Rusisė, ėshtė nė pozitė shumė mė strategjike se Shqipėria dhe duhej tė ishte nė Bashkimin Evropian sa mė parė edhe pėr kėtė arsye. E pėrsėris: Evropa e menēur ėshtė shumė praktike.

SHQIP: T‘i kthehemi politikės nė Shqipėri. Qė prej mė shumė se njė viti kemi njė President tjetėr, zotin Bamir Topi, i cili, pėrkundėr disa parashikimeve, ka mundur t‘u qėndrojė fort presioneve politike tė ardhura nė tė shumtėn e rasteve nga partia qė e zgjodhi. Si e vlerėsoni punėn e tij tė deritanishme?

QOSJA: E kam thėnė edhe herė tjetėr dhe, tani, po e pėrsėris se kryetarin e tanishėm tė Shqipėrisė, Bamir Topin, prej se ishte nėnkryetar nė Partinė Demokratike e kam shikuar me njė mirėkuptim dhe, madje, simpati. Bamir Topi dhe Besnik Mustafai, me maturinė e tyre mė dukeshin pėrjashtime tė dėshiruara e tė ēmuara nė Kryesinė e kėsaj partie. Paraqitja e tij nė Kosovė, ndėrkaq, mė ka dėshpėruar. Kam parė se ndikohet lehtė, se nė sjelljen e tij mund tė lėnė gjurmė lehtė demagogėt e ndryshėm tė partishėm. Nuk e them se u qėndron fort trysnive tė ardhura prej Kryeministrit dhe sejmenėve tė tij. Ėshtė pėrpjekur t‘u qėndrojė, por jo deri nė fund, dhe, madje, jo aq sa i jep tė drejtė Kushtetuta. Po tė ishte kryetari i Shqipėrisė, Bamir Topi, parimor e i vendosur sa i bėn tė mundshme Kushtetuta, po tė ishte i fortė sa do tė duhej tė ishte i fortė kryetari i shtetit, po tė ishte i vendosur ta shikojė plotėsisht i liruar prej pėrkatėsisė partiake njėmendėsinė shqiptare, interesin e gjithė qytetarėve tė Shqipėrisė, Kryeministri nuk do tė mund tė luante vallen qė po e luan: vallen e shkeljes sė ligjeve, shkeljes sė Kushtetutės, nėpėrkėmbjes sė Kuvendit, fyerjeve tė hatashme tė Akademisė dhe tė anėtarėve tė saj. E tė tjera. E tė tjera.

SHQIP: E kritikoni shpesh Berishėn, edhe kur ishte President, edhe kur ishte nė opozitė, dhe tani si Kryeministėr. Njė pyetje mė e shkoqur: jeni takuar ndonjėherė me tė? Ē‘marrėdhėnie keni pasur dhe keni tani me tė? Nėse keni pasur raporte tė mira, pse u keqėsuan ato?

QOSJA: Me Kryeministrin e tanishėm tė Shqipėrisė, Sali Berisha, nuk kam pasur kurrė marrėdhėnie as tė mira, as tė kėqija; e kam takuar dy herė, gjatė dy ditėve, nė fillim tė vitit 1991. Me profesorėt Idriz Ajeti, Hajrullah Gorani dhe Ramiz Kelmendi, me ftesė tė njė grupi intelektualėsh nga Shqipėria, ishim nė Tiranė, nė pėrpjekje pėr tė paqėsuar forcat e kundėrta politike, tė cilat ishin futur nė luftė politike, nė urrejtje, nė konflikt tė papėrmbajtur, qė rrezikonte qėndrueshmėrinė dhe paqen e Shqipėrisė. Synonim tė arrihej njė pajtim midis tyre. Komunizmi kishte rėnė dhe krejt kjo, natyrisht, ishte nė interesin e partive tė reja, nė radhė tė parė tė Partisė Demokratike dhe tė krejt popullit shqiptar.

Ai qė nuk e pranoi idenė e pajtimit ishte Sali Berisha. E pranuan, madje, shumica e ish-tė burgosurve politikė, por nuk e pranoi sekretari i Partisė sė Punės nė Fakultetin e Mjekėsisė. Dhe, mandej, mbasi u zgjodh kryetar e ēoi Shqipėrinė ku e ēoi; nė pragun e luftės qytetare, qė i solli Shqipėrisė, ende nuk dihet saktė, sa mijėra viktima, qė ēoi nė fund tė Adriatikut mbi tetėdhjetė djem, vajza, nėna, fėmijė dhe foshnja, qė i solli Shqipėrisė shumė dėme materiale dhe shkatėrrim tė shumė vlerave. Nė flakėn e kėsaj lufte, qė e ndėrpreu Evropa, ai e pranoi idenė e pajtimit kombėtar, e ftoi popullin pėr pajtim kombėtar, deklarata e tij e pajtimit kombėtar u dha nė televizion e nė radio dhe u botua nė gazeta. E formoi, madje, edhe qeverinė e Pajtimit Kombėtar nė krye me Bashkim Finon. Dhe, kėshtu, idenė time dhe tė profesorėve Idriz Ajeti, Hajrullah Gorani e Ramiz Kelmendi, ai e pranoi mbasi me politikėn e tij tė konfrontimit e dogji dhe e pėrgjaku fort Shqipėrinė. Ai mbeti pėr mua njeriu qė i solli Shqipėrisė gjithė atė tragjedi, njeriu, qė, madje, u "rizgjodh" kryetar nė gjendje tė jashtėzakonshme!

A mund tė mos e kritikoj unė njė person tė tillė politik!? Si mund tė mos jem unė kundėr njė personi tė tillė shkatėrrues politik! Jo. Nuk jam bėrė unė shkrimtar pėr t‘u shkruar himne diktaturave dhe diktatorėve, a kryetarėve tė zgjedhur nė gjendje tė jashtėzakonshme, pėr tė pėrkrahur e lavdėruar shpėrdoruesit e demokracisė, autoritarėt e paautoritet, tiranėt e ndryshėm tė demokracisė. Jo. Jam bėrė shkrimtar pėr tė thėnė tė vėrtetėn dhe pėr tė mbrojtur tė drejtėn - vlerat shoqėrore dhe intelektuale. Jam bėrė shkrimtar pėr tė paguar ēmim pėr mendimin tim e jo pėr t‘u pasuruar. Unė nuk mund tė hesht dhe nuk kam tė drejtė tė hesht, sepse vepra dhe jeta mė obligojnė tė ngre zėrin kundėr tė kėqijave dhe autorėve tė tyre. Nuk urrej kė dhe nuk ia fal kujt. Dhe, nuk kėrkoj tė ma falė kush tė keqen nėse e bėj. Jam i bindur se rėndėsia ime si shkrimtar dhe intelektual do tė jetė nesėr mė e madhe nė qoftė se ėshtė e madhe urrejtja e pushtetarėve dhunėtarė, e pushtetarėve tė korruptuar dhe e mafieve tė tyre sot ndaj meje. Vetėdija pėr kėtė mė bėn edhe mė tė vendosur nė misionin tim intelektual dhe politik.

SHQIP: Institucione tė ndryshme kombėtare dhe ndėrkombėtare kanė shprehur shqetėsimin se Partia Demokratike po pėrpiqet tė vendosė nėn kontroll institucionet kryesore tė pavarura. Nga ana tjetėr, tre institucionet kryesore tė shtetit drejtohen nga krerėt e PD-sė: Presidenca nga z. Bamir Topi (ish-nėnkryetar), (Kryeministria nga z. Sali Berisha (kryetar) dhe Parlamenti nga znj. Jozefina Topalli (nėnkryetare). Pėrbėn vėrtet shqetėsim kjo skemė?

QOSJA: Si nuk pėrbėn shqetėsim? Nė njė vend normal demokratik, kjo nuk do tė ndodhte. Njė Kryeministėr a njė kryetar nė njė vend, vėrtet, demokratik kėtė nuk do ta lejonin as vetė. Shqipėria edhe pas komunizmit funksionon si shtet njėpartiak, natyrisht pa ato pasojat e sistemit njėpartiak komunist, por, megjithatė, me shumė pasoja tė sotme. Uzurpimi i tė gjitha institucioneve nga njė parti e bėn tė pamundshme luftėn politike dhe ligjore kundėr tė kėqijave ekzistuese nė shoqėri, nė shtet, nė politikė dhe e bėn tė mundshme shfaqjen e tė kėqijave tė reja tė ndryshme. Duhet dėgjuar televizionet e Tiranės, madje, edhe ato qė janė kthyer nė zėdhėnėse tė qeverisė pėr tė parė se ēka krejt po prodhon nė Shqipėri shteti njėpartiak. Uzurpimi i sotėm i tė gjitha institucioneve nga njė parti, tregon sa tė thella janė rrėnjėt e mentalitetit bolshevik nė politikėn tonė.

Deklarata pėr... Drejtimin e shtetit

Nė krye tė punėve politike dhe shtetėrore tė Shqipėrisė, sipas bindjes sime, me disa pėrjashtime, janė gjetur njerėz, tė cilėt, nė thelb, i kanė sjellė dėm Shqipėrisė. Jam i bindur se vlerėsimi i rolit tė tyre nė njė tė ardhme, tė liruar prej pasioneve tė sotme partiake dhe prej instant-analistėve tė sotėm, do tė jetė katastrofal.

... Shqipėrinė

Shqipėria ėshtė demokratike vetėm nga jashtė. Ka shumė parti, ka shumė media dhe ka zgjedhje, formalisht, tė lira. Brendėsia e saj politike e shtetėrore, thelbi i saj, as pėrafėrsisht nuk ėshtė demokratike. Nė qoftė se demokracia nėnkupton funksionimin e shtetit tė sė drejtės, Shqipėria as pėrfaqėrisht nuk mund tė quhet shtet demokratik

... Qeverinė dhe Parlamentin

Nė Evropė, pas njė paraqitjeje tė tillė edhe Kryeministri, edhe Kryetarja e Kuvendit do tė detyroheshin tė largohen nga qeveria dhe Kuvendi - them pėrgjithmonė. Nuk janė parlamentet e shteteve hane, ku mund tė flitet gjithēka, tė pėrdoren gjithfarė fjalėsh, tė fyhet e dhunohet tjetri. Qeveria e Kuvendi janė institucione ku pėrfaqėsohet jo vetėm politika e popullit, por dhe nderi e dinjiteti i tij.

Bisedoi: Urim Bajrami / „Shqip“, Tiranė, 19-20. 09.2008

Demaēi: Pavarėsi me defekte


“Ne i jemi dorėzuar botės demokratike pa rezerva, kurse bota demokratike tash ka shndėrruar Kosovėn nė njė vend ku po kryqėzohen interesat e shumta”, thotė Adem Demaēi, nė njė intervistė dhėnė Radios Evropa e Lirė.






REL: Zoti Demaēi, fillimisht si i shihni zhvillimit politike nė Kosovė pas pavarėsisė?

ADEM DEMAĒI: Po shikoni, kjo pavarėsi ėshtė mė kushte tė rėnda, me mbikėqyrje tė mėdha, me defekte brenda. Edhe ato qė na i ka imponuar bashkėsia ndėrkombėtare pėr hesape tė veta, pėr politikėn e saj tė jashtme, pėr lėshimet qė po ia bėjnė Serbisė, a mos ndoshta po munden me joshė Serbinė pėr me iu bashku mė shpejt Bashkimit Evropian edhe NATO-s.

Me fjalė tė tjera kėto zhvillime janė duke shkuar me vėshtirėsi tė mėdha. Njė qė trashėguam, njė situatė me ngarkesa tė shumta dhe probleme tė shumta, qė na i la trashėgim Serbia. Nė anėn tjetėr edhe me pengesat tė mėdha qė po na bėn Serbia, mbėshtetur nga Rusia.

Edhe e treta me kėto moskuptime tė cilat i kemi nga miqtė tanė evropianė e amerikanė, tė cilėt i janė qasur problemit gabimisht sepse nuk demokratizohet Serbia, duke i bėrė lėshime Serbisė. Por, vetėm duke e vendosur Serbinė nė vendin e fajtorit e tė kriminelit, sepse Serbia ka faje jo vetėm ndaj shqiptarėve, po edhe ndaj sllovenėve edhe ndaj kroatėve e sidomos ndaj boshnjakėve.

Prandaj edhe krejt kėto vėshtirėsi po shprehen tė shumtėn mbi Kosovėn, sepse jemi tė pa pėrgatitur pėr gjėra tė tilla. Ne i jemi dorėzuar botės demokratike pa rezerva, kurse bota demokratike tash pėr shkaqe tė vetat tė shumta ka shndėrruar Kosovėn nė njė vend ku po kryqėzohen interesat e tyre tė shumta dhe po behėn lėshime gjithmonė nė kurriz tė shqiptarėve.

REL: Pas shpalljes se pavarėsisė dhe hyrjes nė fuqi tė Kushtetutės sė Kosovės, shtrirja e autoritetit tė institucioneve nuk po ndodhė nė gjithė territorin e saj. Si e shpjegoni ju ketė ēėshtje?

ADEM DEMAĒI: Po, institucionet e Kosovės janė tė lidhura dhe tė varura drejtpėrdrejt nga institucionet ndėrkombėtare, sepse ne po e dimė qė faktikisht edhe pse e shpallem pavarėsinė, megjithatė fjalėn e fundit nė fushat kryesore e kanė miqtė tanė tė huaj euro-amerikanė.

Ne, nuk kemi armatė dhe pa pasur armatė e cila do t'i ruante kufijtė, pa pasur armatė, e cila do t'i jepte seriozitet shteti tonė, Serbia nuk mund tė sillet me ne seriozisht. Nė njėrėn anė ēarmatosi kosovarėt deri nė palcė, kurse lejoji Serbisė qė tė pėrtėrijė arsenalin e armatimit, pėrtėrijė fabrikat e veta pėr prodhimin e armatimit, leri Serbisė qė tė behet pėrsėri eksportues i armėve.

Domethėnė, nė njėrėn anė forco agresorin e djeshėm dhe kriminelin e djeshėm, kurse shtrėngo e shtyp njė viktimė sikur qė ėshtė Kosova, kjo nuk ėshtė rruga pėr tė gjetur atė balancim atė drejtpeshim i cili do ta krijonte qetėsinė. Pa drejtpeshim tė forcave nuk do tė mund tė krijohet qetėsia. Pa njė polici e cila do tė komandohej nga vendasit dhe do ta kishin fjalėn e fundit dhe tė parėn vendasit dhe jo si ėshtė tash.

Policia jonė ėshtė e varur nga komanduesit e jashtėm tė cilėt as qė e njohin situatėn e brendshme, as qė dinė se ēka duhet tė bėjnė. Vetėm varen nga disa urdhra qė i marrin nga jashtė. Kėshtu qė problemi ka mbet nė kėtė situatė ku pakėnaqėsia po rritet, ku shumė probleme nuk po zgjidhen, ku nuk po plotėsohen nevojat elementare tė arsimit, kulturės, shėndetėsisė, tė policisė dhe disa mekanizmave, tė cilėt e forcojnė shtetin e mbajnė shtetin dhe sigurojnė prosperitetin.

REL: Zoti Demaēi, misioni i Kombeve tė Bashkuar vazhdon tė jetė i pranishėm edhe me tej nė Kosovė. Ndėrsa, ai i Bashkimi Evropian sapo ka filluar tė vijė. Si e shihni ju rolin e kėtyre misioneve?

ADEM DEMAĒI: Po shikoni, u bėnė vlerėsime tė gabuara, duke u munduar t'i bėhen lėshime pa parim dhe lėshime gati tė pakufishme Serbisė dhe mbėshtetėses se vet Rusisė, a mos ndoshta do tė kalonin nė Kėshillin e Sigurimit dhe do tė mund tė nxirrnin njė rezolutė tė re pėr tė dalė nga kjo Rezoluta 12 44.

Kėto lėshime tė gabuara sollėn deri nė kėtė situatė ku tash, nė njėrėn anė ėshtė EULEX-i qė ishte njė mekanizėm i pėrgatitur pėr tė vazhduar mė tutje qeverisjen mbi Kosovėn, me qėllim qė Kosova tė pėrgatitej sa mė shpejt tė shėrohet, sa mė shpejt nga kriminaliteti i organizuar, nga tė gjitha llojet e kriminalitetit, nga prapambetja ekonomike, nga disa probleme juridike etj.

Ndodhi qė mekanizmi i vjetėr UNMIK-u mbeti, nuk pat rezolutė tjetėr tė re, sepse Rusia u kap nė gabimet qė bėri perėndimi. Dhe tash kemi mbetė. Tash nė njėrėn anė UNMIK-u, nė tjetrėn anė EULEX-i, nė tjetrėn anė qeveria dhe pushteti i ri qė po mundohet tė krijohet.

Ėshtė krijuar kėtu njėfarė cirku vicioz qė po i thonė, njė rreth, njė gjeratore, e cila nuk po lejon tė dilet prej kėsaj situate dhe durimi i popullsisė ėshtė nė zvogėlim e sipėr.

REL: Dhe pėr fund zoti Demaēi, si i shikoni synimet e Serbisė qė Gjykata Ndėrkombėtare e Drejtėsisė tė japė mendimin e saj pėr ligjshmėrinė e pavarėsisė sė Kosovės, dhe cilat mendoni se do tė ishin pasojat?

ADEM DEMAĒI: Shikoni, pasoja nuk ka, sepse vendimet e saj gjykate nuk janė tė obligueshme. Nuk ka mundėsi tė ekzekutohet asgjė ēfarė do qė ato tė thonė.

Po, unė shpresoj me gjithė pėrpjekjet qė do tė bėjė Serbia e Rusia, qė edhe kjo gjykatė nuk do tė mund, vetėm nėse dėshiron, ta shndėrrojė vetveten nė njė institucion qesharak. Edhe ajo gjykatė, ka pėr tė dhėnė nė fund tė fundit mendimin, ndoshta me ekuivokė se njė gjė e tillė qė ndodhi ishte e drejtė.

Po edhe nėse nuk jep kėtė mendim, po them megjithatė Serbia vetėm mund tė komprometohet, sepse Serbia ėshtė ka mundohet tė padisė ato shtete, tė cilat nė tė vėrtetė ishin shtet qė bartėn procesin e ndaljes sė mėtutjeshme tė kriminaliteti dhe tė mafiozitetit, tė cilat i vazhdonte regjimi kriminal e mafioz i Serbisė, nė hapėsirėn e Jugosllavisė dhe pėrfundimisht me Kosovėn.

Kėshtu qė unė nuk besoj qė meriton kjo punė tė merremi me tė. Serbia ėshtė duke bėrė atė qė i ka mbetur pėr tė bėrė. Serbia po gabon shumė qė nuk po e pranon kėtė situatė tė krijuar me fajin e vet. Kėshtu qė nė njė farė dore Serbia edhe ėshtė nė ndihmė tė vetėdijesimit tė shqiptarėve, tė cilėt duhet tė jenė tė kujdesshėm, tė cilėt duhet tė jenė tė zgjuar, tė cilėt duhet tė punojnė mė tutje.

Dhe tė mos flenė, sepse po tė ishte Serbia e menēur do tė mund t'i vėntė nė gjumė shqiptarėt, ashtu siē janė zemėr bardhė, qė besojnė shumė lehtė, e qė lėshohen shumė lehėt.

Po kjo politikė e Serbisė, po bėn qė shqiptarėt tė jenė ‘atento’ qė thonė, dhe tė mos pushojnė se pėrpjekuri qė tė forcohen edhe nė pikėpamje tė dijės, vetėdijes kulturore, shkencės edhe tė artit.

Edhe tė pėrpjekjes qė tė bindin dhe nė fund do ta bindin botėn, Amerikėn edhe Evropėn, se nuk ka rrugė tjetėr pėrveē njohjes sė tė drejtės pėr vetėvendosje pėr Kosovėn e cila do tė ishte zgjidhja e vetme qė do ta finalizonte kėtė proces tė filluar tash 100 vjet, me gjakderdhje tė mėdha, pėrballė kriminalitet tė pa kufijshėm tė regjimit Serbė qė nga tetori i 1912 e deri nė pėrfundim tė pushtimit qė ngjau kah gjysma e qershori tė 1999-sė.


Albin Kurti: Flamuri i i Kosovės i ka dy ngjyra tė flamurit serb (kaltėr dhe bardh) dhe asnjė nga flamuri shqiptar (as tė kuqen e as tė zezėn)

Flamuri i i Kosovės i ka dy ngjyra tė flamurit serb (kaltėr dhe bardh) dhe asnjė nga flamuri shqiptar (as tė kuqen e as tė zezėn). Flamuri i Kosovės ėshtė i ngjashėm me atė tė Bosnjės sė ndarė: i ka ngjyrat e njėjta me tė. Flamuri i Kosovės ėshtė i ngjashėm me atė tė Qipros sė ndarė: e ka hartėn e vendit tė vizatuar nė tė. Ky nuk ėshtė flamur i Kosovės pėr nė BE por flamur i BE-sė nė Kosovė. Ai do tė mund tė ndėrrohet vetėm duke pasur edhe votat e 2/3 tė deputetėve minoritarė. Pra, ky flamur e meriton epitetin ‘Flamur i Shkombėtarizimit’. Edhe flamuri i I.Rugovės ka qenė i papranueshėm pėr neve. Madje, ai ka qenė i papranueshėm edhe pėr PDK-nė e cila tash e pranoi njė flamur edhe mė larg atij shqiptar! Heshtja e Organizatave tė dala nga Lufta e UĒK-sė ka qenė e paarsyeshme.

- Sė pari duam tė dimė diēka nga biografia juaj, kush ėshtė Albin Kurti, duam tė dimė pėr shkollimin tuaj dhe sa kohė ke qė merresh me politikė?

KURTI: Kam lindur nė Prishtinė me 24 mars 1975. Shkollėn fillore dhe Gjimnazin „Xhevdet Doda“ i kam mbaruar nė Prishtinė kurse Fakultetin e Elektroteknikės nė Universitetin e Prishtinės. Nė verėn e vitit 1997 jam inkuadruar nė Unionin e Pavarur tė Studentėve tė Universitetit tė Prishtinės (UPSUP). Kam qenė gjithashtu edhe anėtar i Kėshillit Organizativ tė protestave paqėsore dhe tė padhunshme studentore pėr lirimin e objekteve universitare tė uzurpuara me dhunė nga Serbia qė udhėhiqej prej regjimit tė Milosheviqit. Mund tė thuhet se qė prej atėherė ka nisur veprimtaria ime politike.

- A mund tė na tregoni, kur u themelua dhe pėr ēfarė arsyeje u themelua Lėvizja VETĖVENDOSJE? Pėr ēka angazhohet Lėvizja e juaj, konkretisht?

KURTI: Rrjeti i Aksionit pėr Kosovėn (KAN) ėshtė formuar nė vitin 1997. Ai u ringjall nė konferencėn "Drejtimet e reja" tė mbajtur nė Prishtinė nga 8-13 korrik 2003. Nė kėtė mėnyrė KAN e siguroi vazhdimėsinė me anė tė njė fillimi tė ri. KAN ishte lėvizje e aktivistėve tė rinj, qė pėr mision kishin ndryshimet shoqėrore dhe krijimin e qytetarisė aktive. Aktivitetet pėrqendroheshin nė tri fusha kryesore: ēėshtjet e tė drejtave tė njeriut dhe drejtėsisė sociale, arsimi, kultura dhe arti. KAN pėrbėhej edhe prej shumė anėtarėve ndėrkombėtarė. Me 12 qershor 2005 nė muret qė rrethonin ndėrtesėn e UNMIK-ut, aktivistėt shkruan parullėn "JO NEGOCIATA, VETĖVENDOSJE", qė solli nė transformimin e KAN-it nė Lėvizjen VETĖVENDOSJE!. Shkrimi i parullave vazhdoi gati nė tė gjitha fshatrat dhe qytetet e Kosovės, dhe pastaj lėvizja filloi me pėrdorimin e metodave tjera kreative e tė padhunshme sikurse janė aksionet simbolike, tubimet e shumta publike, bllokadat e deri te demonstratat masive. Shėrbimi Policor i Kosovės nė bashkėpunim me policinė ndėrkombėtare arrestoi e burgosi (ndėrsa gjykatat dėnuan) qindra aktivistė, pėrfshirė edhe mua kėtu. Qershori i vitit 2005 ishte momenti i duhur. Pėr Kosovėn po pėrgatiteshin negociata me Serbinė qė medoemos do tė pėrfundonin nė kompromise e zgjidhje gjysmake. Nė vend tė negociatave tė cilat e vėnė nė kompromis lirinė, Lėvizja jonė kėrkoi qė populli i Kosovės tė ketė mundėsi tė vendos pėr vetvete, si don ai tė jetė i qeverisur dhe nga kush. Pra, Lėvizja VETĖVENDOSJE! kėrkoi referendum gjithėpopullor nė Kosovė, si e vetmja zgjidhje e drejtė dhe paqėsore pėr tė vendosur pėr statusin e Kosovės. Ne me tė drejtė konsideruam se Kosovės nuk i mungon statusi porse popullit tė Kosovės i mungon liria; se Kosova nuk ėshtė problem porse ajo ka njė problem qė quhet Serbi (dhe UNMIK).

- Ju keni qenė udhėheqės i studentėve demonstrues tė Universitetit tė Prishtinės, nė 1 Tetorin e lavdishėm tė vitit 1997; kjo qe shkėndija e parė e fillimit tė luftės ēlirimtare, ju e thyet bllokadėn e pacifizmit joaktiv nė krye me I. Rugovėn i cili atėbotė thėrriste me atė zėrin e tij tė mekur “ju lutemi mos e provokoni situatėn”?! Me sa kemi dėgjuar atėbotė ishin paraqitur dhe nė radhėt e studentėve zėra pro-dhe kundėr atyre demonstratave, a mund tė na evokoni kujtime si fitoi krahu pėrparimtar, pra, krahu juaj pėr ta thyer atė status-quo qė e ngulfaste lirinė e Kosovės?!

KURTI: Sigurisht se kishte studentė tė influencuar e tė mashtruar nga LDK-ja madje edhe nėpėr disa udhėheqje tė degėve tė UPSUP-sė. Megjithatė ata ishin pakicė dhe ishte me rėndėsi qė e gjithė udhėheqja qendrore e UPSUP-sė dhe Rektorati ishin tė pavarur nga LDK-ja e cila atėbotė dėshironte ta ruante status quo-n.

- Pas atyre ngjarjeve dramatike, keni hyrė edhe nė radhėt e UĒK-sė nė krahun politik tė saj, dihet, keni qenė edhe sekretar i Zyrės sė UĒK-sė, me qendėr nė Prishtinė; pėrkrah simbolit tė rezistencės sonė, Adem Demaēit. Nė muajin prill tė vitit 1999 ju ka arrestuar regjimi kriminal i S. Millosheviqit; a mund tė na thuani, cila ishte aktakuza e atėhershme? Pastaj, nė dhjetor tė vitit 2001, u liruat nga burgu; si erdhi deri tek lirimi juaj?

KURTI: Nė gusht tė vitit 1998 kam filluar punėn nė zyrėn e pėrfaqėsuesit tė pėrgjithshėm politik tė UĒK-sė, Adem Demaēit, si sekretar i zyrės. Me 2 mars 1999 kemi dhėnė dorėheqje meqė nuk jemi pajtuar me dokumentin e Rambujesė. Gjatė bombardimeve tė NATO-s kam qėndruar nė Prishtinė. Mė 27 prill 1999 policia serbe mė arrestoi. Me 10 qershor, me tėrheqjen e forcave serbe nė Serbi sė bashku me tė burgosurit tjerė shqiptarė jam transferuar nė burgjet serbe. Mė 13 mars 2000 nė Nish, mė kanė dėnuar me 15 vjet burg nėn akuzėn e rrezikimit tė integritetit territorial dhe sovranitetit tė Jugosllavisė. Si rezultat i presionit ndėrkombėtar dhe i pėrpjekjes sė Koshtunicės (i cili atėbotė ishte kryetar i RFJ-sė) pėr ta ndrequr imazhin para ndėrkombėtarėve nė kontrast me Milosheviqin jam liruar mė 7 dhjetor 2001. Nė fakt, kam qenė nė burg njė vit e pesė muaj gjatė periudhės sė Milosheviqit dhe njė vit e dy muaj gjatė asaj tė Koshtunicės. (Gazetarėve tė huaj shpesh u them se prandaj) Koshtunica ishte pėr nja tre muaj mė i mirė se Milosheviqi.

- Ju edhe pas “lirisė” sė Kosovės jeni arrestuar dhe burgosur nga “drejtėsia demokratike” e UNMIK-ut, disa herė nė Kosovė. A mund tė na sqaroni: ēfarė dallimi kishte burgosja e juaj e atėhershme nga regjimi i Serbisė me burgosjet aq tė shpeshta nėn regjimin e UNMIK-ut?

KURTI: Kushtet dhe trajtimi nė burg janė shumė tė ndryshme. Nė kohėn e Serbisė (dhe sidomos gjatė bombardimeve tė NATO-s) burgjet ishin kampe pėrqendrimi nė tė cilat na jepnin njė herė nė ditė fare pak ushqim kurse torturat ishin sistematike. Pas pėrfundimit tė luftės, nė burg nuk kam pasur maltretime (pėrveē ndonjė provokimi me produkte ushqimore tė Serbisė aty-kėtu). Motivi i burgosjes ėshtė i njėjtė: izolimi nga zhvillimet politike dhe pamundėsimi i veprimtarisė politike.

- Tani dėshiroj tė kalojmė tek rrethanat e sotme tė gjendjes nė Kosovė. Me 17 shkurt 2008 Kuvendi i Kosovės e shpalli Kosovėn shtet tė pavarur dhe demokratik. Ēka mendoni ju z.Kurti, ēfarė fshihet pas “harresės” sė politikanėve “kosovarė” kur me atė rast nuk u pėrmend fare fjala sovranitet?! Kush ėshtė nė Kosovė sovrani sipas jush, populli, qeveria, ndėrkombėtarėt apo Kosova s’ka sovran fare?

KURTI: Nė Deklaratėn e Pavarėsisė pėrmendet fjala sovranitet mirėpo Hashim Thaēi nuk e lexoi fare atė fjalė ditėn kur u shpall pavarėsia! Kush e di se kujt krejt pėrpiqej qė t’i pėlqente! Apo ndoshta auto- censura e tij ėshtė zhvendosur tashmė thellė nė domenin e sė pavetėdijshmes?! Nė 25% tė territorit ku janė enklavat serbe nė Kosovė tė kontrolluara prej strukturave paralele tė Serbisė, sovranitetin dhe pushtetin e ndajnė UNMIK-u, KFOR-i dhe ato struktura tė Serbisė. Ndėrkaq, nė pjesėn tjetėr tė Kosovės, sovranitetin e ka UNMIK-u (pėrmes policisė ndėrkombėtare dhe SHPK-sė qė e ka nėn komandė tė veten) dhe KFOR-i. Pra, sa i pėrket sovranitetit dhe ushtrimit tė pushtetit nė tėrė territorin e Kosovės, pėrkatėsisht mungesės sė kėtyre, nuk ka ndryshuar puna edhe pse ėshtė shpallur e njohur pavarėsia.

- Shoqatat e dala nga lufta ēlirimtare e kanė kundėrshtuar rreptė flamurin partiak tė LDK-sė, dhe tė propozuar nga i ndjeri I.Rugova! Dihet, ky flamur u prit me shumė indinjatė nga shumė qarqe pėrparimtare; bile qe djegur nė rrugėt e Prishtinės. A kishte reagime atėbotė dhe nga Lėvizja VETĖVENDOSJE? Mirėpo, ngjarjet e mė vonshme treguan se: kjo fatkeqėsi u pėrsėrit, pra, mė 17 shkurt 2008, u realizua ndryshimi i Flamurit tė Kosovės, pra, erdhi nė fuqi, njė flamur tėrėsisht i ndryshėm nga Flamuri ynė kombėtar!!! Flamurin e ndryshuan krejtėsisht, tani po e hapin konkursin dhe pėr ndryshimin e himnit tė tij – a janė kėto elemente demokratike pėr njė shtet tė ri qė pretendon tė jetė shtet demokratik? Tani Shoqatat e dala nga lufta ēlirimtare kanė heshtur! Mirėpo, ne na intereson: tė dimė - ēfarė qėndrimi do tė ketė Lėvizja VETĖVENDOSJE, rreth kėtij ndryshimi, a do ta pranojė kėtė flamur, a do tė pajtohet me kėtė shkelje flagrante tė identitetit tonė kombėtar, apo do tė ketė reagime tė arsyeshme?!

KURTI: Kėtė flamurin e Kosovės ne e kemi quajtur ‘Flamur tė Shkombėtarizimit’. Flamuri e paraqet Kosovėn si joshqiptare. Shqiptarėt e Kosovės nuk janė vetėm njė nga gjashtė komunitetet (tė simbolizuara me yje). Ne pėrbėjmė mbi 90% tė popullatės. Flamuri i i Kosovės i ka dy ngjyra tė flamurit serb (kaltėr dhe bardh) dhe asnjė nga flamuri shqiptar (as tė kuqen e as tė zezėn). Flamuri i Kosovės ėshtė i ngjashėm me atė tė Bosnjės sė ndarė: i ka ngjyrat e njėjta me tė. Flamuri i Kosovės ėshtė i ngjashėm me atė tė Qipros sė ndarė: e ka hartėn e vendit tė vizatuar nė tė. Ky nuk ėshtė flamur i Kosovės pėr nė BE por flamur i BE-sė nė Kosovė. Ai do tė mund tė ndėrrohet vetėm duke pasur edhe votat e 2/3 tė deputetėve minoritarė. Pra, ky flamur e meriton epitetin ‘Flamur i Shkombėtarizimit’. Edhe flamuri i I.Rugovės ka qenė i papranueshėm pėr neve. Madje, ai ka qenė i papranueshėm edhe pėr PDK-nė e cila tash e pranoi njė flamur edhe mė larg atij shqiptar! Heshtja e Organizatave tė dalura nga Lufta e UĒK-sė ka qenė e paarsyeshme.

- Kam dhe njė pyetje lidhur me kėtė – ēfarė mendoni ju: nga kush kishte presione udhėheqja “kosovare” apo vullnetarisht e pranuan, pa asnjė presion evropian apo serbian, kėtė flamur?! Kur po shihet qartė se ky flamur nuk ka madje as njė ngjyrė tė Flamurit tonė, pa lėre mė shqiponjėn krenare?!

KURTI: Presionet politikanėve qė kryesojnė partitė dhe institucionet e Kosovės u vijnė nga tė gjitha anėt. Dhe, presionet nė politikė janė normale. Problemi qėndron se kėta politikanė duke mos pasur mė parime dhe ideale nė njėrėn anė, dhe duke qenė tė korruptuar e shantazhuar nė anėn tjetėr, nuk mund tė kenė as rezistencė ndaj kėtyre presioneve.

- Siē lajmėroi RTK-ja mė datė 10.3.2008, misioni i UNMIK-ut, nė anėt kufitare me Serbinė, nuk do tė mbarojė sė shpejti nė Kosovė – pse ngjanė kjo? Nga disa anė UNMIK-u, e nė disa anė tė tjera tė Kosovės EULEX-i, plus qeveria “me Kosovėn e pavarur dhe sovrane” – siē po deklarojnė politikanėt e sotėm?!!!

KURTI: Qeveria dhe Kuvendi i Kosovės nė Deklaratėn e Pavarėsisė e kanė futur edhe Rezolutėn 1244! Kjo ėshtė arsyeja pse ato e tolerojnė UNMIK-un dhe sundimin e tij edhe tash. Njėkohėsisht, mu kjo ėshtė arsyeja legale pse PSSP-ja, Joachim Ruecker, nuk intervenoi ndaj Deklaratės sė Pavarėsisė.

- Kushtetuta e Kosovės, po shkruhet kėto ditė, sa jeni tė kėnaqur me kėtė Kushtetutė – a keni pėr tė thėnė diēka pro-apo kundėr saj? Ka ndonjė nen qė ju gėzon apo ka ndonjė nen qė nuk ju dėshpėron?! Dhe, sa mund tė realizohet kjo Kushtetutė kur Kosova po udhėhiqet nga EULEX-i, UNMIK-u dhe Qeveria e Kosovės?!…

KURTI: Kėtė Draft-Kushtetutė e kemi quajtur Udhėzim Administrativ pėr Planin e Ahtisaarit. Ajo na e mohon ēdo gjė tė rėndėsishme: Identitetin tonė kombėtar, Demokracinė dhe fuqinė ekzekutive, Sovranitetin dhe integritetin territorial, Gjyqėsorin e pavarur, Barazinė para ligjit, Demokracinė shoqėrore, Tė drejtėn e pronės. Kjo Draft-Kushtetutė me qėllim e ka lėnė Planin e Ahtisaarit kah fundi: pra, prej nenit 143 e tutje nė mėnyrė qė njerėzit tė mėrziten duke lexuar gjėra qė duken jo edhe aq keq dhe mandej mbase tė mos e lexojnė atė pjesė fare. E, Plani i Ahtisaarit nė mėnyrė normative dhe kategorike ndodhet mbi kėtė Draft-Kushtetutė nė tė cilėn nuk figurojnė dy fjalėt mė tė rėndėsishme pėr njė shtet tonin tė ri: fjala shqiptar dhe fjala ushtri.

- Pėr shumė vite, rezistenca paqėsore kundėr Serbisė, e trumbetuar si shpėtimtare, nga LDK-ja dhe Ibrahim Rugova, por ajo doli e pa suksesshme, a nuk keni drojėn qė kjo rezistencė juaja po ashtu paqėsore, nuk do tė japė rezultate tė dėshiruara?! Ku qėndrojnė dallimet midis asaj rezistence paqėsore dhe rezistencės sė Lėvizjes VETĖVENDOSJE?

KURTI: Problemi i rezistencės paqėsore tė LDK-sė dhe Ibrahim Rugovės ishte se ajo ishte rezistencė pasive. Pėr pasojė ajo degradoi nė pėrshtatje me kushtet e robėrisė. Rezistenca e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! ėshtė shumė aktive. Ajo tashmė ka dhėnė rezultate. Jo vetėm duke i ngadalėsuar proceset politike negative por edhe, ta zėmė, duke e organizuar fshatin Cėrnicė e duke e larguar nga komuna e Parteshit. Ne, nuk mendojmė se aktualisht lufta e armatosur ėshtė zgjidhja: jo vetėm pėr shkak tė humbjeve e dėmeve nė njerėz por edhe pėr shkak se do tė humbisnim territor me vetė faktin se lufta do tė zhvillohej nė tokėn tonė, nė oborrin tonė. Natyrisht qė neve na nevojitet ushtria dhe pėr kėtė gjė besojmė qė TMK-ja duhet menjėherė tė shpallet ushtri dhe tė nis bėrja e saj. Fakti qė Kosova nuk ka ushtri pėr ta mbrojtur veten, e josh dhe inkurajon Serbinė pėr obstruksione drejt njė agresioni tė ri.

- Lėvizja VETĖVENDOSJE!, e dimė qė e ka shtrirjen e vet nė Kosovė, nė qytete dhe katunde, por duam tė dimė qė kjo Lėvizje a e ka shtrirjen e vet nė trojet tjera shqiptare nė Kosovėn Lindore (Preshevė, Bujanoc, Medvegjė), pastaj, nė Iliridė (Shkup, Tetovė)? Pastaj, a shtrihet organizimi juaj dhe nė Malėsinė e Madhe, Plavė, Guci, e deri nė Ulqin etj. A i ka kaluar kufijtė shtrirja juaj organizative dhe nė Shqipėrinė e andej Drinit? Sa e keni pėrkrahjen nga Tirana? A keni degė atje? A keni degė tė Lėvizjes Vetėvendosje dhe nė diasporė?

KURTI: Po, ne kemi aktivistė tė Lėvizjes sonė edhe nėpėr trevat e banuara me shqiptarė jashtė Kosovės. Mirėpo ende nuk kemi Qendra tė mirėfillta atje pėr shkak tė mungesės sė numrit tė mjaftueshėm tė aktivistėve nga radhėt e kuadrit intelektual. Lėvizja VETĖVENDOSJE! e ka Qendrėn e vet edhe nė Tiranė. I kemi nėntė Qendra nė Diasporėn tonė nė vendet perėndimore.

- Kush e financon Lėvizjen VETĖVENDOSJE!, pėr tė mbajtur tė gjallė veprimtarinė e saj, kur dihet se duhen mjete pėr veprimtari nė favor tė vetėvendosjes, pėr parullat, gazetėn etj?

KURTI: Ne financojmė veten tonė me pagesėn e anėtarėsisė sonė. Secili anėtar deklarohet nėse do tė mund tė paguajė 2, 5 ose 10 euro nė muaj pėr Lėvizjen. Kemi edhe anėtarė tė cilėt i paguajnė edhe nga 50 euro nė muaj meqė u punojnė familjarėt nė diasporė apo kanė paga solide nė Kosovė. Mirėpo, anėtarėt qė i takojnė shtresės sė varfėr nuk paguajnė fare, d.m.th. pagesa e anėtarėsisė nuk ėshtė kusht pėr tė qenė anėtar. Ka edhe ndonjė ndėrmarrės apo zejtar tė vogėl qė na ndihmon me shėrbime tė kohėpaskohshme.

- Pse nuk shkove nė takimin, kur z.Thaēi ju ftoi mė 17 shkurt 2008 Zyrėn e UĒK-sė nė Prishtinė, gjegjėsisht Pėrfaqėsuesin e pėrgjithshėm Politik tė UĒK-sė, Adem Demaēi, i cili shkoi me disa shokė, por Ju edhe pse dihet se ishit sekretar i tij munguat nė atė takim?

KURTI: Kisha bindjen se ftesa e Hashim Thaēit pėr ish-Zyrėn e UĒK-sė nė Prishtinė nuk po bėhej si rezultat i ndėrrimit tė qėndrimit tė tij por i lakmisė pėr tė pėrfituar pėr vete sa mė shumė dhe pėr tė shfrytėzuar pėrshtypjen pozitive qė ka populli pėr neve.

- Ka zėra nė opinion se lėvizje, organizata qeveritare dhe joqeveritare, por dhe parti pėrparimtare do tė ishte mė mirė tė bashkohen nė njė parti apo front – ta quajmė si tė duam, atėherė do tė artikulohej mė fuqishėm – me mjete paqėsore zėri i vetėvendosjes, referendumit, pra i lirisė sė vėrtetė tė Kosovės dhe viseve tė tjera shqiptare – a mund tė na thoni pse nuk po arrihet ky bashkim?

KURTI: Lėvizja VETĖVENDOSJE! ka pasur bashkėpunim me shumė organizata tė ndryshme gjatė kėtyre dy viteve e gjysmė. Mirėpo, kėto bashkime nuk kanė qenė bashkime statike strukturash por bashkime dinamike nė aktivitete tė pėrbashkėta. Ne jemi tė gatshėm dhe tė hapur pėr bashkėpunim mirėpo duhet tė kemi kujdes qė nuk mund tė ketė bashkim sidomos me ata qė e pranojnė Planin e Ahtisaarit.

- Gjendja nė Mitrovicė dhe nė pjesėt tjera tė Kosovės, ku jetojnė serbėt tė mbyllur nė enklava, ėshtė tejet e rrezikshme, a mund tė ketė rreziqe tė reja nė tė ardhmen nė Kosovė dhe mė tej? Apo, Serbia do tė heshtė, pėr faktin se nuk ka humbur shumė sovranitet nga Kosova me paketėn e Ahtisarit?

KURTI: Serbia duket se aktualisht ka njė strategji tė katėrfishtė pėr Kosovėn: Nė Veri tė dobėsohet kufiri me Serbinė dhe tė pėrforcohet ai nė lumin Ibėr; Nė Anamoravė dhe Graēanicė bėhen pėrpjekje pėr forcimin e institucioneve dhe strukturave tė Serbisė drejt ndėrlidhjes territoriale; Nė veriperėndim tė Kosovės synohet kthimi i serbėve pėr sajimin e komunave tė Osojanit dhe Gorazhdecit; kurse, pjesa tjetėr e Kosovės tė bėhet jofunksionale pėrmes enklavave mė tė vogla dhe zonave tė veēanta rreth kishave e manastireve ortodokse. Qeveria e Kosovės nuk duket se ka kurrfarė plani pėr t’iu kundėrvėnė strategjisė sė katėrfishtė tė Serbisė ndėrsa UNMIK-u e KFOR-i nuk kanė vullnet, gatishmėri e as interes pėr ta bėrė Kosovėn me sovranitet dhe integritet territorial. Ata do tė intervenojnė eventualisht nėse gjendja rrezikon tė bėhet edhe mė e keqe por jo pėr ta bėrė atė tė mirė, p.sh. jo pėr ta bashkuar veriun e Kosovės me Kosovėn. Serbia sigurisht se do ta pranojė Planin e Ahtisaarit por me njė emėr tjetėr, ca mė vonė, por me njė pėrmbajtje edhe mė tė volitshme pėr tė (pas negociatave tė reja qė po i kėrkon).

- A do tė pajtohet edhe Rusia me kėtė lloj pavarėsie me mbikėqyrje tė Kosovės, apo reagimet e saj janė vetėm trille politike sa pėr t“u hequr mė tej se ende ėshtė ajo Rusia e fortė qė pėrbėnte dikur fuqinė e njė superfuqie botėrore?

KURTI: Rusia ėshtė nė ngritje. Ajo nuk do tė mund tė bėhet sėrish BRSS. Mirėpo, gjithsesi ėshtė nė ngritje. Vladimir Putin udhėhiqet nga njė nostalgji pansllaviste dhe ai po e pėrdor njėlloj centralizmi etatist mbi Rusinė e pasur me gaz e naftė por edhe ēėshtjen e Kosovės dhe Serbinė pėr t’u ngjitur sa mė lartė nė skenėn politike botėrore. Rusia e ka thėnė qartė se pajtohet vetėm me atė qė pajtohet Serbia. Kjo ėshtė njė mėnyrė dinake me tė cilėn Rusia po e shfrytėzon Serbinė.

- Si e komenton faktin e dezertimit tė SHPK-sė kur serbėt i dogjėn pikat kufitare tė Kosovės?

KURTI: Sė pari, SHPK-ja nuk ishte e mjaftueshme pėr t’u marrė me atė sfidė. Duhej ose njėsitė speciale tė policisė ose ushtria. Sė dyti, SHPK-ja nė veri pėrbėhet kryesisht prej serbėve tė cilėt jo vetėm qė nuk i ndalin protestuesit zjarrvėnės por madje iu ndihmojnė atyre.

- Zėdhėnėsi i FBKSH-sė, Gafurr Adili, ka deklaruar se tri komunat nė veri tė Kosovės, deri nė vitin 1956 ishin nėn administratėn e Republikės sė Serbisė dhe ato duhet kthyer Serbisė, por jo edhe Mitrovicėn veriore dhe ato t“i kėmbejmė me Preshevėn, A do tė pajtoheshit ju me kėtė alternativė tė tij? Si e projekton Lėvizja VETĖVENDOSJE!, zgjidhjen e kėtyre tri komunave: Albanikut (ish-Leposaviqit), Zveēanit dhe Zubin Potokut?

KURTI: Sė pari, Kosova duhet ta bėjė menjėherė TMK-nė ushtri tė Kosovės. Sė dyti, SHPK-ja duhet tė vendoset nėn kontrollin e Ministrisė sė Rendit dhe tė bėhet polici e Kosovės. Vetėm mė pas, pra vetėm atėherė kur politika nė Kosovė tė ketė forcė, do tė mund tė shohim se deri ku mund ta shtrijmė pushtetin dhe sovranitetin dhe me ēfarė mėnyrash. Aktualisht Qeveria e Kosovės jo vetėm qė nuk e kontrollon as Luginėn e Preshevės dhe as veriun e Kosovės por as pjesėn tjetėr tė Kosovės meqenėse s’kemi ushtri tonėn kurse SHPK-ja qė financohet nga buxheti i Kosovės ndodhet nė kuadėr tė Shtyllės sė Parė tė UNMIK-ut.

- Maqedonia, ende nuk e njohu pavarėsinė e Kosovės; si duket ajo po ka pretendime territoriale ndaj Kosovės, dihet rasti me Debėlldehin, ēfarė mendoni ju – a ka rrezik qė kjo pjesė e atdheut tė na zhvatet , pra Kosova tė ri-copėtohet?

KURTI: 2.500 hektarė nė Debėlldeh Maqedonisė ia ka dhuruar Grupi Negociator i Kosovės atėherė kur e ka pranuar Planin e Ahtisaarit. Marrėveshja e vitit 2001 ndėrmjet Beogradit dhe Shkupit pėr tokėn e Kosovės u pranua plotėsisht nga Grupi Negociator i Kosovės. Kjo gjė ia ka bėrė tė mundur arrogancėn shtetit tė Maqedonisė. Nuk duhet tė harrohet edhe fakti qė Beogradi tradicionalisht ka ndikim nė Maqedoni.

- E kishe njė akuzė tė padrejtė nga gjykata e UNMIK-ut, dihet se nė mungesė tė mbrojtjes suaj nga avokatėt shqiptarė e fituat “lirinė”, a mund tė na tregoni, kjo ēėshtje a konsiderohet e mbyllur njėherė e pėrgjithmonė, apo, ka rrezik qė do tė ndiqesh prapė po pėr atė akuzė – nga “drejtėsia” e gjykatave tė Kosovės?

KURTI: Procesi gjyqėsor kundėr meje nuk ka pėrfunduar. Ai ėshtė pezulluar pėrkohėsisht. Nė vendimin e tij tė fundit, gjykatėsi italian Maurizio Salustro ka kėrkuar ndihmė prej PSSP-sė, Joachim Ruecker, dhe prej kreut tė Departamentit tė Drejtėsisė, Robert Dean, se si tė veprojė mė tutje. Ndėrkohė, nėse arrijnė qė tė gjejnė ndonjė avokat qė mė ‘mbron’ atėherė sigurisht se do ta vazhdojnė procesin kundėr meje.

- Si e komentoni kthimin e policėve rumunė nė Kosovė, pėrderisa kontigjentet e tyre i vranė dy tė rinj tė Kosovės dhe pėr mė tepėr kur Rumania, ende nuk po e njeh pavarėsinė e Kosovės?

KURTI: Kjo ėshtė dėshmi se Kosova nuk ka njė qeverisje vetanake e sovrane. Kjo ėshtė dėshmi se UNMIK-u vazhdon tė sundojė me Kosovėn duke e bėrė pavarėsinė (e shpallur e tė njohur) pa substancė, pa pėrmbajtje. Rumania jo vetėm qė nuk e ka njohur pavarėsinė e Kosovės por ajo madje ėshtė shprehur kundėr pavarėsisė sė Kosovės. Pėr mė keq se kaq, Ministri i Punėve tė Jashtme tė Rumanisė, Adrian Cioroianu, ka deklaruar se Kosova juridikisht ėshtė pjesė e Serbisė dhe se ushtarėt rumunė nuk do tė jenė pjesė e misioneve ndėrkombėtare tė cilat Kosovėn e shohin si entitet tė pavarur! Pra, nuk ishte aspak i rastėsishėm refuzimi i policėve rumunė qė tė shkojnė nė veri tė Kosovės pak javė mė parė sikurse edhe intervenimi i tyre kriminal me 10 shkurt 2007.

- Dhe, pyetja e fundit, a ke ndonjė mesazh pėr shqiptarėt brenda dhe jashtė atdheut?

KURTI: Tė mos pranojnė kurrfarė autoriteti nė mėnyrė jo kritike. Tė organizohen pėr tė drejtat dhe lirinė e tyre. /Intervistė me udhėheqėsin e Lėvizjes Vetėvendosje, Albin Kurti, pėr “Albania Today - Shqipėria Sot”/


Intervistė ekskluzive pėr revistėn mujore "AS" tė Shkupit me Kolonel Saranda Toplica

Pyetje : Nėse ka mundėsi, mė sė pari na tregoni prej nga jeni dhe nė ēfarė moshe? Pėrgjigje: Babain e kam nga Tetova dhe nėnėn nga Prishtina, kurse unė kam lindur nė Prishtinė dhe tani jam 22 vjeēe.

Pyetje: Prej kur jeni kėtu?

Pėrgjigje: Anėtare e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) jam bėrė qė nė vitin 2003, kur nė korrik tė po kėtij viti nė Tiranė u arrestua Kryetari i FBKSH-sė, Mr. Gafurr Adili nga Kėrēova, i cili mė vonė, nga gjykata e Tiranės e fitoi pafajėsinė, dhe ishte ky veprim i paprecedent i Tiranės, si dhe fjala mbrojtėse, tė cilin e kam lexuar si libėr me titull: "NENA ME LINDI, SHQIPERIA ME RILINDI" e Zotit Adili para gjykatės sė Tiranės, qė mė shtuan kurreshtjen qė fillimisht tė njihem me Platformėn Politike tė FBKSH-sė, dhe mė pas edhe tė vihem nė kontakt me Kėshillin e FBKSH-sė nė Prishtinė, si dhe tė bėhem edhe anėtare e FBKSH-sė. Kurse tani edhe tė vija kėtu e tė vishja edhe uniformėn e bukur tė Armatės Kombėtare Shqiptare (AKSH), qė ėshtė strukturė ushtarake e FBKSH-sė. Pra, kėtu jam qė nga 15 nėntori 2007.

Pyetje: Pėrpara se tė rekrutoheshit, me ēfarė merreshit?

Pėrgjigje:Kur u bėra anėtare e FBKSH-sė isha brucoshe, kurse para se tė vija kėtu e tė vishja uniformėn, kisha absolvuar nė fakultetin juridik. Pra, shumė shpejt do tė marr edhe diplomėn e magjistres sė shkencave politiko-diplomatike.

Pyetje: Cilat janė motivet qė iu shtynė tė braktisni studimet dhe tė rreshtoheni nė AKSH?

Pėrgjigje :Nuk i kam braktisur studimet. Kėtu po i pėrgatis dy provimet e fundit tė magjistraturės. Qė tė vija kėtu ishte njė vendim i Kėshillit tė FBKSH-sė tė Prishtinės, sepse togu i vajzave luftėtare kishin nevojė pėr njė drejtuese tė shkencave politike. Pra, unė jam komandante e togut tė luftėtareve tė AKSH-sė tė Brigadės sė Mitrovicės.

Pyetje: Si po ja kaloni kėtu?

Pėrgjigje:Shumė mirė. Ėshtė krenari kombėtare t’i pėrgjigjesh thirrjes sė Atdheut nė momentet kur ai dhe populli yt rrezikohen nga bandat kriminale serbe, qė kanė vra e pre shqiptar tė pafajshėm, pleqė, plaka dhe fėmijė, dhe qė kanė pėrdhunuar mbi 2800 motra shqiptare. Pra, qė tė mos ndodhė kjo edhe njėherė, jo vetėm unė por edhe shumė motra tė tjera jemi mobilizuar me vėllezėrit tanė, luftėtarė tė devotshėm tė AKSH-sė dhe patrullojmė kufirin nga tė gjitha anėt e Kosovės me Serbinė dhe me Malin e Zi.

Pyetje: A vizitoni ndonjėherė familjen dhe shtėpinė apo gjatė gjithė kohės rrini nė male?

Pėrgjigje: Njė herė nė muaj, jo vetėm unė por edhe tė gjitha luftėtaret qė nuk janė tė dekonspiruar, se janė luftėtarė tė AKSH-sė, kemi tė drejtė tė shkojmė nėpėr familjet tona. Leja na jepet nga Shtabi i Brigadės sė Mitrovicės tė AKSH-sė dhe kohėzgjatja ėshtė vetėm pėr 48 orė, kurse kur kemi provime leja na jepet edhe pėr 52 orė. Pra, tė gjitha kėto janė tė sanksionuara me rregullore tė veēantė tė AKSH-sė, rregullore kėto qė dalin nga Rregullorja e Disisplinės sė AKSH-sė e miratuar qė nė prill tė vitit 2004.

Pyetje: Si kaloni me bashkėluftėtarėt dhe a paraqet pėr ju pengesė a probem, kur kemi parasysh faktin se shumica janė meshkuj? Si ja kaloni me ta, sa ju rrespektojnė, a keni ndonjė problem?

Pėrgjigje: Shumė mirė, jo vetėm unė por tė gjithė shoqet e mija bashkėluftėtare po kalojmė vėllazėrisht me vėllezėrit tanė bashkėluftėtarė, dhe nė veēanti jemi shumė tė rrespektuara, jo vetėm nga drejtuesit e Brigadės, por edhe nga tė luftėtarėt, sepse edhe nė rastin konkret gjėrat janė tė sanksionuara me rregullore tė veēantė mbi moralin e lufėtarėve tė AKSH-sė ku shkruan: “Lejohet dashuria midis luftėtarit dhe luftėtares sė AKSH-sė, por ēdo ngacmim seksual dhe imponim i dashurisė, apo keqpėrdorim i pozitės komanduese nga eprori ndaj luftėtares, apo edhe anasjelltas, ndėrshkohet shumė rėndė dhe gjykata e shkallės sė I-rė, e Brigadės sė AKSH-sė, shqipton dėnimin kapital…”

Pyetje: Sa femra tė tjera ka pėrreth jush?

Pėrgjigje: Ju thash se unė jam komandante e njė togu tė vajzave shqiptare tė Brigadės sė Mitrovicės tė AKSH-sė, dhe besoj se nė kėtė rast ua kam dhėnė edhe pėrgjigjen se sa femra tė tjera, pėrveē meje , janė kėtu.

Pyetje: Ēfarė kushtesh keni kėtu: ushqim, veshėmbathje dhe kushte tė tjera tė domosdoshme?

Pėrgjigje: Brigada e Mitrovicės sė AKSH-sė ėshtė strukturė ushtarake e AKSH-sė, tė cilėn e ka krijuar Kėshilli i Nėnzonės nr.2 (Mitrovicė, Albanik, Skėnderaj, Drenas, Vushtri) tė Zonės nr.2 (Kosova historike) i FBKSH-sė, prandaj edhe pėr kushtet tona elementare, gjithėēka na duhet, dhe qė nuk na mungojnė asnjėherė pėrkujdeset, tė cilat na i siguron Kėshilli i FBKSH-sė tė Mitrovicės, kėshill ky qė ėshtė i organizuar nė ēdo fshat e lagje tė qyteteve, qė i sipėrceka. Pra, vetėkuptohet se, kushtet tona janė modeste, aso kushtesh qė iu duhen luftėtarėve tė lirisė, tė cilėt kanė vendosur tė sakrifikojnė edhe mė tė shtrenjtėn e tyre – jetėn, prandej edhe doemos do tė sakrifikojnė dhe kurrė nuk e kėrkojnė jetėn luksoze, sepse kėtė nuk e ka as populli shqiptar i Kososvės dhe mė gjėrė, i cili vazhdon tė jetojė nė njė varfėri tė tejskajshme, si nė njė burg tė madh, sepse ate po e vjedhin ndėrkombėtarėt dhe potikanėt servilė tė Prishtinės.

Pyetje: A keni armatim tė mjaftueshėm dhe a jeni e pėrgatitur fizikisht pėr luftė? A keni ndjekur trajnim paraprak dhe a e ndiqni edhe tani?

Pėrgjigje: Duke qenė komandante e Togut tė vajzave, unė jam edhe anėtare e Shtabit tė Brigadės sė Mitrovicės tė AKSH-sė, prandaj edhe lirisht mund t’ju them se kemi armatim tė mjaftueshėm, por nga ana tjetėr dijė se kėrkesat pėr t'u bashkuar nė radhėt tona, qofshin kėto djem apo vasha, janė tepėr tė mėdha, prandaj edhe mund tė them se ndihma e popullit na ėshtė shumė e domosdoshme. Por, ndihmat nga populli nuk kemi tė drejtė t’i pranojmė, ne pjestarėt e AKSH-sė, por kjo i dedikohet FBKSH-sė, sepse siē e cekėm edhe mė sipėr, pėr tė gjithė nevojat dhe kėrkesat tona pėrkujdeset Kėshilli i FBKSH-sė tė Mitrivicės, kurse pėr pėrgatitjet tona fizike dhe trajnimet tona, lirisht po iu them se, jemi shumė tė pėrgatitura dhe pėr ēdo ditė po pėrgatitemi dhe po trajnohemi nga kuadrot tona drejtuese, tė cilėt kanė qenė pjesėmarrės nė tri betejat e zhvilluara nga viti 1998 deri nė 2001.

Pyetje: A jeni e pėrgatitur dhe psiqikisht dhe politikisht, meqė situate ėshtė e ngarkuar politikisht dhe shumė njerėz hamenden nė kėto kohė?

Pėrgjigje: Jo vetėm psiqikisht por edhe politikisht jam shumė e pėrgatitur, prandaj edhe kam ardhė kėtu, qė tė jap kontributin tim s'i kuadėr qė jam. Dhe, kjo ėshtė detyra ime kryesore si komandante, dhe si e tillė po i pėrgatis tė gjitha vajzat tona luftėtare. Vetėkuptohet qė kur kam nevojė pėr ndihmė pėr asnjė moment nuk mė mungon kjo ndihmė nga drejtuesit e lartė tė Brigadės, ndėr tė cilėt ėshtė edhe komandanti i Briadės. Disa herė na ka vizituar edhe kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtarė Shqiptar (FBKSH-sė),Prof. Dr. Bashkim Mitrovica, i cili sipas Rregullores sė Disiplinės sė AKSH-sė ėshtė dhe Komandanti Suprem i AKSH-sė.

Pyetje: Cili ėshtė ideali juaj profesional dhe a ėshtė kryekėput me atė tė bashkėluftėtarėve tuaj dhe kryesisė?

Pėrgjigje: Ideali im dhe i tė gjithė bashkėluftėtarėve tė mi ėshtė i sanksionuar nė Platformėn Politike tė FBKSH-sė, ribashkimi i tė gjitha trojeve edhe popullit qė jeton nė kėto troje nė njė shtet tė vetėm kombėtar shqiptar me emrin Shqipėri. Nuk ke se si tė bėhesh luftėtarė apo luftėtare e AKSH-sė pa u bėrė anėtarė apo anėtare e FBKSH-sė, sepse AKSH nuk ka as Platformė Politike, as Program dhe as Statut. Tė gjithė kėto i ka FBKSH-ja dhe AKSH ėshtė vetėm strukturė e FBKSH-sė, dora e djathtė e trupit FBKSH, qė ka vetėm Rregullore tė Disiplinės sė AKSH-sė, nga e cila burojnė rregulloret tjera tė veēanta. Pra, nuk mund tė jesh luftėtar apo luftėtare e AKSH-sė dhe tė mos betohesh se deri nė frymėmarrjen e fundit do tė luftosh pėr ribashkimin kombėtar shqiptar.

Pyetje: A e dinė familja juaj dhe si kanė reaguar ata kur erdhėt ju kėtu? A ju pėrkrahėn nė kėtė vėndim tė rėndėsshėm?

Pėrgjigje: Sigurisht qė e dinė familja ime dhe vetėkuptohet se edhe e kanė mbėshtetur vendimin tim, sepse ėshtė familja ime (babi im), ai qė mė ka mėsuar se si bėhet betimi, ashtu s'i Muhedin ALIUN (dajėn t'im, qė e mėsoi babi i Tij), pėr ēlirim dhe ribashkim kombėtar, sepse babi im ka qenė pjestar i UĒK-sė, betim qė ka ngelė nė gjys tė rrugės dhe qė duhet ēuar deri nė fund, sepse nga thellėsia e tokės sė pėrgjakur na thėrret gjaku i dėshmorėve tė Kombit. Babi im ka qenė bashkėluftėtar i dėshmorit Bahri Fazliu, i cili na meson: ”Nėse e ke dashur dėshmorin, mos shko te varri i tij qė t’i vesh lule mbi varr, por vazhdoje rrugėn e Tij…”

Pyetje: Si kaluat ju dhe familja juaj nė luftėn e vitit 1999? A keni patur ndonjė dėm nga ajo luftė?

Pėrgjigje: Nga familja ime e ngushtė nuk na ėshtė vrarė asnjė pjestar i familjes, sepse e gjithė familja ime, unė bashkė me vėllezėrit e motrat e mija, ishim aty ku ishte UĒK-ja. Por, babit t'im i janė vrarė shumė shokė tė idealit, ndėr tė cilėt edhe ish-shoku i Tij i vjetėr (i ilegales), dėshmori Isa Kastrati, me tė cilin ka bėshkėvepruar qė kur ka qenė student i Universitetit tė Prishtinės, kohė kjo kur ėshtė njohur dhe me Zėdhėnėsin Politik tė FBKSH-sė, Magjistrin e Shkencave Juridiko- Ekonomike Z. Gafurr Adilin, pėr tė cilin unė, e gjithė familja ime dhe tė gjithė bashkėluftėtaret e bashkėluftėtarėt e mia kėtu, dhe jo vetėm kėtu por edhe mė gjėrė, ushqejmė konsideratat mė tė larta pėr kėtė ideolog tė ribashkimit kombėtar.

Pyetje: Pėrfaqėsuesi juaj politik ka deklaruar se do tė ketė luftė nė tė gjithė Ballkanin dhe do tė zgjasė shumė, a jeni e gatshme t’i qėndroni kėsaj lufte nėse ajo ndodh m e tė vėrtetė?

Pėrgjigje: "Lufta ėshtė e pashmangėshme!", ka deklaruar Zėdhėnėsi Politik i FBKSH-sė, Mr. Gafurr Adili dhe kėtė na e ka argumentuar edhe me fakte shumė bindėse. Pėr fatin tonė “tė keq”, konstatimet e Z. Adili deri tani kanė dalė dhe a e dini pse? Sepse, Ai ėshtė nė njė pozicion tė atillė, ku arrin tė grumbullojė shumė informacione dhe mbi bazėn e kėtyre informacionve bėhet edhe analiza politike, pastaj nė fund del edhe qėndrimi politik, shumė i qartė dhe i pagabueshėm, sic ka ndodhur deri mė tani. Pastaj, kam ndėgjuar qė Z. Adili rreth vetes ka 7 kėshilltarė tė tė gjithė lėmive, prandaj edhe deklaratat e tij kanė qenė shumė tė sakta. As Z. Adili dhe askush nga ne nuk e don luftėn, sepse ajo sjell vrasje, djegje dhe shkatėrrime; sepse, luftėn nuk e ka dashur dhe nuk e don as populli shqiptar, por luftėn po na e imponojnė pushtuesit dhe kolonizatorėt e trojeve shqiptare tė Shqipėrisė Etnike, tė cilėt nuk po binden se koha e pushtimeve klasike dhe e kolonive ka pėrfunduar edhe nė Afrikėn e Jugut. Pėr kėtė, pėrgjegjėsi mban edhe bashkėsia ndėrkombėtare, e cila vetė popullit shqiptar vazhdon t’i mohojė tė drejtėn e Vetėvendosjes, parim ky i njohur dhe i garantuar edhe me tė drejtėn positive ndėrkombėtare, e cila ėshtė sanksionuar nė dhjetėra Konventa dhe Rezoluta tė miratuara nga Asambleja e Pėrgjithėshme e OKB-sė. Pra, jam e gatshme dhe e vendosur qė, jo vetėm t’i qėndroj kėsaj lufte deri nė fund, sa ajo tė zgjasė, sikur tė zgjasė edhe njė dekadė, por jam e vendosur qė edhe tė flijoj mė tė shtrenjtėn time,- jetėn .

Pyetje: Cili ėshtė mesazhi juaj pėr tė gjithė lexuesit tanė dhe tė tjerėt nė kėto ēaste?

Pėrgjigje: Pėr tė gjithė lexuesit e revistės AS dhe tė gjithė shqiptarėt nė Kosovėn Jugore (Lugina e Vradarit-ILIRIDA), do t’ju jap kėtė mesazh: Ta pėrkrahin FBKSH-nė e Zonės Nr. 3 dhe Divizionin "TAHIR SINANI TE AKSH-sė qė vepron nė Kosovėn Jugore (Lugina e Vardarit- ILIRIDA), qė vazhdon tė mbahet e pushtuar dhe e kolonizuar nga pushteusit dhe kolonizatorėt sllavo-maqedonas. Motrat e mia tė idealit pa mė tė voglin hezitim t'i bashkohen Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) dhe strukturave tė tij, ndėr tė cilat ėshtė edhe Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH), qė udhėhiqen nga djali i Mitrovicės heroike, Prof.Dr. Bashkim MITROVICA (Isa BOLETINI i ri) dhe biri i Kėrcovės kreshnike, Mr. Gafurr ADILI (Ismail QEMALI i ri) me shokė e shoqe nga mė tė mirat e At-mėmėdheut SHQIPERI ETNIKE.

Pyetje: Ēfarė mesazhi do t’ju drejtonit politikanėve shqiptarė nė Kosovė dhe trojet e tjera?

Pėrgjigje: Boll ma me mashtrime dhe vjedhje qė ia kanė bėrė dhe po ia bėjnė popullit shqiptar nė tė gjitha trojet shqiptare tė Shqipėrisė Etnike !

Mirėupafshim nė Kryeqytetin e lirė tė Vilajetit tė Kosovės, nė Shkup, aty ku duhej, nė vitin 1912, tė shpallej Pavarėsia e Shqipėrisė !


Intervistė me Adem Demaēin, pėr revistėn – Albania Today /Shqipėria Sot

Ėndrra e shqiptarėve ēlirimi e bashkimi kombėtar, shpallja e pavarėsisė vetėm fillim i procesit drejt pavarėsimit tė Kosovės

Intervistoi: Kristina RASI
7 mars 2008

- Sė pari dua tė di si jeni me shėndet dhe si e ndieni veten nė “Kosovėn e pavarur”?

DEMAĒI: Me shėndet jam shumė mirė edhe pse Kosova ende nuk ėshtė e pavarur.

-  Ēka mendoni ju pėr kėtė “pavarėsi” tė Kosovės. Ėshtė kjo ėndrra e shqiptarėve e pritur me shekuj? Ėshtė ky amaneti i dėshmorėve tė lirisė, apo ėshtė vetėm edhe njė mashtrim i radhės?

DEMAĒI: Shpallja e pavarėsisė qe vetėm fillimi i procesit drejt pavarėsimit tė Kosovės. Ėndrra e shqiptarėve ishte ēlirimi e bashkimi kombėtar, mirėpo pėr tė sendėrtuar kėtė dėshirė tė madhe popullit tonė i mungoi kapaciteti i nevojshėm. Pas kėsaj ėndrre e dėshire tė madhe filluam tė vepronim e tė punonim pėr sendėrtimin e njė ėndrre mė tė vogėl – pavarėsinė e Kosovės. Mirėpo, as kėsaj here nuk patėm kapacitet tė mjaftueshėm qė ta fitonim vetė, me forcat tona, lirinė tonė tė plotė. Ndonėse njė pjesė e popullsisė qė mori anėn e UĒK-sė u pėrpoq e u flijua pa kursim, megjithėkėtė nuk arritėm qė tė liroheshim vetė, sepse pjesa mė e madhe e popullsi sė mori anėn e atyre qė predikonin durim e pritje tė pafund dhe mosflijim! Prandaj, nė fund u detyruam qė tė kėrkonim edhe mbėshtetjen e faktorėve ndėrkombėtarė. Kėshtu qė si rezultat e kėtij bashkėpunimi me faktorėt e jashtėm sot kemi kėtė Kosovė me pavarėsi tė shpallur, por me njė realitet qė ėshtė ende larg nga pavarėsisė.

- I nderuari bacė, pas shpalljes sė pavarėsisė, ka dalė slogani “BAC, U KRY”! Kjo nėnkupton idenė se i drejtohet legjendarit Adem Jashari. Ēka mendoni ju – a u krye me kėtė shpallje ēėshtja e Kosovės?

DEMAĒI: Jo. Ky ėshtė vetėm hapi i parė drejt pavarėsisė. Ata qė lektisin pėr kolltuqe e fshehin kėtė tė vėrtetė. Slogani objektiv do tė duhej tė ishte: BAC, U NIS!

- Ju keni qenė Pėrfaqėsues i pėrgjithshėm politik i UĒK-sė gjatė luftės nė Kosovė dhe keni qenė bashkėpunėtor i Adem Jasharit. A mund tė na thoni se ēfarė do tė thoshte Komandanti legjendar pėr kėtė lloj pavarėsie?

DEMAĒI: Unė kam qenė bashkėpunėtor i heroit tonė Adem Jashari vetėm pėrmes ndėrmjetėsimit tė Rexhep Ukė Drenicės, nga Zabeli i Ulėt. Po tė ishte gjallė Adem Jashari do tė na porosiste qė tė mos ndalemi nė gjysmė tė rrugės…

- I nderuari baci Adem, pak para shpalljes sė “pavarėsisė”, kryeministri Thaēi ju ftoi edhe juve nė njė takim me tė. A mund tė na thoni se cila ishte arsyeja e kėsaj ftese dhe lidhur me ēka biseduat me z. Thaēin?

DEMAĒI: Kjo ishte njė nderim qė i bėri zotėri Thaēi udhėheqjes sė Zyrės sė Pėrfaqėsuesit tė pėrgjithshėm politik tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės qė veproi gjatė luftės nė Prishtinė e qė pėrbėhej nga Skėnder Kastrati, zėvendės, Fehmi Baftiu, pėrgjegjės pėr Marrėdhėniet diplomatike dhe unė. ( Albin Kurti, sekretari i Zyrės, mungoi). Biseduam lidhur me ruajtjen e veprave, tė gjurmėve dhe tė veprimtarėve tė luftės heroike tė UĒK-sė, si dhe pėr disa propozime tonat lidhur me konkretizimin e kėtyre ideve.

- Parlamenti i Kosovės shpalli Kosovėn shtet tė pavarur dhe demokratik, por aty nuk u pėrmend fare sovraniteti i Kosovės. Ēfarė mund tė na thoni Ju, bacė, lidhur me kėtė deklaratė dhe ēfarė pasojash mund tė ketė kjo?

DEMAĒI: Nuk kishte si tė pėrmendej sovraniteti kur ai ende nuk ekziston. PA USHTRINĖ TONĖ TĖ VĖRTETĖ E TĖ PLOTĖ, PA POLICINĖ E KOMANDUAR PLOTĖSISHT NGA VETĖ NE DHE PA ULĖSEN TONĖ NĖ OKB – NUK KA DHE NUK MUND TĖ KETĖ PAVARĖSI TĖ PLOTĖ E SOVRANITET. Kėto mungesa kėrkojnė nga ne pėrpjekje e flijime tė mėtutjeshme.

- Pas takimit qė patėt ku edhe thatė disa fjalė, na habiti fakti qė shkuat nė Parlamentin “kukull” tė Kosovės, tek ata daitė siē i quani edhe Ju?

DEMAĒI: Momenti historik ishte shumė serioz, i rėndėsishėm dhe me plot rreziqe nga regjimi ēetnik i Beogradit dhe i mbėshtetėsve tė tij nė Lindje. Ishte e palejueshme qė, nė kėto rrethana, ne tė qėndronim vetėm si shikues e kritikues. NUK MUND TĖ LEJONIM QĖ PĖR SHKAK TĖ UJIT TĖ NDOTUR QĖ ĖSHTĖ MBLEDHUR TA HIDHNIM TEJ EDHE BEBEN E PORSALINDUR TĖ LIRISĖ!...

- Kosova e shpalli “pavarėsinė” e saj me 17 shkurt 2008, mirėpo, nė anėn tjetėr nė Kosovė hyri edhe njė qeveri e re e quajtur EULEX. Kosova, tani ka pothuajse tri qeveri: UNMIK-un, Qeverinė e Kosovės tė z. Thaēit dhe EULEX-in. Njė fjalė popullore thotė se kalin qė mban tri shtėpi e han ujku! Cila qeveri, nė tė vėrtetė po e qeverisė Kosovėn? Mos vallė, me kėto tri qeveri Kosovėn tonė do tė na e hajė ujku?!

DEMAĒI: Gjėrat janė bukur tė ngatėrruara, por tani pėr tani, faktori vendimtar nė Kosovė tash e tutje do tė jetė Bashkimi Evropian. Ky faktor edhe pėr kohė tė pacaktuar do ta ketė asistencėn aktive tė amerikanėve. Megjithėkėtė rreziqet janė tė mėdha dhe serioze, por edhe vetėdija e popullit tonė pėr kėto rreziqe dhe pėr gabimet e lėshimet e shumta nė rrugėn tonė drejt lirisė po rritet e po ngritet. Prandaj, jam i bindur se parakushtet pėr sigurinė, pėr pavarėsinė e sovranitetin tonė, megjithė sfidat e shumta e tė mėdha qė kemi para vetes, do tė krijohen, do tė forcohen e do tė japin rezultatet e dėshiruara e tė merituara.

- Ēfarė mendoni pėr misionin e EULEX-i, kur dihet se FBKSH dhe Lėvizja Vetėvendosje e kanė kundėrshtuar, kurse “pushtetarėt” e Kosovės e kanė mirėpritur? A ėshtė nė dėm, apo nė dobi tė Kosovės ardhja e kėtij misioni evropian?

DEMAĒI: Mekanizmi i Kėshillit tė Sigurimit pėr shkak tė vetos sė mundshme tė Rusisė dėshtoi. Pėr tė vazhduar mė tutje procesi paqėsor i gjetjes sė zgjidhjes pėr Kosovėn, - deshėm s’deshėm, - pėrveē Amerikės, u bė e domosdoshme edhe vėnja nė lėvizje e mekanizmit dhe e potencialit tė Bashkimit Evropian.

- A do tė ketė EULEX-i mė shumė fuqi ekzekutive se sa UNMIK-u, deri tani mbi udhėheqjen e Kosovės e mbi organizimin politik, ekonomik dhe ushtarak? Dua tė shtoj edhe konkretisht – a do tė ketė dorė tė fuqishme mbi udhėheqjen, mbi gjykatat, policinė dhe mbi ushtrinė e ardhshme me 2500 ushtarė (e ashtuquajtura Forca e Sigurisė e Kosovės (SFK), apo kėtė udhėheqje do ta kenė vendorėt?

DEMAĒI: Pritet qė EULEX tė jetė mė energjik, mė i shpejtė e mė i drejtė dhe tė korrigjojė shumė gabime e lėshime tė UNMIK-ut dhe gjatė realizimit, tė korrigjojė shumė pika tė projektit tė padrejtė tė Ahtisarit pėr Kosovėn. Nė rastin tonė paragjykimet nuk janė tė mira. Shumė shpejt vetė rrjedha e ngjarjeve gjėrat e planifikuara gabimisht ka pėr t’i qitur nė sipėrfaqe e ka pėr t’i hedhur poshtė...

- A do tė ketė EULEX-i fuqi ekzekutive qė tė rrėzojė ndonjė vendim tė parlamentit tė Kosovės, pra, Piter Feith, a do tė ketė rolin e fuqishėm nė rrėzimin e vendimeve e ligjeve tė Parlamentit tė Kosovės si dikur kryeadministratorėt e UNMIK-ut?

DEMAĒI: Me fjalė e formalisht EULEX deklarohet se do tė ketė vetėm rol mbikėqyrės e kėshillėdhėnės, por dihet nga tė gjithė se nėse do tė ketė nevojė ai mund tė bėjė edhe shkarkime e ngarkime!

- Edhe pas shpalljes sė pavarėsisė Rezoluta 1244 e OKB-sė mbeti nė fuqi, kėshtu tha edhe Sekretari i pėrgjithshėm Ban Ki Mun, nė mbledhjen e fundit. Ēfarė mund tė na thoni Ju, baci Adem lidhur me kėtė rezolutė e cila ėshtė ende nė fuqi?

DEMAĒI: Derisa tė nxirret njė rezolutė e re nga Asambleja e Pėrgjithshme e OKB-sė, Rezoluta 1244 do tė mbetet nė fuqi.

- Rusia po kėrcėnon BE-nė dhe NATO-n edhe me forcėn ushtarake nė qoftė se BE-ja nuk zbaton rezolutėn 1244 tė OKB-sė . Kėtė e tha Dmitrij Rogozhin, pėrfaqėsuesi i Rusisė nė OKB. Ēfarė mund tė na thoni Ju lidhur me kėtė dhe ēfarė interesash ka Rusia nė Kosovė?

DEMAĒI: Dmitrij Rogozhin i tėrhoqi fjalėt e veta kėrcėnuese, sepse Rusia nuk ėshtė e gatshme tė fillojė Luftėn e Tretė Botėrore pėr hatrin e Serbisė. Mirėpo Rusia ka interes tė madh qė duke marrė Kosovėn si shkas tė pengojė sa tė jetė e mundur mė tepėr zgjerimin e Bashkimit Evropian dhe forcimin e NATO-s, sepse qė tė dyja kėto po zgjerohen e po zhvillohen nė ish sferėn e kontrollit e tė ndikimit rus dhe nė dėm tė hegjemonizmit rus.

- Ēka mendoni pėr heqjen e flamurit kombėtar shqiptar dhe pėr zėvendėsimin e tij me njė flamur i cili nuk ka asnjė shenjė tė flamurit tonė, nėn tė cilin janė betuar e pėrulur sa e sa heronj e heroina tė hapėsirės shqiptare dhe pėr tė cilin u derdh aq shumė gjak e djersė nė betejat pėr liri e ribashkim- pėr tė bėrė Shqipėrinė Shqipėri. Me kėtė rast, mė lejo bacė i nderuar tė ju pėrgėzoj juve e tė gjithė luftėtarėt pas jush pėr qėndresėn tuaj pėr kėtė flamur! Dhe, po shtoj:A mendoni Ju se me kėtė akt u shkel rėndė identiteti kombėtar shqiptar, gjė kjo qė u nxit nga Evropa e “re” dhe qė fatkeqėsisht u pranua nga vetė udhėheqėsit “kosovarė”, por edhe nga vetė shqiptarėt tė mashtruar me ca sheqerka politike tė Evropės “demokratike”? A ka mundur tė ishte flamuri i Republikės sė Kosovės i njėjtė si flamuri i Republikės sė Shqipėrisė administrative, apo sė paku a do tė mund tė ishte i ngjashėm me tė, kuptohet, me sa mė pak ndryshime?

DEMAĒI: Dy shtete tė ndryshme tė pavarura nuk mund tė kenė njė flamur. Mirėpo, falė pėrbėrjes etnike tė popullatės sė Kosovės, ka pasur mundėsi dhe ėshtė dashur qė flamuri i Kosovės tė kishte krejt pak dallim nga flamuri i Shqipėrisė. Ky ėshtė edhe njė gabim trashanik, nė vargun e gjatė tė gabimeve tė faktorėve ndėrkombėtar perėndimor ndaj Kosovės e lidhur me Kosovėn. Kosova ka nė thelbin e pėrmbajtjen e vet identitetin qė as faktorėt ndėrkombėtarė sado qė tė pėrpiqen nuk do tė mund ta zhbėjnė kurrė. DARDANIA ėshtė mė e moēme se tė gjithė faktorėt e sotėm evropianė e amerikanė. Burokratėt evro-amerikanė ende nuk e kanė kuptuar se ne jemi njė material qė nuk e ha kurrfarė lime!...

- Ēka mendoni Ju pėr pėrpjekjet e tė ashtuquajturve reformatorė tė gjuhės shqipe, me bazė dialektin gegė siē janė Migjen Kelmendi, Nexhmedin Spahiu e disa tė tjerė? Kėta, nėn pretekstin se nė Kongresin e Drejtshkrimit tė mbajtur me 1972, nė Tiranė ėshtė dėmtuar popullata shumicė gege, po tentojnė tė kthejnė prapa rregullat e pranuara tė gjuhės letrare mbi bazėn e toskėrishtes dhe tė imponojnė bazėn e dialektit gegė. Pėr mė tepėr, kėta po dalin me tezėn se, pėr shkak tė fatit tonė tė hidhur, zhvillimi ndaras nga Shqipėria paska krijuar edhe njė identitet tjetėr, tė ri kombėtar!!! Mbase, jo rrallė, kėsaj daulleje po i bien, jo rrallė edhe disa politikanė nga tė dy anėt e Bjeshkėve tė Nemuna. Sa kanė tė drejtė t’i bėjnė kėto orvatje (sipas meje krejt tė pakuptimta dhe kundėr shqiptare) dhe ku, sipas teje na shpiejnė kėto “zbulime shkencore”?!

DEMAĒI: Gjuhės sonė tė mrekullueshme letrare i mungon vetėm INFINITIVI TĖ CILIN NUK E KA TOSKĖRISHTJA, POR E KA GEGĖRISHTJA. Nėse kėtė plotėsim E KĖTĖ KORRIGJIM TĖ DOMOSDOSHĖM do tė ngurrojnė qė ta bėjnė gjuhėtarėt tanė sa mė shpejt, atėherė kėtė do ta bėjmė ne letrarėt vetė. Sot e pėrgjithmonė letrarėt e gjuhėtarėt nuk janė dhe nuk do tė jenė kurrė mė nėn diktatin e politikanėve toskė a gegė. SHQIPTARĖT JANĖ NJĖ DHE GJUHA E TYRE LETRARE ĖSHTĖ DHE DO TĖ JETĖ NJĖ!

- Mė 17 shkurt 2008, me shpalljen e pavarėsisė, shumė shqiptarė nė trojet shqiptare dhe jashtė nė botė, kanė festuar kėtė fitore tė madhe, siē thonė ata/ato, por ka edhe tė atillė/a qė nuk kanė qenė aq entuziastė e tė mos themi se ishin krejt tė pakėnaqur me kėtė “pavarėsi”, duke thėnė se edhe ky ishte njė mashtrim tjetėr i radhės sė pafund. Po ti bac, me cilin taborr ishe ato ditė tė shpalljes sė kėsaj pavarėsie? Shkurt: a je i kėnaqur me kėtė lloj pavarėsie?

DEMAĒI: Unė isha me tė gjitha taborret. ISHA EDHE ME HAPIN E PARĖ TĖ MADH TĖ DOMOSDOSHĖM TĖ NISJES SĖ PROCESIT TĖ PAVARĖSISĖ E DO TĖ JEM EDHE ME HAPIN E FUNDIT TĖ PĖRMBYLLJES SĖ PAVARĖSISĖ!

- Ēfarė tė bėjmė tani e tutje ne shqiptarė qė tė ecim pėrpara nė procesin e ribashkimit kombėtar dhe tė bashkimit, ose tė integrimit me Evropėn, ide kjo qė po trumbetohet aq fort nga politikanėt e sotėm?! A mundemi ne tė integrohemi nė Evropė pa u integruar fillimisht si komb i lashtė dhe i ri – ashtu siē jemi ne shqiptarėt?

DEMAĒI: Evropa e ka shpejtėsinė e vet dhe ne nuk po na pret, as nuk po na vetė. Prandaj – nė ecje e sipėr- duhet t’ i plotėsojmė tė gjitha ēfarė po na mungojnė. Ata qė e duan seriozisht dhe pa hile popullin e vet duhet me zell e me kėmbėngulje tė punojnė pa u ndalur nė zgjerimin e thellimin e dijes sė vet. Tė ngrisin sa mė lart e sa mė shpejt vetėdijen e tyre kombėtare e njerėzore. Tė pėrsosin me fanatizėm organizimin nė tė gjitha fushat. TĖ BESOJNĖ NĖ ZOT PA DALLAVERE DHE – NĖ REND TĖ PARĖ - TĖ MBĖSHTETEN NĖ FORCAT E VETA!

VETĖM SI TĖ KĖTILLĖ DO TĖ NA DOJĖ E DO TĖ NA PĖRKRAHĖ EVROPA E BOTA E JO SI DOFARĖ LYPSARĖSH E SAHANLĖPIRĖSISH!


DEMAĒI: Do ta kemi njė pavarėsi tė varur...

...nė tė vėrtetė, njė pavarėsi me mbikėqyrje, njė pavarėsi qė do tė jetė shumė problematike; do tė quhet pavarėsi, por do tė kemi kėtu kontrolle tė mėdha. Dhe, kėta qė janė instaluar me kėto votimet qė u bėnė, nuk do ta kenė asnjėherė fjalėn e fundit pėr gjėra qė janė esenciale, qė janė thelbėsore pėr Kosovėn dhe pėr shqiptarėt. Kjo mė brengos mua, qė liderėt tanė harrojnė gjithmonė ta shtojnė atė shtojcėn qė thotė pavarėsi e mbikėqyrur, ka thėnė simboli i rezistencės kombėtare Adem Demaēi nė intervistėn dhėnė “Radios Evropa e Lirė”.

Zoti Demaēi, liderėt kosovarė janė duke deklaruar se ēėshtja e shpalljes sė pavarėsisė ėshtė ēėshtje ditėsh. A besoni ju se vėrtet brenda disa ditėsh do tė shpallet pavarėsia e Kosovės?

ADEM DEMAĒI
Po, njė ditė do tė shpallet. Edhe unė besoj se mund tė mos shkojė shumė larg. Por, unė e kam fjalėn se ēfarė pavarėsie do tė jetė ajo. Nėse do tė ishte pavarėsi e vėrtetė, nuk do tė ishte shumė po tė prisnim edhe me muaj. Mirėpo, ne do ta kemi njė pavarėsi tė varur nė tė vėrtetė, njė pavarėsi me mbikėqyrje, njė pavarėsi qė do tė jetė shumė problematike; do tė quhet pavarėsi, por do tė kemi kėtu kontrolle tė mėdha. Dhe, kėta qė janė instaluar me kėto votimet qė u bėnė, nuk do ta kenė asnjėherė fjalėn e fundit pėr gjėra qė janė esenciale, qė janė thelbėsore pėr Kosovėn dhe pėr shqiptarėt. Kjo mė brengos mua, qė liderėt tanė harrojnė gjithmonė ta shtojnė atė shtojcėn qė thotė pavarėsi e mbikėqyrur; Evropa asnjėherė nuk thotė pavarėsi, vazhdimisht thotė pavarėsi e mbikėqyrur. Dhe, populli, ashtu siē e ka falė Zoti, qė ėshtė pa djallėzi, nuk pyet mė shumė, veē thotė: ‘a po na e japin pavarėsinė, a po na e japin pavarėsinė’ dhe kjo mė frikėson, sepse pas kėsaj do tė vijė njė zhgėnjim te njerėzit, kur tė shohin se kjo qė po e presin, nuk do tė jetė aq e kėndshme dhe aq e butė sa mendojnė qytetarėt tanė.

Si do tė reflektojė kjo qė po e quani pavarėsi e mbikėqyrur te popullata e Kosovės? Si e shihni ju Kosovėn nė njė pavarėsi tė mbikėqyrur?

ADEM DEMAĒI
Strumbullari i kėsaj pavarėsie do tė jetė projekti i Ahtisaarit. Dhe, nė projektin e Ahtisaarit ka gjėra aq shumė qė prekin nė sovranitetin tonė, nė pavarėsinė tonė, nė mundėsinė qė ne tė mund ta qeverisim vetveten ashtu si duam, sepse pėr pakicėn serbe janė bėrė lėshime aq tė mėdha, saqė unė nuk besoj se ka diku nė botė, se nė Evropė jo qė jo, shembull tė njėjtė, qė pakica tė ketė aq tė drejta, sa tė mund tė bllokojė madje edhe nxjerrjen e ligjeve, se pėr shembull nga 10-15 deputetė serbė, nėse nuk do tė pajtohen dy tė tretat me atė ligj, ai ligj nuk do tė mund kalojė. Unė nuk besoj se ka njė shembull tė tillė; plus, kėto enklavat e shumta, tė ashtuquajtura serbe, qė u krijuan me dhunė, sepse u bėnė shkelje tė mėdha tė tė gjitha ligjeve, kushtetutave, praktikės, qė nuk ėshtė e vogėl kjo Kosovė kėshtu siē ishte, me njė autonomi qė kishte. Nuk ka ndodhur asnjėherė qė tė jetė kaq e shtrėnguar dhe tė ndodhė qė ne do tė shkėputemi disi nga Serbia, mirėpo do ta kemi Serbinė brenda, me ato tė drejtat e shumta pėr t’u pėrzier nė punėt tona tė brendshme, gjoja duke u kujdesur pėr pakicėn serbe; do tė kemi telashe shumė tė mėdha. Dhe, prapė, duhet ta ceki edhe atė qė bėhet fjalė pėr kthimin e serbėve nė Kosovė, tė cilėt nė tė vėrtetė kanė bėrė krime ose kanė qenė tė lidhur me krimet qė ka bėrė ushtria, policia dhe paramilitarėt serbė. Kurse, nuk pėrmendet askund kthimi i shqiptarėve tė shumtė, qė me dhunėn policore janė pėrzėnė nga Kosova, siē ėshtė fjala pėr shembull nė Mitrovicėn veriore. Askush nuk i pėrmend ato. Askush nuk i pėrmend tė drejtat e shqiptarėve qė gjenden sot nėn administrimin e Serbisė; ata nė Preshevė, nė Bujanovc, janė nė gjendje shumė tė keqe dhe nuk i pėrfillin fare. Askush nuk i pėrmend ata, as kėta tanėt, as bashkėsia ndėrkombėtare, e cila do tė duhej tė kujdesej edhe pėr ta.

Cila mendoni se do tė ishte zgjidhja e duhur pėr popullin e Kosovės?

ADEM DEMAĒI
Ekziston zgjidhja universale dhe zgjidhja e vetme kur ėshtė fjala pėr popujt e robėruar. Ajo ėshtė vetėm vetėvendosja; vetėm referendumi ėshtė ai qė i bie vulė vullnetit dhe dėshirės politike tė ēdo populli qė ėshtė i robėruar. Evitimi, ikja nga kjo zgjidhje, e cila ėshtė e sanksionuar edhe me Kartėn e Kombeve tė Bashkuara dhe me 100 rezoluta tė ndryshme qė janė praktikuar deri mė sot, tregon se dikush do tė na bėjė dallavere, dikush mundohet t’ua bėjė qefin atyre qė kallen, shkrumbuan, vranė, dhunuan e i bėnė njėqind tė zeza jo vetėm Kosovės, por edhe boshnjakėve, edhe kroatėve. Me fjalė tė tjera, bashkėsia ndėrkombėtare, nė kėtė mėnyrė, shpėrblen dhe nė kėtė mėnyrė sikur edhe mbėshtet vazhdimin e krimeve, vazhdimin e ekzistencės sė regjimeve militariste, regjimeve mafioze, regjimeve kriminale, regjimeve qė bėnė dhe po vazhdojnė tė bėjnė krime tė ndryshme. Bota ėshtė duke u munduar tė luftojė kundėr tyre, kurse kėtu, ku janė argumentet shumė tė dukshme, shumė tė prekshme, kėtu bėhet pėrpjekje tė evitohen, pėr disa interesa qė Serbia nuk do tė dėgjojė pėr atė punė. Ka interesa qė ta tėrheqin Serbinė nė BE, nė paktin NATO etj. Mirėpo, Serbia kėmbėngul se ajo punė nuk i intereson. Dhe, pėr ēudinė e madhe, bota demokratike, nė tė cilėn ne mbėshtetemi dhe nga e cila ne kemi pritur shumė dhe presim shumė, sikur bėhet njė lypėse, sikur mundohet ta lusė, sikur tė ishte Serbia ndonjė faktor i patejkalueshėm. I bėjnė lėshime edhe sa i takon zėnies, burgosjes, dorėzimit tė Mlladiqit e tė Karaxhiqit e shumė kriminelėve tjerė, edhe pėr shumė obligime tė tjera qė do tė duhej t’i plotėsonte Serbia. Evropa e harron kėtė punė, bashkė me Amerikėn, me miken tonė, pėr disa hesape, pėr disa llogari, qė fatkeqėsisht popullin tonė po e pėrcjellin qė nga Lidhja e Prizrenit, mė 1878, e deri nė ditėt e sotme; gjithmonė nė kurriz tė shqiptarėve.

Dihet se janė bėrė disa muaj negociata para se tė pėrmbyllen me planin e Ahtisaarit. Meqė thatė se referendumi pėr vetėvendosje ėshtė zgjidhja mė e mirė, a ka qenė e mundur qė kjo ēėshtje tė pėrfshihet nė dokumentin e Ahtisaarit?

ADEM DEMAĒI
Kėta miqtė tanė, sė pari, e kanė studiuar Kosovėn mirė. Kanė qenė kėtu me ne 10-15 vjet, kanė seleksionuar mirė dhe i kanė zgjedhur pėr bashkėbisedues tė vet njerėzit qė kanė dhėnė prova se nuk u kėrcet fort pėr interesin e Kosovės, tė cilėt kanė dhėnė prova se janė, tė mos themi pa pėrgjegjėsi, por qė janė dorėlirė dhe qė mund tė bisedojnė me ta dhe tė gjejnė zgjidhje qė u pėrshtatėn atyre, tė cilėt i kanė ftuar nė bisedime. Dihet se si janė formuar kėto delegacione. Nuk i ka dėrguar askush kėto delegacione. Gjithmonė i kanė zgjedhur tė huajt. Kurse, tė tjerėt, mua, Albinin (Kurti) e tė tjerėt, qė kemi qenė pėr interesin e pėrgjithshėm nė radhė tė parė, e pastaj pėr interesin tonė, na kanė lėnė jashtė, sepse u kemi penguar. Edhe sot pėrpiqen tė na mbyllin gojėn, nė mėnyrė qė fjala jonė tė mos shkojė atje ku duhet, tė mos dėgjohet shumė, tė mos u pengojė atyre nė kėto pazarllėqe, tė cilat bėhen nė kurriz tė popullit shqiptar.

Nė fillim tė intervistės shfaqėt skepticizmin tuaj rreth misionit tė ardhshėm tė BE-sė nė Kosovė. Si nė tė vėrtetė e shihni kėtė mision? A mendoni se do tė jetė i ngjashėm me UNMIK-un, apo do tė ketė rol tjetėr?

ADEM DEMAĒI
Po, nė diēka qė ėshtė thelbėsore do ta ketė. Domethėnė, misioni i Evropės do tė ketė tė drejtė tė vendosė, do ta ketė fjalėn e fundit pėr tė gjitha gjėrat qė janė esenciale. Ndoshta do tė ketė ndryshime nė stil, ndoshta do tė ketė ndryshime sa i pėrket pėrgatitjes sė Kosovės ashtu si i pėrshtatet Evropės. Me fjalė tė tjera, mund tė ketė disa korrigjime qė i kanė bėrė Kombet e Bashkuara. Pres tė paktėn kėshtu, kėshtu presin edhe qytetarėt tanė, qė tė ketė sa i pėrket ēėshtjes sė kriminalitetit, ēėshtjes sė dosjeve qė janė tė ngarkuara e tė stėrngarkuara e qė nuk u hapen asnjėherė dhe tė cilat dihen shumė mirė nga UNMIK-u, e do tė dihen edhe nga Evropa. Unė besoj se do tė bėjnė diēka, qė tė paktėn kapitali i shqiptarėve qė ėshtė investuar dhe qė ėshtė rezervuar nėpėr bankat evropiane, tė gjejė rrugė qė tė vijė e tė investohet nė Kosovė. Besoj se do tė bėjnė diēka edhe sa i pėrket ekspertėve tė vėrtetė, e jo tė na ēojnė neve gjithfarė ekspertėsh, qė vijnė tė mėsohen kėtu nė kurrizin tonė, se si bėhet shteti, si bėhet ekonomia. Unė besoj se Evropa do tė sillet pak mė seriozisht me kėtė punė. Gjithashtu i kanė rezolutat, i kanė projektet. Projekti i Ahtisaarit ėshtė njė projekt qė do t’i detyrojė edhe ata qė do tė jenė eventualisht tė ndėrgjegjshėm, edhe ata qė do tė duan tė vendosin njė demokraci tė mirė pėr interesin e paqes edhe nė kėtė rajon, edhe nė Evropė, do t’i kenė duart e lidhura. Aq mė keq, shqiptarėt, Kuvendi i Kosovės kėtu e pranoi atė farė projekti me sy jokritikė dhe ua la barrė qytetarėve tanė qė tė palaviten me tė gjitha problemet qė do tė mund tė na i nxjerrė Serbia. Qysh tash ajo na thotė neve se ka plane tė shumta pėr qeverisjen e Kosovės dhe ato plane duhet t’i marrim shumė seriozisht, sepse Serbia do tė mund tė na nxjerrė probleme, se ajo nuk ėshtė nė rrezik. Serbia nuk rrezikon asgjė qė dikush do ta sulmojė ose do tė marrė masa kundėr saj. Serbia e ka mbėshtetjen e Rusisė sa i takon ekonomisė e tjerė. Serbia ka gjithashtu edhe njė zgjerim tė madh tė shkėmbimit tregtar me tė gjitha kėto vendet e Evropės, kėshtu qė ajo nuk rrezikon asgjė. Prandaj, Serbia ėshtė shumė mė e rrezikshme, sesa qė mendojnė shqiptarėt.

Thatė se kėrcėnimet serbe po merren me njė dozė lehtėsie. Po, ēfarė nė tė vėrtetė mund tė bėjė Kosova pėrballė kėtyre kėrcėnimeve?

ADEM DEMAĒI
Nuk e ka lehtė Kosova, sepse Kosova nė tė vėrtetė nuk po qeveris me vetveten. Krejt ajo ēka ėshtė vendimtare pėr sigurinė e Kosovės, ėshtė nė duar tė tjerėve, ėshtė nė duar tė KFOR-it, ėshtė nė duar tė policisė, e cila gjithashtu drejtohet nga KFOR-i, e nesėr do tė drejtohet nga Evropa. Dhe, ata (serbėt) i bėjnė zgjedhjet edhe nė Kosovė, ata i organizojnė dhe ata thonė se ‘as nuk i ndihmojmė, as nuk i pengojmė’. Vjen Nikoliqi nė mes tė Mitrovicės, i mbledh nė miting me mijėra njerėz, mban fjalim e flet ēka do, e kėta thonė se ka qenė nė vizitė private. Me fjalė tė tjera, kėso lojėrash pa kripė dhe kėso lojėrash pafytyrė na i bėn ne Evropa demokratike, tė cilėn ne e duam dhe presim nga Evropa qė tė korrigjohet jo vetėm pėr ne, por duhet tė korrigjohet, sepse ēėshtja e Kosovės nuk ėshtė vetėm ēėshtje e Kosovės. Ēėshtja e Kosovės ėshtė se a do tė jetė Evropa ende ajo qė do tė vazhdojė tė merret me zjarr-fikje politike e ekonomike, apo do tė jetė Evropa ajo qė do t’i parandalojė tė gjitha zjarret, nga tė cilat u kėrcėnuam, nga tė cilat u dogjėm dhe tė cilat prapė po na kėrcėnohen nga Rusia, nga Serbia, qė tė ndizet pėrsėri kjo pjesė e Ballkanit.

Zoti Demaēi, ju, pėr shumė vite me radhė, keni qenė i pėrfshirė nė politikė. Ku ėshtė sot Adem Demaēi

ADEM DEMAĒI
Unė, aktualisht, jam prapė i pėrzier nė politikė, por nė njė mėnyrė tjetėr. Tash shkruaj romane, por shkruaj romane politike. Mundohem qė ta mėsoj popullin tim qė tė dijė tė mendojė politikisht, tė veprojė politikisht dhe ta kuptojė se pa ngritjen e vetėdijes kombėtare dhe pa njė syēelėti tė madhe, nuk mund tė merresh me politikė. Nuk ėshtė politika diēka ‘hajde tė japim votėn atėherė qė e kėrkojnė’ dhe pastaj tė shikojmė se ēka po bėhet. Domethėnė, nuk ėshtė politika bixhoz, politika ėshtė njė shkencė shumė e lartė dhe shumė precize, qė shqiptarėt duhet ta njohin, nėse nuk duan tė vazhdojnė qė bota tė na mashtrojė, qė me ne bota tė sillet si me do farė kalamajsh, si me do farė qytetarėsh tė rendit tė dytė e tė tretė etj.


Intervistė me z. Xhemil Zeqiri, veprimtar i tė drejtave tė njeriut nė Danimarkė

Luigj Shkodrani: Kush ėshtė Xhemil Zeqiri? - Nga je ēfarė arsimi ke dhe si autor librash qė je, sa libra i ke botuar?

XHEMIL ZEQIRI:
Jam i lindur nė katundin Zhelinė, nga rrethi i Tetovės. Kam mbaruar shkollėn e mesme teknike nė Gostivar, pastaj e regjistrova nė fakultetin e historisė nė Prishtinė nė vitin 1980-tė, por pas njė viti, siē dihet ndodhėn demonstratat e pranverės sė madhe tė vitit 1981. Nė katund, aty ku jetoja, kisha provokime nga policia maqedonase: thirrje informative, maltretime etj., gjegjėsisht nga njė stacion policor nė katundin Grupin, i cili nė atė kohė ishte njė stacion terrorizues pėr shqiptaret nė anėn e Dervenit, prandaj u detyrova tė emigroj sė pari nė Zvicėr, pastaj nė Gjermani, prej nga disa muaj mė vonė erdha nė Danimarkė, ku u vendosa me punė dhe prej atėherė, pra nė janar tė vitit 1981, me njė pėrkushtim jam munduar tė veproj pėr ēėshtjen e pazgjidhur kombėtare. Dhe tani po bėhen 27 vite, pra mbi gjysmėn e jetės sime e kalova nė Danimarkė.

Luigj Shkodrani: Me ēfarė pune merreni nė Danimarkė? Diēka me fillimet tuaja nė emigracion? Ēfarė mendimi keni pėr punėn e Shoqatave shqiptare nė Danimarkė?

XHEMIL ZEQIRI:
Po… Si e mora leje qėndrimin nė Danimarkė, nė fillim kam punuar lloj-lloj punėsh fizike, sepse diploma ime nuk ishte edhe aq me vlerė nė Danimarkė, isha pa praktikė dhe kėtu nė perėndim iu intereson mė tepėr puna praktike dhe jo teorike. Pra, nuk isha i kualifikuar pėr kėtu. Pastaj u bėra vozitės i autobusit urban dhe isha mirė, por mė pengonte shumė pėr aktivitete qė pata filluar nė Danimarkė, sepse orari i punės nuk mė pėrshtatej dot, kur aktivitetet filluan tė shtohen fillova dhe kontaktet me gazetarė, partitė politike, shoqata qė merreshin pėr ēėshtjet internacionale, deputetė etj, prandaj u detyrova tė ndėrpres kėtė punė dhe fillova tė punoja taksist. Nga kjo punė isha mė i lirė dhe kisha njėfarė pavarėsie nė punė, mbaja kontaktet mė me rregull dhe kėshtu, prej atėherė vazhdoj punėn si taksist. Sa i pėrket pyetjes suaj lidhur me shoqatat shqiptare, nė fillim nė Kopenhagė nuk kishte shoqatė shqiptare, por ishte njė klub qė quhej Jugo-Klub, qė tuboheshin shqiptarėt dhe qė kishte ndikim tė madh ambasada serbo-jugosllave dhe sigurisht shqiptarėve u kujtohet se prej nga ky klub u dėnuan dhe demonstratat e mėdha tė viti 1981 nė Kosovė. Mė vonė filluam tė veprojmė disa shokė qė tė formohet njė shoqatė shqiptare qė do t“i mbronte interesat shqiptare dhe kulturore. Unė isha aktiv nė kėtė shoqatė, jo vetėm me praninė time, por pata dhėnė 15 000 korona daneze, e dija se nuk ka mundėsi tė punohet pėr ēėshtjen kombėtare, pa pasur mjete nė dorė, tė formosh njė shoqatėn dhe ne fakt unė sakrifikova atė shumė parash vetėm e vetėm qė tė fillojmė njė punė tė mbarė.

Pastaj, fillova edhe tė merrem me shkrime, kryesisht me publicistikė: debate, iu drejtoja letra tė hapura institucioneve daneze, evropiane dhe atyre tė OKB-sė; disa herė i dėrgoja edhe artikuj shtypit tė vendit, pėr problemet politike qė ishin aktuale pėr kohėn. Natyrisht se unė doja qė tė mos dilja me emėr, por disa nga mesi ynė po i merrte tė gjitha kėto aktivitete se: ai na qenka siē thoshin “i madhi”, kur e pashė se kjo metodė ishte shumė e rrezikshme dhe do t“i kishte pasojat e veta dhe dėshpėrimin e disa shokėve qė dinin se kush vepron, ndėrsa ky po i merrte si individuale, sepse ky me mėsonte se si duhet tė veproi etj. etj., atėherė dola me emėr dhe mbiemėr. Mė vonė ato shkrime dhe intervista do t’i botoj, vetėm e vetėm sa tė dinė, sepse kishte matrapazė tė tillė qė mundoheshin tė mė pengonin nė aktivitetin tim, por kur shihnin se nuk kanė mundėsi, sė paku tė rreshtohen dhe mundėsisht tė jenė tė parėt, pėr kėtė arsye u detyrova tė dal hapur me shkrime dhe me tri libra tė botuara.

Librin e parė me titull: ”Kosova jonė”, Tiranė, 2000.
Librin e dytė “Nė mbrojtje (diplomatike) tė ēėshtjes shqiptare”, Prishtinė, 2005.
Librin e tretė “Polemika, intervista, debate dhe letra“, Prishtinė, (?)
Natyrisht, ende vazhdoj tė merrem me veprimtari atdhetare dhe tani sė shpejti do tė botojmė njė libėr tė pėrbashkėt tre autorėsh; Unė, Mona Agrigoroaei nga Rumania dhe Fadil Shyti nga Suedia, me titull ”Drejt Vetėvendosjes”.
Meqenėse Fadil Shyti dhe unė i kemi disa shkrime tė pėrbashkėta, tė cilat kam qenė i pėrkushtuar pėr ēėshtjen e pazgjedhur shqiptare, do t“i botojmė nė njė libėr dhe ca mė vonė; pastaj ka mundėsi reale qė do ta botoj edhe njė libėr tjetėr me intervista pasi materialet i kam tė gatshme. Pėr tė unė kam dhėnė disa herė intervista nė Radion dhe TV shtetėrore daneze dhe nė tė gjitha gazetat daneze pėr situata qė zhvilloheshin kėto 20 vitet e fundit nė trojet shqiptare…

Luigj Shkodrani: Cili ėshtė mendimi juaj pėr politikėn e sotme nė Shqipėri?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, si tė them, mjerim, politika shqiptare prej kur doli ne skenė LDK-ja ose mė mirė tė themi LKK-ja, pra Lidhja Komuniste e Kosovės, luajti njė politikė reaksionare karshi kėrkesave kombėtare me njė mjeshtri tė madhe e peruan popullin qė gjatė kohės kishte punuar dhe bash momentin kur u dashtė tė jepen rezultatet, dolėn kėta bashibozukėt, ish-aktivistėt e UDB dhe krijuan kėtė parti qė tė kenė nėn kontroll gjithė popullin. Nėse ju kujtohet nė fillim jepnin premtime tė mėdha, sepse Enver Hoxha krijoi armiq, ndaj ne do tė bėjmė bashkimin kombėtar pa luftė pa gjakderdhje dhe ky mashtrim dalėngadalė erdhi tek prapakthimi i madh: qė sot e pranuan Pakon e Ahtisarit. Dikush mund tė thotė se Ibrahim Rugova ka qenė i mirė etj. Por kjo politik qė po udhėhiqet pikėrisht ėshtė po ajo politikė reaksionare e Ibrahim Rugovės qė ndjekin, jo vetėm krahu pacifist, por pėr fatin e keq edhe ata qė dolėn nga lufta pranuan njė lojė tė tillė…!

Luigj Shkodrani: Deshėm tė dinim diēka mbi mendimi tuaj pėr pavarėsinė e Kosovės, ku ėshtė arsyeja sipas mendimit tuaj qė ky proces vetėm po zgjatet pak si pa kuptim?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, pasi asaj rezistence tė madhe nga djemtė dhje cucat mė tė mirė tė radhitur nė famėmadhen Ushtria Ēlirimtare tė Kosovės (UĒK), - komuniteti ndėrkombėtar filloi me intrigat e veta fillimisht me Konferencėn “paqėsore” nė Rambuje qė kishte pėr qėllim “stabilizimin” e Ballkanit. Kėtu vlen tė theksojmė se kjo ishte njė konferencė shumė kundėrshqiptare dhe shumė pro-serbe megjithėse pala serbe nuk e nėnshkroi; kėshtu qė komuniteti ndėrkombėtar bėri shumė presione dhe nė fund intervenoi ushtarakisht. Nė atė kohė unė ndoshta isha i vetmi qė dola kundėr intervenimit sepse nuk dėshiroja qė t“i shtohen tragjeditė popullit shqiptarė dhe nė fakt koha mė dha tė drejtė, sepse, ja edhe sot komuniteti ndėrkombėtar, tani qė quhet UNMIK, nė Kosovėn hallemadhe ka luajtur njė rol shumė kundėrshqiptar.
Pėr kėto kam shkruar mjaft dhe hartuar me kohė nė analizat e mia, por tani dua tė theksoj kėtė fakt: se ishin politikanėt servilė ata qė po u lėshonin pe miqve tė sigurt tė serbėve, qė ishin maskuar nėn uniformėn e UNMIK-ut; kujtojmė Kornizėn Kushtetuese tek njohja e njė kolaboracionisti si kryetar tė Kosovės - Ibrahim Rugova, pastaj kėta e njohėn lojėn e ndyrė tė Serbisė gjegjėsisht tė UNMIK-ut, sepse konstatuan padrejtėsisht qė: “nė vitin 1999 nuk ka pas luftė, por kishte konflikt”, pastaj filluan shumė lėshime tė tjera nė emėr tė pavarėsisė, pra kėta politikanė qė u rreshtuan pas viti 1999, kėta shkurtpamės nė politikė menduan se ja tani u realizuan aspiratat tona dhe fjetėn mbi dafine; ndėrsa Serbia ishte nėndheshėm dhe hapur qe shumė aktive, dhe deri mė sot as njė dokument ndėrkombėtar me peshė, pėr tė ardhmen tonė, nuk ėshtė nė favor tonin.

Pra, si ajo Mbledhja famėkeqe e Rambujes-Parisit, Marrėveshja teknike ushtarake nė Kumanovė qė shqiptaret nuk morėn pjesė, sepse politikisht u defaktorizuan, pastaj rezoluta famėkeqe 1244 qė njeh Kosovėn nėn sovranitetin e Serbisė po as pako e Martin Artisarit - asnjėra nga kėto, nuk janė nė favorin tonė, por janė politikanėt e korruptuar qė pas shumė privilegjeve pranuan dhe natyrisht se pasojat do tė jenė tė mėdha nė tė ardhmen e afėrt.

Lėvizja Vetėvendosje i ka demantuar me kohė kėto politika shumė reaksionare ndaj shqiptarėve, kėtu dua tė theksoj se me daljen nė skenė tė kėsaj Lėvizjeje, menjėherė iu kam rreshtuar dhe jam anėtar aktiv i Lėvizjes. Nga viti 1981 kam qenė anėtar i Lėvizjes Popullore tė Kosovės (LPK), pastaj njė kohė tė gjatė kam qenė edhe anėtar i Kėshillit pėr Liritė e tė Drejtave nė Kosovė…

Dhe, dua tė theksojė kėtu se: Pakoja e Arthisarit nuk e njeh pavarėsinė qė e meritojmė, por kjo do jetė njė status i si Gronlandi ose Feurni qė janė koloni daneze dhe qė kanė nga 40.000 banorė, edhe pse janė mbi 6000 km larg Danimarkės, megjithatė janė koloni daneze, i njėjti fat na pret edhe neve shqiptarėve me kėtė politikė qė po ndiqet nga ky grup negociatorėsh dhe me ndėrkombėtarė tė tipit tė Ahtisarit dhe treshes. Serbia gjenocidale e ka futur Kosovėn nė Kushtetutėn e vet dhe kjo do ketė pasoja tė mėdha nė tė ardhmen e afėrt, ashtu siē ata nuk ishin largpamės me Konferencėn e Rambujės dhe Rezolutėn famėkeqe 1244, ashtu do kemi edhe telashe tė mėdha pas disa viteve, sepse krahu pansllavist ēdo ditė po vjen duke u forcuar dhe duke u bėrė faktor vendimmarrės nė politikėn ndėrkombėtare.

Luigj Shkodrani: Ēfarė mendimi keni pėr radiot shqipe qė ato ta kryejnė mė mirė funksionin e vet nė ndihmė tė bashkatdhetarėve qė jetojnė e punojnė nė kėtė vend skandinav?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, tani nė Danimarkė ka shumė radio lokale dhe mjete tė informimit, megjithėse nuk janė nė nivel. Dikur “Radio Zėri i Kosovės” ishte e para radio nė Skandinavi dhe me shumė programe tė mrekullueshme, mė vonė ata… Nė Danimarkėn demokratike kemi pasur mundėsi tė mėdha, por ato nuk i shfrytėzuam dhe ende nuk jemi duke i shfrytėzuar mundėsit qė na i ofrojnė. Nė fillim ishte vėshtirė, kur e hapėm Radion e Parė nė Skandinavi dhe Evropė, mė vonė programi Radio Zėri i Kosovės me tė vėrtetė u bė Zėri i Kosovės. Para dhe gjatė luftės ēlirimtare ka luajtur njė rol shumė tė madh informimi jo vetėm tek punėtorėt shqiptarė, por edhe mė gjerė. Tė kujtojmė ngjarjen ose aferėn e ministrisė sė jashtme daneze pėr Rastin Panteliē, ishte njė avokat serb i anėtar i partisė sė Arkanit dhe ishte verifikues nė Ministrinė e Jashtme Daneze pėr strehuesit politikė, …shumė intervista tė ndryshme nė atė kohė i ka keqinterpretuar. Radio “Zėri i Kosovės” ka njė bagazh tė madh informativ, dhe sot e kėsaj dite ka njė zė tė mirė jo vetėm tek shqiptarėt e Shqipėrisė Etnike, por kudo neper botė dėgjohet: Radio-Televizioni Zėri-Kosovės. Ka edhe disa radio tė internetit, ėshtė njė radio qė quhet projekt 21, e cila u hap nė momentin, kur filloi lufta nė Maqedoni dhe luajti njė rol shumė dezinformativ aty, saqė ishin dikur enveristė dhe tani kinse nė demokraci janė bėrė ashtu sa as vet nuk e dinė ēka janė…

E kam dėgjuar disa herė njė analist, quhej Haxhi Eshref Eshrefi, pėr fat tė zi tė tij mė vonė u kap me drogė, bile Gazeta Urban e shkroi njė artikull se u kap banda shqiptaro-serbe. Pėr habi tė gjithėve, kėtė e patėn zgjedhur si Koordinator i Ushtrisė Ēlirimtare Kombėtare, se ē“ kombėtarė ishte ai me shokė e tregoi puna e tyre gjatė dhe pas luftės, kur rol kryesor ka pas Edhe Abdilhalim Kasami - turkofil dhe njė agjent i ambasadės serbe-maqedone. Nuk doja tė flas me tepėr pėr kėta aktivistė qė i bėnė dėm tė madh, duke iu imponuar Shtabit tė Pėrgjithshėm se kėto kanė kontakte dhe lidhje tė mėdha me politikanėt danezė dhe evropianė. Vetėm do tė doja tė citoj se ēfarė i mashtronte njerėzit kudo e sidomos nėpėr ODA, ata qė kishin besim nė kėtė turkofil dhe me thotė njė bashkėpunėtor i tij se Kasami ka lidhje tė mėdha, bile mbrėmė na tha se: “sipas informatave qė paska ky, NATO-ja po bisedon dhe se gjasat janė qė UĒK ta njoh si Ushtri tė ligjshme nė Maqedoni.” Paramendoje ēfarė mashtrimesh i mbante rreth vetes disa kokėshkretė!

I revoltuar u shpreh me njė fjalor vulgar… ai nuk ėshtė budalla dhe se gati nė Ohėr janė duke e nėnshkruar Marrėveshjen e Ohrit. Atje, partitė politike PDSH dhe PPD tradhtuan shqiptarėt, por me ndihmėn e kėtij turkofili qė e mashtroi edhe shtabin e UĒK-sė, me kėso pallavra. Atje, Ali Ahmeti, ka pranuar kėtė marrėveshje qė do jetė shumė kundėrshqiptare. Pėrse kėto gjera i di unė dhe nuk i din ish-Zėdhėnėsi politik, pėr ēudi SE KUPTOVA FJALINĖ, qė e emėruan ata tė shtabit!

Pra, duke parė qėndrimin tim, kėto kishin bėrė plane dhe tė me vrisnin bile si tradhtar, prandaj kėta “patriotė” dihet se mė sulmuan fizikisht nė njė lokal shqiptar pėr kėto qėndrime, duke thėnė se ja u tradhtua lufta u shkel mbi gjakun e dėshmorėve etj. Mė sulmuan fizikisht, saqė u sėmura dhe nuk munda tė rri nė kėmbė pėr ditė tė tėra, sepse isha bėrė operacion…

Pra, ja se kush janė kėta tė radios ”kombėtare dhe demokratike” projekti21. Vetėm doja tė shtoja sepse tani tė gjithė binden se mua tė tėra radiot me kanė marrė intervistat, dhe i kanė lexuar shkrimet e mia, si ato shqiptare dhe kėto daneze. Qėndrimet e mia politike janė tė qarta dhe nuk kam pėrse tė ndryshoj mendimin, do isha i lumtur qė analizat e mija tė mos dilnin tė sakta, pėrkundrazi ata qė shkuan atje tė marrin poste nė pushtet pa shtet erdhėn si mos mė keq, bile njėri erdhi ai i madhi t“i heq plumbat qė ia dhanė si peshqesh nė oborrin e tij. Flitet se ka shti si me qenė tregtar nga Anadolli lojėn e futbollit…

Luigj Shkodrani: Cili ėshtė mendimi juaj pėr politikėn e sotme nė Shqipėri?

XHEMIL ZEQIRI:
Si tė them, mjerim politik, tragjedi! Tani Sali Berisha dhe partia e tij pasi e “stabilizuan” shtetin dhe e sollėn pak a shumė nė binarė, bota demokratike me vota “demokratike“ e pruri pėrsėri Sali Berishėn nė pushtet. Gjatė fushatės elektorale, ai pati premtuar se do t “i pėrmirėsojė gabimet e veta, por JO, JO, ai mjeran, po vazhdon me tė njėjtėn avaz, sikur ishte ne pushtet, dhe tani e mori dhe Prokurorin e pėrgjithshme nė kontroll nga partizanėt e Partisė Demokratike, prandaj mjerimi dhe tragjedia do vazhdojnė pėrderisa ky njeri i prapė do ta “udhėheqė” Shqipėrinė.

Tek Ibrahim Rugova dhe Sali Berisha fjala demokraci ėshtė kuptuar si kapitalizėm dhe se atyre aspak nuk iu ka interesuar tė zgjidhet ēėshtja kombėtare. Kėta dy “kryeheronj” tė “demokracisė” mė tė ēuditshme nė botė nuk kanė zgjedhė mėnyra dhe mjete se si tė pasurohen dhe tė mbeten me ēdo kusht nė pushtet. Mirė, Shqipėria Londineze, megjithatė e kishte shtetin, por Ibrahim Rugova ē“dreq pushteti pati kur gjatė luftės shkoi nė Beograd, atje duke u zgėrdhirė e nėnshkroi atė deklaratėn e famshme pėr t u ndal bombardimet e NATO, sepse po vuan populli serb. Hajde tė besojmė se u kidnapua nga Millosheviqi, po pėrse qeshte or vėlla, po dhe shkuarja e tij nė Itali dhe Gjermani, ku kėrkoi azil politik, por nuk i dhanė…, pastaj pėrsėri kthimi nė Itali, kjo tregon se ai luajti njė rol si me qenė vėrtetė marionetė e tė huajve, apo mė saktė veproi si me qenė ministėr i jashtėm serb.

Kjo politikė u kritikua atėbotė nga shumė politikanė evro-atlantikė dhe me futjen e UNMIKUT nė Kosovė, me mbarimin e luftės, dhe pėrsėri me vota “demokratike” u bė kryetar me ndėrhyrjen dhe presionin e Hans Hekerupit, qė me ēdo kusht ai tė jetė Kryetar i Kosovės, sepse ashtu donin serbet. Ramush Haradinaj dhe Hashim Thaēi njėherė nuk pranuan, por ia pėrmendėn se keni nėnshkruar atė marrėveshjen kundėrshqiptare nė Paris - Rambuje. Po ja tani edhe njė politikė shumė tė ashpėr kundėrshqiptare nga UNMIK-u, gjegjėsisht nga Serbia.

Paramendojeni se ē“ taktikė kanė pėrdorur; thoshin se Kosova nuk do jetė si para vitit 1999, Kosova nuk do tė ndahet dhe bashkohet me ndonjė shtet fqinj! …Politikanėt “tanė” kėnaqeshin me kėto premtime boshe. Pra kjo do tė thotė se: Kosova nuk do jetė ajo qė ia mori Serbia tė gjitha tė drejtat, por do ketė njė autonomi substanciale sipas Marrėveshjes sė Rambujes dhe pikėrisht edhe sot e kėsaj dite politikanėt “tanė” Rugova, Thaēi, Ēeku tė tjerė nuk distancohen nga ajo Marrėveshje e Rambujes. Fill pas Marrėveshjes tekniko ushtarake nė Kumanovė, ku kėta, “tanėt nuk ishin tė pranishėm aty, sepse u defaktorizuan nė Rambuje dhe shqiptarėt nuk i pyeste kush mė, pastaj Rezoluta famėkeqe 1244 e OKB-sė. Po Korniza Kushtetuese, zgjedhjet me lista tė mbyllura, po pranimi i parlamentit kukull, siē e quan me tė drejtė - Demaēi ynė i madh, qė e pranoi pa pikė rezistence se nuk ka qenė luftė nė Kosovė, por kishte konflikt!!!

Po tani skandali mė mi madh i tė gjitha skandaleve politike: pranimi i Pakos sė Atisarit, qė krijon me ligje e nene tė zeza, tė ashtuquajturin “kombin kosovar”, sipas terminologjisė sllave, Kosovė qė do tė thotė zog i zi e jo me emrin e lashtė dhe tė bukur Dardani, po ndryshimi i flamurit, himnit dhe simbolet, etj. a nuk janė kėto tė gjitha prapakthime nė historinė tonė tė re?!

Kėtu nuk i demantuam tė gjitha, kėto qė i pėrmendėm me lartė, asnjė veprim pozitiv realist nuk patėn, ishte madhėshtore kur ish-veteranėt e luftės tė UĒK-sė i mblodhėn flamujt e ėndrrave tė mbrapshta tė Ibrahim Rugovės dhe ia dogjėn para hundės atij satrapi dinak kundėrkombėtar, i cili, sigurisht se shkoi nė botėn e amshuar, duke protestuar ndaj djegies sė “flamurit“ tė tij me histori turpesh…

Luigj Shkodrani: Cili ėshtė mendimi juaj pėr politikėn e sotme nė Shqipėrinė zyrtare?

XHEMIL ZEQIRI:
Mendoj se u pėrgjigja mė lart; elif be, tė gjithė njė fe!…
…Dhe ajo “fe” ėshtė kundėrkombėtarizmi i tyre!
Pra, nė territoret etnike shqiptare pas shkatėrrimit tė sistemit socialist, erdhėn nė pushtet tė gjitha grupet mė reaksionare dhe mė kundėrkombėtare. Atyre nė Shqipėri u ndihmuan indirekt serbėt dhe titistėt “shqiptarė” tė Kosovės dhe qarqet reaksionare ndėrkombėtare. Kėtu vlen tė theksojmė se pėr Sali Berishėn kanė simpati tė madhe miqtė e serbėve dhe armiqtė tanė, sepse ky e destabilizoi Shqipėrinė dhe dėmtoi rėndė ēėshtjen kombėtare pėr tė stabilizuar Ballkanin. Pra, kjo strategji errėsire e tyre qe dhe mbeti plotėsisht nė kundėrshtim me amanetin e Sulejman Vokshit e Abdyl Frashrit se pa zgjedhjen e drejtė tė ēėshtjes shqiptare nuk do ketė paqe dhe qetėsi as Ballkani e as Evropa dhe ja pėr kėtė fakt ndėrkombėtarėt e pėrkrahin kėtė politikė toptaniste tė Sali Berishės dhe bandave tė tij. Nuk ka dyshim se kjo politikė ėshtė plotėsisht nė kundėrshtim me vullnetin politik tė shqiptarėve nė pėrgjithėsi nė tėrė Shqipėrinė Natyrale.

Luigj Shkodrani: Deshėm te dinim diēka mbi mendimi tuaj pėr pavarėsinė e Kosovės, ku ėshtė arsyeja sipas mendimit tuaj qė ky proces vetėm po zgjatet pak si pa kuptim?

XHEMIL ZEQIRI:
Realiteti ėshtė i hidhur, dialogu do tė zgjatet pa kufi me kėtė grup negociator, tė gjitha vendimet nė dokumentet ndėrkombėtare janė nė favorin e Serbisė, ndėrsa politikanėt “tanė” kanė pranuar njė lojė tė rrezikshme nė disfavorin tonė. Prej Konferencės sė Rambujes e tė tjera vendime qė i pėrmendėm mė lart. Serbia duke i pasur tė gjitha “tapitė” e Kosovės si dokumentin e Rambujes dhe Rezolutėn e famėkeqe 1244, nga OKB-ja, e tė tjera, nuk e pranon dot pavarėsinė e Kosovės, ajo bashkė me Rusinė dhe miqtė e saj nė Evropė e mė tej, po ngrenė veto nė Kėshillin e Sigurimit tė OKB-sė. Pėr kėtė grup negociator Parlamenti i Kosovės votoi kundėr qė Kosova tė hyjė nė dialog pėr Statusin e Kosovės. Por, nėse na kujtohet Akademik Nexhat Daci dhe “rahmetliu” Ibrahim Rugova nuk e pėrfillėn as vullnetin e popullit, pra as vullnetin e institucionit, siē ėshtė Parlamenti. Ata shkuan nė Vjenė dhe e faktorizuan Serbinė dhe Rusinė aq shumė saqė kėta xhambazė politikė nuk duan ta pranojnė dhe vazhdojnė ta mashtrojnė popullin duke pas ne shėrbim TV. Radiot edhe bekimin e Serbisė me UNMIK-un dhe mė tej me ato qarqe ndėrkombėtare “mike” qė i theksova mė lartė.

Por, tė theksojmė faktin se tė gjitha kėto manipulime popullit ia bėri me dije Lėvizja Vetėvendosje duke njohur shumė mirė rolin e toptanėve tė shekullit 21, qė e quajnė veten ”Grupi i Unitetit”, tani siē thotė populli: “lakrorit iu hoq peta”, nė zgjedhjet e 17 nėntorit u pa qartė sa tė ligjshėm janė kėta plėngprishės tė atdheut; kėta u dėnuan me injorim, u dėnuan me bojkotim. U dėnuan keq, ashtu siē e meritojnė kėta politikanė tė pandėrgjegjshėm, tė pamoralshėm dhe tejet tė korruptuar. Kujtojmė vetėm njė fakt: sa miliona euro i ka harxhuar Hashim Thaēi pėr fushatėn elektorale, ndėrsa shokėt e tij dhe fėmijėt e dėshmorėve janė pa kulm mbi kokė dhe shpesh ju mungon edhe kafshata e gojės. Kėto ditė mė njoftoi njė shok, i cili punon nė njė restorant nė Berlin, se Sejdiu, Ēeku dhe disa tė tjerė kanė darkuar dhe pirė me njė kosto tė lartė, hiq mė pak se 1000 euro. Pra, kjo qeveri u pasurua aq shumė duke marrė honorare pėr kėto dialogje tė poshtra me serbėt, dhe natyrisht se tė gjitha kėto prapėsi i paguan gjithmonė populli i varfėr, dhe kurrė jo ata tė grupit tė ahtisarėve. Ne do t’u paguajmė njė shumė tė madhe, pėrndryshe shiko se ē“kapital marramendės kanė bėrė; ndėrsa, Akademik Rexhep Qosja nuk e merr dot njė pension tė mjaftueshėm, bile tė ketė mundėsi tė botojė njė libėr, e tė mos flasim pėr simbolin e rezistencės sonė kombėtare, Adem Demaēin, pensionin qė ia jep kjo qeveri nuk i del bile, njė komplet rrobash tė blejė apo njė litėr verė tė pijė nė muaj…

Ky hero i gjallė, qė tėrė jetėn veproi pėr ēėshtjen kombėtare kurse tani po mohohet, po fyhet dhe po dėnohet nga ata qė po i marrin “votat demokratike”, ndėrsa shėrbėtorėt e Serbisė tė sojit Veton Surroi e tjerė si ai; po majmen paturpėsisht me djersėn e popullit. Por si duket, kohėve tė fundit populli ka filluar tė ndėrgjegjėsohet, kjo natyrisht se jep shpresa pėr kėnaqėsi, kur e shohim se nė zgjedhjet e fundit dolėn vetėm 37%, kjo ka ndikuar fuqishėm edhe pėr faktin se Lėvizja Vetėvendosje dhe forca tė tjera politike si dhe shumė analistė pėrparimtarė, njerėz tė dėshmuar, kanė bėrė fushatė kanė bėrė njė fushatė tė mrekullueshme kundėr daljes nė ato zgjedhje mashtruese.

Mirėpo, edhe tani si hera tė tjera, RTK-ja e Agim Zatriqit, titistit me damkė dhe kompania e tij pro-serbe, bėnė fushatė tė ethshme pro tyre, duke propaganduar se kėto nuk janė zgjedhje, por janė Referendum pėr pavarėsinė e Kosovės e tė tjera gjepura politike…

Nga kjo mund tė konstatojmė qė populli vlerėson ngadalė, por sigurt! Populli nuk mashtrohet pėrjetėsisht!

Ky, ėshtė haraēi i pritjes sė “pavarėsisė”ky ėshtė mashtrim politik i pritjes pambarim, pėr mė tepėr neve aspak nuk na duhet kjo pavarėsi e kushtėzuar e mbirė nė Rambuje, ndėrsa e korrur nė Vjenė!

Kosovėn me kėtė lloj pavarėsie do ta kemi pa sovranitet kur nė vendin tonė do tė na sundojnė tė huajt… Neve na duhet dhe kemi luftuar njė pavarėsi e plotė, ashtu siē e kanė vendet tona fqinje…

Kujtoj kėtu njė deklaratė tė zv. ministrit tė jashtėm amerikan, kur deklaroi: “ose ka pavarėsi ose nuk ka”; prandaj po e ritheksoj qė neve nuk na duhet pavarėsi me kushte, me bishta etj…

Luigj Shkodrani: Cili ėshtė mendimi juaj pėr situatėn nė Maqedoni dhe kėto ngjarjet e fundit si ndikojnė ne zgjidhjen e statusit tė Kosovės?

XHEMIL ZEQIRI:
Situata qė po kalojnė shqiptaret nė Maqedoni ėshtė produkt i politikės qė folėm mė lartė, e them pa ndonjė rezervė se partitė e krijuara nė territoret e ish-Jugosllavisė krijuan strukturat sllave, siē ishte Lidhja Komuniste e Serbisė, Kosovės, Maqedonisė dhe ajo e Malit tė Zi.

Kėto parti u krijuan si aleate e partive reaksionare nė Shqipėri.
Kėto parti, hiq kėtu Partinė pėr Bashkim Demokratik tė udhėhequr nga Mr. Bardhyl Mahmuti. Pra, partitė e paraluftės u krijuan nga ish-titistėt dhe disa ballistė tė mjerė qė kishin mbetur ende gjallė… Ndėrsa, partitė e dala nga lufta u krijuan me ndihmėn e Solanes dhe solan-sulltanėve tė tjerė, proserbė. Dashtė zoti tė mos jetė kėshtu, por fatkeqėsisht kjo po vėrtetohet nė shumė dimensione jetėsore.

Pas luftės nė Maqedoni nė vitin 2001, siē dihet, kjo luftė u tradhtua nga Ali Ahmeti, Musa Xhaferi dhe drejtori politik e ekonomik kadrovik etj. bashkėpunėtori i zellshėm - Abdilhalim Kasami me intrigat se paska kontakte tė mjaftuara me ndėrkombėtaret dhe politikanėt danezė. Me fjalė tė tjera, atje pas lufte filloi njė diferencim i madh i tipit jugosllav, jo vetėm duke i larguar nga puna, por duke i vrarė atdhetarėt aktivistė, tė gjithė ata qė nuk pajtoheshin me atė Marrėveshjen famėkeqe tė Ohrit, pastaj duke i izoluare burgosur ishluftėtarėt etj.

Njė pjesė e ish-UĒK-kombėtare, gati qe 7 vite, po jetojnė nė ilegalitet dhe sipas shtypit ata, qė tani kanė dalė sheshit me rastin e luftimeve nė Brodec, kur u sulmuan dhe atje pati njė rezistencė tė madhe dhe se pasojat janė shumė tė mėdha sipas dėshmitarėve thuhet se ka 10 policė tė vrarė, 2 helikopterė tė rrėzuar, janė djegur 6 automjete lufte, dhe natyrisht se mė nė fund tėrė kėtė luftė mė sė shtrenjti e pagoi popullata civile duke e bombarduar nė shtėpitė e tyre dhe mė pastaj, duke i arrestuar banorėt e pafajshėm. Pėr kėtė ka pas dhe njė raport edhe Amnasti International me ē“rast e dėnon dhunėn ndaj banorėve tė pafajshėm, por edhe sikur tė jenė kriminelė, siē deklarojnė qeveritarėt maqedonasė si kanė mundur tė veprojnė nė atė mėnyrė me bombardime dhe duke paguar mercenarė ruso-serbė.

Pra, partitė shqiptare qė ishin nė koalicion gjatė luftės sė 2001 PDSH-ja dhe tani po hakmerren pėrsėri, kur tė kemi parasysh se vetėm tre muaj para konfliktit 2001 Ministria maqedone tha publikisht se Maqedonia ėshtė shembull mė i mirė se si iu jep tė drejtat minoriteteve dhe pėrsėri para disa muajsh ministri maqedon pati deklaruar nė gazetėn angleze se: “Maqedonia ėshtė shteti shembullor, model se si i zgjedh problemet me minoritetin etj.” dhe ja Brodeci e tregoi fytyrėn e vėrtetė tė okupatorėve sllavė ndaj shqiptarėve. Kjo, aspak nuk mė habitė, por mė habit qėndrimi i PDSH-sė dhe i deputetėve tė tyre pėrse luftuan shqiptaret: pėr tė vazhduar tė jenė vetėm shėrbėtor tė sllavėve apo si...?

Se pėrse luftuan shqiptarėt mė sė miri, me njė mal argumente e ka e ka hartuar shumė mirė intelektuali i madh kombėtar - Beqir Berisha. tek vepra e tij e famshme: “Pėrse luftuan shqiptarėt”, pastaj nė pamfletin e tij tė faktuar, drejtuar si “Letėr e hapur ndėrkombėtarėve”.

Luigj Shkodrani: Ēfarė mendimi keni ju pėr AKSH-nė?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, tani po bėhet njė kohė e gjatė qė po lexojmė dhe shohim ushtarė tė uniformuar, bile po thuhet se komandant “Drenica” , Xhavit Morina ka qenė pjesėtar i AKSH, por qė ky luftėtar i lirisė u vra nė pabesi nga veglat qorre tė qeverisė maqedone, aspak nuk ka rėndėsi se a ishin ekzekutuesit shqiptarė, maqedonė apo serbė, fatkeqėsia qėndron aty se ai u vra nė pabesi.

Ende nuk kam dėgjuar ndonjė shqiptim publik pėr vrasjen e tij. Me tepėr nuk di por pritet tė shohim se sa janė tė vendosur kėta djem e cuca ta mbrojnė popullin.

Unė mendoj se as AKSH-ja dhe asnjė ushtri deri sot nuk ka mundur as mundet tė bėjė asgjė, pa pėrkrahjen e popullit.

Kėto ditė nė televizion e pashė njė e shqiptim ku njėfarė mėsuesi nė katundin Shipkovicė, bėrtiste, pra kėrkonte ndihmė prej AKSH-sė, kurse gjoksin e tij e kishte tė mbushur me ari! Tė kujtojmė kėtu, fjalėn e urtė popullore qė: “si tė kruan dora jote, nuk tė kruan dora e huaj”! Tani e sa vite po jetojmė nė situata tejet tė ndėrlikuara, prandaj si kurdoherė mė parė duhet ēdo ditė e mė tepėr tė shtojmė solidaritetin tonė, ashtu siē e kishim ne shqiptarėt.

Luigj Shkodrani: Kohėve tė fundit po flitet shumė pėr bashkim tė trojeve shqiptare, cili ėshtė mendimi juaj nė kėtė drejtim?

XHEMIL ZEQIRI:
Tani ekziston njė thėnie gjeniale nga populli shqiptar nė jug qė thotė, “nga e thėna nė tė bėrė, ėshtė njė det i tėrė”…

Popullit nėse i jepet fjala ai ashtė i plotfuqishėm dhe unė jam ithtar i Referendumit, nuk jam militarist, por i kam pėrkrah ushtritė ēlirimtare, sepse vetėm ato e sollėn ēėshtjen e pazgjidhur shqiptare nė tavolinat ndėrkombėtare e jo LDK e Ibrahim Rugovės qė shkeli mbi Referendumin dhe shpalljen e pavarėsisė dhe tani e 17 vjet po bėjnė dialogje me Serbinė se sa tė drejta do na jep ajo!!!

Pra, kėta titistė dhe ballistė qė dolėn nė skenė pas vitit 1989 shkelėn pamėshirė mbi Marrėveshjen e Bujanit legjendar dhe shumė gjera qė i bėn duke njohur Maqedoninė shtet dhe Malin e Zi, duke bėrė kėtė bėn tradhti kombėtare dhe pėr t’i mbuluar tradhtitė ata hedhin si lecka nė erė, herė-herė edhe teza kinse jemi pėr bashkim kombėtar.

Tani, pyes: si do behet bashkimi kombėtar me Zėdhėnėsin e Grupit tė Uniteti qė flet jerm, apo Veton Surroin dhe me kompaninė e tij titiste, dhe nė fakt kėta ishin dhe janė pengesa kryesore e realizimit tė ribashkimit kombėtar dhe pėr kėto pengesa qė na i bėjnė e kishin dhe e kanė pa rezerva pėrkrahjen e Serbisė dhe tė miqve tė saj kudo nėpėr botė…

Luigj Shkodrani: A jeni human?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, nė tėrė jetėn time; qė sa kam ardhur ne Danimarkė Humanizmin e kam nė shpirt dhe jam munduar me mish e me shpirt tė ndihmoj nė ēdo aspekt ata dhe ato qė janė vėnė ne shėrbim tė ēėshtjes kombėtare, pėr kėtė nuk me takon mua tė pėrgjigjem, unė veproj pa pas asnjė interes dhe tė gjitha aktivitet qė i kam bėrė, i kam bėrė me djersėn time, por dhe i kam ndijuar ēdo individ ose organizatė qė ka pas nevojė.

Luigj Shkodrani: Cila ėshtė dėshira jote qė nuk keni mundur ta realizoni deri tani?

XHEMIL ZEQIRI:
Dėshira ime ka qenė dhe ėshtė qė tė bėjmė Shqipėrinė Natyrore, ashtu siē na e ka dhuruar Zoti. Parullat: pavarėsi me paketa ahtisariane, ose Shqipėria e madhe janė parulla shumė reaksionare, tani kur nuk ekziston Jugosllavia qė e krijuan fuqitė e mėdha.

Luigj Shkodrani: A bėheni nervoz shpesh dhe pse?

XHEMIL ZEQIRI:
Po bėhem, si mos bėhem,kur dalin Azem Vllasėt nė RTK dhe na mbajė ligjėrata politike pėr demokraci!!! - Apo, kur Veton Surroi e bėnė kėtė mishmash politik, kur e dimė mirėfilli tė gjithė se tėrė jetėn e kishin jatak Serbinė.

- Po, si tė mos bėhesh, o vėlla, nervoz kur e sheh nė RTV tipin e Naim Malokut kundėr Lėvizjes Vetėvendosje, njė ish-oficer i armatės sllave me ato pikat dhe kur i tha Visarit, djaloshit trim tė LV: “mos llomotit”, ec dhe mos u bėn nervoz nga kėto fėlliqėsira titiste! - Po si tė mos bėhesh nervoz, kur e sheh Refet Elmazin, duke i masakruar popullin shqiptar nė Malėsinė e Madhe!

- Po si mos bėhesh nervoz, kur dėgjon ministrin e punėve tė jashtėm tė Shqipėrisė, Lulėzim Bashėn, kur thotė: Shqipėria do ketė Kosovėn, njė shtet tė ri fqinjė !!!

Bėhem nervoz dhe e pėshtyjė nė fytyrė kėta maskarenj qė tentojnė qėllimisht pėr interesat e tyre personale, ta ndajnė kombin shqiptar nė dy komb… - Po, ne jemi vėllezėr ore i gjorė!

- Dhe si mos tė bėhem nervoz kur ish-shefi UNMIK-ut, Soren Jensen Pederseni, me dekret, e ka firmosur qė Adem Demaēi tė izolohet nga veprimtaria politike.

Paramendojeni sa tmerr! Nė Prishtinė janė mbledhur nga populli disa qindra nėnshkrime dėrguar RTK-sė, pėrse nuk ftohet t“i shpjegoj popullit Adem Demaēi?!

Ai farė pusi, Sulejman aga u thotė se po ai ka qenė drejtor i bordit, por… Prandaj, ka vite qė titistėt nuk e ftojnė heroin tonė tė gjallė, t“i shprehė qėndrimet e tij, janė kėta mjeranė qė e okupuan kėtė institucion tė rėndėsishėm etj. etj .

Luigj Shkodrani: A do tė kemi ndonjė botim tė ri nga ju?

XHEMIL ZEQIRI:
Po e pėrsėris: tani sė shpejti do tė botojmė njė libėr tė pėrbashkėt me njė veprimtare nga Rumunia, quhet Mona Aggrigoroaiei dhe me Fadil Shytin, njė veprimtar politik nga Kosova e Shqipėrisė, qė tani jeton nė Suedi, dhe Unė do t i botojmė ca shkrime publicistike me ide tė pėrbashkėta, qė t“jua bėjmė me dije kėtyre politikanėve tė sotėm se ende deri sot, nuk kanė mėsuar gjė nga dėshtimet!

Ata duhet doemos tė ulen e tė lexojnė, pa harrua tė theksojė se atyre ju duhen shumė dhe kėshillat popullore; nėse duan tė vazhdojnė tė bėjnė politikė me tej… pėrndryshe populli do t“i detyrojė tė hiqen me ēdo kusht; me demonstrata, dhe me forma tė tjera tė protestave, sepse pafundėsisht janė duke manipuluar me vullnetin e tij!

E them me revoltė, qė mė sė paku e meriton kėtė populli ynė i shumėvuajtur shqiptar! Pastaj, kam disa materiale shumė me rėndėsi, intervista dhėnė gazetave nė Kosovė dhe Radio Kosovės etj., shpresoj do ta bėjė njė pėrmbledhje dhe aty mendoj do t“i publikoj edhe shumė kėshilla qė ju duhen shumė politikanėve tanė tė ardhshėm.

Luigj Shkodrani: Ēfarė do tė shtonit diēka pėr fund?

XHEMIL ZEQIRI:
Po, tani do tė dėshiroja qė populli ynė tė vetėdijesohet tė jetė sa ma solidar ndaj atyre qė vazhdojnė punėn pėr tė drejtat e ligjshme tė kombit tonė qė po na i mohojnė miqtė e armiqve tanė. Me kėtė rast do tė dėshiroja t“ia urojė popullit tim kudo qė jeton nė trojet etnike shqiptare dhe nė diasporė; festat e mėdha tė nėntorit dy data shumė tė rėndėsishme: 28 dhe 29 Nėntorin! ”28 Nėntori 1912 Dita e shpalljes sė pavarėsisė sė asaj gjysmė Shqipėrie dhe 29 Nėntori 1944, dita e ēlirimit po tė kėsaj gjysmė Shqipėrie, nga fashizmi dhe nazizmi italo-gjerman.


Nė Kosovėn e munduar po sos durimi. Ish UĒK-sė i hanė duart, ndėrsa nė skenė ridel Armata Kombėtare Shqiptare. Njė vend mes luftės dhe paqes. Pėr njeriun e AKSH-sė, Gafurr Adili, ėshtė koha e Shqipėrisė sė Bashkuar

LUFTA NĖ PRAG PĖR SHQIPĖRINĖ E BASHKUAR

Pėrplasja ushtarake ėshtė e pashmangshme. Kosovės nuk duan t'ja japin pavarėsinė. Shqiptarėt duhet tė bashkohen nė njė shtet tė vetėm. Dhe sipas Gafurr Adilit. AKSH dhe FBKSH po bėjnė atė qė nuk bėn Tirana, Prishtina dhe Shkupi.

Nga Alqi KOĒIKO

Mė sė shumti, opinioni shqiptar brenda kufirit zyrtar do tė mbante mend emrin e tij pėr shkak tė njė procesi gjyqėsor tė shumėndjekur nė Tiranė. Ku Gafurr Adili akuzohej pėr "nxitje tė urrejtjes ndėretnike" bashkė me Idajet Beqirin. Por megjithėse, si thotė Adili, ai arrestim ishte telekomanduar nga ish kryeministri Fatos Nano me kėrkesė tė ish shokut tė tij Ali Ahmeti, gjyqi nė fakt i bėri nder. Sepse duke i dhėnė pafajėsinė, gjykata shqiptare i pastroi emrin dhe i legalizoi funksionin si pėrfaqėsues politik i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar dhe krahut tė armatosur, AKSH, njė trupė ushtarake qė pas Marrėveshjes sė Ohrit nė 2001-shin, ėshtė pare me shumė dyshim, nga ēdo palė zyrtare shqiptare nė Tiranė, Prishtinė a Shkup. Po ata janė sėrish aty. U desh njė shfaqje e disa djeve me veshje komandosh dhe maska para dy javėsh (videoja mund tė shihet sot e gjithė ditėn nė youtube) si reagim ndaj disa tentativave dhe deklatatave tė tė ashtuquajturės Gardė tė Car Lazarit nė Serbi, qė AKSH tė bėhej temė dite, bashkė me pavarėsinė e Kosovės. Ky organizim shumėdiskutuar, pak i matshėm nga ana fizike e hapėsinore, por shumė i sikletshėm pėr politikėn tone zyrtare (sipas Gafurr Adilit edhe mediat e kanė sabotuar) po del sėrish nė sipėrfaqe. Jo thjesht duke u deklaruar i gatshėm pėr tė mbrojtur Kosovėn nė rast sulmi nga serbėt, por edhe pėr t“u vėnė nė dispozicion tė mbrojtjes sė integritetit territorial. Sepse pėr FBKSH-nė, AKSH-nė dhe Gafurr Adilin, zor se do tė ketė pavarėsi tė Kosovės: Nė tė kundėrtėn, duhej qė shqiptarėt qė nė krye tė herės tė luftonin pėr bashkimin mbarėkombėtar nė njė shtet tė vetėm, pastaj tė kėrkonin integrimin e mėtejshėm. E quajtur herė si organizatė interneti e herė si grup fantazėm, Fronti dhe krahu i armatosur e saj deklarojnė prezencėn nė shumė zona tė Kosovės, shtrirjen me degė nė ēdo cep shqiptar (edhe nė Ēamėri) dhe bindjen se nė ēdo rast, luftėtarėt e ish UĒK-sė dhe forcat e Trupave tė Mbrojtjes sė Kosovės janė me ta pėr t'u pėrballur me mė tė keqen. Pėr tė arritur atė qė "shqiptarėt zyrtarė" hezitojnė ose nuk duan ta bėjnė, bashkimin mbarėkombėtar.

- Zoti Adili, shfaqja nė terren e disa trupave tė Armatės Kombėtare Shqiptare dhe e juaja nė media ditėt e fundit, shkakyoi njėfarė pėshtjellimi. Pse kjo shfaqje pikėrisht tani; si e gjykoni situatėn nė Kosovė?

Ėshtė folur e stėrfolur shumė se gjoja statusi i Kosovės do tė pėrcaktohej gjatė vitit 2006 dhe kjo gjė jo qė nuk ndodhi, por edhe u shty nė pafundėsi: fillimisht pėr nė mars-prill, pastaj qershor dhe mė tej u tha pas 120 ditėsh tė ribisedimeve, gjė qė do tė duhej tė ishte pas 10 dhjetorit 2007. Edhe tani po flitet se do tė shtyhet pėr nė vitin 2008 dhe kėshtu me rradhė, vetėm e vetėm pėr ts mashtruar popullin dhe pėr ta ruajtur "status-quo-nė" e brishtė deri nė pafundėsi. Gjatė gjithė aktivitetit tonė mbi pesėvjeēar (nga korriku 2002), kur nė Pallatin e Kongreseve tė Tiranės ėshtė themeluar Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar-FBKSH) masmedia e shkruar dhe elektronike shqiptare, rregullisht dhe sistematikisht e ka sabotuar zėrin tonė, zėrin e ribashkimit kombėtar shqiptar. Por njėsitet elitė tė krahut tė armatosur tė FBKSH-sė, tė Armatės Kombėtare Shqiptare (AKSH), nuk kanė dalė pėr kėtė arsye. Ata u shfaqėn nė ato fshatra tė Besjanės (ish Podujevės) ku nuk mbrohen as nga KFOR e UNMIK dhe as nga TMK dhe SHPK, ashtu siē nuk mbrohen as fshatrat e Dardanės (ish Kamenicės), ku pėrveē bandave tė "Car Llazarėve" edhe ushtria dhe xhandarmėria e rregullt e Serbisė futen dhe ushtrojnė dhunė e represion mbi popullsinė shqiptare tė kėtyre krahinave shqiptare, e pėr pasojė shqiptarėt e kėtyre krahinave detyrohen tė shpėrngulen dhe tė vendosen nė Gjilan apo nė Prishtinė.

Nė situatė tė ngjashme, bile edhe mė tė keqe, e kemi edhe nė Kosovėn Veriore, dhe sidomos nė pjesėn veriore tė Mitrovicės, ku gjatė kėtyre tetė viteve, qė kur Kosova administrohet (sipas Rezolutės 1244) nga UNMIK dhe KFOR, por realisht qė kjo pjesė nuk administrohet as nga KFOR as nga TMK e SHPK, kjo zonė administrohet nga bandat kriminale serbe, tė cilat gjatė luftės nė Kosovė (1998-1999) kanė bėrė masakra dhe duart i kanė tė lyera me gjak shqiptaro. Pėr pasojė mbi 80% e shqiptarėve janė shpėrngulur nga aty dhe janė vendosur nė pjesėn jugore tė Mitrovicės apo nė Prishtinė. Pra, ata djelmosha trima dhe vasha heroike tė AKSH-sė po mbrojnė kufirin e Kosovės dhe popullin e pambrojtur tė saj nga njė rrezik i pėrsėritjes sė njė Srebrenice nė Kosovė. Kurse, dalja ime si zėdhėnės politik i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar dhe rrjedhimisht edhe i krahut tė armatosur, AKSH, konsidtonte me paraqitjen e situatės reale, gjendje kjo qė pėrjeton Kosova dhe populli shqiptar atje dhe qė nuk i tregohet popullit, por i fshihet nga politika dhe masmedia e shkruar dhe elektronike e ashtuquajtur "e pavarur". Kjo masmedia jo vetėm nė Tiranė por edhe nė Prishtinė, nuk po e pasqyron gjendjen reale atje.

- Tema "AKSH" u shoqėrua me disa reagime, kryesisht negative, nga qarqet zyrtare nė Prishtinė e Tiranė (Ēeku, Majko)? Si i komentoni kėto reagime?

Sa i pėrket pėrgjigjes, do tė parapėlqeja kundėrpėrgjigjen e kryetarit tė FBKSH, Prof. Dr. Bashkim Mitrovica: "Shqiptarėt nuk kanė nevojė t'i mbrojnė as joshqiptarėt e llojit Majko, as dhėndurrėt e sllavėve tė llojit Ēeku dhe as fakirat e llojit Sejdiu!".

Kurse kryeministrit Berisha i rikujtoj se as unė, qė vitin qė vjen ( mė 15 mars 2006) do t'i mbush plot 30 vjet qė jam betuar pėr ēlirim dhe ribashkim kombėtar, dhe as ata djelmosha e vasha qė kanė qenė pjesėmarrės tė tri luftėrave tė dekatės sė fundit, nuk kemi qenė dhe as nuk jemi aventurierė, porjemi bij e bija tė kėtij populli, qė jemi betuar se deri nė frymėmarrjen tonė tė fundit tė veprojmė e luftojmė se deri nė frymėmarrjen tonė tė fundit tė veprojmė e luftojmė pėr ribashkimin e tė gjitha trojeve dhe popullit qė jeton nė kėto troje shqiptare pėrreth Republikės sė Shqipėrisė (nga tė gjitha anėt e saj) nė njė shtet tė vetėm kombėtar shqiptar me emrin Shqipėri. Pastaj tė pasojnė integrimet, qofshin kėto integrime ballkanike apo edhe euro-atlantike, gjithmonė duke e pyetur sovranin popull pėrmes formės mė demokratike, referendumit popullor.

- Si u pėrgjigjeni akuzave se AKSH pėrbėhet nga ish luftėtare tė mbetur pa punė qė u "hanė duart" pėr profesionin e vjetėr?

Mbi 80% e ish-luftėtarėve tė lirisė, ish pjesėtarė tė UĒK-sė, sot janė tė papunė dhe tė lėnė rrugėve tė Kosovės. Mbi 20% tė popullit nė Kosovė jeton nė varfėri tė tejskajshme (Raporti i fundit i Fondit Monetar Ndėrkombėtar, nė mars 2006). Por kjo nuk don tė thotė se ėshtė kryesorja. Mua mė kanė pas lutur (nė vitin 2004) qė tė punoja pedagog nė Universitetin e Tiranės, meqenėse jam magjistėr i shkencave juridiko-ekonomike, bile tė merrja titullin e doktorit tė shkencave, por nuk kam pranuar, sepse nuk kam kohė, pasi jam pėrkushtuar qė profesionalisht tė merrem me aktivitet politiko-kombėtar. Pra, edhe ata qė janė tė organizuar nė rradhėt e FBKSH qė ka njė Platformė Politike, njė Statut, disa rregullore dhe njė Program tė Veprimit Taktik e Strategjik pėr Ribashkim Kombėtar Shqiptar. ata djelmosha e vasha tė AKSH-sė qė janė vėnė nė mbrojtje tė kufirit tė Kosovės pėr tė shmangur ndonjė Srebrenicė e re, nuk e duan as luftėn dhe as vdekjen, pėrkundrazi, e urrejnė luftėn, sepse e duan jetėn dhe ia dinė vlerėn mė shumė se ēdokush qė nuk ka ideal. Dhe, ideali ynė ėshtė jeta nė liri dhe kurrėn e kurrėn nėn robėri, nėn pushtimin kolonizimin e pushtuesve dhe kolonizatorėve sllavo-grekė.

- Sa luftėtarė ka AKSH-ja; ku shtrihet veprimi dhe mbulimi i tyre; si financohen ata zoti Adili?

Nuk janė nė kompetencat e mia pėrgjigjet dhe as nuk guxoj tė ju pėrgjigjem nė kėtė pyetje, sepse pėr opinionin kombėtar shqiptar unė jam zėdhėnės politik i FBKSH-sė, kurse pėr opinionin ndėrkombėtar jam Shef i Departamentit tė Diplomacisė sė FBKSH-sė. AKSH ka njė Shef tė Shtabit tė Pėrgjithshėm, i cili pėr AKSH-nė i raporton Kryetarit tė FBKSH-sė, zotit Bashkim Mitrovica. Kurse me financat merret Departamenti i Financave tė FBKSH-sė dhe nė mėnyrė mė tė veēantė e tė specializuar, struktura tjetėr e FBKSH-sė, Fondi Kombėtar Shqiptar qė gjithashtu ka njė shef departamenti, i cili gjithashtu raporton para Kryesisė Qendrore tė FBKSH-sė.

- Ju i deklaruat trupat e TMK-sė dhe KFOR-it "aleatė"; po nėse ato nuk pranojnė tė quhen kėshtu nga ju?

As nuk na intereson sesi do tė sillen ato. Ne kemi deklaruar: Le tė shkojnė trupat e KFOR dhe tė TMK-sė ta mbrojnė kufirin e Kosovės me Serbinė dhe popullin e kėtyre krahinave, trupat e AKSH-sė do tė tėrhiqen nga aty, nė tė kundėrtėn jemi kėtu dhe gjithmonė do tė qendrojmė kėtu, nile shumė shpejt do tė shkojmė edhe nė veri tė Kosovės, nėse atje deri mė 1 nėntor 2007 nuk do tė shkojė KFOR dhe TMK.

Nėse nuk do ta pranojnė kėtė ofertė tonėn pėr aleancė, KFOR do tė deshtojė me turp mė misionin e tij, sepse ne e dimė qė nė njė sulm tė Serbisė mbi Kosovėn ,me Serbinė nuk do tė pėrballėn ushtarėt me rrogė (mercenarėt) e KFOR-it, por do tė pėrballen luftėtarėt (vullnetarėt) e AKSH-sė, kurse ushtarėt dhe komandantėt e TMK-sė do t'i bashkangjiten "Divizionit Adem Jashari" tė AKSH-sė.

- Ju punoni e luftoni pėr bashkimin e trojeve shqiptare nė Shqipėrinė e Bashkuar, e cila mandej do tė integrohet nė BE; si duhet, sipas jush, realizuar ky bashkim (nė aspektin ekonomik, politik) nė kushtet dhe raportet e sotme tė forcave?

Ėshtė njė absurditet dhe rast unikal nė botė qė Republika e Shqipėrisė, nga tė gjitha anėt tė kufizohet me trojet dhe popullin e vet. Kam bindjen qė sikur tė mos ishte deti Adriatik edhe Italia do tė mbante yė pushtuara e tė kolonizuara troje shqiptare.

Gjithashtu, absurditet ėshtė qė ne shqiptarėt tė kemi akademi shkencash, njė nė Tiranė dhe njė nė Prishtinė, si me nxėnėsit tanė nė Republikėn e Shqipėrisė tė mėsojnė me njė abetare, kurse nxėnėsit tanė nė Kosovė tė mėsojnė me tjetėr, ata nėn "Maqedoni", ata nėn Mal tė Zi dhe ata nėn Serbi (Preshevė, Medvegjė dhe Bujanoc) me abetare tė tjera. Ribashkimi (territorial) Kombėtar Shqiptar ėshtė i pashmangshėm dhe kam bindjen e patundur se 100 vjetorin e Pavarėsisė Kombėtare, nė Vlorėn tonė heroike, do tė kremtojnė tė ribashkuar. Por ne vazhdojmė tė kėrkojmė qė urgjentisht tė bashkohen dy Akademitė e Shkencave dhe Arteve (ajo e Tiranės dhe e Prishtinės) dhe tė fillojnė me unifikimin e teksteve mėsimore, me bashkimin shpirtėror dhe me bashkimin e kapitaleve. Pra FBKSH, njė formacion mbarėkombėtar shqiptar, i cili nė Kosovė po shėndrrohet nė njė front mbarėkombėtar shqiotar, i cili nė Kosovė po shėndrrohet nė njė front mbarėpopullor, dhe tė gjitha strukturat e tij ndėt tė cilat ėshtė edhe AKSH, Sigurimi Kombėtar Shqiptar (SKSH) dhe Fondi Kombėtar Shqiptar (FKSH) jemi opozitė e politikės zyrtare shqiptare tė Tiranės, tė Prishtinės, tė Shkupit dhe tė Podgoricės, e cila kėrkon inkuadrimin copa-copa tė shqiptarėve nė Bashkimin Evropian.

Ne themi dhe kėrkojmė fillimisht integrimin ndėrshqiptar nė njė komb-shtet tė vetėm dhe pastaj le tė pasojnė integrimet e tjera, qofshin kėto integrime ballkanike apo edhe euro-atlantike.

- Cilat janė gjasat reale, nė bazė tė informacioneve tuaja, qė ky bashkim tė jetė i mundshėm (p.sh. disa zėra nga pala maqedonase janė shprehur mė pare pėr shkėputjen e territoreve shqiptare e bashkimin me Shqipėrinė, e pjesa maqedonase me Bullgarinė).

Kosova nuk bėhet e pavarur. Para se tė bėhet e pavarur, mė lehtė dhe mė shpejt ajo mund tė ribashkohet me Shqipėrinė. Qė nė shtator 2005, pas Kuvendit tė Dytė Kombėtar tė FBKSH-sė tė mbajtur nė Prizren, pėrmes njė intervistė nė gazetėn "Epoka e Re nė Prishtinė ka deklaruar " Lufta ėshtė e pashmangshme, sepse nėse bashkėsia ndėrkombėtare Kosovės do t'ia njohė statusin e shtetit tė pavarur e sovran, luftėn do ta fillojnė serbėt, dhe nėse nuk do tė ndodhė kjo, luftėn do ta fillojnė shqiptarėt, sepse jo vetėm popullin shqiptar, por as dėshmorėt nė varrė nuk mund ta durojnė ripushtimin dhe rikolonizimin e Kosovės nga Serbia.

Nėse shqiptarėt nė Prishtinė do ta shpallin njėanshmėrisht pavarėsinė, edhe serbėt nė veri tė Mitrovicės do ta shpallin shkėputjen e veriut tė Kosovės, dhe me kėtė rast bie pėrtokė marrėveshja e Dejtonit, qė pėrcaktohet se "Lejohet shpėrbėrja e kufijve tė ish republikave tė RSFJ-sė por nuk lejohet prishja e kufijve tė ish republikave tė RSFJ-sė.

Me kėtė rast do tė rihapet "Kutia e Pandorės", ndryshimi dhe rishikimi i kufijve nė Ballkan, qė si pasojė do tė na sjellė deri te krijimi i komb-shteteve etnike nė Ballkan, si: Shqipėria Etnike, Bullgaria Etnike, Greqia Etnike , Kroacia Etnike dhe Serbia Etnike, dhe pėrfundimisht Ballkani "fu ēi baroti" do tė humbasė epitetin e tillė dhe do tė bėhej njė Ballkan qė do tė prodhonte paqe e stabilitet edhe pėr Evropėn e Bashkuar. Kjo sepse nė Ballkan do tė krijoheshin komb-shtetet e balancuara dhe tė drejtat e minoriteteve nė kėto komb-shtete do tė rregulloheshin mbi parimin-bazė tė reciprocitetit midis komb-shteteve tė barabarta nė Ballkan.

- Jetoni dhe punoni nė Tiranė.Ēfarė mbėshtetje keni nė Republikėn e Shqipėrisė pėr misionin qė keni marrė pėrsipėr? Si e vlerėsoni diplomacinė shqiptare nė ēėshtjen e Kosovės? A mund tė ishte bėrė mė shumė, a duhej vepruar ndryshe?

Qė nga 25 nėntori 2003, kur dola nga burgu 313 i Tiranės (ku qėndrova i arrestuar nga 1 korriku i vitit 2003) dhe mė pas fitova (nga gjykata e Apelit tė Tiranės) edhe pafajėsinė pėr akuzėn e "nxitjes sė urrejtjes nacionale...", punoj dhe veproj nė Tiranė, por qė realisht nuk jam i kėnaqur nga politika zyrtare e Tiranės. Kėtė po e ilustroj me disa pikėpyetje:

Pse Parlamenti i Tiranės, krahas komisioneve tė shumta, sė paku tė mos kėtė njė Komision pėr Ēėshtjen Kombėtare, kur Serbia ka edhe njė Ministri pėr Kosovėn?

Pse nė bisedimet e Vjenės pėr Kosovėn me Serbinė nuk u fut Tirana, kur dihet se Serbia Kosovėm e quan "Zemėr tė Serbisė" vetėm pėr periudhėn gati 100 vjeēare qė ka pushtuar dhe pėrpara Kosova ka qenė vilajet me vete me kryeqendėr Shkupin, si dhe kur dihet fakti se Kosova nuk ka qene shtet dhe me kėtė rast nuk ka as kor diplomatik qė do tė mund tė pėrballej me diplomacinė serbe?!

Pse Tirana zyrtare nuk organizon njė Kuvend Kombėtar, ku do tė krijohen Asambleja Kombėtare Shqiptare, njė organizim mbarėkombėtar, para tė cilit do tė jepnin llogari tė gjitha partitė dhe institucionet e Tiranės, tė Prishtinės, tė Preshevės, tė Shkupit dhe tė Podgoricės pėr ēėshtjet madhore kombėtare shqiptare, qė si kurrė mė parė kėrkojnė rrugėzgjidhje?!

- Cili ėshtė opinioni juaj sot pėr bashkėpunėtorin e dikurshėm Ali Ahmeti; pėr veprimtarin Albin Kurti, pėr kryediplomatin shqiptar?

Kam deklaruar (nė vitin 2004) se ish bashkėluftėtari im Ali Ahmeti duhet tė hyjė nė librin e Ginisit, sepse nuk kam dėgjuar, as nga historia jonė kombėtare dhe as nga ajo ndėrkombėtare, qė dikush tė ketė krijuar njė ushtri ēlirimtare dhe aq mė tepėr kombėtare, qė kap pushkėn kundėr njė ushtrie tė njė shteti, dhe nga ana tjetėr njeh sovranitetin e atij shteti kundėr tė cilit rroku armėt.

Pėr Albin Kurtin, tė cilin pėr fatin tim tė keq nuk kam patur rastin qė ta takoj edhe fizikisht, ushqej respekt dhe konsiderata tė larta. Ėshtė njė atdhetar i dėshmuar gjatė luftės sė Kosovės, sepse ishte sekretari i zėdhėnėsit tė UĒK-sė, Adem Demaēi, pėr ēka edhe ka vuajtur 5 vite nė burgjet e Serbisė, dhe sidomos si lider i Lėvizjes Vetėvendosja u ridėshmua edhe njė here se ėshtė biri mė i mirė e mė i dėvotshėm i Kosovės kreshnike.

Kurse, ministrin e Jashtėm Lulzim Basha nuk e njoh. Por njoh veprat e tij, mbi tė gjitha pėr pasqyrimin e drejtė tė politikės ndėrkombėtare, ish ministrin Besnik Mustafaj, tė cilin e pėrgėzoj pėr punėn dhe guximin qytetar qė ka shfaqur pėr sa kohė ishte ministėr i Jashtėm i Republikės sė Shqipėrisė.


Intervistė me Albin Kurtin, lideri nė arrest shtėpiak i Lėvizjes VETĖVENDOSJE!

Kurti: Kosovės po ia shesin shpirtin dhe trupin

Prej Kosovės nuk ėshtė kėrkuar ta shes vetėm trupin, por edhe shpirtin, dhe kjo ėshtė mė shumė se sa te prostitutat. Prostituta sė paku shpirtin nuk e shet. Ndėrsa kėtu dhurimi i trashėgimisė kulturore tė Kosovės qė i ėshtė bėrė Beogradit ėshtė shitje e shpirtit, sepse ajo ėshtė pjesė e historisė, traditės dhe kulturės, pjesė e sė kaluarės sonė. Decentralizimi ėshtė shitje e trupit. ‘Eksterritorialiteti’ ėshtė shitje e shpirtit. Nė Kosovė ėshtė bėrė edhe mė keq sesa nė rastin e prostitutės.

Ardian ZEJNAJ

Focus: Z. Kurti, po punoni ju pėr kohėn, pėrkatėsisht proceset, apo po ndodh e kundėrta?
Kurti: Pėr shkak tė pasojave qė ka sjellur procesi me siguri qė edhe njerėzit po na bashkohen, por kjo falė edhe punės tonė. Ne po mundohemi qė ta sjellim njė kohė tė re, por mendoj qė aktualisht edhe koha po punon pėr ne.

Focus: Kjo kohė krahasuar me ditėt e para kur keni filluar aktivitetin, mendoni se me liderėt politikė apo Grupin Negociator i keni ndėrruar kahet, ju ta merrni pėrpjetėn, ndėrsa ata tė kundėrtėn, tatėpjetėn?
Kurti: Grupi Negociator i Kosovės ka dhėnė jashtėzakonisht shumė premtime pa kurrfarė mbulese. Gjithashtu edhe standardi i jetesės sė njerėzve dhe perspektiva e tyre janė zvogėluar e janė ngushtuar shumė. Kėshtu qė mjerimi social dhe ekonomik nė njėrėn anė dhe zhgėnjimi politik nė anėn tjetėr gjithnjė e mė shumė po pėrputhen. Pėr pasojė, po arrijmė nė situatėn ku njerėzit po e kuptojnė qė kanė qenė tė mashtruar dhe natyrisht gjithnjė e mė shumė po kėrkojnė rrugė dhe mėnyra tė reja pėr tė dalur prej kėsaj situate, por edhe pėr udhėtim drejt interesave dhe vullnetit tė tyre.

Focus: Liderėt politikė nga ajo qė deklarojnė nuk janė nė gjendje tė thonė ose tė japin tė paktėn as tre argumente se si duhet vazhduar apo ecur tutje. Ju mund tė na thoni njė gjė tė tillė, si duhet arrit pavarėsia?
Kurti: Nuk ėshtė ēėshtja se e kemi edhe njė shtyrje e kjo tani na qenka shtyrja e fundit. Problemi ėshtė se shtyrjet nuk do tė pėrfundojnė asnjėherė, derisa ne nuk ndėrmarrim diēka pėr veten tonė. Faktor tė rėndėsishėm botėror kurrė nuk do ta kenė Kosovėn prioritet, pėrderisa politika e Kosovės nuk i kthehet vetvetes. Atėherė kur politikanėt e Kosovės i kthehen popullit, bashkėsia ndėrkombėtare detyrohet t’i marrė nė konsideratė ata politikanė, atė vend dhe atė ēėshtje. Tani pėr tani nuk ėshtė askund ky rast. Ajo se si tė shkohet pėrpara ėshtė e thjeshtė: qytetarėt e Kosovės duhet tė protestojnė, tė demonstrojnė sa mė shumė qė ėshtė e mundur kundėr regjimit tė UNMIK-ut, nė mėnyrė qė tė kemi njė afat se kur ky regjim i UNMIK-ut do tė shkojė nga Kosova dhe ai afat tė pėrputhet me referendumin pėr popullin e Kosovės. E kemi shembullin e freskėt tė Malit tė Zi, ku ai nuk ka kėrkuar njohje, por e mbajti referendumin, e shpalli pavarėsinė nė Kuvendin e tij, gjė qė ishte njė akt shumė i fuqishėm i deputetėve tė fuqizuar nga referendumi i popullit, dhe vetėm mė pas e kėrkoi njohjen. Pra, duhet njė mobilizim i brendshėm pėr njohje tė jashtme. Nuk ka njohje nga jashtė pa mobilizim e organizim tė brendshėm. Dhe, po kthehem aty pėrsėri, te ajo qė duhet tė kemi njė afat kur UNMIK-u duhet tė shkojė prej Kosovės e kjo tė pėrputhet me referendumin i cili ėshtė ushtrim i tė drejtės pėr vetėvendosje dhe konkretizim i lirisė kolektive. Nė ndėrkohė, TMK-ja do tė duhej tė bėhej ushtri dhe jo tė shuhet, siē thotė pakoja e Ahtisaarit. Shėrbimi Policor i Kosovės do tė duhej tė bėhej policia e Kosovės dhe jo tė jetė vegėl e komesarit policor tė UNMIK-ut Richard Monk, ndėrsa ne qytetarėt ta paguajmė atė. Ėshtė e tmerrshme qė policinė tonė tė na e kontrollojė dikush tjetėr dhe ne tė paguajmė. NATO-ja do tė qėndronte nė Kosovė, siē ėshtė nė Shqipėri dhe nė Maqedoni, por nė marrėveshje me neve e jo nė bazė tė marrėveshjes sė Kumanovės sė 9 qershorit 1999 e cila ėshtė bėrė me ushtrinė jugosllave. Kėto nuk bėhen pa dalur dhjetėra mira njerėz nė rrugė qė tė protestojnė nė mėnyrė paqėsore dhe pa qenė tė gatshėm tė qėndrojnė aty me javė dhe muaj deri atėherė kur presioni mbi pushtetin do tė jetė i padurueshėm pėr pushtetin. Mendoj qė lėvizja e madhe e qytetarėve e cila do ta pėrdorte rrugėn si zgjidhje, pėr shkak se kėto institucione pa sovranitet vetėm sa e kanė ndėrlikuar situatėn dhe nuk kanė ofruar zgjidhje, do tė bėnte qė edhe njerėzit nė institucione tė fillonin t’i ktheheshin popullit. Pa u shfaqur njėherė njerėzit nė rrugė, edhe njerėzit qė janė nė institucione nuk dalin prej zyrave tė mykura tė tyre. Aty janė vendosur burokratė qė gjithė ditėn rrinė me njėri-tjetrin dhe tė cilėt mė tepėr shqetėsohen pėr hallet personale ose tė familjeve tyre se sa tė atyre qė demek i pėrfaqėsojnė. Pra, kur populli del nė rrugė atėherė edhe njerėzit qė janė nė institucione do tė kishin filluar tė mendojnė e tė veprojnė ndryshe. Ata vetvetiu nuk ndryshojnė.

Focus: Mendoni se kanė filluar tė vetėdijėsohen kėta politikanė, sepse deklaratat e tyre tė fundit, sidomos tė njė pjese, duket se kanė ndryshuar dhe sikur tentojnė t’ua “vjedhin” pikėrisht kėto ide juve, afatizimin e kohės?
Kurti: Nėse ata i thėrrasin qytetarėt nė rrugė, i thėrrasin pėr ta siguruar pėrkrahjen e tyre pėr procesin qė ka ndodhur. Mirėpo parulla jonė e parė dhe kryesore “JO NEGOCIATA – VETĖVENDOSJE!”, sqaron shumėēka. Nuk ka kuptim ajo qė tė dalin nė rrugė pėr t’i dhenė pėrkrahje Grupit Negociator, por pėrkundrazi, pėr tė dalur nga negociatat dhe pėr t’u zhbėrė ky grup. Vetėm ajo demonstratė ėshtė e vėrtetė. Demonstratat tjera janė, pėr nga kuptimi farsė, pėr nga pamja karnaval. Ato nuk do tė ishin demonstrata tė vėrteta. Mė tepėr do tė ishin manipulim i radhės. Unė e di qė kanė filluar njerėzit tė vetėdijesohen nėpėr institucione. Njė shok qė punon nė institucione me tha se, shumica dėrmuese e tė punėsuarve nė institucionet e Kosovės do tė kishin dalur nė demonstratat e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! me njė kusht, qė dikush t’u garantojė qė nuk e humbin vendin e punės njė ditė mė vonė. Kėshtu qė mendoj se problemi kryesor i atyre njerėzve, qė mbajnė familje me atė pagė, ėshtė arsyeja qė ata hezitojnė ta rrezikojnė edhe vendin e punės e jo se janė tė kėnaqur me situatėn. Nė njė rrafsh i kuptoj, por nuk i arsyetoj, pėr shkak se ata njerėz fatkeqėsisht e kanė njė tė mirė tė vogėl tani, por njė tė keqe tė madhe mė vonė. Sidoqoftė edhe kjo tregon se pėrkrahja pėr Lėvizjen tonė po rritet. Ajo edhe mė tutje nuk ėshtė pėrkrahje aktive, siē e dėshirojmė ne, por ėshtė njė pėrkrahje statike dhe pasive. Pra, numri i tė pakėnaqurve po rritet, por pakėnaqėsia ende nuk po bėhet aktive dhe dinamike siē kemi dashur ne. Mendoj qė duhet tė presim edhe pak kohė pėr atė.

Focus: Ndoshta shihet se vetėdijesimi po rritet, por nė demonstrata shumė pak njerėz kanė dalė. Keni menduar ndonjė strategji apo ide se si duhet nxjerr kėta njerėz nė protestė apo pėr t’i kthyer kundėr pritjes?
Kurti: Njerėzit tė cilėt kanė qenė tė mashtruar pėr tetė vjet apo ata qė kanė qenė tė mashtruar pėr tetėmbėdhjetė vjet nuk mund tė kalojnė nė veprim konkret dhe tė fuqishėm aq lehtė. Mendoj qė u duhet njė kohė atyre qė ta kuptojnė se mashtrimi, qėndrimi apo numėrimi nė vend ėshtė shumė i gjatė dhe pėr ta ėshtė shumė hap radikal kalimi nė demonstrata nga pritja tetė apo tetėmbėdhjetė vjeēare. Kjo ėshtė njė arsye. Arsyeja tjetėr e kėtij pasiviteti mendoj se janė intervenimet dhe arrestimet policore, vrasjet qė i kanė bėrė forcat e UNMIK-ut, sidomos nė muajin shkurt, dhe njė pjesė e tyre kanė njėfarė droje pėr tė dalė nė demonstrata. E treta, pse njerėzit ngurojnė ėshtė se ēėshtja e Kosovės ėshtė bėrė planetare. Shumė qytetarė janė keqinformuar dhe tani thonė se Bushi e Putini merren me kėtė punė dhe se kjo ėshtė ēėshtje kozmike, ndėrsa unė jam shumė i vogėl. Edhe kjo nuk ėshtė paqėllim dhe ėshtė bėrė nė mėnyrė qė qytetarėt tė ndjehen tė pafuqishėm. Edhe kėta qytetarė e dinė qė ne kemi tė drejtė dhe na pėrkrahin, mirėpo nuk na bashkohen sepse nuk besojnė nė sukses, duke thėnė se kjo ėshtė njė ēėshtje e fuqive shumė tė mėdha dhe na jemi ca ‘buburreca’ kėtu poshtė, gjė qė natyrisht se nuk ėshtė e vėrtetė. Arsyeja e fundit ėshtė qė ne, aktivistėt e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! kaq dimė dhe kaq bėjmė, nuk dimė mė shumė. Me siguri qė ka taktika, ka strategji, ka edhe ide tjera qė do ta bėnin shumė mė tė fuqishme Lėvizjen VETĖVENDOSJE!, por ia qė neve nuk na kanė rėnė nė mend, prandaj ėshtė shumė mirė qė kushdo nga qytetarėt qė mendon se do tė ishte e mundur tė kontribuojė me taktika apo me aksione tė reja, sigurisht se do tė ishte i mirėseardhur pėr neve. Ne jo vetėm qė nuk e konsiderojmė veten tė pėrsosur, mirėpo mendojmė qė ka jashtėzakonisht shumė hapėsirė pėr t’u pasuruar edhe me njerėz tė ri por edhe me ide tė reja qė do tė na dėrgonin drejt fuqizimit.

Focus: Tani ėshtė “vendosur” tė zhvillohen zgjedhje nė Kosovė. Ju si lėvizje keni menduar idenė qė ndoshta pėrmes angazhimit nė procesin politikė ta merrni barrėn pėrsipėr?
Kurti: I patėm katėr palė zgjedhje pėr institucione pa sovranitet, pėrderisa kėto institucione pėrmbushnin standarde arbitrare qė imponoheshin nga lartė dhe nga jashtė, standardi i jetesės sė njerėzve sa vinte e rrėnohej. Ne nuk besojmė qė kėto institucione kanė nevojė pėr njerėz tė ri, por qė njerėzit nė Kosovė kanė nevojė pėr institucione tė reja. Themeli i kėtyre institucioneve nuk garanton se mund tė ndėrtohet ēfarėdo shtėpie, sepse ajo shtėpi do tė rrėnohej pėr shkak tė themelit tė gabuar. Kėto themele janė ndėrtuar mbrapsht, kėshtu qė kot ndėrton mure mbi ato themele. Mbase do tė pėrpiqesh tė bėsh diēka edhe me kulmin, por shumė shpejt do tė vijė koha kur duhet tė evakuohesh prej aty, sepse ėshtė rrezik tė tė zėrė shtėpia brenda. Ne mendojmė qė ka pasur hapėsirė nė kėto institucione pėr politika mė tė mira dhe pėr njė pėrkujdesje mė tė madhe ndaj qytetarit, mirėpo megjithatė ne nuk mendojmė qė brenda kėtyre institucione ka qenė e mundur tė arrihet qėllimi kryesor. Kjo ngase kėto institucione janė tė autonomisė substanciale dhe me institucionet e autonomisė substanciale unė nuk mendoj qė mund ta bėjmė shtetin sovran e tė pavarur tė Kosovės. Prandaj ne vazhdojmė qė ta organizojmė veprimin qytetar jashtė institucioneve dhe pėr ndryshime rrėnjėsore tė tyre. Zgjedhjet kanė pėr qėllim qė ta kanalizojnė pakėnaqėsinė e qytetarėve nė fushata parazgjedhore dhe nė vend se qytetari indinjatėn dhe mllefin e tij ta orientojė kundėr politikės zyrtare qė udhėhiqet nė Kosovė, e qė ėshtė pėr negociata me Serbinė. Ndėrkohė i gjithė pushteti kėtu ėshtė nė duar tė ndėrkombėtarėve. Ėshtė nė rregull qė ndėrkombėtarėt tė na ndihmojnė e kėshillojnė, por kurrsesi tė na sundojnė.

Focus: Procesi i ri negociator po vazhdon dhe tani kėrkohet pėrsėri njė kompromis mbi kompromisin, pra mbi pakon e Ahtisaarit. Ēfarė mund tė na sjell ky proces i ri?
Kurti: Federatė me Serbinė. Qarqet ndėrkombėtare, sidomos kėto evropiane, e kanė parė se Grupi Negociator i Kosovės ėshtė i gatshėm qė tė lėshoj pe, dhe pėr kėtė arsye ata vazhdojnė tė bėjnė presion. Kėta kanė treguar qė shkojnė poshtė e mė poshtė. Efekti kryesor dhe negativ i pakos sė Ahtisaarit ėshtė qė e ka degraduar kėrkesėn shumėvjeēare tė politikės kosovare pėr pavarėsi tė plotė nė tė ashtuquajturėn pavarėsi e mbikėqyrur, e cila vetėm emrin e ka si tė tillė. Kjo e thyen pavarėsinė e plotė dhe Grupi Negociator i Kosovės i tregoi botės se nuk e ka pavarėsinė aq seriozisht, prandaj ata tash thonė, meqenėse kėta hoqėn dorė nga pavarėsia, ata mund tė heqin dorė edhe nga kjo qė ua premtuam dhe mund tė shkojnė edhe ca mė poshtė drejt njė zgjidhje tė re (ku nė Kosovė gjithnjė vjen njė mision i Bashkimit Evropian nė vend tė UNMIK-ut pėr tė na sunduar). Pakoja e Ahtisaarit nxori njė ndarje tė brendshme. Tash Kosova do tė mbetet nė njėfarė lidhje federative me Serbinė pėrmes negociatave shtesė. E di se kjo tash pėr tash duket e paimagjinueshme, mirėpo edhe nė vitin 2000 negociatat me Serbinė kanė qenė tė paimagjinueshme. Dalėngadalė nėpėrmjet kėtij inxhinieringu social e politik na kanė sjellur nė situatėn ku negociatat u bėnė normale. Prandaj, qėllimi ėshtė qė nė fazėn e ardhshme tė na lėnė nė njė federatė me Serbinė dhe kjo tė duket si njė ēėshtje normale.

Focus: Apo ndarjen e Kosovės?
Kurti: Jo, unė mendoj qė Serbia i ka aspiratat mė tė mėdha se ndarja dhe kjo ėshtė mė e keqe. Serbia do ta dėshirojė ndarjen e Kosovės, atėherė kur Kosova t’i afrohet shumė pavarėsisė, nė mėnyrė qė ajo tė marrė sa mė shumė qė ėshtė e mundur. Ajo do tė pėrpiqet qė tė gllabėrojė ndonjė territor apo ndonjė pjesė tė Kosovės atėherė, mirėpo tash pėr tash me kėtė Grup Negociator dhe me fleksibilitetin e tyre absurd Serbia i ka edhe shanset edhe aspiratat shumė mė tė mėdha. Serbia po e sheh mundėsinė qė Kosovėn ta ndaj pėrbrenda me ē’rast 30 % tė kėtij territori do ta kishin serbėt dhe 70%, madje jo shqiptarėt, por realisht misioni civil ndėrkombėtar dhe nė kėtė mėnyrė Kosovės t’ia implantojė njė kancer i cili zgjerohet para se ta gllabėrojė Kosovėn tėrėsisht. Nė anėn tjetėr, Kosova ėshtė e ndarė faktikisht dhe pėr mendimin tim ėshtė naivitet i madh tė besosh se me negociata mund ta bashkosh atė.

Focus: Ju keni thėnė, por edhe nga zėra tė ndryshėm ėshtė thėnė se procesi nė Kosovė ka filluar tė futet nė njė rreth vicioz, qė pėr katėr dekada ėshtė futur Palestina. Rrezikojmė vėrtet qė tė gjendemi nė njė situatė tė tillė?
Kurti: Pa dyshim se Serbia ėshtė shumė e interesuar qė nė Kosovė tė pėrjetėsohet ky konflikt. Ēėrēilli ka thėnė se nėse don qė njė luftė mos tė pėrfundojė asnjėherė, qė njė konflikt tė jetė i pėrjetshėm, atėherė bėje religjioz atė, ndėrsei popujt kundėr njėri-tjetrit pėr ēėshtjen e Zotit dhe ajo luftė nuk pėrfundon asnjėherė. Kėshtu qė Serbia e ka kėtė tendencė: tė thotė se shqiptarėt janė mysliman, ndėrsa serbėt janė tė krishterė. Tė krijoj kėtė skemė bardh e zi dhe tė thotė se kinse Serbia po na e mbrojka krishterimin evropian mu nė Kosovė. Prandaj, ėshtė nxitur e rritur ky ‘eksterritorialiteti’ i kishave dhe manastireve ortodokse qė shqiptarėt tė konsiderohen si njė mish i huaj pėr Evropėn, si popull islamist dhe serbėt na qenkan popull proevropian. Dhe, nė kėtė mėnyrė, Kosova njėmend pėrmes ‘eksterritorialitetit’, por edhe pėrmes decentralizimit me korridore tė ndryshme, me copėtime territoriale dhe administrative, tė shndėrrohet nė njė Palestinė nė zemėr te Evropės.

Focus: Por shumė gjėra janė tė pėrputhshme nė qasjen qė po i bėhet zgjidhjes sė kėtyre dy problemeve, kemi njė ekip tė ngjashėm si kuarteti, kemi grupe negociatore qė kanė filluar tė ndėrrohen, edhe Palestinės i ėshtė premtuar pavarėsia, madje edhe nga amerikanėt, por nė fund asgjė konkrete?
Kurti: Po nuk ėshtė e rastėsishme qė anėtarėt e Grupit Negociator tė Serbisė janė pėrpjekur shumė qė ta pėrdorin metodėn izraelite tė depėrtimit por edhe ta keqpėrdorin fenė. E dyta, duan qė tė ndėrtojnė shumė enklava tė betonuara dhe tė rrethojnė me mure Manastirin e Deēanit, Patrikanėn e Pejės dhe kėshtu shqiptarėt tė identifikohen me arabėt, ndėrsa ata tė identifikohen me civilizimin perėndimor. Fatkeqėsisht shumė qarqe ndėrkombėtare konservative dhe religjioze nė perėndim e kanė kafshuar karremin e Serbisė dhe nė kėtė mėnyrė po i ndihmojnė asaj.

Focus: Procesi pritet tė pėrfundojė me 10 dhjetor, ēka pas kėsaj date? Duhet pritur ende apo si duhet ecur tutje, duke marr njė vendim vet?
Kurti: Unė mendoj se disa javė para tė skadojė 10 dhjetori, ata do ta pėrgatisin gėnjeshtrėn e re. Ata nuk duan tė vijė 10 dhjetori pa e pėrgatitur gėnjeshtrėn e re, e cila do ta zėvendėsonte gėnjeshtrėn e vjetėr. Nė mėnyrė qė populli edhe mė tutje tė hesht dhe tė pres e tė durojė. Unė nuk mendoj qė ne duhet ta presim 10 dhjetorin, sepse nėse ne presim 10 dhjetorin, atėherė para se te vijė 10 dhjetori do ta shohim se ka ardhur data e re. Prandaj, ėshtė e kotė tė pritet 10 dhjetori. E mbani mend vitin 2006 kur thanė se statusi i Kosovės do te pėrcaktohet deri nė fund tė atij viti. Por, nė muajin nėntor u tha se po shtyhet pėr vitin tjetėr dhe nuk u prit fundi i vitit qė ta thonė se nuk po bėhet atė vit. Dy-tri javė para se tė kalojnė 120 ditėt, ata do ta pėrgatisin popullin, opinionin publik, pėr shtyrjen e re. Prandaj ta presim 10 dhjetorin ėshtė naivitet.

Focus: Edhe tani ėshtė filluar me deklarata siē kishte ndodhur vitin e kaluar. Kėrkohen zgjedhje pėrsėri nė Serbi, tė njėjtat i kemi nė Kosovė. Mendoni se po pėrgatitet terreni drejtė njė shtyrje tė re?
Kurti: Unė nuk mendoj qė ne mund tė presim, por faktorėt ndėrkombėtar po mendojnė se ne mund tė presim. Bashkėsia ndėrkombėtare gjithmonė e ndjek shtegun e rezistencės mė tė ulėt dhe kush bėn me shumė rezistencė fiton. Aktualisht mė shumė po bėn rezistencė e trysni Beogradi se sa Prishtina, prandaj edhe kemi kėtė situatė.

Focus: Ėshtė propozuar qė tė ndėrrohet ky Grup Negociator dhe qė nė njė Grup tė ri tė jeni edhe ju. Do tė pranonit tė ishit nė njė Grup tė ri Negociator pėrball Serbisė?
Kurti: Jo, jo. Unė nuk mendoj se duhet tė ketė negociata fare dhe rrjedhimisht as Grup Negociator. Prandaj, ėshtė absurd ky propozimi qė unė tė jem anėtar i ndonjė Grupi Negociator.

Focus: Ju thoni se ne duhet ta shpallim pavarėsinė ose tė ecim nė mėnyrė tė njėanshme, nė kėtė linjė kanė dalė edhe disa zėra, por ata qė na kanė ndihmuar tė ēlirohemi thonė se nuk mund tė veprojmė vetėm pa na thėnė ata?
Kurti: Unė nuk mendoj qė Kosova ėshtė ēliruar. Sė pari se 25% tė territorit na e kontrollon Serbia dhe 75% tė territorit ne jemi tė lirė nga dhuna dhe vrasjet arbitrare, por nuk jemi tė lirė politikisht, nė kuptimin qė tė vendosim pėr veten tonė. Kėshtu qė nuk mund ta pranoj qė na kanė ēliruar. E dyta, njė shok i imi, Xhelal Sveēla, ka marrur njė shembull interesant nė njė artikull tė tij: zhvillimet qė po ndodhin nė Kosovė ngjajnė sikurse situata kur dikush e shpėton njė femėr nga dhunimi dhe me pas e shndėrron nė prostitutė. Fakti se ky e shpėtoi femrėn nga dhunimi nuk i jep kurrfarė tė drejte atij tani ta shndėrrojė atė nė prostitutė. Do tė kishte kuptim tė mirė shpėtimi nėse pasi qė e ka shpėtuar femrėn nga dhunimi ajo nis e bėn jetė normale. Nėse ajo shndėrrohet nė prostitutė, atėherė e keqja vetėm ėshtė zėvendėsuar, por assesi nuk ėshtė larguar.

Focus: Pra ju besoni se Kosova ėshtė shndėrruar nė lloj “femre prostitutė” tė cilėn do ta shfrytėzoj Evropa me misioni e saj tė ri?
Kurti: Po deri mė tani kėshtu ka qenė. Prej Kosovės ėshtė kėrkuar ta shes trupin e saj dhe fatkeqėsisht kemi pasur politikanė qė e kanė bėrė kėtė, duke i dhėnė 11 komuna gjithsej serbėve duke ia dorėzuar pushtetin edhe njėherė njė burokracie te re ndėrkombėtare qė e zėvendėson UNMIK-un nė Kosovė. Do tė jenė 11 komuna serbe nė lidhje horizontale ndėrmjet veti dhe nė atė vertikale me Beogradin. Por, do tė jenė edhe 45 zona tė veēanta ‘eksterritoriale’ qė Kosovės ia marrin historinė. Pra, prej Kosovės nuk ėshtė kėrkuar ta shes vetėm trupin, por edhe shpirtin, dhe kjo ėshtė mė shumė se sa te prostitutat. Prostituta sė paku shpirtin nuk e shet. Ndėrsa kėtu dhurimi i trashėgimisė kulturore tė Kosovės qė i ėshtė bėrė Beogradit ėshtė shitje e shpirtit, sepse ajo ėshtė pjesė e historisė, traditės dhe kulturės, pjesė e sė kaluarės sonė. Decentralizimi ėshtė shitje e trupit. ‘Eksterritorialiteti’ ėshtė shitje e shpirtit. Nė Kosovė ėshtė bėrė edhe mė keq sesa nė rastin e prostitutės.

Intervistė ekskluzive e Xhavit Morinės dhėnė gazetės Express tė Prishtinės

I kėrkon 30 burra

Deri mė tash ka bėrė katėr luftėra nė rajon. Plani i afėrt i tij ėshtė mbledhja e tridhjetė vetave, nėse ėshtė nevoja, edhe pėr luftė. Ai beson se janė bėrė shumė padrejtėsi nė kėtė vend, por edhe nė Maqedoni. Nė mėnyrė tė veēantė pėrgjegjės bėn Ali Ahmetin e BDI-sė.
Thotė se nuk ka tė bėjė asgjė me shėrbimet sekrete. Xhavit Morina, njėri nga shtatė tė arrtisurit nga burgu i Dubravės, flet pėr Express.


I fshehur diku nė njėrin nga katėr brezat kufitarė, Xhavit Morina tregon se nuk e ka ndėrmend tė largohet nga rajoni i Ballkanit. Morina ėshtė njėri nga shtatė tė arratisurit disa ditė mė parė nga burgu i Dubravės.
Nė bisedė telefonike pėr Express, Morina rrėfen nė pika tė shkurtra historinė e jetės sė tij. Pėr gjithēka qė i ka ndodhur, ai pėrgjegjės bėn edhe Ali Ahmetin, kryetar i BDI-sė nė Maqedoni. i shumėkėrkuari Morina, i akuzuar edhe pėr terrorizėm, tregon edhe pėr mėnyrėn e arratisjes, planet e tij dhe padrejtėsitė qė ai pretendon se i janė bėrė nga sistemi i drejtėsisė nė vend. Aktualisht nuk e ka ndėrmend tė dorėzohet.

Express: Si jeni me shėndet?
Xhavit Morina:Mirė, faleminderit, shumė mirė.

Express: A jeni krejt bashkė?
Xhavit Morina: Jo krejt, por gati krejt. Jemi nė mungesė tė dyve.

Express: Fatoni (Faton Hajrizi) ka thėnė se ėshtė i plagosur?
Xhavit Morina:Unė nuk jam me tė dhe as me atė Bashėn (Burim Basha).

Express: A jeni brenda Kosovės?
Xhavit Morina: Jemi nė kufi gati.

Express: E keni ndėrmend tė dorėzoheni?
Xhavit Morina: Vallahi, unė jo. Edhe kėta shokėt kanė thėnė jo, e mė shumė nuk di. Ne ēka jemi tė pestėt, jo.

Express: A do tė largohesh nga Kosova?
Xhavit Morina:Mendoj qė jo. Nė Ballkan do tė rri, por ku, nuk jam i sigurtė.

Express: A mund tė bėsh ballė tė kthehesh edhe njė herė nė burg dhe t'i dorėzohesh drejtėsisė?
Xhavit Morina: Por, kėtu nuk ka drejtėsi.

Express:Pėrveē dėnimit qė keni, cfarė ka qenė tjetėr nė burg aq rėndė qė iu ka shtyrė tė arratiseni?
Xhavit Morina: Paj, unė po flas pėr vete. Unė prej fillimit kam qenė i kidnapuar. Kėto akuza qė i kam pasur, kanė qenė vetėm njė arsye tė mė mbajnė nė burg, sepse mua m'i kanė ndryshuar akuzat, pėr katėr vjet e gjysmė sa kam qenė nė burg. Herė mė kanė akuzuar pėr vrasje, e herė pėr AKSH, e tash nė kohėn e fundit, mė kanė dėnuar me 12 vjet burg. Por kėto kanė qenė vetėm arsyetim i kidnapimit, pra arsye qė unė tė rri nė burg.

Express: Nė intervistė, para dy ditėsh,me Fatonin,ai tha se jeni krejt bashkė. Pse jeni ndarė?
Xhavit Morina: Po, ne jemi ndarė se ai Fatoni dhe Basha kanė qėlluar rastėsisht. Ne nuk kemi tė bėjmė asgjė me ta. Kanė qėlluar rastėsisht nė grup. Kėta dy dhe njė i Prishtinės, kanė qėlluar rastėsisht.

Express: Pėr sa kohe keni pėrgatitur arratisjen?
Xhavit Morina: Krejt kemi bėrė rreth dy javė.

Express:Flitet se ju keni korruptuar gardianė nga brenda burgut. Ēfarė ka tė vėrtetė?
Xhavit Morina: Jo, jo. Kėto janė rrenė krejt. Por ėshtė njė gjė shumė e vėrtetė. Mė shumė kėta gardianėt brenda qė nuk kanė pasur armė kanė rezistu sesa ata jashtė qė kanė pasė edhe armė. Ata jashtė asnjė fishek nuk e kanė shkrepė. A kėta gardianėt brenda, edhe pse ne e kishim armėn nė dorė, ngajshin me na kapė.

Express: A ėshtė vėshtirė tė jetosh si i arratisur?
Xhavit Morina: Pėr mua, jo.

Express: Pse?
Xhavit Morina: Se unė jam mėsuar me kėtė lloj jete. Jam mėsuar tė rri nė bodrume e male, pėr mua nuk ėshtė vėshtirė. Unė nuk e kam vėshtirė.

Express: Keni pėr tė ngrėnė?
Xhavit Morina: I kemi tė gjitha. Popullata po na ndihmon.

Express:Me urdhėr tė kujt besoni se jeni arrestuar ju?
Xhavit Morina:Po, mė shumė ka tė bėjė kėtu KFOR-i amerikan. Nė gjykatė mė kanė thėnė se unė kam nga KFOR-i njė fletarrest.

Express: Kėta thonė se ti je terrorist?
Xhavit Morina: As ėndėrr nuk e kam parė terrorizmin. Nuk ėshtė e vėrtetė.

Express: A i ke bėrė tė gjitha ato vepra pėr tė cilat ngarkohesh?
Xhavit Morina: Jo, bre vėlla, jo. Me i pas bėrė kėto vepra, kėta nuk kishin mundur tė mė shtijnė nė dorė tė gjallė. Kėtu ėshtė ēėshtja pėr ta mbrojtur BDI-nė, (Bashkimin Demokratik pėr Integrim), Alinė e Maqedonisė.

Express: Po mendoni Ali Ahmetin?
Xhavit Morina: Po.

Express: E ēfarė ka lidhje nė kėtė rast Ali Ahmeti me ju?
Xhavit Morina: Mendimi im ėshtė se kur ėshtė nėnshkruar Marrėveshja e Ohrit, unė jam pas pėrla me Alinė.

Express:Ti nuk e ke pranuar atė mėrrėveshje?
Xhavit Morina: Jo, nuk e kam pranuar. Unė jam pas pėrla dhe kam pasur njė bisedė me tė nė shtėpi tė Hysni Shaqirit, atij deputetit. Ai e shtroi njė darkė. I thashė se kjo luftė ėshtė tradhtuar dhe i tregova se nė rast se ta kanė imponuar me e tradhtu luftėn, tregona, kemi ende ushtarė dhe mundemi me e vazhdu.

Express: Sipas jush, Ali Ahmeti ju ka tradhtuar?
Xhavit Morina:Po, bile ndėr sy i pata thėnė se lufta kėtu ėshtė tradhtuar dhe nė rast se kėtė ta kanė imponuar shėrbimi sekret gjerman apo amerikan qė tė tradhtosh, tregona atėherė, ne i ke-mi ende ushtarėt nė pika, mund tė vazhdojmė luftėn dhe nuk ka problem. Por, ai u bė arrogant dhe dy shokė tė tjerė dhe na tha se kush je ti me na dhėnė kėshilla neve.

Express: Pra, ti beson se Ali Ahmeti ka gisht nė rastin tėnd?
Xhavit Morina: Po, se ky dėshmitari i Prizrenit, njėfarė Sami Xhezairi ose komandant Hoxha, ai e ka pėrmendur nė gjyq, kur e ka vetė gjykata se pėrse ke ardhė ti, kush tė ka shtyrė, ai tha se mė ka dėrguar Ali Ahmeti pėr tek unė nė bisedime. Ai e ka pėrmendur Alinė dhe unė kam dėgjuar pėrmes avokatit se Alia ka dhėnė dėshminė nė fillim ndaj meje, para tri vjetėve, por e ka tėrhequr dhe dėshminė e ka dhėnė nė emėr tė partisė dhe jo nė emėr tė tij personal. Kėshtu qė, nė rast se i ecėn puna mirė, mbijeton, e nė rast se i ecėn puna keq, thotė se kėshtu partia mė ka thėnė, si partizan, mė shkurt, edhe e ka tėrhequr deklaratėn.

Express: Ti beson se aktakuza jote ėshtė e montuar?
Xhavit Morina: Po, de. Kėtė e kanė bėrė qė tė mbrohet Ali Ahmeti. Partia e tij, BDI-ja e ka bėrė qė tė mbrohet Aliu, sepse ajo ka qenė nė funskion. Pra, unė kam dėgjuar se ka qenė pėr detyrė tė mė mbajnė mua qė nė qoftė se Aliu humb nė zgjedhje atje, tė lėshojnė fletė arrest pėr tė mė pėrdorur mua si dėshmitar ndaj tij.

Express:Por,tash Ali Ahmeti nuk ėshtė mė nė pushtet?
Xhavit Morina: Jo, jo, nuk ka humbur ende. Ai ka njėfar autoriteti.

Express:Por, ai nuk ėshtė mė nė pushtet?
Xhavit Morina: E di, por si kryetar partie qė ėshtė, ai ende e ka imunitetin qė e pėrdor.

Express: Tash je nė arrati. A do tė takohesh me Ali Ahmetin?
Xhavit Morina: Po, dėshirė kam pasur tė takohem me tė, por njėherė disa punė tė mia nėse mund t'i kryej. Duhet tė takohem si me kėtė dėshmitarin, kėtė patriotin nga Prizreni, ashtu edhe me Aliun.

Express: Ēka i kishe thėnė Ali Ahmetit, sikur ta takonit,meqė atė e konsideroni pėrgjegjės kryesor pėr situatėn tėnde ku ndodheni tash?
Xhavit Morina: Aliut i kisha thėnė tė ma paguajė burgun e mbajtur me para. Me ato para atyre tre dėshmorėve, t'ua ndėrtoj varret dhe familjeve tė tyre t'iu jap. Ata dėshmorėt janė dy nga Maqedonia dhe njėri nga Kosova. Edhe ai me i qitė njerėzit se kush i ka mbytur. Pra, ai t'i tregojė njerėzit.

Express: Isha nė fshatin tuaj disa ditė mė parė.Njėrėzit thoshin se kanė respekt pėr ju. Pse ju respektojnė?
Xhavit Morina: Paj, besoj se kam kontribuar pėr kėtė popull. I kam bėrė tri luftėra kėtu dhe njė tjetėr nė Bosnjė. Katėr luftėra i kam bėrė. Edhe kurrė nuk kam shikuar ta shfrytėzoj rastin e luftės. Emrin tim kurrė nuk kam shikuar tė shfrytėzoj sikurse qė e kanė bėrė tė tjerėt. Edhe pse dikush ka pasur dėshmorė dhe mė vjen keq pėr ta, qė nė emėr tė atyre dėshmorėve, ata i shfrytėzojnė emrat e tyre pėr gjithēka qė bėjnė. Kanė hyrė nė politikė dhe uzurpime kanė bėrė. Unė nuk i kam shikuar kėto. Mendoj se kėto kanė ndikuar qė unė kam respekt.

Express: Sa kohė keni mbajtur burg?
Xhavit Morina: Katėr vjet e gjysmė.

Express: Edhe sa ke pasur qė t'i mbash?
Xhavit Morina: I kam pasur edhe nja shtatė e diēka. Njėherė mė kanė dėnuar 13 vjet, por ma kanė rrėzuar lėndėn, m'i kanė hequr vrasjet dhe pastaj m'i kanė lėnė 12 vjet.

Express: Pra, aktakuza tė ėshtė ndėrruar shpesh?
Xhavit Morina: Po, po. Aktakuza ėshtė ndėrruar non stop. Mua mė kanė akuzuar nė Maqedoni dhe e kam kėrkuar fletė arrestin e atij shteti. Por, kėtu gjyqi mė ka thėnė se nuk ka fletė arrest prej Maqedonisė, edhe pse ngjarja ka ndodhur nė Maqedoni. Kėta mė kanė thėnė se KFOR-i ka lėshuar fletė arrest. Kėtė ma kanė thėnė nė gjykatė. Unė kam kėrkuar qė tė shkoj nė Maqedoni, qė tė gjykohem, por nuk mė kanė dėrguar. Duan t'i fshehin krimet, sepse unė kam dėgjuar se aty janė mbytur pesė dhe jo tre persona. Ata dy brenda qė janė mbytur, kėta nuk i kanė treguar.

Express: A mund ta sqaroni pėr ēfarė rasti e keni fjalėn?
Xhavit Morina: E kam fjalėn pėr rastin kur ėshtė sulmuar shtabi i Ali Ahmetit. Mua mė kanė akuzuar se i kam vrarė tre veta aty. Por, dy kėta nuk i kanė treguar. Unė pėr kėtė nė burg kam marrė vesh, sepse mė kanė treguar njėrėzit qė kanė pasur lidhje mė tė mėdha.

Express: Nga kėto qė thoni, del se ju keni kontribuar shumė. Jeni zhgėnjyer nga ky vend?
Xhavit Morina: Unė zhgėnjehem derisa t'i gjej tridhjetė veta. Sa nuk i gjej tridhjetė veta, unė zhgėnjehem. Tridhjetė, mė tepėr nuk mė duhen.

Express: Si po mendon tridhjetė veta, tė luftosh?
Xhavit Morina: Po, nėse ėshtė nevoja. Nėse i gjej tridhjetė veta, unė do tė ngujohem diku nė Kosovė.

Express: Beson se mund t'i gjesh shpejt kėta persona?
Xhavit Morina: Po, nuk e di pėr Zotin.

Express: Mediat nė Maqedoni thonė se juve shtatė personave ju kanė liruar me qėllim qė, nėse Kosova nuk e fiton pavarėsinė, ju ta filloni luftėn?
Xhavit Morina: Jo, jo, jo. Kjo ikje e jona ka qenė spontane. Nuk kemi pasur lidhje me jashtė. Gjithashtu, as pėr shėrbime tė huaja nuk punojmė, as pėr tonin nuk kemi punuar, e lėre mė pėr tė huajat.

Express: Pra, ju nuk punoni pėr askėnd?
Xhavit Morina: Jo, jo, jo, ne nuk punojmė pėr askėnd. Njerėzit mund tė thonė ēka tė duan, por nuk ka asgjė. Nė Dubravė tė jesh me ndonjė parti, ke diēka shanse.

Express: Cila nga partitė ėshtė mė e fuqishme brenda burgut?
Xhavit Morina: Jo, asnjėra nuk ėshtė, por parti ka aty.

Express: Zyrtarėt thonė se nė burg ka kushte tė mira dhe nuk maltretohen njerėzit. Si ėshtė gjendja?
Xhavit Morina: Nė pavijonin njė, kur kemi qenė nė kohėn e fundit, i kanė pėrmirėsuar kushtet. Por, nė pjesėt tjera tė blloqeve tė burgut, ka pasur maltretime. Ka blloqe ku njerėzve edhe ua kanė thyer brinjtė dhe i kanė prishur. Por, bllokun tonė e kanė kontrolluar tė huajt dhe tanėt dhe kėshtu qė nuk kanė mundur tė reagojnė as tė huajt as tanėt.

Express: A ke menduar ndonjėherė pėr tė ardhmen tėnde?
Xhavit Morina: Unė vetėm pėr kėtė ēėshtje nuk jam martuar asnjėherė. Unė e kam paramenduar vetėm tė kem njė punė tė thjeshtė, tė punoj dhe t'i shoh punėt e mia. Unė mendova se kėto luftra mbaruan, por tash mė qitėn nė mal prapė. Unė kam qenė mė parė nė Perėndim, e kam pasur njė punė. E kam lėnė nė Itali banesėn time, tė cilėn ende e kam, jam ndarė edhe me femrėn time italiane. Tė gjitha kėto i kam bėrė pėr ēėshtje tė Kosovės. Sapo u bėra gati tė kthehem dhe isha duke i rregulluar disa punė tė mia, kėta mė arrestuan dhe pėr pesė minuta policia mė ka kidnapuar. Dhe sapo mė kanė sjellė kėtu, amerikanėt ma kėnė vėnė thesin nė kokė dhe mė kanė mbajtur njė muaj e gjysmė. Nė gjyq atė njė muaj e gjysmė as qė ma kanė pėrmendur qė kam qenė nė burg nė Bonsteel, vetėn nė Dubravė dhe Mitrovicė.

Express: Ti thua se nuk je kriminel dhe terrorist. Ēfarė iu thua njerėzve qė besojnė se ti je terrorist dhe kriminel?
Xhavit Morina: Porosia ime ėshtė qė t'iu kthehet besimi nė vetvete, tė besojnė nė Zot, tė kenė mėshirė ndaj njėri-tjetrit. Kjo ėshtė e para, e pas saj lidhen krejt ēėshtjet tjera.


Flet Dr.Sadri Fetiu: Grupi i Unitetit i pėrngjan plotėsisht politbyrosė sė dikurshme tė “Centralni Komitetit”

Mė 30 qershor do tė jem bashkė me trimat e “Vetėvendosjes”

Pa u sigurua e drejta e vetėvendosjes pėr popullin e Kosovės dhe pa u gjetė zgjidhja adekuate pėr ēėshtjen shqiptare as Ballkani e as Evropa nuk do tė jetė e qetė.

Ishte vetėm politikologu ynė i njohur, Ukshin Hoti, i cili nė veprat e tij ua tėrhiqte vėrejtjen bashkėkombasve tė tij pėr pasojat e poltikės ruse nė Ballkan dhe nė Evropė

Intelektualėt qė mendojnė ndryshe nga partitė nuk i pyet kush pėr asgjė.Ata cilėsohen si anakronikė ose si ekstremistė.

Grupi i Unitetit nuk ka nevojė pėr mendime tė tjera. Ai siē po shihet nga vetė emri ėshtė unik dhe monolit, prandaj i pėrngjan plotėsisht politbyrosė sė dikurshme tė “Centralni Komitetit”

Poltika jonė, mund tė thuhet lirisht ėshtė defaktorizuar plotėsisht, sepse pėr asnjė ēėshtje nuk ėshtė nė gjendje tė vendosė pa kėrkuar pėlqimin “nga lart” (kupto, nga sundimtarėt absolutė tė Kosovės!) Unė pėr vete habitėm kur e shoh se nė tubime tė ndryshme qė organizojnė kėta poltikanė si dikur Lidhja Socialiste pėr ta propaganduar Pakone Ahtisarit dhe pavarėsinė qė do tė na sjellė ajo (?!) gjenden ende njerėz qė shkojnė pėr t i degjuar pallavat e tyre?! Poltikanėt e Kosovės mendoj se kanė dėshtuar qė nė qershor tė vitit 1999, kur i formuan dy qeveri, kur vepruan krye nė vete dhe vrapuan qė ta fitojnė kush si tė mundet besimin e ndėrkombėtarėve, kur i pranuan mekanizmat e pėrcaktuar dhe u bėnė pjesė e pėrbashkėt me Artemijen, kur hynė nė organe ku ishin edhe kriminelėt e ndryshėm serbė...

Albin Kurti dhe shokėt e tij tė ”Vetėvendosjes” janė nė rrugė tė drejtė. Albini e dėshmoi sė nė vazhdimėsi ishte i gatshėm tė flijohet pėr ēėshtjen shqiptare, pėr lirinė e popullit tė tij. Ai ėshtė intelektualė i mirėfilltė qė vjen nga njė familje me tradita atdhetare. Tė dy prindėrit e tij, Zajmin dhe Arifen, i njoh qė nga vitet gjashtėdhjetė, sepse i kam pasur nxėnės nė shkollėn e mesme teknike. Ai ėshtė intelektualė qė e ka mposhtur ndjenjėn e inferioritetit, qė i ka tejkaluar komplekset e pjesėtarit tė njė populli qė ka jetuar me shekuj nė robėri.

Mbajtja e Albin Kurtit nė burg ėshtė turpi mė i madh pėr Evropėn e sotme qė vetėn e quan demokratike. Pėr vendorėt e kam thėn nė njė rast mė parė dhe do ta pėrsėris: ėshtė e ēuditshme se si politikanėt tanė nuk kanė turp nga varrėt e dėshmorėve para tė cilėve shkojnė e pėrkulen, kurse vėllain e tyre tė idealit, Albin Kurtin e mbajnė nė burg! Mė 30 qershor do tė jem bashkė me trimat e “Vetėvendosjes”. Deri sa tė kem fuqi tė eci vetė do tė jem me ata qė veprojnė pėr interesa tė popullit, do tė veprojė pėr lirinė e tij, pėr tė drejtat e tij demokratike, pėr ēėshtjen shqiptare...

EPOKA E RE: Si e konsideroni zhagitjen e definimit tė statusit tė Kosovės?
S. FETIU: E kam thėnė edhe me parė nė dy-tri raste se po vazhdon loja me ne tash tetė vjet. Kjo ėshtė njė absurditet i veēantė qė mund tė haset vetėm nė dramėn e Beketitit “Duke pritur Godonė”. Loja kishte filluar me pėrcaktimin e multietnicitetit si karakteristikė e shpifur e Kosovės, pastaj me “kornizat” e me standardet, me forumet e me “grupet faktmbledhėse” etj. Vetėm ne qė jemi popull i urtė e i butė, qė i shikojmė me adhurim tė huajt, sidomos perėndimorėt, pėr shkak tė ndjenjės sė inferioritetit qė kemi ndaj tyre, mund ta durojmė deri nė fund kėtė “lojė” pa marrė parasysh se sa do tė zgjasė.

EPOKA E RE: Mund tė sjell destabilizim nė vend kjo gjendje?
S. FETIU: Mashtrohen keq ata qė mendojnė se kėtu ėshtė gjendja stabile. Kjo ėshtė njė qetėsi e rreme, sepse pa u sigurua e drejta e vetėvendosjes pėr popullin e Kosovės dhe pa u gjetė zgjidhja adekuate pėr ēėshtjen shqiptare as Ballkani e as Evropa nuk do tė jetė e qetė. Zgjidhja qė ofron e ashtuquajtura Pako e Ahtisarit, e cila siē po shihet duhet tė ndryshohet edhe mė tutje nė dėm tė shqiptarėve, nuk do tė sigurojė qetėsi, sepse sot edhe mund tė ketė heshtje dhe pritje, nesėr nuk do tė durohet padrejtėsia qė po i bėhet kėtij populli nė vazhdimėsi. Shqiptarėt janė popull i ndarė me dhunė dhe as pavarėsia e kushtėzuar e as ajo e plotė e Kosovės, qė karakterizohet si bashkėsi multietnike, nuk siguron zgjidhje pėrfundimtare. Kjo, nė rrethanat e tashme gjeopolitike, mund tė jetė vetėm njė fazė e procesit tė zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare. Nuk mund tė ketė Evropė tė Bashkuar e brenda saj popuj tė ndarė me dhunė nė katėr pesė – shtete. Prandaj stabiliteti dhe prosperiteti i plotė do tė sigurohen vetėm kur tė krijohet Shqipėria e Vėrtetė, qė disa po e quajnė Shqipėri Natyrale. Proceset integruese ėshtė e njohur sipas ligjeve tė pėrgjithshme kanė ecuri tė caktuar, sepse sė bari duhet tė bėhet bashkimi i tė njėjtave dhe tė ngjashmėve e pastaj mund tė integrohen edhe tė ndryshmet. Globalizmi ose mondializmi ėshtė njė proces qė nuk mund t“i rrafshojė e as t i fshijė veēoritė thelbėsore tė kombeve.

EPOKA E RE: Si e shpjegoni kryeneēėsinė e Rusisė nė lidhje me definimin e statusit tė Kosovės?
S. FETIU: Rusia, me gjithė ndryshimet qė kanė ndodhur gjatė dhjetėvjetėshave tė fundit, ėshtė ende superfuqi si nė planin ekonomik (ka resurse tė shumta) ashtu edhe nė planin ushtarak. Politika e jonė nuk ka ditur ta vlerėsojė drejt rolin e drejtpėrdrejtė dhe atė tė tėrthortė tė Rusisė nė marrėdhėniet poltike evropiane dhe botėrore. Ishte vetėm politikologu ynė i njohur, Ukshin Hoti, i cili nė veprat e tij ua tėrhiqte vėrejtjen bashkėkombasve tė tij pėr pasojat e poltikės ruse nė Ballkan dhe nė Evropė. Mirėpo, duhet tė thuhet haptas se poltikės ruse i jep dorė tė fortė edhe jouniteti i politikės evropiane, sidomos kur ėshtė fjala pėr ēėshtje tė Kosovės. Thėnė me saktėsi tė terminologjisė gjeopolitike Evroazia nė mėnyrė pėrfide i kundėrvihet atlantizmit tė mirėfilltė, prandaj vetėm SHBA-ja dhe Anglia kanė qėndrim mė tė pėrcaktuar rreth ēėshtjes sė Kosovės. Shumė nga vendet e tjera, midis tė cilave edhe vendet fqinje, qė kanė pasur poltikė ekspanzioniste ndaj viseve shqiptare, janė aleatė tė heshtur tė Rusisė.

EPOKA E RE: Ekziston rreziku qė Rusia ta bllokojė procesin e pavarėsimit tė Kosovės?
S. FETIU: Ajo, nė sajė tė pėrkrahjes sė evropianėve labilė tashmė e ka bllokuar pėrkohėsisht zgjidhjen e ēėshtjes sė Kosovės. Pra, shtyrja e vėndimit nė Kėshillin e Sigurimit, kėrkesa pėr vazhdimin e bisedimeve, kur Serbia e thotė haptazi karshi Evropės se nuk do tė pranojė kurrėfarė pavarėsie pėr Kosovėn, paraqet vazhdimėsinė e rrezikut pėr tė ardhmėn tonė. Evropa tashmė e ka rehabilituar plotėsisht Serbinė dhe e ka liruar nga barra e gjenocidit ndaj fqinjėve tė vet kroatė, boshnjakė e shqiptarė. Askush nuk mund ta dijė se ēfarė erėra do tė fryjnė nė politikėn evropiane tė vitit 2008, ēfarė interesa tė tė mėdhenjve do tė bėhen pėrcaktues pėr fatin tonė. Megjithatė, nė qoftė se nė politikė ka nder dhe fytyrė (?!), atėherė mund tė shtrohet pyetja ku do tė mbetej prestigji i kryetarit tė SHBA-sė, Gjorgj Bushit, i cili tha fjalė tė mėdha nė Tiranė? Nuk duhet tė humbet shpresa, por fati i tė vegjėlve kurrė nuk ėshtė i sigurt...

EPOKA E RE: Pse Ju si intelektual sė bashku me kolegėt tuaj vazhdoni tė heshtni pėr ngjarjen politike?
S. FETIU: Jo, unė nuk kam heshtur kurrė, madje edhe nė kohėt kur fjala ka kushtuar bukur shtrenjtė. Gjatė dhjetėvjetėshit tė fundit kam shkruar shume artikuj publicistikė, disa nga tė cilat janė analiza tė mirėfillta qė edhe sot e kėsaj dite nuk e kanė humbur aktualitetin. Nė periudhėn e paraluftės sė viteve 1998 – 1999 vlerėsimet e mia kritike i kam paraqitur edhe me anė tė vjershave satirike, qė janė botuar edhe si pėrmbledhje me titull “Vargje satirike”, Prishtinė, 1998. Ndėrkaq, nė periudhėn e pasluftės kam shkruar bukur shpesh nė gazetėn tuaj. Kėto shkrime i kam pėrmbledhur nė librin “Udhėkryqet e Kosoves”, Prishtinė, 2005. Megjithėse politika jonė nuk e pėlqen mendimin ndryshe, unė kam vazhduar tė shkruaj edhe sot e kėsaj dite dhe t i shpreh pikėpamjet qė janė tė kundėrta me ato tė partive dhe tė qarqeve tė tjera tė politikės sonė. Unė kurrė nuk kam qenė pjesėtar i partisė as nė kohėn e monizmit e as tash. Intelektualėt qė mendojnė ndryshe nga partitė nuk i pyet kush pėr asgjė. Ata cilėsohen si anakronikė ose si ekstremistė. Fatkeqesisht politika jonė i do intelektualėt qė tė jenė vetėm dekor qė u rrijnė pranė figurave tė udhėheqėsve partiakė, pėr t“ua shtuar autoritetin e tyre nė sy tė popullit. Edhe tė huajt qė janė kėtu sundimtarė tė vėrtetė nuk kanė nevojė pėr intelektualėt tanė, sepse atyre u duhen njerėzit e urtė e tė dėgjueshėm qė i zbatojnė urdhėrat e tyre. Pra ky ėshtė fati i intelektualit tonė tė sotėm, i cili nuk ka pranuar tė futet nė ingranazhet e sistemit tė veprimeve partiake e administrative tė UNMIK-ut ose tė strukturave vendore tė pushtetit.

EPOKA E RE: Pse pėr shembull intelektualėt, akademikėt..., nuk janė mė aktiv, apo Grupi i Unitetit nuk ua merr parasysh as fjalėt...?
S. FETIU: Grupi i Unitetit nuk ka nevojė pėr mendime tė tjera. Ai siē po shihet nga vetė emri ėshtė unik dhe monolit, prandaj i pėrngjan plotėsisht politbyrosė sė dikurshme tė “Centrlni Komitetit”. Ėshtė shumė e habitshme si mund tė ndodhė qė pėrfaqėsuesit e demokracisė perėndimore kanė insistuar pėr tė krijuar njė organ tė kėtillė, qė i pėrjashton pothuajse plotėsisht tė gjitha strukturat normale tė organizimit tė pushtetit. Kjo nuk mund tė quhet ndryshe pos hipokrizi e pėrfaqėsuesve tė UNMIK-ut qė pėr nevoja tė veta pragmatike nuk i zgjedhin mjetet pėr t i detyruar poltikanėt e Kosovės qė tė pajtohen me zgjidhje tė pafavorshme pėr popullin e tyre. Disa nga pjesėtarėt e kėtij grupi edhe ata tė ekipit negociator, siē e kemi parė tė gjithė, kanė qenė shumė mė tė preokupuar si tė ishin nė moshėn e adoleshencės, se si do tė duken sė jashtmi me veshje e me frizura tė lyera me “gel” sesa pėr atė qė do ta thonė atje. Ata madje shpesh kanė dhėnė edhe deklarata naive pėr “fitoret” e tyre pėrballė negociatorėve serbė. Po e pėrsėris, politika jonė nuk kishte nevojė pėr mendimet e intelektualėve, nuk kishte nevojė pėr tė vėrtetėn, sepse ajo mendonte se duhet “tė bėnte politikė tė nivelit tė lartė” domethėnė t“u pėrshtatej politikave evropiane, sepse ato konsideroheshin vendimtare pėr fatin e popullit tonė. Poltika jonė, mund tė thuhet lirisht ėshtė defaktorizuar plotėsisht, sepse pėr asnjė ēėshtje nuk ėshtė nė gjendje tė vendosė pa kėrkuar pėlqimin “nga lart” (kupto, nga sundimtarėt absolutė tė Kosovės!)

EPOKA E RE: Po tė ishit nė vend tė ndonjėrit prej anėtarėve tė Grupit tė Unitetit, si do tė vepronit nė kėtė kohė?
S. FETIU: Siē e dini unė qė nga fillimi kam qenė kundėr negociatave me Serbinė. Pėr kėtė punė i kam shkruar tė paktėn nja katėr analiza, tė cilat “poltika jonė e lartė” i ka injoruar. Unė qė nuk jam nė asnjė parti, nuk mund as ta marrė me mend se do tė kisha pranuar pėr t“u bėrė anėtar siē thash me parė tė njė politbyroje te Centrlni Komitetit!?

EPOKA E RE: Pėr ēka do t’i fajėsonit anėtarėt e Grupit tė Unitetit?
S. FETIU: Megjithėse “oksidentalistėt “ tanė do tė mė akuzojnė pėr folklorizėm e primitivizėm kėsaj pyetjeje do t i pėrgjigjem me njė anekdotė:
Njė djalė i keq, mendjemadh dhe arrogant, qė me sjelljet e veta ka gėrditur jetėn e babait tė tij, duke menduar se ishte shumė i dobishėm pėr popullin, njė ditė e pyeti babanė:
“O babė, ēka ta marr mendja ty, pėr tė mirėn e kėtij populli a ma mirė ėshtė qė unė kam lindur e po jetojė nė kėtė kohė apo tė kisha lindur para njėqind apo pas njėqind vjetėsh?” Babai i pėrgjigjet: “O djali jem, paske le pėr taksiratin tem, se sa pėr tė mirėn e kėtij populli mė mirė do tė ishte sikur mos tė lindeshe kurrnjėherė!” Pra, ta them edhe njė herė qartė Grypi i unitetit nuk duhet tė ekzistonte fare. Atė e krijuan tė huajt pėr tė na kufizuar tė drejtat tona pėr tė na mohuar tė drejtėn e vetėvendosjes pėr ta bėrė mė tė lehtė pranimin e pakos sė Ahtisarit e pėr shumė qėllime tė tjera.

EPOKA E RE: Po pėr shpenzimet marramendėse( paga, udhėtime jashtė vendit...) tė Grupit tė Unitetit...?
S. FETIU: Ėshtė e kuptueshem qė ata qė shkuan nė Vjenė, nuk do tė mund ta merrnin bukėn me vete e as tė flenin nė stacione tė trenave apo nė parqe tė ndryshme, siē bėjnė shumė nga gastėrbajtėrit tanė. Atyre duhet t“u mbuloheshin shpenzimet e udhėtimit, por pagat e beneficionet e tjera nuk u takojnė. Fatkeqėsisht shumė nga politikanėt tanė hynė nė politikė pėr interesa personale, pėr t“u pasuruar. Po flitet se disa nga ata kanė bėrė pasuri pėrrallore se “i kontrollojnė” ose edhe janė hisedarė nė tė gjitha njėsitė ku qarkullon paraja, nė pompa tė benzinės, nė objekte hoteliere, nė objekte tė privatizuara tash vonė me ēmime shumė tė lira etj. Ata e kanė shfrytėzuar gjendjen kaotike , por edhe janė yshtyr nga “hajnat ndėrkombėtarė” qė operojnė lirisht nė Kosovė si pjesėtarė tė UNMIK-ut dhe tė asociacioneve dhe agjencive tė tjera evropiane. Njė sjellje e kėtillė e poltikanėve tanė e ka degraduar nė pėrgjithėsi nderin tradicional tė kėtij populli. Unė pėr vete habitėm kur e shoh se nė tubime tė ndryshme qė organizojnė kėta poltikanė si dikur Lidhja Socialiste pėr ta propaganduar Pakone Ahtisarit dhe pavarėsinė qė do tė na sjellė ajo (?!) gjenden ende njerėz qė shkojnė pėr t i degjuar pallavat e tyre?!

EPOKA E RE: Konsideroni se duhet tė jap dorėheqje Grupi i Unitetit?
S. FETIU: E thashė edhe mė parė ai nuk duhet tė ekzistonte fare. Sa mė parė qė tė ēbėhet aq ma mirė pėr vetė ata dhe pėr popullin, qė fatkeqėsisht ende shpreson se mu ata do t“ia sigurojnė lirinė, se do ta sjellin pavarėsinė...etj. etj.

EPOKA E RE: Deri kur mendoni se politikanėt e Kosovės duhet pritur se ēka po ndodh nė KS tė OKB-sė?
S. FETIU: Poltikanėt e Kosovės mendoj se kanė dėshtuar qė nė qershor tė vitit 1999, kur i formuan dy qeveri, kur vepruan krye nė vete dhe vrapuan qė ta fitojnė kush si tė mundet besimin e ndėrkombėtarėve, kur i pranuan mekanizmat e pėrcaktuar dhe u bėnė pjesė e pėrbashkėt me Artemijen, kur hynė nė organe ku ishin edhe kriminelėt e ndryshėm serbė, kur i pranuan kornizat e standardet tė cilat nuk janė tė zbatueshme as nė vendet mė tė qytetėruara tė Evropės, kur u bėnė unik nė grupin e negociatorėve dhe tė unitetit kur e pranuan pakon e Ahtisarit, kur i pranuan fajet e paqenė dhe pėrgjegjėsinė qė nuk ishte e tyre pėr ngjarjet e masit 2004, me tė cilat u vu baraspesha ndėrmjet krimeve serbe dhe shqiptarėve tė pafajshėm e shumė e shumė tė tjera qė kėtu nuk kemi mundėsi as t“i numėrojmė. Me poltikanė tė kėtillė qė kanė rėnė nėn minimumin e inferioritetit tė popullit tė shtypur duhet tė presim edhe shumė. Ata nuk dėshmuan me asgjė se janė tė gatshėm tė sakrifikojnė gjė pėr Kosovėn. Unė pėr vete moti i kam ēuar duar nga kėta politikanė. Ata, madje tash nuk e kanė edhe mandatin e popullit. Duhet tė mbahen zgjedhje vėrtetė tė lira e demokratike nė mėnyrė qė tė dihet se kush ka tė drejtė ta pėrfaqėsojė kėtė popull. Duhet tė sigurohet e drejta pėr vetėvendosje me referendum i cili i obligon tė gjithė qė pastaj ta mbrojnė pavarėsinė e Kosovės dhe tė hapin shtegun pėr procesin e zgjidhjes pėrfundimtare tė ēėshtjes shqiptare...

EPOKA E RE: Kundėr kėsaj politike (tė pritjes se ēka po ndodh me pakon e Ahtisarit) vazhdon tė deklarohet Albin Kurti...?
S. FETIU: Po Albin Kurti dhe shokėt e tij tė”Vetėvendosjes” janė nė rrugė tė drejtė. Ata janė kundėr politikės kapitulluese, qė e ka pranuar Serbinė jo vetėm si partnere tė barabartė nė bisedime, por edhe si hisedare qė do ta kontrollojė drejtpėrdrejtė pjesėn e ndarė, sipas Pakos sė Ahtisarit, tė komunave serbe nė Kosovė. Ata ishin kundėr negociatave dhe kėrkonin tė drejtėn e popullit pėr vetėvendosje qė ėshtė e drejtė e garantuar nė bazė tė normave ndėrkombėtare pėr tė drejtat e popujve.

Albini e dėshmoi sė nė vazhdimėsi ishte i gatshėm tė flijohet pėr ēėshtjen shqiptare, pėr lirinė e popullit tė tij. Ai ėshtė intelektualė i mirėfilltė qė vjen nga njė familje me tradita atdhetare. Tė dy prindėrit e tij, Zajmin dhe Arifen, i njoh qė nga vitet gjashtėdhjetė, sepse i kam pasur nxėnės nė shkollėn e mesme teknike. Edukata e shėndoshė familjare, puna e madhe gjatė viteve tė studimeve, puna e vazhdueshme pėr ngritje tė pėrgjithsme intelektuale edhe brenda mureve tė burgjeve, e kanė bėrė Albin Kurtin veprimtar shembullor qė nuk e ka shoqin nė kohėn tonė. Ai ėshtė intelektualė qė e ka mposhtur ndjenjėn e inferioritetit, qė i ka tejkaluar komplekset e pjesėtarit tė njė populli qė ka jetuar me shekuj nė robėri.Albini duhet tė jetė shembull pėr tė gjithė popujt qė luftojnė pėr liri dhe tė drejtat e veta. Ai ēdokund do tė admirohej si luftėtari i tė drejtave njerėzore si njeri qė ėshtė i gatshėm tė flijohet pėr lirinė e popullit tė tij, kurse shtypi ynė i mjerė, i sponzorizuar nga donatorėt e huaj, e shpalli kriminel pas demonstratės sė 10 shkurtit.

EPOKA E RE: Pse Kurti vazhdimisht po mbahet nė paraburgim?
S. FETIU: Albini mbahet nė burg, sepse faktori ndėrkombėtar qė sot vendos pėr fatin e Kosovės nuk ka argumente t“i kundėrvihet atij as tė drejtės sė popullit pėr vetėvendosje, pos me anė tė dhunės policore dhe tė burgut. Edhe faktori vendas tek Albini e sheh rrezikun, sepse nuk do tė shkojė shumė kohė dhe Albini do t“i varrosė pėr sė gjalli shumė nga figurat e skenės sė sotme politike, qė bėjnė politikėn e huaj ose punojnė vetėm pėr pangopėsinė e apetiteve tė veta pėr ta plaqkitur pasurinė e pėrbashkėt me anė tė makinacioneve tė ndryshme pushtetore.

EPOKA E RE: Pėrkundėr moshės qė keni do tė dilni nė protestėn e Lėvizja Vetėvendosje mė 30 qershor nė Prishtinė?
S. FETIU: Po, mė 30 qershor do tė jem bashkė me trimat e “Vetėvendosjes”. Deri sa tė kem fuqi tė eci vetė do tė jem me ata qė veprojnė pėr interesa tė popullit, do tė veprojė pėr lirinė e tij, pėr tė drejtat e tij demokratike, pėr ēėshtjen shqiptare...

EPOKA E RE: Keni ende shpresa se Kosova do tė bėhet e pavarur?
S. FETIU: Proceset historike nuk mund tė ndalen. Unė shpresoj jo vetėm qė Kosova do tė bėhet e bavarur, por ajo nė njė fazė tė mėvonshme do tė bėhet pjesė e Shqipėrisė sė Bashkuar. Pra kam shumė shpresė se nė njė tė ardhme jo shumė tė largėt do tė zgjidhet pėrfundimisht ēėshtja shqiptare dhe Shqipėria do tė bėhet mu ashtu siē e kanė ėndėrruar rilindėsit tanė dhe tė gjithė brezat e atdhetarėve deri nė luftėn e fundit tė UĒK-sė sė lavdishme...

EPOKA E RE: Kur do tė bėhet e pavarur?
S. FETIU: Nė kėtė pyetje nuk mund tė pėrgjigjem. Do tė duhej pėr punė tė kėtilla tė pyetej i “famshmi grup i unitetit” qė i di tė gjitha ?!

Botuar nė gazetėn "Epoka e re", mė 27.06.2007


Intervistė me Gafurr Adilin, zėdhėnės politik i FBKSH-sė dhėnė gazetės "Lajm", me datėn 4 qershor 2007

Politikanėt e Kosovės pranojnė koncesione territoriale

Gafurr Adili, zėdhėnės i organizatės qė pretendon tė ketė shtrirje gjithandej trojeve etnike shqiptare, Fronti pėr Bashkimin Kombėtar Shqiptar (FBKSH), ėshtė njėri nga zėrat e paktė qė kanė kundėrshtuar procesin politik tė pasluftės nė Kosovė, sidomos negociatatme Serbinė. Sipas tij zhvillimet e fundit rreth statusit tė Kosovės nuk janė tjetėr pos "njė farsė e inskenuar e liderėve tė Kosovės". Lideri i FBKSH-sė e parasheh se nga zhgėnjimi mund tė ketė revolta popullore, por sipas tij "FBKSH-ja do tė jetė nė Kosovė pėr tė menaxhuar kėto revolta"

Arben VESELAJ

LAJM: Procesit politik tė pėrcaktimit tė statusit tė Kosovės po i vjen fundi. Pritet qė tė nxirret vendim i Kėshillit tė Sigurimit pėr njė Rezolute tė re pėr Kosovėn. Liderėt institucionalė dhe ata tė opozitės tashmė kanė ndarė mendjen se gjithēka ėshtė punė e kryer... Si i komentoni ju kėto zhvillime?
ADILI: Ata po e mashtrojnė popullin. Statusi i Kosovės nė 2007-tėn nuk do tė zgjidhet fare, kurse dyshojmė qė edhe nė 2008-ėn kjo nuk do tė ndodhė. Ka fakte pėr kėto qė po them. Kosovės po i pėrsėritet historia e kohės sė pacifizmit, kur politika e ditės e gėnjente se punėt po shkonin mirė, ndėrkaq popullin e nėnshtronin dita-ditės, bashkė me regjimin pushtues. Mė e keqja tashti ėshtė se ish-udhėheqja politike e luftės sė UĒK-sė ka marrė mbi vetė misionin e nėnshtrimit tė popullit. Nė vend qė kjo forcė politike, qė edhe i kishte humbut zgjedhjet, tė qėndronte nė opozitė, ashtu siē e donte puna dhe tė kundėrshtonte mashtrimin e popullit, tashti, nė tė shumti, del edhe bartėse kryesore e tė gjitha manipulimeve, gėnjeshtrave dhe mashtrimeve.

LAJM: Pse mendoni se do tė shtyhet zgjidhja e statusit tė Kosovės?
ADILI: Rusisė dhe Serbisė i konvenon shtyrja e statusit pėr fakt se Kosova dita-ditės po zhytet nė mjerim social dhe si pasojė e kėsaj, afėr mendsh, populli njė ditė do tė lodhet sa dhe tė revoltohet. Janė tė dhėnat shqetėsuese tė Fondit Monetar Ndėrkombėtar pėr varfėrinė e skajshme qė ka katandisur popullsinė shqiptare, fakte pėr Rusinė dhe Serbinė, tė cilat po bėjnė ēmos qė ketė shtyrje tė zgjidhjes sė statusit tė Kosovės.

LAJM: Ēfarė mendoni se sollėn negociatat pėr statusin?
ADILI: Asgjė tė mirė. Ne kemi informacione tė sakta se politikanėt e Kosovės tashmė kanė pranuar, qė nėse ashtu kėrkon Serbia, tė bėhet konvesion territorial pėr pjesėn veriore.

LAJM: Nga kush keni informacione?
ADILI: Nga ndėrkombėtarėt. Ata tė cilėn takohen dhe zhvillojnė bisedime pėr statusin e Kosovės me anėtarėt e Ekipit Negociator, gjithmonė takohen edhe me ne, dhe natyrisht atyre u intereson se cili ėshtė qėndrimi ynė.

LAJM: Dhe ēfarė u keni thėnė atyre lidhur me veriun e Kosovės?
ADILI: U kemi thėnė se ne nuk pranojmė aė atė pjesė ta aneksojė Serbia, sepse ajo gjithmonė ka qenė e Kosovės.

LAJM: Po nėse Rezoluta e re e Kėshillit tė Sigurimit, e hartuar mbi bazėn e Pakos sė Ahtisarit, bėn shkėputjen e Kosovės nga Serbia, a do ta pėrkrahnit atėherė?
ADILI: Pakoja e Ahtisarit nuk do tė miratohet nė Kėshillin e Sigurimit, sepse fuqitė e mėdha nuk do t'i prishin dot vendimet qė kanė marrė mė 1994, nė Konferencėn e Dejtonit. Marrėveshja e Dejtonit thotė se lejohet prishja e Jugosllavisė, por nuk lejohet prishja e kufijve tė republikave tė saj. Kurse Kosova ka hyrė nė luftė duke qenė pjesė e Serbisė dhe mbi kėtė ėshtė nxjerrė edhe rezoluta 1244. Gjykuar mbi kėto fakte, ne mendojmė se Kosova nuk do tė bėhet e pavarur. Kemi thėnė se para se ajo tė bėhet e pavarur, mė lehtė mund t'i ribashkohet Shqipėrisė. E pėr ta ribashkuar Kosovėn me Shqipėrinė duhet angazhimi i tėrė potencialit politik kombėtar dhe tė kvrkohet me ngulm njė Dejton i ri pėr Kosovėn, ose njė konferencė e llojit tė Londrės 1913...

LAJM: Konsideroni se FBKSH-ja ka potencial tė menaxhojė trazirat e mundshme, qoftė edhe ushtarakisht?
ADILI: Ne kemi thėnė edhe herė tjera se AKSH-ja (Armata Kombėtare Shqiptare) nuk ka njėsitė e saj tė armatosura nė Kosovė, sepse aty, pėr momentin, vepron ushtria simotėr jona - TMK-ja dhe aleatja NATO. Por, nė qoftė se kėrcėnimet e bandave paramilitare serbe, si ajo e Gardės sė Car Llazarit, do tė tentonte tė futej nė Kosovė, dhe atė nuk do ta mbronte NATO-ja njėsitet tona do tė reagojnė shumė energjikisht dhe do ta mbrojnė popullin dhe Kosovėn nga hordhitė serbe tė carllazarėve.

LAJM: Flitet se FBKSH-ja po rekruton pjesėtarė tė saj brenda radhėve ė lėvizjes Vetėvendosja tė Albin Kurtit. A mund tė thuhet se keni koordinim me Vetėvendosjen?
ADILI: Jo, nuk kemi kurrfarė bashkėrendimi zyrtar me Lėvizjen Vetėvendosja, pėrveē qė, thjesht, ne ata i kemi mbėshtetur nė kėrkesat e tyre tė drejta.

LAJM: Ėshtė folur se nė protestat e 28 Nėntorit tė 2006 dhe tė 10 shkurtit tė 2007, tė organizuar nė Prishtinė nga Vetėvendosja, radhėt i kanė ngjeshur edhe shumė aktivistė tuaj?
ADILI: Anėtarėt e FBKSH-sė kanė qenė vetėm argatė tė Kosovės, dhe tė tillė do tė jenė gjithmonė, pėr sa kohė do tė gjykojmė se protestat, siē ishin ato tė 10 shkurtit 2007, e avancojnė ēėshtjen kombėtare drejt ribashkimit kombėtar shqiptar nė njė shtet tė vetėm nė Ballkan, me emrin Shqipėri.


EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (1)

Njė jetė e tėrė prej ushtaraku nėn diellin e atdhetarizmit

Xhevdet Fetahu
Besian Gjinukaj

Prishtinė, 22 prill – Gjeneral Veli Llakaj ka qenė pėr tetė vite shef i Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare dhe Zėvendėsministėr i Mbrojtjes nė kohėn kur ministra ishin Mehmet Shehu dhe Kadri Hazbiu. Po nė kėtė periudhė, d.m.th. 1974-1982, pra pėr dy legjislatura radhazi, ai ishte zgjedhur deputet i Kuvendit Popullor pėr zonėn e Mallakastrės sė Sipėrme dhe tė Kurveleshit tė Sipėrm nė Tepelenė. Nga viti 1971 deri nė vitin 1982 ka qenė anėtar i Komitetit Qendror tė PPSH-sė. Pas vetėvrasjes sė kryeministrit tė Shqipėrisė, Mehmet Shehu, nė vitin 1981, fillojnė spastrimet nė parti dhe nė tė gjitha segmentet e shtetit shqiptar, pėrfshirė kėtu edhe ushtrinė. Pati pushkatime, dėnime me afate tė gjata burgimi dhe internime. Gjeneral Llakaj i shpėton burgosjes, por jo edhe ndėshkimit. Nė vitin 1982 ai shkarkohet nga tė gjitha detyrat, pėrjashtohet nga Partia dhe dėrgohet nė njė qytet tė vogėl shqiptar, ku punon si ushtarak nė detyra pa pėrgjegjėsi tė madhe.
Veli Llakaj ėshtė lindur mė 18 shkurt tė vitit 1935 nė Krahės tė Tepelenės. Nė vitin 1954 i fillon studimet nė Shkollėn e Bashkuar tė Oficerėve “Enver Hoxha” nė Tiranė, tė cilat i mbaron me sukses tė shkėlqyer nė vitin 1957, duke marrė gradėn mė tė lartė: Toger. Fillimisht, ai punon si instruktor nė Drejtorinė e Pėrgjithshme Luftarake tė Ministrisė sė Mbrojtjes, pastaj e gjejmė si student nė Akademinė Ushtarake pėr Gjitharmėsh, shef i shtabit tė Brigadės V Sulmuese nė Vlorė, oficer drejtimi pranė Shtabit tė Pėrgjithshėm, komandant i Brigadės sė Parė nė Tiranė, student nė Akademinė e Shtabit tė Pėrgjithshėm dhe njėkohėsisht komandant i Korpusit nė Burrel, komandant i Korpusit tė Parė tė Mbrojtjes Bregdetare nė Fier dhe, mė nė fund, zėvendėsministėr i Parė i Mbrojtjes dhe shef i Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė.
Nė ndėrkohė, ai pati mbaruar edhe fakultetin e Filozofisė dhe atė tė Ekonomisė Politike pranė Shkollės sė Lartė tė Partisė nė Tiranė. Qė nga viti 1995 e deri mė sot Veli Llakaj ėshtė kryetar i Shoqatės Mbarėkombėtare “Bashkimi Antifashist i Shqipėrisė”.
Vitin e kaluar gjeneral Llakaj ka botuar dy libra nė Tiranė. Libri i tij i parė me titullin “Tetė vjet nė krye tė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė”, siē shkruan Dhimitėr Shtėmbari, “ėshtė njė libėr me madhėsinė e njė romani pėr nga pėrmbajtja, njė dramė e plotė pėr nga densiteti i ngjarjeve, njė pamflet i fuqishėm pėr kah fryma qė e pėrshkon, sikundėr edhe njė kujtesė e plotė historike pėr nga mesazhet qė i pėrcjellė brezit tė ri”.
Libri jep njė panoramė tė jetės intensive tė oficerėve tanė, por nė tė gjejmė edhe figurat mė tė rėndėsishme tė Partisė dhe tė shtetit shqiptar qė nga Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Kadri Hazbiu, Beqir Balluku e tė tjerė. Llakaj njė kapitull tė librit ia kushton ēėshtjes sė Kosovės dhe pėrpjekjeve tė shtetit shqiptar pėr t’i gjetur rrugėt e ēlirimit tė saj. Plani supersekret “Shpėrthimi”, ėshtė dėshmia mė e mirė qė tregon se me kėtė ēėshtje nuk merrej vetėm politika e diplomacia e shtetit shqiptar, por edhe ushtria e tij.
Nė librin tjetėr tė Llakajt “Nėn diellin e atdhetarizmit” ėshtė pėrfshirė njė material i pasur e tepėr interesant jo vetėm nga jeta politiko-shoqėrore nė Shqipėri, por edhe nga veprimtaria e tij dhe e shoqatės qė drejtonte pėr probleme tė mprehta atdhetare, nė radhė tė parė ndihma qė i jepej UĒK-sė, kontributi i drejtpėrdrejtė i tij nė Kosovė, nėpėrmjet takimeve dhe instruksioneve ushtarake tė mjaft ilegalėve. Interesante janė edhe kapitujt qė e trajtojnė pjesėmarrjen e tij tė drejtpėrdrejtė nė UĒPMB. Sė bashku me atdhetarėt e Preshevės, Medvegjės dhe Bujanocit, ai vihet nė shėrbim tė mbrojtjes sė tė drejtave elementare tė vėllezėrve tanė nė kėtė pjesė verilindore tė atdheut tonė. Nė kėtė luftė ai nuk ėshtė i vetėm, por pas ka marrė edhe disa ish-ushtarakė, midis tė cilėve ėshtė edhe vėllai i tij, po ashtu ushtarak, Enver Llakaj

Promovimi i librave

EPOKA E RE: Gjeneral, kohė mė parė ju ishit nė Gjermani pėr ta bėrė promovimin e dy librave tuaj qė keni botuar vitin e kaluar nė Tiranė. Me ē'pėrshtypje jeni kthyer qė andej?
Gjeneral Llakaj: Ju falėnderoj pėrzemėrsisht pėr intervistėn qė po mė merrni. Falėnderoj drejtuesit e Shoqatės Kulturore “Emin Duraku” pėr ftesėn shumė kuptimplote qė mė bėri jo thjeshtė pėr promovimin e librave, por, kryesorja, pėr pjesėmarrjen nė tubimin e organizuar me rastin e 9 vjetorit tė Epopesė sė UĒK-sė dhe vrasjes tragjike tė komandantit legjendar, Adem Jashari. Kėto aktivitete mė kanė ngelur si ndėr gjėrat mė mbresėlėnėse nė jetėn time. Aty vura re se ajo ēka pashė nuk ishte thjesht njė Qendėr Kulturore pėr Informim tė Shqiptarėve, por ishte njė arterie e fuqishme e zemrės sė shqiptarizmit. Gjatė qėndrimit nė Gjermani, shokėt organizuan takime edhe nė disa qytete tė tjerė, si nė Dordmund, Hagen, Bremen, Kuksafen, Kėln etj., nga tė cilat jam larguar me pėrshtypjet mė tė mira. Nuk ka gjė mė tė gėzuar, sesa kur takohesh dhe bisedon pėr probleme atdhetare me kėta njerėz tė mrekullueshėm! Do t’i kujtoj gjithmonė me nostalgji gjithė vėllezėrit e motrat tona, qė dallgėt e jetės i kanė dėrguar larg vendit tė tyre tė dashur. Nuk dua ta lė jashtė vėmendjes dhe shprehjes sė falėnderimeve mė tė pėrzemėrta shokėt dhe shoqet, si Bedri Veselin, Sulejman Thaēin, Xhevat Ukshinin, Fitore Berishėn (Veselin), Imer Granicėn, Shkėlzen Kadriun, Sevdije Thaēin, Nehat Selimin, Hajriz Gashin dhe shumė e shumė tė tjerė.

Ndarja e shqiptarėve

EPOKA E RE: Nė fillim tė shekullit tė kaluar shqiptarėt u ndanė nėpėrmjet kufijve tė padrejtė qė vendosi nė tokat e tyre Konferenca e Londrės. Fundi i po atij shekulli krijoi njė konstelacion tjetėr mes shqiptarėve tė ndarė nė shumė shtete dhe fqinjėve tė tyre me njė konferencė tjetėr, atė tė Rambujesė, qė i parapriu intervenimit tė NATO-s nė Serbi dhe nė Mal tė Zi. Nė ē'drejtim po ecin sot shqiptarėt?
Gjeneral Llakaj: Mbi Shqipėrinė dhe shqiptarėt janė bėrė shumė padrejtėsi, qė nga ato tė vitit 1878 nė Kongresin e Berlinit dhe duke vazhduar me ato tė vitit 1913 nga Konferenca e Ambasadorėve tė Fuqive tė Mėdha. Historikisht dihet se Shqipėria mė 1912 (trungu etnik shqiptar) kapte njė sipėrfaqe prej gati 52mi kilometra katrorė, ndėrsa ajo Konferencė la brenda Shqipėrisė vetėm 28 mijė kilometra katrorė! Pjesa mė e madhe, e mbetur jashtė, u la nėn zgjedhėn e Serbisė, (gati 20 mijė kilometra katrorė), nė njė masė mė tė vogėl – nėn atė tė Greqisė (rreth 4 mijė kilometra katrorė dhe nėn atė tė Malit tė Zi (afėrsisht 2 mijė kilometra katrorė). Lufta e UĒK-sė ishte pėrcaktuese, sikundėr ishte njė shans e shpresė e madhe pėr realizimin e ėndrrės shekullore tė kėtij populli tė shumėvuajtur. UĒK qe dhe do tė mbetet medalioni mė i shenjtė nė qafėn e popullit martir tė Kosovės. Shprehem kėshtu, se ishte kjo forcė ushtarake dhe askush tjetėr qė shkundi themelet e regjimit barbar serb dhe qė tingėlloi fort nė portat e tė gjitha shteteve tė fuqishme tė Evropės dhe tė botės, pėrfshirė kėtu edhe SHBA. Merita e gjithēkaje tė arritur deri mė sot, kur presim pavarėsinė e Kosovės, i takon pandarė sa UĒK-sė sė lavdishme, qė ndezi zjarrin e madh, aq edhe NATO-s, qė e mbajti ndezur atė zjarr deri nė shkrumbimin e barbarėve serbė. Por, gjithsesi, ideali i filluar dhe betimi i bėrė nuk u realizua plotėsisht. Lėnia e njė pjese tė konsiderueshme tė territorit jashtė kufijve tė Kosovės ishte njė gabim i pafalshėm pėr Grupin Negociator. Marrėveshja e firmosur nga ky Grup Negociator pėrfshinte klauzola, mjaft prej tė cilave kushtėzonin ēėshtje jokushtėzuese, linin shtigje pėr keqinterpretime, krijonin ekuivoke, pėr t’i lexuar sekush sipas interesit tė tij etj., etj. Shkurt, duhej tė kishe para Marrėveshjen e firmosur, pa tė mendoje se deri ku duhej t’i thurje shpresat!!! E vėrteta ėshtė se sot Kosova dhe Shqipėria me Paketėn e Ahtissarit ka njė dritare ta hapur drejt pavarėsisė sė plotė. Nė kėto rrethana, mendoj se duhet tė jemi nė kėmbė, nė kuptimin qė tė mos presim tė na e dhurojnė tė huajt si njė dhuratė brenda bukės sė pėrditshme qė hamė. Tė mos harrojmė, se bota na ndihmoi kur pa se ishim duke derdhur gjak pėr njė ēėshtje tė drejtė, kėshtu qė edhe tani duhet t’i ngulim fort “thonjtė” te e drejta qė na takon. Por, unė shpresoj dhe besoj se nė njė tė ardhme tė afėrt kjo ėndėrr e shqiptarėve do tė realizohet. Kthim prapa nuk ka.

Faji i komunistėve shqiptarė

EPOKA E RE: Shumė shqiptarė, nė tė dy anėt e kufirit, pėr mbetjen e Kosovės jashtė kufijve tė shtetit shqiptar fajin ua hedhin komunistėve shqiptarė dhe, sidomos Enver Hoxhės. Edhe historiani amerikan Bernd Fischer argumenton nė tė njėjtėn linjė, kur thotė, se “kosovarėt nuk u bashkuan mė Shqipėrinė pas Luftės sė Dytė Botėrore, pjesėrisht pėr shkak tė represionit tė trupave jugosllave menjėherė pas luftės dhe sepse Enver Hoxha nuk ishte i interesuar ta aneksonte Kosovėn nė Shqipėri. Lėvizja e Hoxhės ishte shumė e influencuar nga emisarėt e Titos dhe ata me sukses e kanė inkurajuar tė kundėrshtojė ndryshimin e kufijve tė paraluftės”. Sa qėndron ky konstatim i Fischer-it?
Gjeneral Llakaj: Mė fal, por kėtė ēėshtje mė duhet ta zhvilloj pak mė gjatė. Tezėn qė mė shtroni brenda pyetjes suaj do ta kundėrshtoj jo se nuk jam dakord unė, por sepse ajo nuk ėshtė e vėrteta. Pse e kam kėtė bindje? E kam, ndėr tė tjera, edhe pėr kėto fakte: Nė Luftėn e Dytė Botėrore, apo, siē e quajmė ne, nė Luftėn Antifashiste Nacionalēlirimtare, Partia Komuniste Shqiptare, personalisht Komandanti dhe Komisari i kėsaj Ushtrie, Enver Hoxha, urdhėroi dy Divizione Sulmuese tė Ushtrisė Nacionalēlirimtare Shqiptare, pėrkatėsisht Divizionin V dhe Divizionin VI Sulmues qė tė luftonin kundėr bishės naziste edhe tej kufijve shtetėrorė, ēka do tė thoshte qė kėto divizione shqiptare, nė kuadrin e veprimeve tė pėrbashkėta tė Koalicionit Antifashist Botėror, tė merrnin pjesė edhe pėr ēlirimin e tokave nė krejt Jugosllavinė, sigurisht nė bashkėveprim me njėsitė partizane tė Jugosllavisė. Kėto Divizione jo vetėm qė marshuan e luftuan deri nė ēlirimin e plotė tė saj, por zhvilluan edhe disa muaj luftime kundėr bandave ēetnike. Ju mė citoni historianin amerikan Bernd Fischer, pėr shkrimet e tė cilit kam respekt, se gjoja Enver Hoxha nuk paskej qenė i interesuar qė t’ia aneksonte Kosovėn Shqipėrisė dhe se gjoja paskej rėnė pre e politikės sė Titos! Mė lejoni t’ju kujtoj se kjo periudhė ka logjikėn e saj historike. Nė kohėn qė zhvillohej Lufta e Dytė Botėrore veprohej sipas Kartės sė Atlantikut, sipas sė cilės vetėm me mbarimin e Luftės do tė veprohej sipas parimit tė vetėvendosjes. E pranuar si e tillė nė parim, ajo do tė zbatohej edhe nė praktikė. Me mbarimin e Luftės sė Dytė Botėrore Titoja ndryshoi qėndrim. Nė kėto rrethana tė reja ē’duhej bėrė? Tė hapej front i ri lufte me Jugosllavinė, aleaten kundėr nazifashizmit?! Njė veprim i tillė, pėr logjikėn e asaj kohe, doemos edhe pėr mundėsitė konkrete qė kishte Shqipėria, hapja e njė lufte tė re pėr marrjen e Kosovės do tė ishte vėrtet njė absurditet. Shembulli i dytė ėshtė letra tepėr sekrete qė Enver Hoxha i dėrgon KQ tė PK tė Bashkimit Sovjetik, drejtpėrdrejt J. V. Stalinit mė 2 dhjetor 1949. Nė atė letėr, midis tė tjerave, i thotė: “Sot nė Kosovė kanė ngelur shumė ēėshtje pa zgjidhur; nuk lejohet flamuri shqiptar krahas atij jugosllav… Prandaj, ēėshtja shqiptare nė Kosovė ngrihet para nesh si njė ēėshtje imperative. Ne mendojmė se ēlirimi i popujve tė Jugosllavisė mund tė arrihet vetėm me luftė e gjak, tjetėr rrugė s’ka…. Veēanėrisht ēėshtja kombėtare duhet tė jetė ajo qė kėrkon zgjidhjen e vetė me themel, sepse prej saj varet fati edhe vetė pėrpjesėtimet e luftės. Populli shqiptar nė Kosovė duhet tė luftojė nėn flamurin shqiptar, kurse parimi i vetėvendosjes duhet pėrcaktuar saktė dhe tė jetė rrjedhojė e luftės sė ashpėr tė shqiptarėve. Kyēi pėr zhvillimin me sukses tė luftės qėndron nė bashkimin e tyre me Shqipėrinė…”. Shembulli i tretė ėshtė njė fjalim i Enver Hoxhės nė fund tė viteve 70-tė, ku thotė: “Kosova ėshtė shqiptare; mbetet shqiptare dhe i pėrket Shqipėrisė. Qėndrimi ynė ka qenė dhe ėshtė qė vėllezėrit tanė qė jetojnė nė Jugosllavi, nė Kosovė, nė Mal tė Zi dhe nė Maqedoni, janė nė vatrat e tyre, nė tokat e shqiptarėve… Do tė vijė koha kur kosovarėt do tė luftojnė akoma mė shumė, akoma mė mirė pėr ta fituar lirinė, pavarėsinė dhe sovranitetin. Shqiptarėt qė banojnė nė trojet e veta kombėtare nė Jugosllavi do tė vendosin vetė se me cilin shtet do tė bashkohen… Dhe, sė fundi, jam unė bashkė me shokėt e mi nė Tiranė qė kemi marrė detyrėn personalisht nga Enver Hoxha qė, nėn drejtimin e ish-Kryeministrit dhe ministrit tė Mbrojtjes, Mehmet Shehu, ta pėrgatisnim njė plan operacioni, ku nė kushtet e pėrshtatshme dhe tė favorshme, nė vitet 1980-81, tė bėhej njė ndėrhyrje ushtarake pėr ēlirimin njėherė e pėrgjithmonė tė trevave etnike shqiptare. Prandaj, opinioni i gjerė publik le tė gjykojė vetė mbi kėtė ēėshtje, se sa e ka tradhtuar shteti shqiptar Kosovėn dhe mė gjerė. (VIJON)


Agolli: Nė PS nuk ka deputetė, por karagjozė politikė

Dritėro AgolliNjė ditė pasi Dritėroi, nė intervistėn pėr gazetėn "Shqip" dha mesazhin e njė konsensusi mes shumicės dhe opozitės, pėr ēėshtjen e presidentit, si njė sinjal pėr tė zbutur politikėn shqiptare, e cila duhet t‘u ofronte popullit "Lule e jo hithra" qė tė mos djegė tė ardhmen, nė parlament ndodhi njė fakt i ēuditshėm. Parlamentarė tė opozitės sė majtė, votuan pro disa ministrave tė rinj tė qeverisė "Berisha". Njė fakt qė u shpėtoi nė fakt shumė vėzhguesve politikė, qė nuk u rrekėn ta shtjellonin. Por, nė asnjė mėnyrė nuk mund t‘i shpėtonte Dritėro Agollit, kėtij mendimtari tė madh dhe vėzhgues tepėr aktiv i zhvillimeve nė vend. Patriarku i socialistėve shqiptarė, thotė me humor se, "edhe pse nuk jam analist, mendova tė bėj edhe unė njė analizė politike". Por, pėrveēse njė analizė e thellė e zhvillimeve mė tė fundit politike, Dritėroi nė intervistėn e sotme pėr gazetėn "Shqip", ka pėrdorur thuprėn e sarkazmės pėr tė mbrojtur tė vėrtetėn. Duke goditur kėtė herė me forcėn e fjalės dhe me fuqinė e argumentit politik, deputetėt e opozitės, tė cilėt, sipas Dritėroit tė madh, vunė nė jetė precedentin e parė nė historinė politike, kur parlamentarėt e pakicės votuan pro qeverisė. Ngjarje, e cila, sipas Dritėro Agollit, nuk pėrbėn aspak njė rastėsi, por njė vijimėsi e zhvillimeve tė nėndheshme aspak luajale dhe tė sinqerta tė njė pjesė tė deputetėve tė majtė. Por qė fshehin prapa njė qėllim tė ulėt, vetėm e vetėm pėr tė ruajtur karrigen e tyre. Pėr shkrimtarin e madh, pėr kėta deputetė do tė kishte njė zgjidhje: Tė vepronin si Lufter Xhuveli". Por, Dritėroi nė intervistėn ekskluzive pėr "Shqip", flet edhe pėr Nanon, marrėveshjen e tij me Berishėn dhe strategjinė e Kryeministrit, i cili, sipas Dritėroit, i ka bėrė llogaritė hollė...

Evenimenti mė i rėndėsishėm politik i javės ishte pikėrisht votimi i deputetėve socialistė pro disa ministrave tė rinj. Njė ngjarje qė nuk kaloi pa komente, por qė realisht nuk pati impakt tė fuqishėm nė publik. Ju si do ta konsideronit kėtė ndryshim tė qėndrimit tė parlamentarėve tė majtė, tė cilėt prej shtatorit tė vitit 2005, janė shquar mė shumė si njė opozitė e fortė nė sallėn e Kuvendit?

AGOLLI: Ata u vėrsulėn me bilbila dhe me vėrshėllima dhe me gjuajtje vazosh kundėr qeverisė sė Sali Berishės. Kėtė betejė nė parlament e mori vesh gjithė vendi. Simpatizantėt e tė majtės thoshin: "Kemi djem deputetė trima! Vėrtet sot arma e tyre ėshtė bilbili, por nesėr mund tė jetė edhe kopani"! Por nuk vonoi shumė, kur kėta trima bilbilash tė sė majtės, nė votimin e gjashtė ministrave tė qeverisė i hodhėn bilbilat zhurmues bashkė me buritė shurdhuese dhe morėn mandolinat pėr t‘i bėrė serenadė Majlinda Bregut:

O kur na zbrite t‘i nė parlament
Na bėre tė gjithėve plot verė e shend!
O kur na shkon nė bulevard
Ne socialistėt rrijmė larg...

Po serenada e socialistėve ėshtė bėrė edhe me vegla tė tjera muzikore si me kontrabas pėr Nishanin, pėr Oketėn me trompon, Ndokėn me lahutė e me radhė...

Zoti Dritėro, performanca e fundit muzikore e socialistėve nė parlament, ėshtė thjesht njė spektakėl i radhės, apo po bėjnė prova pėr kompromisin e ri...?

AGOLLI: Ti, i dashur Ylli, mendon se me kėto qė thashė bėj ndonjė shaka. Nuk ėshtė ashtu. Ta marrim shtruar dhe qetė. Fatos Nanoja u takua me Sali Berishėn para zgjedhjeve dhe dėshiroi njė harmoni mes shumicės dhe opozitės, pastaj gjeti rast dhe e uroi Sokol Olldashin pėr fitore. Kuptohej se ishte kundėr Edi Ramės socialist. Domethėnė, Fatos Nano na tha: Ë ē‘mė duhet mua socialistja, kur nuk jam nė pushtet.

Pra, ky takim i Sali Berishės me Fatos Nanon, gjoja pėr zbutjen e atmosferės politike, solli edhe votimin pro qeverisė tė mjaft deputetėve socialistė, qė ėshtė njė turp.

Por, nė fakt nuk e konsideroi tė tillė, le tė themi propaganda socialiste, madje as gazeta "Zėri i Popullit"...

AGOLLI: Gazeta "Zėri i Popullit" hesht pėr marrėzinė e deputetėve socialistė, pasi vetė kryeredaktori i saj votoi pro ministrave, nė kėtė rast kjo gazetė nuk ėshtė e opozitės, por e votuesve parlamentarė, pro mazhorancės.

Si mendoni ju, pse ndodhi e gjitha kjo?

AGOLLI: Ato qė ndodhėn nė Kuvend me votėn pro tė deputetėve tė krahut tė majtė, tregojnė intuitėn dhe urtėsinė prej fshatari tė Sali Berishės, por edhe intuitėn time, qė jam fshatar, si gjithė Shqipėria, pra tregoi se Bamir Topi do tė votohet dhe do tė bėhet president. Unė kam pasur dyshime, por paskam gabuar. Karagjozėt deputetė tė sė majtės do tė votojnė pro Bamir Topit.

Pse?

AGOLLI: E para: Kėta deputetė e dinė se po tė bėhen zgjedhje tė parakohshme, nuk do tė propozohen pėr kandidatė, por edhe sikur do tė propozohen nuk e dinė nėse do tė fitojnė. Prandaj, sipas tyre, mė mirė tė votojmė pėr Bamir Topin qė tė mbetemi deputetė me rrogė tė majmė, se, siē shkruan Fan Noli:

S‘ka e s‘ka si idealizma,
S‘ka e s‘ka si heroizma
Po kur vjen dimri e del behari,
S‘ka si zjarri!
Domethėnė s‘ka si "rroga e majme e deputetit".

E dyta: deputetėt e tė majtės qė votuan pro ministrave, nė fakt janė kundėr kryetarit tė PS-sė. Ata janė disa tė lodhur, edhe pse tė rinj nė moshė, disa pėrtacė qė hanė shumė mish nė restorante elitare dhe nuk e duan punėn. Ata e kanė idhull Fatos Nanon, qė i shtrėngoi dorėn Sali Berishės nė prag tė zgjedhjeve vendore. Kėta deputetė tė sė majtės, ēuditėrisht e admirojnė Sali Berishėn dhe me vete thonė: "Ah, ē‘trim ėshtė ky Sali Berisha!".

E treta: Kėtyre ngjalave tė majme dhe tepėr elastike tė parlamentit, filloi t‘i lėvizė gjaku i socialdemokracisė sė hershme tradhtare, qė votat ua jepte ekstremit tė djathtė. Mė mirė se unė kėtė dukuri e shpjegon publicisti Alban Kosova, kur shkruan: Socialdemokratėt (socialistėt dhe soji i tyre) "tradhtojnė sistematikisht interesat e klasės qė i zgjedh. Kjo nuk ėshtė erė civilizuese nė Partinė Socialiste, por veprim kapitullues dhe destabilizues. Elektorati i majtė, ndofta mė heroiku nė tė gjithė globin, ka 16 vjet qė dėgjon pordhėt e "udhėheqjes" dhe pėr ēudi akoma nuk ėshtė mėrzitur, por me siguri qė do tė mėrzitet dhe do t‘i kthejė krahėt pėrfundimisht".

Si e konsideroni reagimin e mazhorancės pas votimit tė deputetėve socialistė pro ministrave tė rinj?

AGOLLI: Deputetėt e sė majtės, qė votuan pėr qeverinė e meremetuar, kujtuan se do tė priteshin me brohoritje nga shumica e djathtė. Por e djathta u tregua shumė e menēme dhe i futi kėta ngjala tė majta nė koshin qesharak. Madje, kur kėta ngjala lėvizin dhe ngrenė kokėn nga koshi pėr tė kritikuar qeverinė, deputetėt e djathtė shkulen sė qeshuri. Kėshtu, pas raportit tė kryetarit tė Kontrollit tė Lartė tė Shtetit nė parlament, kur u ngrit tė kritikojė qeverinė i papėrkuluri Erjon Braēe, u hodh deputeti i djathtė, Ferdinand Xhaferri dhe i tha afėrsisht kėshtu: Ju jeni e vetmja opozitė nė botė qė votuat pėr ndryshimet nė qeveri, pra ju nuk doni pushtet, na e lini ne pushtetin. Pra, ky soj deputetėsh tė sė majtės kėtej e tutje nuk ka mė sy e faqe tė kritikojė qeverinė, qė e ka votuar vetė. E ndershme do tė jetė, sikur ky soj i deputetėve tė ndjekė shembullin e Lufter Xhuvelit.

Ngjarja mė e fundit politike, ishte pėrplasja mes Kryeministrit dhe Presidentit tė Republikės, kur Berisha nuk mori pjesė nė betimin e ministrave tė rinj. Si e konsideroni kėtė zhvillim?

AGOLLI: Ėshtė e vėrtetė qė nė parlamentin shqiptar ndodhi ēudia qė mund tė shėnohet nė Gines, kur opozita voton pro qeverisė sė shumicės, por kaq e ēuditshme nė botėn demokratike, ėshtė edhe kur njė Kryeministėr mban mėri tė gjatė me Presidentin, sa nuk shkon as nė dekretimin e ministrave tė vet. Kjo mund tė ndodhė vetėm nė Zullullandin e hershėm, bėmat e tė cilit i kemi mėsuar nė veprėn e Faik Konicės "Katėr pėrralla nga Zullullandi", qė ėshtė shkruar 85 vjet mė parė, ku ėshtė kėnga e zulukėve:

Gomarica vjen vėrdallė:
A do qumėsht apo dhallė?
Mandi, dandi, kandi, randi,
Roft e qoftė Zullullandi!

Por, megjithatė, ne shqiptarėt duhet tė krenohemi qė kemi njė gjen tė fortė dhe nuk ndryshojmė as pas 85 vjetėve, megjithėse ėndėrrojmė tė futemi nė Bashkimin Evropian. (Gazeta Shqip)


Flet veprimtari Ibrahim Kelmendi “Pa dorėza” pėr gazetėn Express

E NJOH VRASĖSIN E JUSUF GĖRVALLĖS

Ai qė vrau Jusuf Gėrvallėn jeton nė Kosovė, nė njė fshat tė komunės sė Suharekės. Ėshtė shqiptar dhe e ka emrin Rezil, thotė Ibrahim Kelmendi nė intervistėn ekskluzive pėr gazetėn Express.

Intervistoi: Nebih Maxhuni

Prishtinė, 10 mars — Ibrahim Kelmendi. Pėr gjeneratėn e re ky emėr s’thotė asgjė. Ndoshta as qė e dinė se ēfarė ka bėrė ky njeri pėr jetėn e tyre. I harruar pėr shumė kohė nė jetėn e diasporės, numėrohet se ka qenė idealisti i parė i sė majtės shqiptare jashtė Kosovės dhe Shqipėrisė. Ėshtė ndėr tė paktė shqiptarė tė diasporės qė ka pas guxim tė vishet me xhins dhe nė njė mėnyrė a tjetėr ka jetuar me jetėn e studentėve gjermanė. Pėr dallim nga tė tjerėt ai ka mundur tė socializohet nė jetėn gjermane dhe nė jetėn e tij ka nxitur polemika dhe debate pikėrisht pėr shkak se nuk ka jetuar vetėm jetėn e refugjatit ose tė punėtorit tė krahut nė Gjermani.

Ka qenė njeriu i parė qė ka thyer heshtjen prej kohėsh pėr meritokracinė e diasporės dhe ka botuar tė dhėna interesante duke anashkaluar distancėn historike dhe duke pėrshkruar gjėra tė rrezikshme pėr procesin i cili ende s’ka pėrfunduar.

Si mik i afėrt i Jusuf Gėrvallės, ai mori guximin ta pėrshkruajė tėrė realitetin e asaj kohe, duke mos kursyer persona dhe personazhe. Libri i tij i titulluar “Atentatet”, pėrfaqėson njė rrezik nė vete pėr tė vėrtetėn e asaj kohe.

Libri nė njė mėnyrė pėrfaqėson edhe karakterin e hapur dhe shumė tė pėrfolur tė Ibrahim Kelmendit, i cili, si shumė herė ka dalė jashtė kornizave tė “qytetarit” tė diasporės. Shpeshherė, i ngarkuar me teza konspirative gjatė jetės sė tij, ai ikėn nga ajo hapėsirė nė librin e tij dhe ballafaqon fakte dhe emra pa hezituar fare se mund tė krijojė situata tė pakėndshme nė jetėn kosovare edhe ashtu tė rėndė dhe konspirative.

Thotė qė e njeh atentatorin e Jusuf Gėrvallės, i cili jeton nė njė fshat tė komunės sė Suharekės. I bėn shenja dhe ia heq elozhet politike dhe meritėn folklorike edhe miteve nė diasporė, siē thotė ai, tė ngritura artificialisht. Ndryshe, nga tjerėt, e sheh figurėn e Enver Hadrit dhe Vehbi Ibrahimit, duke i pėrshkruar ata si njerėz me merita tė dyshimta.

Libri ,“Atentatet”, duhet tė jetė vetėm njė pjesė e sė vėrtetės tė cilėn Ibrahim Kelmendi, ish udhėheqės i Fondit “Vendlindja thėrret” dhe njeriu qė ka propozuar qė LPK-ja tė ketė fundin e saj historik nė vitin 1999 nė kongresin e rregullt nė Prizren, sepse e vėrteta tjetėr duhet tė shpaloset pas intervistės qė i ka dhėnė gazetės Express. Ai flet atė qė rrallė kush guxon ta thotė.

Express: Pyetja e cila ėshtė shumė dilematike pėr secilin qė ju njeh, pėr shembull gjeneratat e vjetrat, jo tė rejat. Pse libri “Atentatet”? Ke thėnė qė libri do tė bėhet krejt nė njė kohė mė tė qetė. Pse tani ky libėr? Ėshtė ky dėshpėrim i juaji me tė kaluarėn dhe tė tashmen?
Ibrahim Kelmendi: E para, romanin nuk e kam publikuar deri tani, sepse kam menduar qė duhet njė distancė kohore, qė unė si autor tė mund tė reflektoj pėr atė qė ėshtė bėrė nė mėrgatė, e dyta, kam menduar se publikimi i mėhershėm do tė dėmtonte luftėn, veprimtarinė ēlirimtare, gjegjėsisht nuk do i bėnte mirė asaj veprimtarie. Tani kam gjykuar qė njė ēerek shekulli ėshtė distancė e mjaftueshme dhe mund tė thuhen tė vėrtetat, pa dėmtuar luftėn dhe pa qenė i penguar nga subjektivizmi.

Express: Pse ky dekonspirim pas 25 vitesh edhe pse ju jeni njeri nga ata qė i keni ditur kėto gjėra, i keni njohur situatat, e keni njohur diasporėn dhe njerėzit atje...?
Ibrahim Kelmendi: Mosdekonspirimi i deritanishėm i atyre qė kanė ndodhur ėshtė varur edhe nga ndikimi i amanetit apo porosisė se Jusuf Gervallės, i cili ka thėnė: “Nėse dorasi ėshtė shqiptar, mos u zbuloftė kurrė!” Ne secili kemi njė konstrukt social, i cili na bėn tė respektojmė amanetin, gjegjėsisht porosinė e fundit. Pastaj, po tė thuheshin nė kohė kėto tė vėrteta, do kishim pėrplasje tė mėdha, do na shkonte koha duke u marrė me qėrim hesapesh nė mes nesh.

Express: E pėrmendet mitin. Heshtja pėr njė kohė kaq tė gjatė ka krijuar mite tė diasporės. Njėri nga ato mite keni qenė edhe ju. Ju keni qenė i gjithėfuqishėm, por realisht jeni njeri i rėndomtė. Ėshtė krijuar miti pėr Jusuf Gėrvallėn. Po e lexove librin tuaj, do shihet se tė gjithė ata njerėz kanė bėrė jetė normale dhe kanė bėrė njė veprimtari patriotike prej distancės. Si e shikon ju kėtė ēėshtje tash?
Ibrahim Kelmendi: Se vėrtetė kemi qenė njerėz tė rėndomtė. Mua mė pengon kur njerėzit mitizohen dhe u zmadhohen angazhimet e tyre. Nė botė tė qytetėruar angazhimi patriotik e ēlirimtar do tė shihej si punė normale. Pse, ta zėmė, ka nevoje tė lavdėrohet njė bujk qė ka punuar nė arėn e tij, pasi ka bėrė njė punė normale. Njėsoj e vlerėsoj edhe angazhimin patriotik. Prandaj zmadhimet, kėto krekosje tė njerėzve, nuk janė tė shėndetshme. Njė angazhim pėr tė fituar sa mė shumė liri nuk ka pėrse tė zmadhohet e lavdėrohet deri nė mitizim. Unė e gjykojė angazhimin tonė si angazhim tepėr tė pėrgjegjshėm e qytetar. Dhe prandaj dėshira ime ka qenė dhe ėshtė, qė tė demitizohen kėto veprimtari ēlirimtare, tė shihen realisht se i kanė bėrė njerėz vullnetmirė, tė cilat, tė them, rastėsisht kanė qėlluar aty, por ka mundur tė jenė edhe tė tjerė, prandaj nuk ka nevojė tė madhėrohen figurat, por duhet tė vlerėsohet njerėzisht, nė hapėsirė, kohė e rrethana pėrkatėse.

Express: Para se tė hyjmė nė emra konkret. Zakonisht nė Ballkan ndodh qė elementi i tradhtisė dhe patriotizmit ėshtė prezent. Tė dyja kėto elemente i keni brenda librit. Realisht, si korrespodonin kėto elemente ballkanike ose kush ėshtė mė shumė tradhtar e kush patriot, apo kush ka qenė i infiltruar nė lėvizjen e madhe pėr Pavarėsi? Pse i keni prekur kėto elemente kaq tė ndjeshme kur e dini mentalitetin?
Ibrahim Kelmendi: Janė kategorizime qė behėn nė kėtė hapėsirė, d.m.th. qė shkojnė nė ekstreme: tradhtar apo patriot. Unė e peshoj veprimtarinė e tė ashtuquajturit tradhtar dhe gjithashtu edhe tė patriotit. Patriot ėshtė secili njeri pėr nga natyra, sepse e donė vendin ku ka lind. Ata qė e quajnė patriotizmin virtyt tė jashtėzakonshėm, pėr mua janė budallenj. Tjetra, edhe angazhimet e tradhtarėve jam i predispozuar t`i shoh nė mėnyrė tė diferencuar, sidomos nė rrethana tė rėnda tė pushtimit. Pėr aq sa kanė lejuar mundėsitė dhe rrethanat e kohės, ėshtė formėsuar gjeturia e vet qytetarėve. Nė Kosovėn e pushtuar, nė hapėsira tė ndryshme kohore, ka pasur njė farė autonomie pėrkatėse administrative e vetėqeverisėse. Nė atė kuadėr tė autonomisė ėshtė dashur tė angazhohen e tė punojnė njerėzit edhe nė struktura policore, duke pėrfshirė edhe UDB-nė. Pėr shembull, sipas vlerėsimit tim, pėr mua ka qenė pothuajse i barabartė tė qenit mėsues me tė qenit udbash, gjegjėsisht nėpunės sigurimi, sepse kanė qenė struktura e hallka tė tė njėjtit zinxhir, gjegjėsisht tė tė njėjtit sistem, kanė vepruar sipas ligjeve tė miratuara nga i njėjti Kuvend i Kosovės ose nga kuvendi federativ. Mėsuesi e ka pasur pėr detyrė tė indoktrinojė, UBD-shi tė kontrollojė nėse ka zėnė vend indoktrinomi i mėsimdhėnėsit. Pėrjashto rastet, kur UDB-ashi dhe tė ngjashmit kanė kapėrcyer kompetencat ligjore, qė nuk kanė lejuar ndjekje kolektive, tortura e zhdukje fizike, nuk kanė lejuar as atentatet, si nė rastin e 17 janarit tė viti 1982. Dhe kėto raste duhet ndėshkuar, siē ka ndodhur e po ndodhin nė ish shtetet tjera moniste.

Express: Derisa nė njė moment ju e depolitizoni personalitetin pėr patriotizmin qė ka pasur obligim, nė njėfarė mėnyrė mitizoni rolin UDB-sė si tė gjithėfuqishme, si gjithkund infiltruese. Pse i keni dhėnė rolin aq tė madh, qė sipas librit tuaj, nuk ka qenė aq me peshe sa e mitizoni ju, apo ėshtė ēėshtje e frikės?
Ibrahim Kelmendi: Ka mundėsi tė jetė edhe rrjedhojė e frikės, pasi frika ėshtė ndjesi e pakontrollueshme. Ka mundėsi qė unė nuk e kam pėrshkruar tamam, sa ajo ka qenė e pranishme. Dihet se UDB-ja ka qenė njėra ndėr sigurimet mė tė fuqishme, tė cilės nė ndonjė rast ia kanė pasur zili edhe CIA, KGB, etj. E di qė kėtė strukturė, qysh nga viti 1948, e kanė ndihmuar edhe ekspertė tė CIA dhe Perėndimi i ka dhėnė edhe ndihma tė mėdha financiare dhe kadrovike dhe ėshtė ndihmuar qė tė jetė njėra ndėr sigurimet mė tė forta nė Evropė. Si e tillė ajo ėshtė pėrpjekur tė kontrollonte gjithēka, jo vetėm nė Kosovė, por tė na kontrollojė e tė na pengojė edhe nė Perėndim. Prandaj disa prej personazheve qė i kam pėrshkruar, tė cilėt kanė luajtur rol tė madh, mendoj se veprimet e sjelljet nuk duhet t’i kenė pasur si rrjedhojė vetėm tė budallėkut tė tyre, ose vetėm pėr tė kėnaqur egomaninė e tyre, por ashtu duhet tė jenė instruktuar e instrumentalizuar pėr tė vepruar nga ky shėrbim. Ta zėmė, kemi pas gazetarė dhe letrar tė shkėlqyer, pėr tė cilin sa i pėrket aftėsisė profesionale, kam pas dhe kam njė respekt tė madh. Ai duhet tė ketė qenė i kamufluar si korrespodent i “Rilindjes”, por ka qenė i angazhuar pėr t’i shėrbyer atij sigurimi...

Express: Prej nga ju kėto informata se kėta njerėz duhet tė kenė qenė tė tillė?
Ibrahim Kelmendi: E para e punės, ai, si korrespodent i “Rilindjes”, nuk kishte nevojė tė involvohen nė pėrplasjet tona me konsullatėn jugosllave nė Dyseldorf dhe nė atė pėrplasje ai ndonjėherė tė ishte mė brutal se vet konsulli. Do mjaftonte qė ai, me njė korrespodencė pėr gazetė tė tij, tė pėrshkruante ēka po ndodhte dhe ai tė mos inkuadrohej nė ato pėrplasje qė kishte Klubi shqiptar nė Dyzeldorf me konsullatėn dhe institucionet tjera tė atėhershme shtetėrore. Ato insistonin qė ta fusnin nėn tutelė Klubin e shqiptarėve aty, dhe ky, i kamufluar si gazetar, angazhohej pro konsullatės. Duke vrojtuar veprimtari tė tillė, vija nė pėrfundim se ai duhej tė ishte nė shėrbim tė UDB-sė...

Express: Ju kėta njerėz i quani me detyrė tė ngarkuar, vėrtet kanė qenė tė tillė?
Ibrahim Kelmendi: Njė kategori e tillė duhet tė ketė qenė, siē e vlerėsoja unė atėherė. I njėjti, p.sh., kur e arrestuan Vasilin nė Kosovė, e sjellin nga Gjermania pėr ta marrė nė pyetje gjatė hetimeve...

Express: Kush ėshtė Vasili, ngase lexuesit tanė nuk e dinė?
Ibrahim Kelmendi: Vasili ėshtė njėri nga personazhet e romanit. Ai ka pasur njė urdhėr pėr tė bėrė atentat ndaj Jusuf Gervallės, por trimėrisht ka refuzuar ta zbatojė. Pėr kėtė ai duhej tė ndėshkohej nga UDB-ja. Prandaj kur Vasilin e arrestuan nė Kosovė, gazetarin nė fjalė e sjellin nga Gjermania pėr ta marrė nė pyetje gjatė procesit hetues, meqė duhet tė jetė vlerėsuar si njohės mė i mirė i veprimtarisė sonė nė Perėndim. Kėshtu i kisha atėherė informatat dhe prandaj i krijoja vlerėsimet, pasi na duhej tė krijonim sistem tė vetėmbrojtjes.

Express: Si e sheh Ibrahim Kelmendin patriot tė diasporės, si tė duket ai prej kėsaj distance historike?
Ibrahim Kelmendi: : Si njė veprimtar i natyrshėm, autentik, i cili pėr shkak se ka shkuar i ri dhe ėshtė ndikuar shumė nga jeta studentore gjermane, ndonjėherė ėshtė keqkuptuar edhe nga bashkėveprimtarėt si i padisiplinuar, si jo serioz, si anarshist, si me xhins tė grisur e flokė tė gjatė...

Express: Tė ndalemi te kjo, ngase nė libėr ju nuk e pėrshkruani personalitetin tuaj, por ata qė ju njohin, ju kanė vlerėsuar se keni pas nė dukje njė bindje ideologjike tė majtė, por tė dallueshme prej marksistėve dhe leninistėve tė kohės, tė dallueshme edhe prej Jusuf Gervallės dhe Enver Hadrit. Nga kjo distancė kush ka pasur tė drejtė ?
Ibrahim Kelmendi: Se pari do tė thoja se asnjėri nuk kishim kushedi se ēfarė bindje ideologjike, pasi na mungonte pėrgatitja teorike, po tė kemi parasysh pėrgatitjen pėrkatėse teorike filozofike. Pėr aq sa ishim tė ideologjizuar, secili kishim tė drejt, sepse ideologjitė nuk mund tė shabllonizohen dhe tė gjykohen, siē po ndodh tani. Me rėndėsi duhet tė ketė qenė, se edhe pse kishim bindje tė ndryshme, nuk armiqėsoheshim pėr shkak tė tyre, por bashkėvepronim. Kjo mbase tregon se kishim tolerancė e mirėkuptim pluralist dhe kėtė e kishim nė programet e statutet tona politike, nė shkrimet tona. Bindjet tona ido-politike kanė osciluar dhe kanė evoluuar. Ne mė shumė na ka interesuar kontributi pėr ēlirim kombėtar dhe jo drejtėsia ideologjike, d.m.th. na interesonte tė gjejmė mėnyrėn mė efikase, qė tė ndikojmė sa mė shumė te njerėzit, qė t’i afrojmė ata duke i ndėrgjegjėsuar pėr veprimtari tė angazhuar patriotike e ēlirimtare.

Express: A ka krijuar diferenca ideologjia pėr ēėshtjen kombėtare gjatė asaj kohe, meqė ju duhet tė keni qenė mė liberal se tė tjerėt, tė cilėt ishin mė konservativ, pėr tė mos thėnė se kanė qenė enveristė?
Ibrahim Kelmendi: Nė organizimet ku kam vepruar unė, pėrcaktimi programor ka qenė: pavarėsisht bindjeve ideologjike e politike, secili qė ėshtė i interesuar tė angazhohet pėr Kosovėn Republikė, gjegjėsisht ta ēliroj Kosovės, ka tė drejt tė anėtarėsohet. Pastaj, brenda pėr brenda organizimeve tona, kur kishim demokraci mė tė avancuar, kishim edhe luftė idesh, sepse ėshtė e natyrshme qė secili tė angazhohet qė tė pėrfitoj simpatizantėt e vet. Kjo ka ardhur nė shprehje tek ne nga mbarimi i vitit 1984, kur filluam tė organizojmė mbledhje me mė shumė veta, deri edhe te kuvende, nė tė cilat filluam tė kishim garė pėr vota dhe votime tė fshehta. Rėndom ka pasur goxha pėrplasje gjatė diskutimeve, ndonjėherė kanė qenė edhe brutale, por pothuajse gjithė herė kemi bėrė kompromise, sepse nė fund tė fundit ne po angazhoheshim ta ēlirojmė Kosovėn dhe jo tė ia pėrcaktojmė asaj sistemin politik.

Express: Pse ju keni pasur njė respekt tė madh pėr Jusuf Gėrvallėn, tė cilit nė njėfarė mėnyre i kushtohet libri juaj? Ke njė rezervė pėr veprimtarinė e Enver Hadrit dhe grupacioneve tė Belgjikės. Cili ėshtė dallimi i kėtyre grupacioneve?
Ibrahim Kelmendi: Respekt kam pasur pėr Jusufin nga se nė fillim jam gjetur nė njė situatė shumė tė vėshtirė. Atėherė kam qenė shumė i ri pėr tė pasur formim tė avancuar politik. Kam pas njė si kompleks qė nuk po dija tė artikuloja me shkrim ato qė kam dėshiruar t’i shpreh. Ardhja e Jusufit mė ndihmoj shumė, pasi ai ma zvogėloi atė kompleks. Pastaj kam pas njė kulturė, qė kur me rastiste tė bashkėveproja me dike qė e ēmoja mė tė aftė se vetėn, ia lėshoja vendin, kaloja nė plan tė dytė, qė do tė thotė se ua liroja vendin atyre qė ishin mė tė pėrgatitur. Pra, edhe te gėzimi i madh dhe lirimi nga kompleksi, se aty e tutje nuk do mė tallin pėr ato qė do shkruaja, pasi do m’i redaktonte Jusufi, e ka bazėn respekti e dashuria e madhe pėr Jusufin. Por kryesore ka qenė cilėsia e tij si njeri, modestia dhe kultura e tij. Ai ka ditė tė tė afroj si shok e bashkėveprimtar, nė kohėn kur njerėzit tė kategorizonin, gjegjėsisht tė largonin, nėse kishe nivel tė ulėt intelektual e profesional.

Po kaq shumė e kam respektuar dhe dashur edhe Kadri Zekėn, me tė cilin fatkeqėsisht jam njohur tek nė mars tė vitit 1981 dhe kam kaluar shumė mė pak kohė, se sa me Jusufin.

Pyetet edhe pėr Enver Hadrin dhe grupimet nė Belgjikė. Unė te ai njeri nuk kisha gjetur pothuajse asgjė. Duhet ta kem takuar qysh gjatė vitit 1978 dhe tė mos kem bashkėpunuar. Ai nė dukje nuk kishte koncept politik, ka qenė shumė konfuz, kemi pas shumė debate, ndonjėherė edhe pėrplasje e armiqėsime. Nė paraqitje ishte antikomunist, kurse kisha informata se po bashkėpunonte me Partinė Komuniste tė Belgjikės. Kisha pėrshtypjen qė ai po informonte dike, qė do tė thotė se, kisha dyshime qė ai po informon njėherazi Sigurimin shqiptar por edhe UDB-nė. Nė vitet e fundit patėm bashkėpunim. Kurse gjatė varrimit Lėvizja u angazhua pėr varrim dinjitoz, pasi ai nuk kishte miq e bashkėveprimtarė rreth vetės, qė do mund ta bėnin kėtė. Nė mbledhjen komomorative i pata kėrkuar falje publike pėr padrejtėsitė qė mund t’i kishte bėrė Lėvizja dhe unė.

Grupimet e organizuara nė Belgjikė, nė fillim tė viteve tė 80-ta, nuk kanė qenė tė fuqishme. Grupimet e djathta nacionaliste pothuajse kishin pushuar se qenuri, kurse grupimet e reja, tė djathta dhe tė majta, pėrbėheshin vetėm nga dy-tre individė, me dallim prej grupimit pro Lėvizjes, i cili dominonte. Vetėm kur ndodhi pluralizmi i simuluar e i shpifur nė Kosovė nė fillim tė viteve tė 90-ta, kishte njė rritje organizative LDK-ja, me tė cilėn herė bashkėpunonim e herė jo.

Express: Ju e keni margjinalizuar rolin e emigracionit nė Bruksel, por i jepni vend rolit tė emigracionit nė Zvicėr. Boshti i veprimtarisė ka qenė i vendosur nė Zvicėr dhe Gjermani. Ju i jepni peshėn Jusufit derisa vritet, por mė vonė, edhe pas vrasjes, nxitet ose ngritėt mitin pėr Jusufin dhe ajo ka njė inercion. Na trego kėto dy boshte edhe lėvizjet tua Zvicėr - Gjermani, shihet qė keni njė njohuri tė dukshme duke eliminuar Belgjikėn si emigracion?
Ibrahim Kelmendi: Fillimi i kėsaj lėvizjeje, pėr tė cilėn po flasim, ka ndodhur nė Gjermani, ndėrsa mė vonė epiqendra ėshtė zhvendosur nė Zvicėr, pėr faktin se nė Gjermani kishin ardhur shumė emigrantė gjysmė-analfabetė, do me thėnė ishin vėshtirė tė “pėrpunueshėm”, ndėrsa nė Zvicėr shumica kishin njė shkollė tė mesme. Nė kėto dy shtete emigracioni ka qenė mė i madh nė atė kohė. Nė Belgjikė nuk kishte emigracion aq tė madh. Atje ishin dy grupime tė mėdha, emigrantė politikė nga Shqipėria dhe emigrantė ekonomik shqiptarė nga Turqia. Tė dy grupimet ishin kryesisht tė paarsimuara.

Express: Pse ishte Jusuf Gėrvalla cak i UDB-sė, dhe pse ai ishte i rrezikshėm pėr te?
Ibrahim Kelmendi: Unė them qė UDB-ja duhet tė ketė gjykuar se u arratis njė kuadėr mė intelektual se kėta tė tjerėt qė ishin deri atėherė dhe prandaj do ketė influencė mė tė madhe. Emigrantėt e paarsimuar nė atė kohė kanė pasur njė kult ndaj intelektualit, sepse ka pas njė deficit tė madh nė Kosovė. Kėta emigrantė qė kishin shkuar atje pėr tė punuar, kanė marrė atė gjendje sociale me veti, d.m.th. edhe kultin pėr intelektualin dhe atė gjendje e kanė konservuar. Menjėherė u pėrhap lajmi se ėshtė arratis njė intelektual i zoti. Prandaj UDB-ja priste se ai do tė ketė njė ndikim tė madh. Pėr kėtė arsye ajo qysh nė fillim u mundua t’i presė hovin. Kėshtu, qė nė start Rezili, personazhi qė unė e argumentoj si doras, akoma pa arritur Jusufi, filloi tė pėrhapė propagandė se Jusufin e ka dėrguar UDB-ja pėr tė na pėrēarė dhe se jemi tė rrezikuar nga ai. Kjo po ndodhte akoma pa hy nė tokė gjermane Jusufi. Kjo ishte metoda mė e efektive pėr t`i frikėsuar njerėzit. Rezili nė mėnyrė aktive u mor me kėtė propagandė. Pothuajse 24 orė rrinte nė stacione treni nė Shtutgard, ju drejtohej shqiptarėve kur i njihte e nuk i njihte, mjaftonte kur i shihte se po blenin gazetėn “Rilindja”. I gostiste me kafe dhe mandej u thoshte se UDB- ja ka ēuar njė UDB-ash. Unė gjykoj nga ky kėnd, se UDB-ja ka marrė masa tė menjėhershme qė Jusufin ta pengonte qė tė mos kishte ndikim qysh nė startim tė veprimtarisė se tij nė ekzil. UDB-ja mori ofensivė qė ta diskreditojė Jusufin.

Express: A ka pasur sukses Rezili, personazhi juaj, qė ta diskreditojė Jusufin sidomos te njė masė qė ka qenė krejtėsisht analfabete?
Ibrahim Kelmendi: Te njerėzit qė i kemi pas afėr vetės, si tė anėtarėsuar, si simpatizantė, nuk ka pasur fare influencė. Ai pat krijuar influencė tė kufizuar te njė grupim i vet, sepse sapo u hetua qė nė Gjermaninė Qendrore filluam njė angazhim konkret patriotik, si kundėrpeshė ai nė Shtutgart formoi njė grup qė fillimisht e quajti Grupi komunist “Zėri i Kosovės”.

Express: Pse personazhi juaj do tė jetė vrasės dhe pse shqiptari duhet tė jetė vrasės i Jusuf Gervallės e jo pėr shembull njerėz tė specializuar tė UDB-sė? Nė libėr duket e mjegulluar kjo.
Ibrahim Kelmendi: Sepse edhe unė po tė kisha qenė oficer i UDB-sė njėsoj do tė kisha vepruar, do kisha zgjedh njė shqiptar si doras. Kjo pėr faktin se nėse do e zbulonin gjermanėt, atėherė do pėrhapej dezinformatė: “Shqiptarėt vriten nė mes veti pėr probleme tė tyre tė brendshme”. Ky duhet tė ketė qenė motivi apo qėllimi kryesor i UDB-sė, pse ka urdhėruar shqiptarė pėr tė bėrė atentatin.

Express: Ju e njihni Rezilin, ai ėshtė gjallė, jeton nė Kosovė. Jeni frikėsuar ndonjėherė se nuk e thoni tė vėrtetėn, se dorasi nuk ėshtė ai, edhe pse nė libėr detajisht e pėrshkruani personazhin si vrasės dhe jepni arsyen pse ėshtė doras?
Ibrahim Kelmendi: Unė nė kėtė drejtim e kam ndėrgjegjen e qetė. Thėnė tė drejtėn, dėshiroja qė Rezili tė ketė njė alibi, tė mos ketė qenė atentatori, vrasėsi, por krye-hetuesi, tė cilin fillimisht e kam orientuar drejt Rezilit si atentator i mundshėm, katėrēipėrisht mė ka bind se Rezili nuk ka alibi. Ai dy herė ka qenė i arrestuar pėr kėtė qėllim. Atėherė unė kisha informata tė bollshme qė tė dyshoj nė Rezilin, meqė kishte dhėnė njė urdhėr pėr t’u bėrė atentati ndaj Jusufit. Ngase i kishte dėshtuar, do e ketė vendosur ta bėnte vetė, sepse pėr dėshtim tė parė UDB-ja mund t’i ketė kėrkuar llogari. Prandaj, kur krye-hetuesi mė ka bind se ai nuk ka alibi, atėherė u bėra kategorik, se dorasi duhet tė jetė Rezili.

Express: Dorasi ka dhėnė njė alibi se ka qenė te motra..., por ju e demaskoni kėtė?
Ibrahim Kelmendi: Unė e kam bėrė kėtė duke u thirr nė bashkėbisedimet qė kam pasur me krye-hetuesin, sepse ai thotė qė motra ka qenė shumė mirė e pėrgatitur, e ka mbuluar shumė mirė Rezilin, por nipat e tij, me tė cilėt ka biseduar krye-hetuesi, kanė treguar se daja i tyre s`ka qenė natėn e krimit tė motra, bile ata i kanė treguar se nuk kishte qenė gati pėr dy vjet aty. Fatkeqėsia e tij (krye hetuesit), siē ėshtė shpreh vetė krye-hetuesi, ėshtė se ligji nė Gjermani e ndalon qė tė miturit tė jenė dėshmitarė nė gjyq.

Express: Ju e dini se kush ėshtė vrasėsi. Ai ėshtė Rezili. Meqė ju e keni pasur mik Jusufin, pse nuk e denonconi rastin, kur tė miturit e motrės sė tij tash janė rritur, ata mund tė flasin nė gjyq? Rezili jeton nė Kosovė nė njė rajon tė caktuar. Cili ėshtė obligimi moral i mikut tė Jusufit, i cili ėshtė gjallė?
Ibrahim Kelmendi: Obligimi im moral ėshtė qė tė testoj opinionin, kam drejtė unė apo nuk kam tė drejtė tė shkeli mbi amanetin e Jusufit pėr tė bėrė pastaj denoncim konkret ndaj Rezilit. Pastaj obligim moral tashmė duhet ta kenė edhe lexuesit, qė e kanė lexuar romanin “Atentatet”...

Express: Kemi tė bėjmė me vrasje, porosia ėshtė ēėshtje morale.
Ibrahim Kelmendi: Unė kam dilema, prandaj po marrė mendime nga njerėzit, se ēfarė pėrshtypjeje u ka bėrė romani. Edhe tė tjetėr kanė mundėsi tė bėjnė denoncimin. Janė me qindra qė e dinė emrin e vėrtetė tė Rezilit, pasi e dinė se ai ka qenė kryetar i grupit komunist “Zėri i Kosovės”. Ata nuk janė tė lidhur emocionalisht me Jusufin, siē jam unė qė ndjehem i obliguar tė respektojė njė porosi tė tillė. Pra, ata i kanė mundėsitė mė tė hapura. Nėse ata s’e bėjnė, unė do i pres diskutimet dhe nėse mė thuhet, se ėshtė mė me rėndėsi denoncim i dorasit, sesa porosia e Jusufit, atėherė do ta bėj kėtė.

Express: Me qenė se po i lėmė lexuesit qė ta lexojnė librin, nuk po ndalemi te rasti Gėrvalla, se si ėshtė vrarė. Ti e prek njė element jashtėzakonisht interesant nė libėr ose mė mirė tė themi ke prek edhe njė personazh tjetėr, Emil Kastriotin. Njė personazh tejet konfuz, por njė personazh i qartėsuar nga ti dhe i paqartė nė veprimtarinė e tij. Pse duket Emil Kastrioti i tillė?
Ibrahim Kelmendi: Unė e kam njohur atė edhe personalisht. Kam biseduar shpesh me tė, sepse me secilin veprimtar nė migracion unė s’kam pas kurrė njė lloj paragjykimi tė rri e tė bisedoj me tė, qė tė shikoj a kemi diēka tė pėrbashkėt qė na lidh. Edhe nė saje tė atyre takimeve, mė ėshtė imponuar tė krijoj njė lloj intuite qė tė mundem t’i vlerėsojė dhe t’i kategorizoj njerėzit, janė apo nuk janė pėr bashkėpunim. Kėshtu unė, qysh herėt, Emilin e kam kategorizuar nė atė skedarin tim, se nuk ėshtė pėr bashkėpunim, se ėshtė destruktiv, bile se ėshtė i dyshimtė. Por me Emilin dhe tė tillėt, nuk kam dėshiruar tė hyj nė konflikt, sepse gjykoja se do harxhoja kot energji time dhe tė organizatės ku bėja pjesė.

Express: Nė libėr i sheh ata si njerėz tė rrezikshėm, megjithatė?
Ibrahim Kelmendi: Po, sigurisht, bile si shumė tė rrezikshėm dhe unė kam menduar qė duhet t`i lėmė rehat, nuk duhet tė merremi me ta. Nėse merrem me ta, atėherė procesi shkon duke eskaluar dhe ndoshta do shkonim deri te vrasja. Unė kam pas njė pėrcaktim: vrasje nė Perėndim nuk guxon tė ndodhė, njė pėr shkak tė kultit qė kam prej malėsorit, se mysafiri nuk guxon tė shpėrdorė mirėpritjen e nikoqirit, do me thanė, nė shtėpi tė huaj nuk bėhet sherr. Kėshtu qė, meqė nė Perėndim na kanė strehuar, na e kanė lejuar veprimtarinė patriotike dhe na kanė ofruar shans pėr njė jetė mė tė mirė, atėherė unė kam qenė i pėrcaktuar qė tė kanalizojmė mėrgatėn tonė kundėr vrasjeve, qoftė mes ne shqiptarėve, qoftė me tė tjerėt. Prandaj unė u kam ikur kėtyre sherrxhinjve, qė kanė qenė shumė tė rrezikshėm, dhe kurrė nuk jam marr me ta. Kur ata janė marrė me mua, unė i kam duruar, kam heshtė dhe i kam injoruar. Vetėm njė pėrplasje skandaloze e kam pas me Emilin, mė pat bėrė njė sherr tė madh, por e kam duruar, nuk jam hakmarrė.

Express: Nė librin tėnd, realisht njė personazh krejt minor, ėshtė hero i njė pjese tė Kosovės. Ai ėshtė rivarrosur me nderime, i ėshtė ngritur kulti i personalitetit. Unė i kam lexuar reagimet e Ibrahim Kelmendit pėr njė personazh tė tillė, i cili gjatė jetės nė diasporė ka qenė kontrovers dhe i dyshimtė. Ju e dini pėr cilin e kam fjalėn, besoj?
Ibrahim Kelmendi: Bėhet fjalė ndoshta pėr Vebih Ibrahimin. Ate, nga njohja ime e drejtpėrdrejtė dhe nga njohja pėrmes bashkėveprimtarėve nė Bruksel, tė cilėt e kanė njohur mė mirė se unė, e kam kategorizuar nė atė skedarin tim si element kriminel, qė merret me kontrabandė, me prostitucion me gjithēka, por veē patriotizėm e moral nuk i ka. Nė fakt shtirej se ishte veprimtar e trim patriot, po i kishte vetėm si mjet pėr punė. Kėshtu gjykoja unė atėherė dhe kėshtu vazhdoj tė mendoj, deri sa tė mė ofrohen prova kokėforta pėr tė kundėrtėn.

Express: Po pse kėto dallime kaq tė mėdha. Realisht krijohet miti pėr njė njeri i cili nė diasporė ka pas krejt tjetėr punė?
Ibrahim Kelmendi: Sepse kėtu ėshtė lehtė tė spekulosh. Unė di kopukė, qė janė marrė me droga, kontrabandė, imoraltet, hajni, spiunim, qė vinė nė Kosovė, paguajnė gazetar fukara, financiarisht dhe profesionalisht, qė punojnė nė televizion ose nė gazeta dhe ua bėjnė me porosi reportazhet pėr t’i bėrė hero. Pastaj ato shkrime i manipulojnė njerėzit, meqė nuk janė tė informuar. Akoma kemi njerėz tė shkretė, qė kanė njėfarė kulti tė vjetėr, se ato qė pasqyron televizioni ose gazeta, duhet me qenė e vėrtetė. Pastaj tė tillėt fillojnė tė madhėrojnė edhe keqbėrės, fillojnė t’u thurin kėngė...

Express: Por, edhe miku i juaj, Haqif Mulliqi e ka madhėruar Enver Hadrin.
Ibrahim Kelmendi: Nuk e di. Ai e paska bėrė njė punė nė mungesė tė informatave, ose mund ta ketė ndjerė si obligim moral, sepse, ndoshta, nė kohėn e fundit Enver Hadri ka fituar njė lloj ndėrgjegjėsimi patriotik dhe njė siguri, se mund t’ia kthen shpinėn padronit. Dhe ky lloj guximi atij i kushtoi me jetė. Ne e kemi diskutuar njė rast, kur ai doli tė propagandonte dhe tė mbledhė lekė nė emėr tė asaj qė ka merita pėr rezolutėn e parė pėr Kosovėn, qė pat aprovuar Parlamenti Evropian. Meqė unė isha nė dijeni pėr procesin e rezolutės qė nė nismė, atėherė e kėshillova: “Enver je duke e rrezikuar vetėn. Ti ke dėgjuar si krejt bota nė lajme pėr rezolutėn. Tjetėr meritė pėr te nuk ke. Mos i dil zot, sepse jo tė gjithė nacionalistėt serbė nė Evropė i ka UDB-ja e Beogradit nėn kontroll dhe dikush prej tyre mendon qė ti vėrtet e ke atė meritė qė po mundohesh ta pėrvetėsosh. Ndonjėri prej tyre mund tė hakmerret ndaj teje, prandaj rri rehat dhe mos ia sjellė vetės ujkun nė torishtė, nė mėnyrė kaq naive. Edhe kėtė punėn e mbledhjes se tė hollave te bashkatdhetarėt, gjoja nė emėr tė shpenzimeve qė ke bėrė pėr tė korruptuar parlamentarė pėr tė miratuar rezolutėn, do tė lutesha ta ndėrpresėsh, mos i bezdis se nuk i meriton”. Kanė qenė tė paktėn edhe 10 veta prezent, nė klubin shqiptar “Idriz Seferi” nė Bruksel, kur e kemi debatuar kėtė ēėshtje. Tash edhe Haqifi ka ndjerė obligim moral tė shkruaj, por edhe unė kam ndjerė obligim moral qė t`ia organizojmė varrimin, sepse nuk ka pas kush t’ia organizojė. Njerėzit e Lėvizjes i kam kėshilluar qė tė merren me organizim sa mė dinjitoz tė varrimit tė tij, sepse, megjithatė, m’ėshtė duk njė gjest shumė i mirė e i guximshėm, qė Enveri ka provuar tė dalė nga shėrbimi, sepse ka menduar qė ishte dobėsuar UDB-ja. Unė nuk druhem t`i them gjėrat e pėrparme tė tij, po kuptohet, siē i kam vlerėsuar nė Kohė dhe do gėzohesha, sikur tė kisha prova qė tė bindesha se ai ka qenė gjithė jetėn patriot.

Glauk Konjufca: Nėse Serbia mendon tė rikthehet nė Kosovė, atėherė “Vetėvendosja” shndėrrohet nė mekanizėm ēlirimtar

- Intervistė e njėrit nga drejtuesit e Lėvizjes “Vetėvendosje!”,  dhėnė Kosovapress-it

Glauk KonjufcaNjėri nga drejtuesit e Lėvizjes “Vetėvendosje!”, Glauk Konjufca, nė njė intervistė pėr Kosovapress ka thėnė se pjesėmarrja nė demonstratėn e 3 marsit do tė jetė edhe mė e madhe pėr faktin se me plumba dhe vrasje nuk mund tė ndalet shprehja e vullnetit politik tė popullit, pėrkundrazi kjo formė nxit mė shumė vendosmėrinė e pėr arritjen e synimeve. Sipas tij, demonstrata do tė jetė paqėsore sikurse kanė qenė deri tani dhe nuk do tė jetė pėr cak okupimi i institucioneve siē kanė propaganduar partitė politike pėr 10 shkurt.

Kosovapress: Sa ėshtė pėrgatitur Lėvizja “Vetėvendosje!” pėr demonstratėn e 3 marsit?
Konjufca: Kemi bėrė pėrgatitjet e nevojshme pėr zhvillimin paqėsor tė demonstratės sė 3 marsit, pėrveē informimit tė aktivistėve dhe ndarjen e detyrave dhe pėrgjegjėsive pėr secilin nė lidhje me demonstratėn. Po ashtu kemi marrė edhe disa veprime tjera shtesė, siē ėshtė pėrpilimi i manualit pėr qėllimet politike tė demonstratės dhe si tė demonstrohet. Ky manual ėshtė shtypur nė disa dhjetėra mijėra kopje dhe do t’iu shpėrndahet demonstruesve dhe kėtė manual do tė publikojmė nė media njė ditė para demonstratės. Kjo bėhet me qėllim qė tė jetė edhe njė element i kontrollimit sa mė tė mirė tė demonstratės dhe i parandalimit tė ēfarėdo infiltrimi tė mundshėm, nėse ka dikush qėllime tė kėqija pėr tė prishur skenarin tonė.

Kosovapress: Ēfarė moto ka demonstrata dhe cila do tė jetė kjo formė paqėsore e protestimit?
Konjufca: Paqėsore do tė jetė nė kuptimin qė nuk do tė lėndohet askush, cak i demonstratės nuk do tė jenė okupimi i institucioneve, siē kanė thėnė kėta institucionalistėt dhe partitė politike pėr 10 shkurt. Unė ju them se askush prej stafit njerėzor tė UNMIK-ut dhe institucioneve vendore nuk do tė rrezikohet. Pėrndryshe motoja e demonstratės ėshtė kundėr pakos sė Marti Ahtisarit dhe pėr vetėvendosje, pra kundėr Grupit Negociator, i cili po vazhdon negociatat me Serbinė dhe jemi kundėr ēfarėdo negociate para se tė realizohet vullneti politik i popullit. Pra, qėllimet politike janė qė tė njihet nė mėnyrė tė pakushtėzuar e drejta pėr vetėvendosje popullit tė Kosovės, e cila e drejtė duhet tė realizohet nėpėrmjet referendumit, ku tė gjithė qytetarėt do tė merrnin pjesė. Vetėm kjo mėnyrė do tė ishte njė rezultat, nga i cili mandej do tė mund tė merrnin vizėn institucionet e vėrteta tė Kosovės pėr tė mbrojtur interesat e qytetarėve.

Kosovapress: Pas 10 shkurtit ėshtė hera e parė qė “Vetėvendosja” takohet me Shėrbimin Policor tė Kosovės. A keni arritur ndonjė marrėveshje?
Konjufca: Jo nuk ka pasur marrėveshje, sepse me sa kam kuptuar unė policia nuk erdhi pėr tė arritur marrėveshje, por pėr t’u informuar me natyrėn dhe mėnyrėn e zhvillimit tė demonstratės. Nė atė takim SHPK-nė e kemi informuar aq sa e kemi informuar edhe popullin e Kosovės, qė nėpėrmjet mediave kemi treguar se demonstrata e 3 marsit nuk do tė ketė pėr qėllim hyrjen nė institucione apo okupimin e tyre. Pastaj ua kemi bėrė tė ditur trajektoren e marshit demonstrues paqėsor, pikėnisjen dhe pėrfundimin. Ndėrkohė qė pėrveē tė tjerave, skenari jonė do tė ketė edhe detajet e veta teknike, tė cilat nuk mund t’i bėjmė publike 100 pėr qind, sepse mendojmė se do tė mund tė shfrytėzoheshin qė tė pengohet demonstrata jonė pėr t’u realizuar. Pra, qėllimi jonė ėshtė qė tė realizohet skenari i Lėvizjes “Vetėvendosje”, sepse kjo ėshtė mėnyra mė e sigurt qė askush prej njerėzve tė mos pėsojė.

Kosovapress: Do tė thotė ky takim se kemi filluar tė pranoni SHPK-nė si institucion?
Konjufca: Faktikisht ne mė parė pranojmė popullin si institucion. Institucioni i parė nė Kosovė duhet tė jetė vullneti i popullit, e qė aktualisht nuk ėshtė kėshtu. Meqė vullnetin e popullit ne e konsiderojmė institucionin kryesor, atėherė ēdo kush ėshtė pjesėtar i tij dhe nė tė ardhmen ka vendin nė gjirin e popullit. Prej kėtij populli janė edhe pjesėtarėt e SHPK-sė dhe ne kemi biseduar me ta vetėm se mendojmė qė si shqiptarė qė janė kanė pėrgjegjėsi morale qė gjatė zhvillimeve tė ardhshme tė dinė si tė veprojnė dhe nė momentin vendimtar tė pozicionohen nė anėn e popullit pėr vetėvendosje dhe kundėr pakos sė Ahtisarit. Pėrderisa ekziston kjo hapėsirė dhe kjo shpresė qė ata njė ditė do tė mund tė vetėdijesoheshin politikisht, do tė ekzistojė edhe hapėsira e komunikimit, por gjithmonė duke i respektuar kushtet tona, qė do tė thotė pa prezencėn e eprorėve tė tyre ndėrkombėtarė.

Kosovapress: Nga demonstrata e 10 shkurtit janė me dhjetėra tė plagosur dhe dy tė vdekur. Ēka nėse policia intervenon si atė ditė?
Konjufca: Asgjė, vetėm se unė mendoj se ky sistem i padrejtė ia pėrshpejton fundit vetvetes dhe definitivisht e motivon popullin edhe mė shumė pėr domosdoshmėrinė e ndryshimit tė kėtij regjimi tė padrejtė. Regjimi vetėm vazhdon tė tregojė fytyrėn e tij tė vėrtetė, pėrderisa kjo i ngrit tensionet dhe vjen deri tė njė vetėvrasje e kėtij sistemi.

Kosovapress: Doni tė thoni se tani keni pėrkrahje mė tė madhe?
Konjufca: Natyrisht qė do tė kemi, sepse prej se ėshtė krijuar “Vetėvendosja” nuk i ka rėnė pėrkrahja ndonjėherė, por nė vazhdimėsi jemi duke u rritur, aq mė tepėr qė tash po mbahen nė burg padrejtėsisht njerėzit qė demonstruan paqėsisht, ndėrsa nė burg do tė duhej tė ishin kriminelėt, ata qė plagosėn e qė vranė. Mirėpo kėto veprime kriminale tė kėtij regjimi edhe mė shumė i kanė bindur dhe i kanė qartėsuar politikisht njerėzit, prandaj mendoj se pjesėmarrja nė demonstratė do tė jetė edhe mė e madhe.

Kosovapress: Ju tani jeni para njė situate tė re, meqė ka edhe tė vdekur. Mendoni tė ndryshoni formėn e demonstrimit?
Konjufca: Jo nuk do tė ndryshojmė, por do tė vazhdojmė me kėtė formė paqėsore tė demonstrimit. Mirėpo, duhet tė dinė se asnjė populli nuk mundet pandėrprerė t’i shkelet vullneti politik, bile aty ku kanė filluar tė pėrdoren armėt kundėr popullit, vullneti i tij veē sa ėshtė forcuar edhe mė shumė. Sikurse ka ndodhur edhe nga pėrpjekja e Serbisė pėr tė na shtypur me armė, qė nxiti edhe mė shumė vendosmėrinė e popullit tonė pėr ēlirim.

Kosovapress: Meqė pritni pjesėmarrje mė tė madhe, sa ka rrezik qė demonstrata t’ju dalė nga kontrolli?
Konjufca: Nuk ma merr mendja qė do tė dalė nga kontrolli, sepse kemi bėrė pėrgatitjet e nevojshme, numri i kujdestarėve do tė jetė mė i madh, por edhe kemi vėrejtur se te demonstruesit ekziston njė gatishmėri tejet e lartė qė t’iu pėrmbahen skenarit organizativ tė Lėvizjes “Vetėvendosje!”. Dihet fare mirė se nė demonstratėn e 28 nėntorit gjithēka ka shkuar nėn kontrollin e duhur dhe ajo ēka ka ndodhur ka qenė e paraparė nė skenarin tonė, por kjo nuk ndodhi edhe me 10 shkurt, sepse policia e ndėrpreu marshin tonė me plumba dhe gjak. Ne jemi qė kjo tė mos pėrsėritet mė 3 mars dhe tė realizojmė skenarin tonė, ku masa do tė jetė e dėgjueshme ashtu siē ka qenė mė 28 nėntor.

Kosovapress: Bisedimet nė Vjenė janė para pėrfundimit dhe dokumenti i Ahtisarit nė mars pritet tė shkojė nė Nju Jork. Cili ėshtė efekti i demonstratave nė kėtė kohė dhe ēka mund tė ndryshohet me to?
Konjufca: Duhet tė pėrmend ato qė ka thėnė Ismail Qemajli, se njė popull qė hesht edhe vdes. Nė momentin qė Serbia po bėn demonstrata pėr tė riokupuar Kosovėn, ne duhet tė bėjmė demonstrata kundėr planeve tė Serbisė, si dhe kundėr pakos sė Ahtisarit qė pėrmban nė masė tė madhe kėto plane serbe pėr tė copėtuar Kosovėn nėpėrmjet decentralizimit, pėr tė zhdukur kulturėn dhe historinė tonė mesjetare si popull autokton i Kosovės. Ne mendojmė qė kėto plane duhet tė kundėrshtohet me demonstrata sa mė masive tė mundshme dhe prej tyre ka vetėm gjėra pozitive dhe asgjė negative pėr Kosovėn. Populli tregon nėpėrmjet kėtyre demonstratave qė ėshtė kėtu, qė ėshtė i zėshėm dhe qė nuk do tė pranojė ēfarėdo plani, pėrveē ato plane me tė cilat ai pajtohet. Ndėrsa kėta negociatorėt s’po e pyesin popullin me ēka pajtohet dhe me ēka nuk pajtohet, por po vendosin vetė me disa grupe qė kanė krijuar dhe popullit nuk po i jepet e drejta pėr tė shprehur mendimin e tij.

Kosovapress: Nga partitė politike qė bėjnė pjesė nė Grupin Negociator, jeni cilėsuar si njerėz ekstremistė, radikalė, tė papėrgjegjshėm qė po veproni kundėr pavarėsisė sė Kosovės. Si i komentoni kėto?
Konjufca: Kėtyre njerėzve liria iu duket kategori radikale pėr arsye se ata tashmė kanė hequr dorė prej vullnetit tė popullit dhe janė absolutisht instrument i UNMIK-ut dhe i interesave tė caktuar tė disa ndėrkombėtarėve. Si tė tillė kėta negociator dhe parti politike, vullnetin e popullit e shohin si kategori tė skajshme, do tė thotė si diēka ekstreme, kurse pėr Lėvizjen “Vetėvendosje!”, realizimi i pakusht i tė drejtės sė popullit pėr vetėvendosje ėshtė njėra nga gjėrat mė normale dhe parakusht i demokracisė.

Kosovapress: Janė disa demonstrues tė burgosur nė mesin e tyre edhe Albin Kurti. Kėto burgosje ju i keni cilėsuar si politike. A i keni vizituar ata, ēfarė trajtimi po iu bėhet?
Konjufca: Disa prej tė arrestuarve qė u patėn dėnuar me nga 40 dhe 15 ditė burg po vuajnė dėnimin, ndėrsa shpesh herė nė burgje ka pasur raste tė provokimit tė hapur nga institucionet e burgut. Kemi pasur pėrsėritjen e fenomenit tė ofrimit nė shujta tė produkteve serbe, por aktivistėt kanė refuzuar kėto produkte duke kushtėzuar me grevė urie dhe mandej drejtoria e burgut ka vendosur qė tė heqė kėto produkte tė Serbisė. Ndėrsa sa i pėrket Albin Kurtit, ju e dini qė vetėm iu ka vazhduar paraburgimi prej 30 ditėve dhe tani ėshtė nė burgun e Pejės. Ne nuk kemi shkuar ta vizitojmė, sepse nevojitet njė vendim special i gjykatės, e ne nuk mund tė marrin vendime tė tilla prej institucioneve qė nuk janė tė popullit, por kam pėrshtypjen qė edhe Albinit nuk do t’i vinte mirė tė bėnim njė gjė tė tillė.

Kosovapress: A keni pėrkrahjen e organizmave tjerė politik dhe shoqėror tė Kosovės pėr demonstratėn e 3 marsit?
Konjufca: Sa mė lart qė ngjitesh nė parti politike pėrkrahja ėshtė mė e vogėl, kurse nė majėn e kėsaj piramide ne kemi kundėrshtarėt, mirėpo sa mė poshtė kėsaj piramide partiake, baza e anėtarėsisė sė zakonshme nėpėr komuna dhe fshatra tė ndryshme ėshtė shumė e madhe, sepse nuk janė tė afėrt me krerėt e kėtyre partive. Kėta njerėz na ndihmojnė nė mėnyra tė ndryshme dhe marrin pjesė nė masė tė madhe nė demonstratat tona, por mė shumė do tė marrin pjesė nė tė ardhmen, sepse fenomeni i shkėputjes sė krerėve tė partive politike prej popullit po rritet. Meqė kėtyre negociatorėve nuk ėshtė duke iu interesuar dhe mbrojtur interesin politik tė popullit, kėta njerėz qė kanė votuar ndonjėherė pėr ndonjė parti politike po ofrohen me Lėvizjen “Vetėvendosje!”.

Kosovapress: Ju thatė se nuk keni arritur ndonjė marrėveshje me policinė. Ēka nėse bllokohet rruga si mė 10 shkurt dhe nuk lejohet marshimi i protestuesve?
Konjufca: Nėse policia do tė bllokojė rrugėn, unė mendoj se aktivistėt do tė duhej tė synonin ta merrnin rrugėn, sepse ajo ėshtė hapėsirė elementare publike ku masa ka tė drejtėn e demonstrimit. Kjo pėr faktin se mandej nuk na mbetet ndonjė vend tjetėr ku do tė mund tė demonstronim, por me kėtė veprim ky regjim politik qė ėshtė antidemokratik shndėrrohet nė tiranik, e cila ėshtė faza mė e rėndė e njė diktature, sepse qytetarėve pėrpos qė iu mohohet vullneti politik, mohohet edhe e drejta njė elementare civile me tė cilėn kthehemi nė shekujt e mesjetės. Mirėpo kjo do tė pėrshpejtojė fundin e kėtij procesi politik, sepse pakėnaqėsia ėshtė nė rritje tė madhe.

Kosovapress: Deri kur do tė demonstroni dhe a ėshtė kjo mėnyra e vetme pėr realizimin e synimeve qė ka “Vetėvendosja”?
Konjufca: Ne do tė demonstrojmė deri nė momentin kur tė tjerėt tė na pranojnė tė drejtėn tonė si popull, pėr tė shprehur tė papenguar mendimin dhe vullnetin tonė politik, dhe tė ndėrtojmė institucione tė cilat janė reflektim i kėtij vullneti. Mendojmė qė kjo ėshtė njėra ndėr format e domosdoshme tė konfirmimit dhe imponimit tė vullnetit politik tė popullit. Natyrisht qė kėtė e kemi thėnė edhe me parė, se nė raport me pushtetin e brendshėm shfaqin vullnetin tonė nė kėtė mėnyrė, pra me demonstrata paqėsore, por nėse mendon Serbia qė nė Kosovė mund tė rikthehet prapė, atėherė Lėvizja “Vetėvendosje!” automatikisht shndėrrohet nė mekanizėm ēlirimtar dhe do tė kėrkojė prej popullit mobilizim tė pėrgjithshėm.

/Intervistoi: Kreshnik Llabjani/

Intervistė e mr. Gafurr Adilit dhėnė radios “ZĖRI I KOSOVĖS” nė Danimarkė, mė 11 shkurt 2007

RTV ZIK: Tė nderuar dėgjues, tani kemi nė lidhje zoti Gafurr Adilin, Zėdhėnės Politik i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) dhe Sekretar i Pėrgjithshėm i Kėshillit Organizativ i Kuvendit Mbarėshqiptar. Zoti Adili, mirėmbrėma, dhe mirė sė erdhėt nė valėt e Radios “Zėri i Kosovės” nė Kopenhagė.
Gafurr Adili: Mirėmbrėma, ju pėrshėndes juve dhe tė gjithė teleshikuesit tuaj.

RTV ZIK: Shumė faleminderit, fillimisht, opinioni shqiptar, diaspora shqiptare, natyrisht dhe tė gjithė shqiptarėt kudo qė janė, janė tepėr brengosur me situatėn mė tė re qė ka ndodhur nė Prishtinė dhe kemi informacione qė kanė vdekur tre tė rinj gjatė protestave qė janė zhvilluar nė Prishtinė. Ēka po ndodh nė realitet nė Prishtinė, nėse ka mundėsi,vallė, nėse keni informacione mė tė detajuara pėr dėgjuesit tanė, na tregoni se ēka po ndodh atje.
Gafurr Adili: realisht, nė hapėsirat shqiptare po mbretėrojnė dy opsione. Njėri opsion qė po pėrfaqėsohet nga politika zyrtare prej Tiranės dhe Prishtinės dhe realisht edhe Shkupit, tė cilėt fuqimisht e mbėshtetin “pakon” e Ahtisarit qė pėr mendimin tonė ėshtė njė pako shumė e dėmshme pėr ēėshtjen e Kosovės dhe nė rrafshin politik edhe pėr ēėshtjen shqiptare. Pra, nė rastin konkret, Lėvizja VETĖVENDOSJE!, njė organizatė tė cilėn tanimė po vepron nė Kosovė dhe qė udhėhiqet nga Albin Kurti, disa herė ka organizuar demonstrata, demonstrata tė cilat nė fillim kanė qenė jo shumė masovike, por me kohėn, me veprimtarinė e kėsaj Lėvizjeje, dje dėshmuan se organizuan demonstratė mbarėpopullore.

RTV ZIK: Dhe fillimisht demonstrata ishte masovike?
Gafurr Adili: Po, nė orėn tre, sipas informacioneve qė i kam pasur unė, kanė qenė mbi 50.000 demonstrues nė sheshin kryesor “Nėnė Tereza” dhe pastaj aty ka filluar dhuna e policisė…

RTV ZIK: Ēka ka provokuar, ēka ka qenė preteksti i reagimit kaq tė ashpėr tė autoriteteve policore nė Kosovė? Domethėnė, qė njė moment tė pėrkujton reagimet antinjerėzore tė policisė serbe nė vitin ’81 nė demonstratat e Kosovės.
Gafurr Adili: Po, mė vjen keq tė them por dihet qė po nė atė rrugė, nė atė shesh nė vitin ’68, pra nė demonstratat e vitit 1968, ka rėnė dėshmori i parė, Murat Mehmeti dhe pikėrisht po aty janė plagosur me snajper nga helikopterėt e njėsive speciale rumune dhe ukrainase. Dhe realisht demonstratat janė provokuar prej snajperistėve nga helikopterėt. Sipas tė gjitha informacioneve, fillimisht aty kanė gjuajtur helikopterėt e njėsive speciale tė policisė sė UNMIK-ut, pra rumunė dhe ukrainasė, dhe janė plagosur djem shqiptarė, ndėr tė cilėt edhe Mon Balajn nga Besiana, ish Podujeva, dhe Arbėn Xheladinin, nga fshati Tėrnovc i Bujanocit, tė cilėt kanė rėnė vdekur. Pra, dhe aty pastaj ka eskaluar situata, sepse fund tė fundit, ata djem kanė parė se shokėt tė tyre vriten si dikur qė i vriste policia serbe. Tė mos harrojmė qė edhe nė atė kohė pėrkrah policisė serbe ka qenė edhe policia shqiptare qė ka qenė shėrbėtore e asaj policie. Dhe fatkeqėsisht, edhe sot po ndodhin njė fenomene tė njėjta, ne shqiptarėve po na pėrsėritet historia, gjithmonė pėr tė keq; sepse nė qoftė se do tė flasim pėr vitin 1968, pėr demonstratat e asaj kohe, tė nėntorit tė ‘68-ės kur shqiptarėt kėrkonin flamur, universitet dhe pavarėsi, ne e dimė fare mirė qė Kosovės nuk iu dha statusin e Republikės atėherė dhe u detyruam edhe nė 1981 tė dalim nė demonstrata, pjesėmarrės tė cilės kam qenė edhe unė. Pra realisht, edhe sot e kėsaj dite, shqiptarėt nuk gėzojnė as status pėr tė cilin kanė demonstruar paraardhėsit tanė nė vitin 1968. Fatkeqėsisht politika zyrtare e Prishtinės po manipulon me opinionin duke thėnė se gjoja dhunėn e kanė nxitur protestuesit!!!

RTV ZIK: Domethėnė, sipas informacioneve qė i posedoni ju, nė turmėn e demonstruesve paqedashės, tė padhunshėm ėshtė gjuajtur me breshėri armėsh nga helikopteri.
Gafurr Adili: Ėshtė e gjuajtur jo me breshėri armėsh, por nga snajperistėt e njėsive speciale tė UNMIK-ut. Ne kemi arritur tė marrim edhe emrin e policit rumun, i cili ka goditur me snajper Mon Balajn. Pra, nga ai helikopter ėshtė vrarė fillimisht Mon Balaj.

RTV ZIK: Nga kush morėn urdhėr kėta pėr tė gjuajtur nė demonstruesit tė paarmatosur?
Gafurr Adili: E kanė marrė nga UNMIK-u, por duke bindur qė nė kuadrin e UNMIK-ut janė shumė popuj, shumė njėsi speciale tė shumė vendeve, ma merr mendja qė ata shprehin absolutizmin e tyre antishqiptar, siē janė rumunėt, por sipas tė gjitha informacioneve qė vijnė nga Rumania, kėta njėsi speciale aty po hedhin vrerė ndaj shqiptarėve nė Rumani, po pėrpiqen qė opinioni publik rumun ta manipulojnė se gjoja shqiptarėt janė njerėz tė egėr, pra ėshtė propaganda njė sllave tė Beogradit qė gjithmonė ka propaganduar kombin shqiptar, ne e dimė atė propagandė…

RTV ZIK: Ne jemi nė dijeni pėr propagandėn kundėr-shqiptare qė vazhdimisht ka bėrė Rumania dhe shtetet qė kufizohen me Serbinė…
Gafurr Adili: … sidomos ata qė mund t’i quajmė rumunė lidhen pastaj nė telefon me masmedian dhe propagandojnė kundėr shqiptarėve, pėrpiqen ashtu qė tė justifikojnė dhunėn qė kanė ushtruar apo nė rastin konkret vrasjet qė kanė bėrė ndaj djemve tė rinj.

RTV ZIK: Zoti Gafurr Adili, ēka mendoni, cili do tė jetė reagimi i popullit tani, qė nga nesėr e tutje? Fillon njė javė qė nuk ėshtė mė si ka qenė dikur, me njė anė kemi planin e Ahtisarit, ku Grupi i Kontaktit e ka pėrqafuar nė njė mėnyrė atė, dhe kemi tani Lėvizjen VETĖVENDOSJE! dhe njėkohėsisht viktimat qė u vranė. Ēfarė rrjedha do tė marrin tani e tutje veēanėrisht nė kėtė drejtim derisa tė artikulojė dhe tė pėrfundojė ky proces i planit tė Ahtisarit nė njė mėnyrė qė dikur do tė pėrfundojė, si do tė pėrfundojė varet nga rrjedhat qė do tė marrin atje?
Gafurr Adili: Shiko, realisht sot kam marrė shumė informacione se kam qenė nė komunikim tė drejtpėrdrejtė me Prishtinėn dhe me qendrat tjera. Aty ka mbretėruar njė atmosferė e zymtė, pėr mendimin tim, njė atmosferė pikėllimi. Sido qė tė themi, sot nė Kosovė, realisht e ka shumė tė vėshtirė tė marrė opinionin me njerėz tė organizuar. Edhe ne, strukturat tona e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar ndiejmė njė dhimbje tė tmerrshme, nė gjendje tė tillė kam qenė edhe unė, edhe ma marr mendja qė tė gjithė shqiptarėt atdhetarė dhe tė ndershėm janė nė njė gjendje tė tillė, kudo qė ata ndodhen. Pėr mendimin tonė, rrjedhat historike po lėvizin. Pra, nė qoftė se thamė qė plani i Ahtisarit ėshtė i dėmshėm, sepse realisht ėshtė i dėmshėm, ne tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar lėshuam Promemorien drejtuar tė gjitha institucioneve ndėrkombėtare, e kemi pėrkthyer nė anglisht dhe nesėr do ta kemi nė tavolinėn e tyre, si edhe zoti Ahtisari, pėrmes tė cilės Promemorie, ne nuk pajtohemi me atė “pako”, sepse realisht ajo“pako” e lė Kosovėn pa njė status tė definuar. Gjithnjė ajo e ndanė Kosovėn, qė nė perspektivė Kosova, nėse do tė shkojė drejt njė pavarėsie, njė shteti tė pavarur e sovran, aty do tė krijohet njė Republikė Srbska e tipit tė Bosnjės.
Dhe realisht, pėr fatkeqėsinė tonė tė madhe jashtė kėsaj Kosove po gjenden trojet e Luginės sė Preshevės, Medvegjės dhe Bujanocit qė pėr mendimin tonė, politika zyrtare tė Prishtinės fare nuk e ka potencuar dhe e ka lėnė sikur tė ishte pronė e serbėve dhe gjitha pėr mendimin tonė, bėnė gabimin tjetėr sepse fare nuk pėrmenden Toplica, njė krahinė shqiptare po sa Kosova aktuale, popullsia e sė cilės po ndodh nė Kosovė dhe gjithė kėta qė gjenden atje dinė se ky popull quhet “muhaxhirė”. Pra kemi Toplicė, siē kemi edhe ēėshtjen e Ēamėrisė.
Pėr mendimin tonė, procesi do tė lėvizė. Tashti, nė hapėsirat shqiptare opinioni ndėrkombėtar do tė bindet se politikanėt aktualė zyrtarė qė janė nė Prishtinė, nuk janė ata qė flasin edhe realiteti, sepse u pa dje, ėshtė populli ai qė vendos. Ngadalė por i vendosur, pėr mendimin tonė, populli po vetėdijesohet, sepse realisht, populli shqiptar ėshtė manipuluar dhe ėshtė mashtruar, ne jemi tė vetėdijshėm se ai dėgjoi duke u thėnė se pavarėsia po na vjen me “pakon”, u tha se nė fund tė vitit 2006 do tė jetė nė dyert e Prishtinės dhe realisht u shty statusi. Pra, po shihet qė politika zyrtare e Prishtinės, dhe realisht edhe kjo e Tiranės, edhe e Shkupit e kanė manipuluar popullin.

RTV ZIK: Dhe cilat do tė jenė hapat e ardhshėm qė do t’i ndėrmerr Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), nė qoftė se Grupi i Unitetit apo Grupi i Bashkimit, apo Grupi i Elefantėve, siē e quajnė do ta pranojnė “pakon” e zotit Ahtisari? D.m.th. ju do tė qėndroni nė opozitė tė kėtij pranimi, bashkė me Lėvizjen VETĖVENDOSJE! ? Ju, si organizatė, cilat hapa do tė ndėrmerrni nė kėtė drejtim?
Gafurr Adili: Paraprakisht duhet thėnė qė Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar ėshtė nė opozitė tė cilėsdo politikė zyrtare, nė Tiranė, nė Prishtinė dhe nė Shkup, sepse realisht politika e Tiranės, Prishtinės dhe e Shkupit kanė ngritur idenė e integrimeve, se ne shqiptarėt gjoja duke integruar, ne realizojmė aspiratėn e bashkimit kombėtar, pra pėrmes integrimeve gjoja evropiane. Me kėtė koncept, Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar nuk pajtohet dhe ne sapo zhvillojmė luftė konceptesh.
Gjithmonė nė histori u zhvillua njė luftė tė tillė konceptesh. Ne themi: fillimisht, ne shqiptarėt tė integrohemi nė njė shtet tė vetėm kombėtar dhe tė bėjmė shtetin tonė , sipas parimit njė shtet, njė komb dhe kėshtu pastaj tė integrohemi... Sepse duke njohur de jure Bashkimin Evropian, aty ne e dimė se fillimisht ka shtet-kombe dhe pastaj kanė bėrė bashkimin e tyre.
Dhe, nė rastin konkret ne kėrkojmė qė shqiptarėt tė bashkohen nė njė shtet tė vetėm kombėtar me emrin Shqipėri, pastaj nėse ėshtė e leverdishme, shkojmė nė kėtė koncept, ne vazhdojmė integrimet tona, fillimisht mund tė jenė ballkanike, pastaj euro-atlantike. Pra, nė politikėn shqiptare, po punojnė dy koncepte. Nė rastin konkret, nė qoftė se dėgjuesit do tė duan tė dinė pėr shembull se: Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar nuk organizon demonstrata, por, i mbėshtetė ato, pėr arsye se nė skenėn politike ka dalė Lėvizja VETĖVENDOSJE!, dhe pėrderisa Lėvizja VETĖVENDOSJE! ėshtė nė haprim, qė fillimisht e ka prishur status - quon nė Kosovė, ky ėshtė realiteti, atėherė ne e mbėshtetim, sepse ashtu i mbėshtesim tė gjitha forcat qė e ēojnė pėrpara ēėshtjen kombėtare.
Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar apo Zona 2 e Frontit nuk organizon demonstrata, ky ka qenė qėndrimi i Frontit, pėr arsye se Fronti nuk i jep pėrparėsi Kosovės. Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar, nga vet emri ėshtė Frontin pėr BASHKIM KOMBĖTAR. Dhe tė gjithė organizimet qė ēojnė ujė te mulliri i bashkimit kombėtar, ne i mbėshtesim.

RTV ZIK: Dhe mund tė numėroni nė kontekst pozitiv, cilat organizata veprojnė pėrveē Lėvizjes VETĖVENDOSJE!
Gafurr Adili: Dihet qė edhe nė Maqedoni ka organizata tė vogla, edhe shoqata tė vogla tė cilat po pėrpiqemi (pra, po them nė Maqedoni, nė trojet shqiptare nga Lugina e Vardarit) ka organizime tė tilla, tė cilėt dalė ngadalė po pėrpiqemi t’i konsolidojmė dhe ata do tė jenė pėrkrah pra, po e kėrkojnė nė rastin konkret. Sepse, ne shqiptarėt duhet tė jemi me diēka tė vetėdijshėm:
nė qoftė se bashkimi kombėtar sot po sot nuk mund tė realizohet, ne po themi kėtė se populli shqiptar ka mbajtur referendume, nė Kosovė ka qenė referendum nė ‘92-in, pėrmes tė cilit sovrani popull Kosovėn e shpalli tė pavarur, ka qenė njė referendum edhe nė Luginė tė Preshevės, ku u shpallė autonomia me tė drejtė bashkimi me Kosovėn e kemi pasur realisht edhe njė referendum nė Sanxhak, ku populli nė Sanxhak e shpalli Sanxhakun Krahinė tė Republikės sė Kosovės, kemi pasur edhe njė referendum pėrmes tė cilit shqiptarėt nė Maqedoni shpallėn fillimisht autonominė politiko-federale e pastaj njė republikė shtet mė vete. Dhe realisht qendrat ndėrkombėtare bėnin veshin e shurdhėr pėrballė kėsaj forme mė demokratike tė zgjidhjes sė ēėshtjes shqiptare dhe injoroi kėtė referendume, pra qė janė realisht demokratike.
Pastaj, u organizuan edhe ushtritė ēlirimtare (unė quaj gjithmonė njė ushtri, Ushtria Ēlirimtare e Kosovės), fillimisht nė Kosovė, pastaj nė Luginė tė Preshevės dhe pastaj nė Luginė tė Vardarit. Dhe, pas gjithė kėtyre luftėrave, ne shqiptarėt nuk arritėm qė tė jetėsojmė ato referendume, sepse procesin na e lanė pėr gjysmė. Dhe, pastaj nė bazė tė tyre ėshtė organizuar edhe Frontin pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar qė ēėshtjen kombėtare ta ēojmė pėrpara dhe nė atė mėnyrė tė vazhdojmė edhe ne, dhe thamė mė herėt, tė gjithė ata qė po ēojnė ujė nė mullirin e bashkimit kombėtar, ne i mbėshtesim, i pėrshėndesim, dhe i mirėpresim edhe anėtarė…

RTV ZIK: Sa janė tė afėrta kontaktet dhe a keni kontakte me politikajtė aktualė nė Kosovė, Maqedoni apo nė Luginėn e Vardarit dhe nė Shqipėri dhe sa janė tė gatshėm tė dėgjojnė pėr konceptet e ribashkimit kombėtar?
Gafurr Adili: Realisht, institucionalisht nuk kemi; por kemi shumė dashamirės, politikanė tė ndryshėm, realisht ka deputetė edhe nė Parlamentin e Tiranės, pa dashur tė pėrmend emra, sepse janė takime konfidenciale, ka deputetė edhe nė Parlamentin e Prishtinės, po edhe Shkupit kemi, tė cilėt e pėrkrahin, sepse ne themi qė nuk ka shqiptar qė nuk e do bashkimin kombėtar, por ka politikanė tė cilėt ua ka shkelur rrota bishtin dhe siē pėrmendėm shumė herėt, nė rastin konkret edhe nė Kosovė, kur gjithė mishin e hanė ndėrkombėtarėt dhe politikanėve drejtues apo “elefantėve”, siē quhen ata tė Grupit tė Unitetit, ua ka mbetur tė lėpijnė kockat dhe nė momentin kur ata do tė dėshironin tė lėviznin nga pozicionet e tyre, ata (ndėrkombėtarėt) u thonė se do tė hetohen pėr korrupsion.
Prandaj, ata nuk kanė politikė sovrane.
Nė forcat politike ka atdhetarė tė ndershėm tė cilat po mbėshtesin idenė e bashkimit kombėtar dhe punojnė, bile shumė prej tyre janė edhe anėtarė e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar.

RTV ZIK: Kemi njė pėrshėndetje nga Mjekrra, nga Suedia; pėrshendetje pėr Gafurr Adilin. Njėkohėsisht thotė, pajtohem plotėsisht me Adilin, sepse nuk ka rrugė tjetėr, dhe pastaj pyet : a do tė bėhet thirrje nga ana e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar pėr bashkim gjithėkombėtar, pėr luftė gjithėkombėtare?
Gafurr Adili: Ne, e kemi thėnė edhe herė tjera, edhe nė takime me ndėrkombėtarėt, ne do tė pėrpiqemi maksimalisht qė t’i shfrytėzojmė tė gjitha mjetet politiko-diplomatike, por nė takimet me ndėrkombėtarėt kam thėnė se unė nuk do tė pranojė tė bėhem Toma pacifist. Megjithatė, ne gjykojmė qė ka rrugė pėr tė zgjidhur problemin shqiptar nė rrugė demokratike, kemi kėrkuar nga ndėrkombėtarėt qė fillimisht tė organizohet njė konferencė tė tipit tė Londrės, pra tė rivendikojnė tė gjitha vendimet tė 1913-ės, dhe tė organizohet e mundėsohet prej takimit ndėrkombėtar nė Ballkan njė referendum tė ri shqiptar, ku shqiptarėt do tė deklarohen pro ose kundėr bashkimit kombėtar shqiptar.

RTV ZIK: Zoti Adili, pėr fund desha t’ju pyes qė mė herėt, nė kuadrin tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar ka vepruar dhe Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH). Tani, a ekziston Armata Kombėtare Shqiptare? D.m.th. nuk ka nevoje tė hymė nė fshehtėsirat ushtarake, mirėpo a ekziston apo jo. Disa parulla nė Maqedoni i ka pasur dhe maskat herė pas herė paraqitnin nė vende tė ndryshme, dikush thotė se janė tė AKSH-sė, dikush nuk janė, a janė dikund dhe a merren me aktivitete?
Gafurr Adili: Tani, unė do t’ju pėrgjigjem kėshtu: Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) ėshtė si trupi i njė njeriu, ashtu e konceptojmė. Pra, ky trup ka njė kokė, qė ka Kryesinė Qendrore e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar. Ka njė dorė e djathtė qė ėshtė Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH), njė dorė e majtė qė ėshtė Sigurimi Kombėtar Shqiptar (SKSH) dhe ka kėmbėt qė ėshtė Fondi Kombėtar Shqiptar (FKSH). Pra, keni dėgjuar ju qė Sigurimi Kombėtar, strukturat inteligjente tė Frontit zbulojnė ushtrinė serbe, Srbska Oslobodilacka Vojska Kosova (SOVK), fotografitė tė komandantėve tė tyre dhe gjithė organikėn e bėn publike. Ne, e themi kėshtu, sepse nė mesin e tyre kishin shumė serbė Kosova, nga Peja e nga qytete tė ndryshme dhe ata tė mos kenė mundėsi tė futin nė Kosovė, tė kenė frikė nga fqinjėt e tyre se po i shohin. Nė rastin konkret, Armata Kombėtare Shqiptare vepron, mirėpo ne kemi thėnė qė Armata Kombėtare Shqiptare nuk vepron nė Republikėn e Shqipėrisė, sepse kėtu vepron uniforma shqiptare, nuk vepron nė Kosovė sepse aty ėshtė TMK-ja (Flasim pėr momentin, sipas planit tė Ahtisarit…) dhe nuk vepron nė tė gjitha shtetet e Bashkimit Evropian e nė Amerikė, sepse aty janė tė gjitha shtetet pėrkatėse.

RTV ZIK: A do tė thotė se kjo automatikisht indirekt apo mė lėni tė nėnkuptoj se vepron nė Maqedoni?
Gafurr Adili: Po, ajo vepron nė trojet shqiptare, kudo ku ka uniforma sllave. Megjithatė, ne kemi nxjerrė njė vendim qė pėr momentin, Fronti ka gjykuar qė problemi kyē i zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare shqiptare ėshtė Kosova, sepse ēėshtja kombėtare ka filluar nė Kosovė dhe gjithė vendimin tonė gjatė vitit 2005 – 2006, sidomos pas Kuvendit, ne kemi pėrqėndruar nė Kosovė. Kemi dėgjuar qė pėr njė natė tė tėrė Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar ka shpėrndarė nė tė gjitha hapėsirat shqiptare, edhe nė Gumenicė tė Ēamėrisė, posterėt me fotografinė e Ukshin Hotit, edhe Adem Jasharit, me tė cilat ishte edhe thėnien kapitale e Ukshinit - “Shqipėrinė e pabėrė, bėje , Shqipėrinė, bėjė ose vdis”. Pra, pėr njė natė tė tėrė, nė bazėn e kėsaj, ne i kemi dėshmuar edhe faktorit ndėrkombėtar se ne jemi formacion mbarėkombėtar qė ėshtė nė tė gjitha hapėsirat shqiptare, dhe nga ana tjetėr, se ėshtė njė strukturė tepėr serioze qė aksione mund t’i kryeje pėr njė natė. Pastaj ka pasur edhe parulla nė Kosovė “Rroftė bashkimi kombėtar shqiptar! FBKSH-AKSH”. Ne, kemi ushtri dhe ne kemi mundėsi qė tė bindim njerėzit qė Armata Kombėtare Shqiptare pėr momentin ėshtė nė detanté, sepse normal, ėshtė krijuar njė koncept te shqiptarėt qė pushka po zgjidh problemet.
Ne, jemi pėrpjekur qė 7 vjet t’i bindemi faktit qė jo vetėm pushka i zgjidh problemet sepse, ne betejat i kemi fituar nė Kosovė, por i kemi humbur nė rrafshin politik. Lufta ėshtė vazhdimi i politikės me mjete tė dhunės, fillon me politikė qė e bėnė Fronti, dhe nė qoftė nuk jap rezultate politika, atėherė niset me mjete tė dhunės dhe pastaj futet sėrish politika.
Ne, i kemi fituar betejat nė rrafshin ushtarak, nė terrenin e luftės, por fatkeqėsisht i kemi humbur nė rrugė diplomatike, siē janė pėr mendimin tonė, Rambujea, Parisi, Konēuli dhe Ohri. Dhe, nė rastin konkret, shqiptarėt kanė fatin qė Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar ėshtė njė formacion i organizuar.
Maskat nuk janė tė Armatės Kombėtare Shqiptare, ne disa herė kėtė e kemi bėrė publike dhe theksuar, siē ėshtė rastin e daljes sė njė grupi nė njė fshat tė Gjakovės, pra nuk janė, sepse Armata Kombėtare Shqiptare apo luftėtarėt tė saj nuk kanė tė drejtė tė grumbullojnė para. Pra, Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar, tė gjithė ata i kemi thėnė hajdutė dhe ashtu ka dalė. Sepse, Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH) nuk e okupon as e plaēkitė popullin e vet, ajo ėshtė ushtri e popullit dhe te Fondi Kombėtar Shqiptar, strukturė e Frontit qė tanimė ėshtė e hapur, janė tė inkuadruar njerėzit mė tė moshuar, prej 60 vjet e sipėr, njerėz qė njihet se janė tė ndershėm. Nuk duhet t’u themi luftėtarit tė grumbullojė para pėr Fondin apo pėr Armatėn Kombėtare Shqiptare, sepse ai djali i ri po i ndan prej tė dashurve tė tij dhe pastaj po mund tė thuhet se ky e ha paratė tė popullit. Kurse kur flasim pėr burrat prej 60 vjet, njerėz tė dėshmuar tė lagjeve, fshatrave qė dihet se janė tė ndershėm, mė merr mendja se ėshtė diēka tjetėr.
Ne nuk kemi dalė tė grumbullojmė mjete nė popull, gjithēka mbajmė nėpėrmes anėtarėsisė apo kuotizacionit, pėr arsye sepse realisht populli ka dhėnė djersėn e vet dhe nga tė gjitha fondet qė janė grumbulluar, nuk ka dhėnė llogari askush.

RTV ZIK: Zoti Adili, meqė ėshtė hera e parė qė komunikojmė nė njė intervistė pėr “Zėrin e Kosovės”, mendimin juaj pėr luftėn nė Maqedoni dhe pėrfundimin e saj.
Gafurr Adili: Kėshtu, unė kam thėnė se Ali Ahmeti ka hyrė nė librin e Ginisit (Guiness Book).

RTV ZIK: Nė ēfarė konteksti?
Gafurr Adili: Ėshtė njė rast i rrallė, sepse nuk ka asnjė logjikė qė tė organizosh njė ushtri Ēlirimtare dhe atė Kombėtare tė marrėsh pushkėn kundėr atij shteti, dhe nga ana tjetėr tė njohėsh sovranitetin e atij shteti. Pra “Marrėveshjen e Ohrit”, ju keni dėgjuar, kur unė kam qenė Komisar Politik i Armatės Kombėtare Shqiptare (AKSH) me pseudonim Valdet Vardari, e kemi quajtur mosmarrėveshje, s’e kemi njohur kėtė “Marrėveshje”. Realisht, Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar, nė Kuvendin e Dytė, nuk ka njohur as Rambujenė, as Parisin, Konēulin dhe as “Marrėveshjen e Ohrit”. Pra, jemi formacion politik qė nuk jemi nėnshkruese tė asnjė marrėveshjeje, kėshtu qė kemi tė drejtė ta vazhdojmė ēėshtjen. Kurse ata qė kanė nėnshkruar marrėveshje tė tilla, nė rastin konkret Rambujenė, Parisin, Konēulin dhe Ohrin, nuk kanė tė drejtė ta vazhdojnė, sepse ndėrkombėtarėt kanė nėnshkrimin apo firmėn kėtu, kurse unė si Pėrfaqėsues legal i Frontit dhe tė gjithė drejtuesit tė Frontit qė janė rreth meje, nuk kemi nėnshkruar asnjė marrėveshje, nuk kemi njohur kėtė marrėveshje dhe themi qė pėrpiqemi tė punojmė pėr bashkimin kombėtar. Nuk po themi qė do tė arrijmė bashkimin kombėtar, sepse ky ėshtė proces qė nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit, shumė gjėra prapa t’ua bėjmė njė organizim, siē ėshtė Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar dhe, nėse nuk jemi tė aftė tė realizojmė, tė jetėsojmė ribashkimin kombėtar, jemi mė sė tė sigurtė qė kombi shqiptar, njė popull qė gjithmonė ka pasur bije e bija, do tė arrijnė tė realizojnė ribashkimin kombėtar shqiptar.


Bisedė “PA DORĖZA” me Albin Kurtin

Po qe se ne bėhemi tė lirė, atėherė nuk do tė mund tė na copėtojnė


EPOKA E RE: Z. Kurti me sa po shihet nuk ishit vetėm ju “patriot” nė Kosovė, sepse kėto ditė janė parė dhe janė zėnė njerėz me armė. Ēfarė do tė thoni ju pėr kėto zhvillime?
KURTI: Nė javėt dhe muajt qė vijnė gjithnjė e mė shumė njerėz do tė vetėdijesohen se, nuk ka pavarėsi dhe sovranitet pėr Kosovėn as nė vitin 2007. Se njė burokraci e OKB-sė do tė zėvendėsohet me njė tjetėr tė BE-sė, e cila sėrish vetėm sa do tė ndėrtojė sistem politik dhe institucione e mekanizma qė janė nė shpėrputhje me vullnetin e popullit. Nė anėn tjetėr, po shihet se TMK-nė po duan ta shpėrbejnė. Kėto paraqesin dy arsyet kryesore qė nė Kosovė gjithnjė e mė shumė njerėz do tė fillojnė tė mendojnė edhe pėr armatim, edhe pėr pėrpjekje tė armatosura pėr realizimin e shtetit tė pavarur dhe sovran tė Kosovės. Kėsisoj, nė njėrėn anė kemi rrafshin politik, i cili karakterizohet me premtime boshe qė kanė mbjellur iluzione e tė cilat tani po treten pėr shkak tė pasojave, pra po u skadon afati edhe atyre premtimeve tė kota. Ndėrsa nė anėn tjetėr kemi faktin qė po e pėrgatisin shpėrbėrjen e TMK-sė, e cila mė aq shumė mund e ka plotėsuar standardin e tetė dhe tash po shpėrblehet duke u shpėrbėrė. Nuk po bėhet ushtri e Kosovės ashtu siē kanė thėnė politikanėt dhe shumė pjesėtarė tė saj. Rrjedhimisht njerėzit do tė shikojnė mundėsitė pėr sjellje e veprime tė tjera. Degjenerimi politik dhe mungesa e ushtrisė janė rrethana qė i lind pėrpjekjet pėr njė forcė tė armatosur vetėmbrojtėse tė Kosovės. Sidoqoftė, jo ēdo armė qė zihet nė Kosovė do tė thotė se motivet e grumbullimit tė tyre janė politike. Kėtu ka shumė interesa kundėrthėnėse partiake e grupore dhe mbetet tė shihet se nė cilėn kategori bėn pjesė ky grumbullimi i fundit i armatimit i cili u kap nga policia.

EPOKA E RE: Ju si lėvizje nuk keni asgjė tė pėrbashkėt me kėto ngjarjet e fundit qė po ndodhin?
KURTI: Jo. Nuk kemi asgjė tė pėrbashkėt.

EPOKA E RE: Por njėri nga tė arrestuarit ėshtė njeriu qė mė herėt ju keni bashkėpunuar dhe keni organizuar protesta kundėr decentralizimit nė Viti?
KURTI: Po, nė tė gjitha komunat e Anamoravės ku kemi qenė dhe ku kemi marrur pjesė nėpėr tryeza, tubime dhe protesta, kanė dhėnė kontributin e tyre tė ēmuar edhe udhėheqės lokal tė partive politike. Ėshtė njė shqetėsim legjitim i tyre pėr shkak se krerėt e tyre partiak nuk do tė shkojnė pėr tė jetuar nė Anamoravė. As kryetari i LDK-sė, as i PDK-sė dhe as i AAK-sė nuk do tė shkojnė pėr tė jetuar nė Viti, Gjilan e nė Dardanė ku janė tė rrezikuar nga copėtimi qė e sjell decentralizimi. Andaj ata sigurisht se janė shumė mė tepėr tė brengosur. Mirėpo, atje kanė marrur pjesė me qindra e mijėra njerėz. Unė s’mund tė di se ēfarė krejt bėjnė ata.

EPOKA E RE: Pse po ndodhin kėto zhvillime nė Dukagjin e Drenicė. Kosova nuk ėshtė e rrezikuar nga Shqipėria dhe Drenica nuk ėshtė e rrezikuar tė ndahet dhe kėta njerėz qė qenkan kaq tė vendosur nė disa gjėra, pse nuk shkojnė atje ku thoni se po rrezikohet Kosova, nė pjesėn veriore p.sh ose Anamoravė?
KURTI: Nė Drenicė dhe Dukagjin ka njė traditė tė shquar tė rezistencės dhe kryengritjes. Po ashtu, nė Drenicė dhe Dukagjin ka pasur me sė shumti luftime, por njėkohėsisht edhe me sė shumti humbje, vuajtje, dėme e sakrificė. Pikėrisht pėr kėtė arsye nė Drenicė dhe Dukagjin, nevoja pėr restaurim tė dinjitetit dhe ndjenja patriotike e atdhetare ėshtė shumė e theksuar. Prandaj, nėse konsiderojmė se kėto lėvizje dhe veprime tė armatosura tė cilat po ndodhin kanė tė bėjnė me motivet dhe pakėnaqėsitė politike kombėtare, atėherė ky do tė duhej tė ishte shpjegimi.

EPOKA E RE: Nė opinion doli njė dokument “sekret” i BE-sė nė tė cilin shkruan se Kosova do tė ketė njė zgjidhje tė ngjashme me Bosnjėn. Po rrezikojmė ne vėrtet qė tė shndėrrohemi nė njė Bosnjė tė dytė nė regjion?
KURTI: Kosova do tė jetė edhe mė keq se Bosnja, nėse vazhdohet me kėto negociata, dhe nėse pritet rezultati i tyre. Pėr dallim nga Bosnja, Kosova nuk ėshtė shtet i pavarur dhe kurrsesi nuk do tė bėhet me kėto negociata. Bosnja megjithatė ėshtė shtet i pavarur qė ka ulėse nė OKB dhe nuk ka tė bėjė me Serbinė. Ėshtė njė gjė tjetėr qė Serbia i ka hyrė brenda pėrmes Republika Srpska, si njė entitet politik autonom territorial qė ėshtė brenda Bosnjes. Kosova jo vetėm qė do tė jetė e ndarė, por nuk do tė arrijė tė ndahet nga Serbia, prandaj ne do tė jemi edhe mė keq. Tė burgosurin mund ta gjymtosh, mund ta copėtosh, pikėrisht pėr shkak se ėshtė nė burg dhe i lidhur. Kėta e dinė shumė mirė se decentralizimin, tė ashtuquajturin eksterritorialitet tė kishave dhe manastireve ortodokse, tė cilat Ekipi Negociator i Kosovės ka pranuar tė quhen serbe, do tė mund tė na e bėjnė vetėm duke mos qenė ne tė pavarur dhe sovran. Vetėm duke na lėnė nė burg mund tė na copėtojnė. Po qe se ne bėhemi tė lirė, e liria na takon, atėherė nuk do tė mund tė na copėtojnė. Kjo ėshtė arsyeja qė do tė vijė njė mision i ardhshėm qė do ta trashėgojė UNMIK-un, e i cili do tė na vazhdojė burgun nė mėnyrė qė tė mundėsohet realizimi konkret i copėtimit tė Kosovės, i cili ėshtė pranuar nga negociatorėt kosovar nė Vjenė.

EPOKA E RE: Ju vazhdimisht deklaroni se jeni kundėr UNMIK-ut, mirėpo gjatė kėsaj jave PSSP-ja Ryker deklarojė se pas njė viti UNMIK nuk do tė ketė nė Kosovė?
KURTI: Deklaratat e politikanėve, jo vetėm tė atyre vendor por edhe tė atyre ndėrkombėtar, i marr me shumė rezerva. Nuk na kanė gėnjyer njė herė apo dy herė qė tė thuhet se ndoshta kėsaj herė nuk po na gėnjejnė. Kanė gėnjyer me dhjetėra herė dhe rrjedhimisht skepticizmi im ėshtė shumė i arsyeshėm. Politikanėt ndėrkombėtar dikur thoshin se nuk do tė prishet Jugosllavia dhe se ajo duhet tė mbijetojė, mirėpo e dimė se ēfarė ndodhi. Grupi i Kontaktit sot thotė se nuk do tė ndahet Kosova, nė ndėrkohė qė ajo ėshtė e ndarė dhe Grupi i Kontaktit nuk bėn asgjė pėr ta bashkuar. Nė vitin 1998-99 politikanėt ndėrkombėtar patėn thėnė se nuk do tė lejojmė pastrim etnik nė Kosovė, por e dimė se ėshtė bėrė pastrimi etnik i pėrmasave tė jashtėzakonshme dhe tė papara qė nga pėrfundimi i Luftės se Dytė Botėrore nė truallin e Evropės. Peterseni deklaronte se sė shpejti po shkojmė dhe viti 2006 do tė jetė i fundit pėr UNMIK-un! Shkoi Peterseni, por nuk shkoi UNMIK-u. Disa ditė para demonstratės tonė tė 8 dhe 9 qershorit e keni nė faqe tė parė tė gazetės Koha Ditore kėtė titull: UNMIK-u po shkon. Do tė thotė kėta vazhdimisht kanė gėnjyer, kanė gėnjyer kur thanė se statusi do tė pėrcaktohet gjatė kėtij viti, mė pas e shtyen atė. Tani madje ka zėra edhe pėr njė shtyrje tė sėrishme. Bėhet fjalė pėr politikanė dhe diplomatė qė udhėhiqen kryekėput prej interesave tė tyre dhe jo prej moralit. Pėr mė tepėr, politikanėt dhe diplomatėt e huaj tė cilėt e pranojnė kėtė detyrė tė Kryeadministratorit kėtu te ne, janė nė parim tė pamoralshėm, sepse kanė vendosur tė instalohen nė njė pozitė e cila nuk ka kurrfarė legjitimiteti nga populli tė cilin e sundon ajo pozitė. Kėshtu qė, e para, deklarata e Rykerit duhet tė merret mė rezerva. Dhe, e dyta, qė ėshtė jo me pak e rėndėsishme, ata po thonė qė UNMIK-u po shkon, por kjo nuk do tė thotė se Kosova po bėhet shtet i pavarur dhe sovran. Po shkon UNMIK-u e po vjen ICM-ja, pra po shkon njė UNMIK dhe po vjen njė UNMIK tjetėr.

EPOKA E RE: Muajin e kaluar ju keni organizuar njė protestė qė ka qenė mė e mira e organizuar nga ju deri me tani, por qė kanė ndodhur disa veprime qė janė kritikuar. Pse vendoset qė t’i sulmoni institucionet me shishe, nuk kishit alternativė tjetėr?
KURTI: Kėta tė cilėt na kanė kritikuar pėr gjuajtjen e gurėve dhe shisheve nė objektet e pushtetit tė UNMIK-ut dhe tė kinsepushtetit tė institucioneve tė Kosovės nuk janė kritikues tė rinj. Janė ata tė cilėt gjithmonė janė kundėr neve, janė ata tė cilėt i pengon Lėvizja VETĖVENDOSJE! si e tillė dhe ata gjithmonė kapen diku. Pra nuk bėhet fjalė pėr njerėz qė deri me tani na kanė pėrkrahur dhe tash na dolėn kundėr, jo. Dhe kėtyre njerėzve gjithmonė iu ka konvenuar kjo gjendje ekzistuese, kjo status quo, sepse nėse megjithatė nuk i kanė pėrfitimet e politikanėve nga ajo, atėherė i kanė disa gjėra tė vogla qė megjithatė janė pėrfitime. Kjo ka qenė vėrejtja e fundit pėr kėto institucione gjoja vendore, por njėkohėsisht ka qenė edhe dėnimi minimal. Pra, atė ditė janė skuqur institucionet dhe ajo demonstratė nuk ka qenė fare e dhunshme. Nuk mund tė bėhet dhunė ndaj objektit, mund tė bėhet dhunė ndaj njeriut dhe ne e dimė qė atė ditė nuk u lėndua asnjė njeri.

EPOKA E RE: Ju keni mundur tė pėrdorni njė formė tjetėr pėr t’i skuqur institucionet, pa pėrdorur mjete tė forta dhe tė shkaktoni dėme dhe prapė t’i skuqni ato me ngjyrė, apo?
KURTI: Skuqja kaq e efektshme ishte e pamundur ndryshe. Dhe, e dyta, me qėllim i kemi thyer xhamat, pėr shkak se ata xhama e errėt janė simptom i maskimit tė vjedhjes sė djersės dhe kontributit tė popullit nė njėrėn anė, por edhe tė pazareve qė bėhen me tokėn e Kosovės qoftė kjo nė Prishtinė, Vjenė apo Beograd, nė anėn tjetėr. Kėshtu qė duke i thyer ata xhama ne i kemi kontribuar transparencės dhe tash sadopak shihet mė haptazi se ēka bėhet atje brenda. Nė mėnyrė simbolike i kemi sulmuar kėto objekte, jo se ato janė prona publike, por se pikėrisht aty po keqpėrdoret publiku dhe mendoj se kjo ka qenė jashtėzakonisht efikase. U tha se bėhet fjalė pėr 32 mijė euro tė xhamave tė qeverisė, por kjo pėrgjigje ndaj akuzave shtron njė pyetje. Si bėhet qė qeveria blen aq xhama tė shtrenjtė dhe qė njė xham tė kushtoj afėr 2 mijė euro?! Kjo tė sugjeron njė ide qė ato xhama duhet tė hiqen tėrėsisht, t’i kthehen shitėsit dhe tė blihen xhama shumė mė tė lirė. Disa tė tjerė thanė se ata xhama janė tė shtrenjtė meqė tė blinduar pėr hir tė sigurisė, qė tė mbrohen njerėzit brenda aty. Nė fakt, u pa se nuk kanė tė bėjnė me sigurinė dhe se nuk janė tė sigurt sepse ne i thyem ata. Kjo demonstratė ka qenė kundėr Grupit Negociator dhe ky Grup nga Ministria e Financave i ka marrė 8 milionė euro. Shumicėn e kėtyre parave sigurisht se i ka bėrė rrush e kumbulla. Kėshtu qė le t’i ndalin negociatat tė cilat vetėm dėme na kanė shkaktuar neve dhe do t’i kursejnė ato pak milion qė kanė mbetur pa u keqpėrdorur. Njėkohėsisht, tė gjitha dėmet qė ne i kemi shkaktuar bėjnė sa njė gjysmė xhipi, nga dhjetėra sosh tė panevojshme qė i kanė kėto institucione kinsevendore.

EPOKA E RE: Deklaruat se ky ka qenė dėnimi minimal ndaj institucioneve, ēfarė do tė thoni me kėtė, se ka dėnim me tė lart qe mendoni t’ua bėni kėtyre institucioneve?
KURTI: Po, pa dyshim. Dėmi qė ato po ia bėjnė, jo vetėm gjeneratės tonė, por edhe brezave qė do tė vijnė ėshtė shumė i madh. Kjo goditje qė ua dhamė institucioneve kinse tė Kosovės dhe UNMIK-ut ėshtė shumė minimale dhe modeste.

EPOKA E RE: Po ashtu keni deklaruar se po pėrgatitni njė revolucion nė Kosovė. Revulucion do tė thotė pėrmbysje e sistemit, atėherė si do tė funksiononte nė rrethana tė tilla njė Kosovė?
KURTI: Rruga drejt Revolucionit do ta pėrmbys sistemin nė fund, pėr shkak se nė rrugėtim e sipėr do ta ēajė sistemin. Numri i njerėzve brenda sistemit, qė do tė fillojnė ta braktisin politikėn e sistemit do tė vijė duke u rritur. Kjo tashmė ėshtė parė nė nivelin komunal, e do tė filloj tė ngjajė edhe nė nivelin qendror. Natyrisht se ata tė cilėt do tė mbesin gjithmonė nė sistem, janė ata qė mė sė shumti kanė pėrfitime prej sistemit, por edhe tė tillėt tė cilėt janė tė shantazhuar prej sistemit. Bėhet fjalė kėtu pėr krerėt e partive politike dhe tė kėtyre institucione gjojavendore, kurse tė tjerėt do tė fillojnė dalėngadalė t’i afrohen popullit e t’i largohen sundimit tė huaj. Kėshtu qė, revolucioni tani nuk po ngjan, pėr shkak se nuk janė pjekur kushtet dhe rrethanat qė sistemi tė ēahet para se tė bie. Nė rrugėtim e sipėr do tė shihet se brenda partive politike dhe institucioneve do tė ndodhin tėrmete tė cilat ose do t’i ēajnė partitė politike ose do t’ua ndėrrojnė udhėheqjet. Kur tė ngjajė revolucioni do tė shihet se ai nuk ėshtė njė ndryshim aq drastik siē mendohet sot.

EPOKA E RE: Nėse ndodh revolucioni siē thoni ju, atėherė nė Kosovė do tė krijohet njė gjendje anarkike, ku nuk dihet se kush ėshtė i pari dhe as i dyti, pra nuk do ta dimė se kush po udhėheq?
KURTI: Pikėrisht sot e kemi gjendje kaotike dhe njė revolucion nė Kosovė do t’i sjellte gjėrat nė vijė. Kur njė situatė ėshtė e keqe, kur njė situatė bėhet gjithnjė mė e keqe, aty nuk ka mė mundėsi pėr reforma, sepse themelet janė tė mbrapshta. Ne mund tė mos bėjmė revolucion, por shtėpia qė po ndėrtohet sipėr themeleve tė gabuara do tė na zėrė tė gjithėve brenda. Nė fakt, ne kėrcėnohemi nga shpėrthime tė pakontrolluara, ku asgjė mė nuk ėshtė e parashikueshme. Ndėrkaq revolucioni megjithatė nėnkupton njė organizim apo kontroll, p.sh. i tillė qė u pa nė demonstratėn tonė tė 28 Nėntorit e i cili ėshtė shumė mė i mirė se shpėrthimet e pakontrolluara. Ju e shihni se si gjithandej nėpėr Kosovė ka mjerim, ka varfėri, ka papunėsi, ka mungesė tė rrymės etj. dhe tė gjitha kėto e bėjnė tė mundur njė shpėrthim. Meqė shpėrthimi do tė ngjajė gjithsesi, mė mirė ėshtė ai qė tė jetė i organizuar dhe politikisht i qartė dhe i thellė. Njė lloj shpėrthimi i cili synon ndryshime fundamentale nė politikė dhe shoqėri, nuk ėshtė gjė tjetėr vetėm se revolucion. Unė nuk mendoj se duhet t’i frigohemi revolucionit, pėrkundrazi ne duhet t’i frigohemi kėtij evolucioni politik negativ qė po ngjan dhe i cili po na shpie nė njė humnerė kolektive.

EPOKA E RE: Ju shihet se nėse ndodhė ky revolucion do tė jeni nė ballė tė tij. Atėherė, do tė thotė kjo se ju dėshironi tė jeni nė ballė tė proceseve?
KURTI: Po, Lėvizja jonė duhet tė jetė nė ballė tė atij procesi popullor e qytetar pėr liri. Ajo tashmė ėshtė nė ballė meqė ky proces tashmė ka filluar. Ja se si ne e parashikojmė skenarin e ndryshimeve radikale dhe fundamentale politike. Do tė bėjmė demonstrata dhe protesta nė Kosovė dhe posaēėrisht nė Prishtinė kundėr IPVQ-ve, kundėr UNMIK-ut, kundėr negociatave, dhe pėr vetėvendosje. Kėto demonstrata duhet tė jenė masive, kėmbėngulėse dhe mbase jo njėditore, por mė tė gjata. Deri sa tė bėhet masa kritike nė rrugė e cila tėrėsisht e delegjitimon kėtė sistem politik, e ku ngjan demokracia dhe liria. Kjo trysni e madhe do tė duhej qė tė rezultonte me njė afat tė qartė tė pėrfundimit tė misionit ndėrkombėtar nė Kosovė, konkretisht UNMIK-ut, gjė qė do tė pėrputhej me referendum pėr popullin e Kosovės. Pra, jo tė vie njė burokraci e re nė vend tė UNMIK-ut, por vetėvendosja ose mė saktė materializimi konkret dhe praktik i vetėvendosjes e qė paraqet referendumin. Nė ndėrkohė, kur do ta fitonim kėtė afat, do tė ishte e mundur tė bėhej Kushtetuta e re, TMK-ja tė bėhej ushtri, SHPK-ja tė bėhet polici dhe qė NATO-ja tė qėndroj nė Kosovė por nė marrėveshje me Prishtinėn. Jo sikur qė ėshtė tani nė marrėveshje me Beogradin. KFOR-i ndodhet kėtu nė bazė tė marrėveshjes me Beogradin tė 9 qershorit tė vitit 1999, atėherė kur u bė marrėveshja e Kumanovės me ushtrinė kriminale jugosllave. Pra, ėshtė kjo trysni popullore, ky delegjitimim i institucioneve anti-popullore i cili do tė ngjajė nė rrugė, e i cili do ta bėjė presionin e mjaftueshėm. Mė sė miri do tė ishte qė kjo tė bėhet nė mėnyrė paqėsore. Unė nuk e dua luftė, nuk e dua dhunėn. Mirėpo, sa mė gjatė qė shkon kjo punė, aq mė shumė i ngushtohet paqes hapėsira. Prandaj, ne si Lėvizje jemi tė interesuar qė kjo tė bėhet nė mėnyrė paqėsore. Mund tė ketė veprime me forcė, gjuajtja mė shishe, sikur qė kemi bėrė mė herėt shfryrjen e gomave tė automjeteve, por tė cilat paraqesin veprim mė forcė ndaj objekteve, jo ndaj njerėzve. Mund tė ketė kėso, por sidoqoftė mė sė miri do tė ishte qė kjo tė bėhet nė mėnyrė paqėsore. Megjithatė nėse shkon tepėr vonė, zvarrė dhe gjatė, atėherė edhe kontrollimi bėhet mė i vėshtirė dhe paqes i ngushtohet hapėsira. Unė nuk mendoj se duhet tė problematizohet nėse duhet qė tė demonstrata tė jetė paqėsore apo e dhunshėm, por para sė gjithash duhet tė problematizohet se a duhet tė ketė demonstrata apo jo? E, pėrgjigja ime ėshtė PO.

EPOKA E RE: Ju thatė, kur tė vijė vetėvendosja. Mendoni nė Lėvizjen tuaj apo nė qėllimin e qytetarėve?
KURTI: Jo, mendoj nė realizimin e konceptit tė vetėvendosjes, jo nė organizimin tonė. Organizimi ynė politik ėshtė nė funksion tė kėtij koncepti tė sė drejtės e jo anasjelltas. Ne pas arritjes sė vetėvendosjes, si Lėvizje, nuk mund tė bėhemi parti politike qė tė konkurrojmė pėr pushtet. Partitė politike luftojnė pėr pushtet. Ne nuk bėhemi dot parti politike. Rrjedhimisht nuk mund tė luftojmė pėr pushtet, sepse ne jemi njė organizim, politik gjithsesi, por jo ideologjik dhe jo partiak. Tek ne ka edhe liberal, edhe konservativ, edhe socialista. Kėta tė gjithė i bashkon mungesa e vetėvendosjes. Atėherė kur tė realizohet vetėvendosja, elementi koheziv zvogėlohet dhe dobėsohet. Atėherė aktivistėt tanė nuk mund ta mbajnė Lėvizjen VETĖVENDOSJE! sepse ajo ėshtė realizuar. Pra, realizimi i qėllimit tė Lėvizjes tonė, nėnkupton njėkohėsisht edhe pushimin e arsyes sė saj tė tė qenit si e tillė.

EPOKA E RE: Ju thoni se nuk mund tė shndėrroheni nė parti politike. Por edhe njerėzit qė ishin nė udhėheqje e ish UĒK-sė janė shndėrruar nė politikanė dhe kanė krijuar parti politike?
KURTI: Pas realizimit tė vetėvendosjes, aktivistėt mund t’i bashkohen partive ekzistuese, ne nuk mund dhe nuk duam t’i ndalim. Madje edhe mund tė formojnė parti, por jo nga kjo Lėvizja VETĖVENDOSJE!. E sa i pėrket UĒK-sė, unė mendoj se ajo ėshtė transformuar nė TMK dhe nė shoqata tė dala nga lufta. Ndėrsa kėta drejtuesit politik dhe komandantėt e ndryshėm qė kanė formuar parti politike, kjo ėshtė diēka krejt tjetėr. Ėshtė e vėrtetė se e kanė shfrytėzuar kapitalin e tyre politik, tash pėr parti politike, e qė mendoj se ėshtė gabim. Por unė nuk konsideroj se PDK-ja dhe AAK-ja janė trashėgimtare tė UĒK-sė. Unė mendoj se trashėgimtare e UĒK-sė ėshtė TMK-ja dhe shoqatat e dala nga lufta.

EPOKA E RE: Po ju mund tė formoni parti politike dhe nuk do tė thotė se duhet ta ketė emrin Vetėvendosje, por ndonjė emėr tjetėr?
KURTI: Mund tė bėjnė. Unė nuk kam ambicie tė tilla. Aktivistėt e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! mund tė formojnė parti politike dhe mund tė inkuadrohen edhe nėpėr partitė ekzistuese, pas arritjes sė vetėvendosjes, por jo duke e shfrytėzuar kėtė Lėvizje tonėn. Sido qė tė jetė, deri atėherė ka aq shumė punė, sa qė sot po tė mendosh pėr atė periudhė do tė thotė tė dobėsohesh nė tė sotmen. Kėtu nė Lėvizjen tonė nuk bėhen diskutime dhe debate tė tilla: ēka pas realizimit tė vetėvendosjes, sepse aq shumė jemi tė brengosur mė atė mohim qė po na i bėhet lirisė sa qė tė mendosh tani se si tė shpėtosh nė fund, se ēfarė do tė bėhem unė e ai, kjo tė dobėson moralisht dhe politikisht nė tė sotmen.

EPOKA E RE: Pėr juve do tė thotė vetėm bardh e zi ėshtė nė Kosovė, nuk ekziston edhe ndonjė ngjyrė tjetėr?
KURTI: Ende nuk ėshtė situata bardh e zi nė Kosovė. Me kalimin e kohės po bėhet gjithnjė e mė shumė bardh e zi. Pra, nėse shikoni prej vitit 1999 deri nė vitin 2006 e pėrhitura ėshtė duke u tretur, po bėhet e bardhė ose e zezė. Ose je pėr negociata, ‘eksterritorialitet’, e pėr tė shkuar nė Vjenė pėr tė biseduar me armikun tonė, Serbinė, ose je kundėr kėtyre dhe pėr vetėvendosjen e popullit. Kėtu ėshtė pėrcaktimi esencial. Me dy lugė po bėhet gjithnjė e mė e pamundur tė hash. Nėse provon tė jeshė nė tė dy anėt, pėr shkak se politika e negociatave e ka pushtetin, atėherė bėhesh automatikisht pėr negociata. Nėse mendon tė jeshė edhe pėr vetėvendosje edhe pėr negociata, pėrfundon nė negociata, pėrfundon nė politikėn zyrtare. Ne jemi politikisht tė sinqertė, serioz dhe mendojmė qė morali ka vend nė politikė. Asnjė herė nė aktivitetin tonė politik nuk kemi pasur hipokrizi dhe as demagogji. Pra, ne jemi pėr vetėvendosje prej fillimit deri nė fund dhe atė me krejt kapacitetin intelektual dhe njerėzor qė kemi.

EPOKA E RE: Por nėse i shikojmė gjėrat qė nga viti 1999 deri mė tani, megjithatė ka pasur lėvizje pozitive tė gjėrave?
KURTI: Ka pasur ca gjėra nga viti 1999 deri nė vitin 2000. Kthimi i madh i refugjatėve shqiptarė nga jashtė, rindėrtimi i shtėpive, hapja e sėrishme e shkollave, e fakulteteve, fillimi punės nė Universitet, frymėmarrja e lirė, kėto gjėra. Mirėpo, pas asaj ndėrprerje tė gjenocidit, nė vitin ’99-tė dhe eventualisht edhe nė vitin 2000 kemi pasur disa gjėra pozitive, por prej vitit 2000 e kėndej unė nuk po shoh gjėra pozitive. Gjėra pozitive pėr individė po, por pėr popullin si tėrėsi jo.

EPOKA E RE: Si do t’i kishit bėrė ju gjėrat ndryshe po tė kishit qenė nė pozitėn udhėheqėse tė Kosovės?
KURTI: Problemi fundamental ėshtė nė Rambuje, kur pėrfaqėsuesit e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės u bėnė bashkė mė pėrfaqėsuesit e LDK-sė, qė e quante UĒK-nė dorė e zgjatur e Serbisė, dhe pranuan integritetin territorial tė Serbisė dhe Jugosllavisė, tė vendit qė e luftonin. Ata e degraduan luftėn ēlirimtare nė konflikt tė armatosur civil dhe mbi tė gjitha e pranuan ēarmatosjen dhe demilitarizimin e UĒK-sė. Aty ėshtė problemi themelor, aty janė gabimet kardinale pasojat e tė cilave i vuajmė edhe sot e kėsaj dite. Pas pėrfundimit tė luftės kėta politikanė e patėn shansin tė thonė se janė krijuar rrethana tė reja nė Kosovė dhe rrjedhimisht e shpallim tė pavlefshme marrėveshjen e Rambujesė, heqim dorė nga ai dokument dhe do tė luftojmė deri nė ēlirimin e plotė dhe pėrfundimtar tė Kosovės si dhe, mbi tė gjitha, nuk e pranojmė ēarmatosjen e UĒK-sė. Mirėpo, njė herė e bėnė gabimin dhe kur e patėn shansin qė ta korrigjojnė gabimin nuk e bėnė kėtė. Asisoj, e dyfishuan gabimin.

EPOKA E RE: Megjithatė nė politikėn ndėrkombėtare ka rregulla dhe kur nėnshkruan njė marrėveshje duhet zbatuar nė tėrėsi. Ne nė atė kohė kishim pozicion tė keq dhe mendoni se po ta kundėrshtonim atė marrėveshje, sot do tė ishte kjo gjendje qė kemi dhe qė do tė ishim duke biseduar kėtu?
KURTI: Ka mundėsi qė nuk do tė ishim duke biseduar, por mendoj se do tė bėhej njė luftė e madhe nė pranverė, luftė ēlirimtare e UĒK-sė drejt fitores e jo drejt transformimit tė robėrisė. Kishte njė vit apo njė vit e gjysmė luftė. Pra, realisht, ishin hapat e parė tė luftės ēlirimtare. U ndal tepėr herėt ajo luftė dhe tani ne mund tė themi se si shpėtuam, por shpėtimi nuk ėshtė fitore. Fitorja ėshtė shpėtim. Tash neve na kėrcėnon njė luftė e re, pikėrisht pse nuk e kemi mbaruar punėn me kohė. Do tė thotė qė ky decentralizimi e copėton Kosovėn, i bėnė shqiptarėt pakicė dhe fshatrat e tyre enklava nė komunat e reja serbe, ku patjetėr do tė shpėrthejnė incidente me shqiptarėt tė cilėt nuk nėnshtrohen dhe ia fillimi i luftės sė re. Pra, kėto shtatė apo tetė vite do tė mbahen nė mend si njė armėpushim i pėrkohshėm. Pikėrisht nė bazė tė rregullave ndėrkombėtare thuhet qė atėherė kur rrethanat nė terren tė njė marrėveshjeje ndryshojnė esencialisht, atėherė ajo marrėveshje mund tė bėhet e pavlefshme. Nė anėn tjetėr, mendoj se janė njerėzit ata qė janė mė tė rėndėsishėm se normat. Njerėzit nė fund tė fundit edhe i bėjnė normat. Duhet ligji tė na pėrshtatet neve dhe jo anasjelltas.

EPOKA E RE: Kėtė muaj kishte njė mbledhje nė KS tė OKB-sė pėr Kosovėn dhe ku u raportua pėr gjendjen e fundit tremujore nė Kosovė dhe kishte njė vlerėsim pozitiv pėr zhvillimet nė Kosovė?
KURTI: Albert Rohani para nėntė muajve e ka thenė shumė mirė njė gjė qė do tė duhej tė vetėdijėsojė secilin mu pėr shkak se flet pėr mungesėn e vetėdijes shoqėrore dhe qytetare tė ne. Ai ka thėnė se sa mė shumė qė po e pėrmendim fjalėn pavarėsi, aq mė mirė po shkojnė negociatat. Pra, pavarėsia ėshtė bėrė si njėfarė stimuli psikologjik qė e pėrdorin ndaj neve e kundėr neve nė mėnyrė qė ne tė pasivizohemi dhe relaksohemi. Pse nuk po na japin shtetin qe shtatė vjet, pse nuk po na pranojnė pavarėsinė qe shtatė vjet? Pėr njė arsye tė thjeshtė, sepse kanė pėr plan ta formalizojnė varėsinė. Andaj duan qė tė na lodhin, tė na rraskapitin qė tė nėnshtrohemi mė lehtė. Po t’u flitej shqiptarit nė vitin 2000 pėr negociata, askush nuk do tė pranonte dhe situata do tė shpėrthente. Prandaj na kanė lodhur parprakisht. Pėrndaj tani edhe komandantėt e ish UĒK-sė shkojnė nė Vjenė.

EPOKA E RE: Ne mund ta shpallim shtetin pa e pyetur askėnd, por atė pavarėsi nuk do tė na pranonte askush dhe do tė na izolonin. Si do tė mund tė funksiononte njė Kosovė nė kėto rrethana?
KURTI: Ne jemi tani tė izoluar. Me dokumentin e udhėtimit tė UNMIK-ut as nė Bosnje nuk mundėsh me shkosh. Tani je i izoluar. E dyta ėshtė se opinioni publik ndėrkombėtar dhe bashkėsia ndėrkombėtare kur e sheh qė je i vendosur nuk tė izolon. Pėrkundrazi tė izolon kur tė sheh tė gjymtė e tė paaftė. Ky Kuvend i Kosovės nuk mund dhe nuk do ta shpall pavarėsinė pėr shkak se sipas pėrkufizimit e ka Kryeadministratorin mbi vetveten i cili nuk e lejon qė tė dal nga Korniza Kushtetuese.

EPOKA E RE: Kush e ka popullin prapa. Institucionet thonė se e kanė ata dhe thirren nė tė, ndėrsa ju thoni se e keni dhe po ashtu thirreni nė te, por dihet se kėtu nuk janė dy popuj?
KURTI: Institucionet e Kosovės nuk janė tė Kosovės, janė tė UNMIK-ut. Nė zgjedhjet e fundit kanė votuar 49.52% dhe kjo ėshtė bėrė publike nga OSBE-ja kur janė rinumėruar votat. Popullin e ka koncepti i vetėvendosjes, jo Lėvizja VETĖVENDOSJE!. Lėvizja VETĖVENDOSJE! nuk i thotė popullit eja pas meje, por bėhu vetja jote, kudo qė je nė Kosovė, kudo qė je nė diasporė. Zgjohu, mos hesht, mos duro, ngrihu, vepro dhe mos u ndal. Mos e duro padrejtėsinė, ballafaqohu mė atė qė ta ka shkaktuar dhe ta mirėmban padrejtėsinė. Nuk mendoj se institucionet tona kanė legjitimitet – shumica nuk ėshtė pėr to. E dyta, besoj se i tėrė populli ėshtė pėr konceptin e vetėvendosjes.

EPOKA E RE: Por ndoshta qytetarėt mendoj se mė e mirė ėshtė rruga qė ndjekin institucionet se sa qė ndjekeni ju, pėr ta arritur qėllimin e tyre?
KURTI: Ka ende asi qytetarėsh tė cilėt besojnė se mė kėto negociata do tė bėhet pavarėsia, por mendoj se numri i tyre sa vije e po zvogėlohet. Kjo pėr shkak se premtimeve po u del afati nė njėrėn anė dhe nė anėn tjerėt pasojat e pėrditshme po rriten.

EPOKA E RE: A shihni mundėsit pėr ndryshime, pas zhvillimeve tė fundit qė kanė ndodhur nė skenėn politike tė Kosovės dhe mundėsinė pėr ndonjė krizė institucionale?
KURTI: Kėto institucione vetė janė pjesė e krizės. Mendoj qė aktualisht shkėrmoqja po vazhdon. OSBE-ja nė vitin 2000 i ka regjistruar partitė politike nė Kosovė me vetėm 50 nėnshkrime. Pse? Natyrisht qė ata janė tė interesuar pėr sa mė shumė parti politike. Sepse, sa mė shumė parti politike, aq mė shumė krijohet iluzioni i pluralizmit e demokracisė; zėvendėsohet beteja pėr sovranitet me njė garė tė brendshme shterruese politike; pėrēahet popullin. Ėshtė sundimtari ai qė dėshiron tė sundoj mė lehtė dhe pėr kėtė ai e pėrēan atė qė do ta sundojė. Rrjedhimisht, sa mė shumė faktorė tė vegjėl vendor tė ketė, aq mė lehtė do tė bėhen ata bashkė pėrfundi sundimtarit.

EPOKA E RE: A janė kėto argumente qė u jepen ndėrkombėtarėve pėr tė treguar se, nuk jemi tė gatshėm ende pėr tė mbajtur apo udhėhequr shtet?
KURTI: Gjysma e shteteve tė Afrikės dhe jo vetėm asaj nuk i plotėson standardet e imponuara nga UNMIK-u mirėpo askush nuk ua merr atyre shtetin. Shtetin nuk duhet ta meritojmė, shteti na takon. Liria nuk meritohet, liria tė takon me vete qenien dhe ekzistencėn tėnde. Ėshtė deklarata e dekolonizimit si Rezolutė e Asamblesė sė Pėrgjithshme OKB-sė, numėr 1514 (XV), e dhjetorit tė vitit 1960, e cila nė pikėn 3 thotė: “Mungesa e pėrgatitjes nė fushat politike, ekonomike, shoqėrore, apo nė atė tė arsimit kurrė nuk duhet tė merret si pretekst pėr tė vonuar pavarėsinė.”

EPOKA E RE: Ndoshta pėr kohėn kur ėshtė shkruar po, por sot askush nuk dėshiron tė ketė barrė mbi vete dhe ende nuk po konsiderohemi si vend qė mund tė krijojė stabilitet?
KURTI: Nuk ka nevojė tė na kenė barrė. Kėshtu siē nuk jemi tė lirė do tė na kenė barrė. Maqedonia dhe Mali i Zi janė edhe me tė dobėt se ne, po tė dalim ne nga burgu. Por aspiratat e Serbisė po pėrfillen, po pėrkėdhelet Serbia, ky ėshtė problemi. Nuk ėshtė problemi se ne jemi tė paaftė. Problemi ėshtė se Serbia kriminale po tolerohet dhe respektohet. Pas gjithė atyre vrasjeve e dėmeve s’pati drejtėsi pėr viktimat, nuk po na e lejonė lirinė dhe kėrkojnė tė qėndrojmė tė qetė! Si mund tė kėrkosh kontribut pėr stabilitet nga i burgosuri?! Duhet ta lemė tė dalė nga burgu ai njėherė. Ėshtė e tmerrshme tė kėrkosh stabilitet e paqe prej tė burgosurit. Rri i qetė nė burg! Kjo ėshtė e tmerrshme! Kjo ėshtė poshtėrsi ēfarė po na bėjnė. Stabilitetin le ta shohin pasi tė bėhemi shtet. Dhe, stabilitet s’do tė ketė pėrderisa s’bėhemi shtet.

EPOKA E RE: Ju jeni ndier i ofenduar nga disa deklarata tė bėra mė herėt. A ua kanė ndėrruar vėrtet juve frizurėn?
KURTI: Po tė mos ishte Lėvizja VETĖVENDOSJE! faktor ata nuk do tė merreshin me neve. Ata po e shohin se ne po rritemi dhe se ata po vdesin politikisht. Ėshtė e vėrtetė se mua mi kanė prerė flokėt nė Burgun e Prishtinės dhe madje mė kanė rrahur e torturuar. Mirėpo unė trurin, zemrėn dhe shpirtin i kam tė njėjta. Pėr dallim prej meje, Hashim Thaēit ia kanė qethur trurin dhe krejt ēka i ka mbetur ėshtė trupi. Prandaj ai ka truproje qė t’ia ruajnė trupin. Unė nuk kam truproja. Sepse e ruaj zemrėn, trurin dhe shpirtin qė nuk ka mundur asnjė regjim nė asnjė kohė tė mi cenojė. Kam punuar si sekretar nė Zyrėn e Pėrfaqėsuesit tė Pėrgjithshėm Politik tė UĒK-sė, Adem Demaēit, dhe me 2 mars kemi dhėnė dorėheqje sepse pas Rambujesė lufta ēlirimtare u bė konflikt i armatosur civil. U pranua shteti i Serbisė dhe Jugosllavisė dhe unė aty nuk kam dashur qė tė marr pjesė. Nė Rambuje, politikisht ėshtė ndėrprerė procesi ēlirimtar dhe nuk kemi dashur tė jemi pjesė e asaj mynxyre. E kemi ditur se ēka do tė ndodhė. E shihni, pas shtatė vjetėve nuk kemi as shtet, as liri dhe as sovranitet. Kam lexuar nė shtyp se Hashim Thaēi ka kėrkuar debat me mua. S’ka problem. Unė jam i gatshėm. Nė cilindo televizion le ta organizojė njė tė tillė. Ai ka aq ndikim sa ta mundėsojė kėtė. Dhe mandej do tė mund ta shohim se kush kė do ta qethė, nė kuptimin shumė mė tė rėndėsishėm qė e ka kjo fjalė sesa prerja e flokėve dhe frizurat.

EPOKA E RE: Si ballafaqoheni ju mė gjeneratėn me tė vjetėr, p.sh. me prindit tuaj, sepse disa nga ju i keni tė punėsuar pikėrisht nė ato institucione qė i kritikoni?
KURTI: Ne kemi madje edhe aktivistė tė Lėvizjes qė punojnė brenda sistemit. Si kemi mundur ne ta marrim vesh kur vjen Koshtunica nė Merdare e Drashkoviqi nė UNMIK pa e pasur njeriun tonė nė KFOR dhe UNMIK? Si kemi mundur ne t’i marrim vesh planet e Serbisė dhe ofertat e Grupit Negociator tė Kosovės pėr copėtimin e Kosovės sikur mos ta kishim ne njeriun tonė aty brenda? Ai nuk ėshtė nė pozitė tė lartė, ėshtė vetėm punėtor teknik, por qė na i sjell informatat. Dhe, ēka tė bėjmė ne, t’i themi ta lėshojė punėn?! Natyrisht qė jo. Sistemi pėr t’u pėrmbysur duhet tė ēahet. Ėshtė krejt nė rregull nėse punon nė pėrputhje me politikėn e Lėvizjes sonė brenda sistemit.

EPOKA E RE: A do tė thotė kjo, se ju e keni gjet mėnyrėn pėr tė depėrtuar nė institucione dhe kėta njerėz i pėrdorni pėr ato qėllime?
KURTI: Kur kanė ardhur Boris Tadiqi, President i Serbisė, dhe Vuk Drashkoviqi, Ministėr i Punėve tė Jashtme tė Serbisė, atėherė i Unionit Serbi-Mal i Zi, ne e kemi ditur me minuta kohėn e arritjes sė tyre, nė mėnyrė qė tė hedhim vezė nė drejtim tė tyre. Pėr Koshtunicėn e kemi ditur saktėsisht sa vetura do t’i ketė nė eskortėn e tij, saktėsisht emrat e atyre qė gjenden nė veturė dhe regjistrimin e atyre veturave, edhe saktėsisht minutin kur do tė hyjė nė Mendare. Kėtė e kemi marr vesh nga njerėzit brenda sistemit, d.m.th, njerėzit qė na ndihmojnė neve dhe qė janė brenda sistemit, tė cilėt marrin informacione dhe na i sjellin neve. Kjo jo vetėm qė ėshtė pozitive por edhe e nevojshme. Po e pėrsėris qė pėr t’u pėrmbysur sistemi duhet ēarė ai. E keni vėrejtur, kanė filluar edhe deputet e Kuvendit tė Kosovės tė na bashkėngjiten nė demonstrata. Numri i tyre do tė vie duke u rritur. Kėto janė shenja tė fillimit tė ēarjes sė sistemit.

EPOKA E RE: Besoni ju se, elementet qė i keni fut ju nė institucione, kanė ndikuar qė tė ketė pėrēarje brenda sistemit?
KURTI: Ne nuk i kemi futur, ne i kemi vetėdijesuar kėta persona, por ka edhe tė tillė qė janė vetėdijėsuar pavarėsisht nesh dhe vetė ata na kanė kontaktuar. Ata tash janė anėtarė dhe punojnė pėr Lėvizjen VETĖVENDOSJE!. Ndihmojnė presionin nga jashtė qė tė luftohet regjimi edhe nga brendia e sistemit deri sa tė pėrmbyset ai i tėri.

Prishtinė, 28 dhjetor 2006


Xhemil ZEQIRI: Mysafir nė studio tė Radio-Kosovės

 Intervistoi: Mentor Mripa

… Sonte nuk do tė jemi vetėm, nė studion tonė kemi mysafirė. Jeta po i degdisė shqiptarėt gjithkund nėpėr botė dhe ne shqiptarėt gjatė jetės sonė patėm vėshtirėsi, patėm trauma, patėm gjithēka, pėrjetuam gjithēka dhe pėr arsye tė ndryshme, mjaft prej nesh kanė shkuar jashtė atdheut, por ata vijnė na vizitojnė. Faleminderit prej tyre dhe njėrin prej tyre kam nė studio, pavarėsisht punės qė kryen atje … Sonte nuk do tė jemi vetėm, nė studion tonė kemi mysafir.
Pavarėsisht punės qė kryen atje, ky merret edhe me punė kreative dhe shkruan vazhdimisht, ėshtė aktiv dhe sonte do tė bisedojmė me tė. Kėshtu nė kėtė mėnyrė do ta prezantojmė mysafirin tonė, do tė flasim pėr punėn tij, por edhe pėr gjėrat qė na preokupojnė, edhe pėr gjėrat qė ndodhin nė vendin ku ai jeton.
Tash do tė thotė dikush hajde mė, tregona kush ėshtė se na i zgjate veshėt!
Dėgjues tė dashur, mysafir nė studion tonė ėshtė atdhetari Xhemil Zeqiri, i cili ėshtė nga Ilirida, nga katundi Zhelinė, rrethi i Tetovės. Kėtė burrė, jeta e largoi jo pak kohė larg vendlindjes, jeton nė Danimarkė, konkretisht nė Kopenhagė.

RADIO KOSOVA: Xhemil, mirė se erdhėt nė studio!
ZEQIRI: Mirėmbrėma, mirė se ju gjejė nė studio tė Radio Kosovės!

RADIO KOSOVA: ...Do t`ju them kėshtu nuk do tė fillojmė me zotėri e tė tjera, do tė mundohemi tė jemi sa ma tė lirė ashtu siē keni dėshirė ju dhe siē kanė dėshirė edhe dėgjuesit e Radio Kosovės, apo jo Xhemil?!
ZEQIRI: Natyrisht, mė mirė ėshtė tė bisedojmė lirisht…!

RADIO KOSOVA: Ndjeheni mirė nė studion tonė?
ZEQIRI: Po, si nė shtėpinė tonė.

RADIO KOSOVA: S“ ėshtė hera e parė qė vjen kėtu, apo?
ZEQIRI: Jo, ėshtė hera e dytė. Kam qenė edhe mė parė, kam biseduar me Sabit Ballabanin.

RADIO KOSOVA: …edhe atėherė keni kaluar mirė me Sabit Ballabanin; dhe ne e pėrshėndesim Sabitin!
Thash diēka qė u ndėrlidh me kėtė hyrje tė emisionit. E dėgjuat me vėmendje ē“ bėra? Tė pėlqeu nga sfera gazetareske ē` mendoni, t` u duk pak e gjatė hyrja?
ZEQIRI: Po, tani ky ėshtė profesioni juaj, shumė mirė!

RADIO KOSOVA: Unė, theksova se Xhemil Zeqiri, pavarėsisht punės qė ai po bėnė, atje nė Danimarkė - Kopenhagė, megjithatė kjo nuk ju pengon qė tė shkruani vazhdimisht dhe keni tri libra tė botuara apo jo?
ZEQIRI: Po, ashtu ėshtė.

RADIO KOSOVA: Kush ėshtė Xhemil Zeqiri, do tė na flisni pak pėr ju?
ZEQIRI: Po! Me origjinė jam nga Tetova, siē paralajmėrove nga njė katund, quhet Zhelinė, nga rrethi i Tetovės qė tani ėshtė bėrė edhe komunė mė vete, jetoj nė Danimarkė qė nga viti 1981, nė Kopenhagė, me punė jam marrė si punėtor ēka s“kam punuar atje; punė fizike e tė tjera?!!!
Kam mbaruar shkollėn e mesme teknike nė Gostivar, jam marrė shumė me lexime, mė ka interesuar mė tepėr ēėshtja jonė kombėtare; politike, historike etj.

RADIO KOSOVA: Decentralizimin e keni realizuar mirė apo siē mendoni?
ZEQIRI: Po, por decentralizimi ėshtė realizuar mirė edhe atje nė dėm tė shqiptarėve si ēdo herė, me njė fjalė ėshtė bėrė komunė mė vete.

RADIO KOSOVA: Observimet tuja kanė qenė gjithmonė politike?
ZEQIRI: Po, politika neve na ėshtė imponuar dhe si zakonisht sipas mendimit tim… ėshtė e pa mundur qė tė mos tė merremi me tė, tė futemi nė analiza dhe studime tė ndryshme, e kėshtu me radhė.

RADIO KOSOVA: Dikush thotė se politika merret me ne, pėr shembull e di qė ėshtė thėnė kjo...
ZEQIRI: Mendoj, se mė keq ėshtė qė politika tė merret me ne... Kėshtu qė, deri nga viti 1985-tė merresha mė tepėr, kryesisht duke shpėrndarė literaturė pėrparimtare, shpėrndaja artikuj tė gazetave tė Shqipėrisė, asaj kohe qė kishin tė bėnin me ēėshtjen kombėtare; pastaj video kaseta, me komente, analiza, reagime etj., shpėrndaja edhe kaseta me kėngė patriotike, mendoja se kėshtu po kontribuoj pėr ngritjen e vetėdijes sonė kombėtare atje ku isha.
Pastaj i koordinoja veprimet edhe me shokėt nė Skandinavi; vepronim punonim pėr ēėshtjen qė na preokuponte.
Mė vonė krijuam edhe degėt e Kėshillave tė LPK-sė, ky ka qenė edhe fillimi i aktivitetit tim nė Danimarkė. Pastaj me shokėt e lėvizjes ilegale filluan edhe punėt tė ecin mė mirė …!
Kam qenė veprimtar i Lėvizjes Popullore tė Kosovės deri vitin 1990. Mirėpo, kur dolėn nė skenėn politike edhe partitė politike, nė Prishtinė u krijua edhe Kėshilli pėr Liritė dhe tė Drejtat e Njeriut, me dėshirė veprova dhe nė aktivitetin e Kėshillit deri sa mė ngarkuan Kryetar i kėtij Kėshilli, dega Danimarkė.
Jam munduar tė veproj ndershmėrisht dhe shpresoj se ka pas shumė suksese nė Danimarkė, sepse nė fakt tė gjitha gazetat daneze kanė shkruar ose kanė cituar burimet e Kėshillit nė Prishtinė, kanė bėrė shumė intervista: si radio shtetėrore lokale dhe TV. etj.; po ashtu iu kam ndihmuar edhe partive politike e qė u krijuan nė territoret shqiptare. Pavarėsisht se ku vepronin, nė tėrė Shqipėrinė Etnike.

RADIO KOSOVA: Ju e quani kėshtu pra, Shqipėria Etnike apo jo?
ZEQIRI: Po, natyrisht ashtu quhet, edhe danezėt e quajnė nė shtypin e tyre, Shqipėri Etnike, pastaj kur atje shkruajnė pėr ne, shkruajnė: shqiptarėt etnikė etj. Termin Shqipėria e Madhe nuk e pėlqejnė.

RADIO KOSOVA: Por ne jemi tė ndarė!
ZEQIRI: Po, territorialisht tė ndarė jemi, por zemrat tona nuk guxojnė tė ndahen, kemi njė gjuhė njė flamur, njė traditė, njė kulturė dhe kjo ėshtė shumė mirė. Kėtė duhet ta zhvillojmė tė mos ua bėjmė armiqve qejfin; se ja shqiptarėt e Shqipėrisė kanė tjetėr gjuhė, tjetėr flamur, tjetėr dhe tjetėr kulturė; kurse ata tė Kosovės me vise tė tjera shqiptare i kanė tė tjera, kėto pasuri tė identitetit tonė kombėtar.
Kjo, ka qenė qėllimi i Serbisė dhe i shteteve tė tjera armike, tė na ndajnė e tė na copėtojnė sipas planeve tė vjetra serbe e tė tjera...
Pra, nuk duhet tė biem nė kurthet, qė po i shpikin pėr ēdo ditė nacionalė-shovinistėt serbė, kur trumbetojnė se ne nuk kemi asgjė tė pėrbashkėt me shqiptarėt e Shqipėrisė dhe ata tė Iliridės etj. Pra, kėto qėllime armiqėsore i dėmtojnė proceset integruese brenda shqiptare dhe kjo tendencė e rrezikshme duhet tė luftohet me ēdo kusht!
Ne jemi njė komb! Me njė gjuhė, njė flamur, njė histori, njė kulturė, njė traditė etj...

RADIO KOSOVA: Mirė, deri me vitin 1981 ku ishit dhe ē“ bėnit ju?
ZEQIRI: Po, demonstratat e Pranverės sė Madhe tė vitit 1981 mė gjetėn nė Danimarkė.
Edhe unė, si tė gjithė shqiptarėt qė ndodheshin tė shpėrndarė nėpėr botė i dėgjonim lajmet, por informatat ishin shumė tė kufizuara ose tė dezinformuara. Natyrisht ne ishim tė shqetėsuar pėr ato ēka ngjanė dhe kėrkonim informacione tė sakta.
Pastaj, ishte ambasada jugosllave qė me ndihmėn e disa shqiptarėve tė “ndershėm” po manipulonte me masėn e mėrguar. Kėta shqiptarė tė “ndershėm qė ishin tė shpallur dhe vepronin pėr interesat sllave, i kishin ca privilegje: nuk i ftonin nė ushtri - nė armatėn jugosllave, nuk pagunin disa taksa tė ndryshme, i ftonin nė dreka e darka, ku bėheshin ahengje; jugosllavėt i organizonin disa mbrėmje zbavitje, kėshtu qė ata ishin kryekėput nė shėrbim tė ambasadės sllave.
Kjo, natyrisht krijonte edhe urrejtje para masave tė mėrgatės sonė por, urrejtja shtohej kur kėta u bashkoheshin disa personave (delegacione) nga Kosova tė ardhur sė bashku me disa persona shqipfolės, i bashkoheshin korit tė ambasadės jugosllave dhe mbanin disa mbledhje “informative” me mėrgimtaret dhe hidhnin lloj-lloj dezinformatash kundėr demonstratave heroike, i dėnonin demonstratat kinse ato nuk janė tė organizuara nga populli i Kosovės etj. Po kėta, natyrisht qė ishin shėrbėtorė besnikė tė sllavėve, anėtarėt e LKK-sė ose tė LKJ-sė famėkeqe, dhe kur takoheshin me shqiptarėt thoshin se: ndaj demonstratave te keni kujdes, rezerva, sepse kėtu ka dorė Serbia dhe UDB-ja!!!

RADIO KOSOVA: Mirė, dua tė bėjė njė ndėrhyrje kėtu, sigurisht qė ke lexuar edhe ty se edhe sot dikush thotė se demonstratat e viti 1981, nuk i kanė organizuar shqiptarėt e tė tjera e tė tjera...?!
ZEQIRI: Unė, mendoj se ėshtė gabim tė thuhet ashtu, sepse ēdo pėrpjekje ēdo lėvizje qė ka ndodhė dhe ndodhė kudo, qė kanė karakter tė lėvizjes popullore, nė radhėt e saj munden tė futen edhe njerėz tė pa dėshiruar, njerėz tė shėrbimeve tė huaja, pse jo kėtu edhe ato tė shėrbimit sekret serb, kur dihet se ato kanė qenė edhe vitet e mjaltit pėr ata shqipfolėsit qė ishin nė shėrbim tė sllavėve.
Dhe, ata sė bashku kanė mundur tė hedhin ndonjė parullė, me tendenca qė ta pengonin organizimin e demonstratave, kėtu nuk ka dyshim; por tė thuhet se janė serbėt dhe UDB-a, qė i organizuan demonstratat, kjo sipas bindjes sime ėshtė gabim. Si ka mundėsi qė UDB-a tė kėrkojė qė Kosova tė fitoj statusin e Republikės nga ajo qė kishte autonomi.
Po, kam lexuar dhe kam dėgjuar dhe pak mė herėt tregova se si vinin titistėt nė perėndim dhe dizenformonin mėrgatėn tonė atje. Nėpėr aktivitete ku merrnin pjesė shumė njerėz futen lloj-lloj agjenturash serbe e tė tjera. qė pastaj tė kenė “argumente” qė t“ i luftojnė kėrkesat gjithėpopullore.
Ne, kemi historinė jo tė largėt tė luftės sė UĒK-sė, kur edhe nėpėr konferenca shtypi, qyqarėt politikė thoshin se djemtė tonė ēlirimtarė janė dorė e zgjatur e Serbisė, thoshin qė serbėt po bėjnė provokime me njerėz tė frustruar e tė tjera gjepura si kėto...
Kėto ishin intrigat qė titistėt i kishin mėsuar nė kurset famėkėqija tė Kumrovcit, dhe nė kėtė mėnyrė ata manipulonin masat e gjėra popullore, dhe pastaj dihet qė pasoja natyrisht ka pas dhe do ketė deri sa populli ynė i shumėvuajtur tė vetėdijesohet.

RADIO KOSOVA: Pse shkuat nė Danimarkė, mos ishte diēka e veēantė atje?
ZEQIRI: Jo, shkurt unė u largova nga maltretimet e policisė maqedone, sepse nuk ėshtė mirė tė thuhet se nuk mė kanė rrahur; sepse menjėherė titistėt, pra, ata shqiptarėt e ”ndershėm” menjėherė fillojnė me shpifjet e tyre, kur thonė: ”ja, ky apo ai atdhetar vet ka deklaruar se nuk e kanė rrahur” e tė tjera por, mua mė izoluan, mu ndalua tė bisedoj me njerėz, me bashkėkatundarėt e mi nė rrugė; pra, s“kisha tė drejtėn e komunikimit me askėnd, ashtu i izoluar nga njerėzit e dashur, pa dėshirėn time, ashtu nuk munda tė qėndroj, prandaj u detyrova tė emigroj. Kur jemi kėtu, do doja tė them edhe diēka se si po manipulojnė titistėt me njė deklaratė tė simbolit tė rezistencės, Adem Demaēit se: paska deklaruar qė: ”pėr 29 vite nuk e paska rrahur policia jugosllave”, kėto janė intriga pėr manipulime, tė atyre mjeranėve qė vetėm presin ndonjė deklaratė tė tillė dhe pastaj tė fillojnė sulmet. Unė mendoj se e vėrtetė ėshtė kjo: qė Adem Demaēi nuk pendohet se ka qenė nėpėr burgje, me ca ndėrprerje, plot 29 vjet, pėrkundrazi, ai mbahet dhe ka tė drejtė tė mbahet krenar, se ka kryer njė mision historik, kombėtar dhe patriotik.
Por, nga kjo prizėm del qėndrimi i heroit tonė:
Adem Demaēi, nuk dėshiron tė tregoj pėr vuajtjet e tij, sepse nuk dėshiron tė krijoj frikė e panik tek disa, por do qė popullit - rinisė heroike t’i jap guxim qė ta vazhdojė mė tej rezistencėn deri nė realizimin e tė drejtave tona. Dua tė kujtoj kėtu qė me sa kam dėgjuar: Adem Demaēi, gjatė atyre 29 vjetėve qė hoqi burgjeve (ka qė ka qenė 5-6 vjet nė izolim), ishte ajo kohė, kur titistėt shqipfolės i kanė pėrjetuar muajt e mjaltit nė ato kohė ferri tė vėrtetė, pėr ne shqiptarėt. Por, unė nuk jam Adem Demaēi, jam si jam; njeri punėtor, flas ashtu siē e shoh dhe si e ndiej problemin…!!

RADIO KOSOVA: Po, para se tė shkonit nė Danimarkė, a vepruat diēka nė Tetovė?
ZEQIRI: Po, unė nė fakt pata qenė dėshmitar nė njė gjykatė nė Shkup dhe dėshmova pėr njė rrahje masive nė fshat…kjo mjaftonte qė policia tė mė quante me lloj-lloj epitetesh dhe tė mė ndiqte kėmba kėmbės, pėr mua u bė njė jetė e padurueshme etj. Kjo ishte ajo qė u detyrova tė largohem nga vendlindja por me njė qėllim dhe vetėdije se do t` i hakmerrem asaj politike kundėrshqiptare qė ishte nė Maqedoni; pėr kėto qė ata bėn me mua duke vepruar nė kėtė mėnyrė. Tė them tė drejtėn se prej kohės qė kam shkuar nė Danimarkė, kam qenė ēdoherė i gatshėm pėr veprime (aktivitete) nė dobi tė ēėshtjes dhe tėrė kohėn jam munduar tė bėj diēka; dhe nė mbrėmje i parashtroja vetes pyetje: se ē` bėra sot diēka tė mirė pėr atdheun dhe ē“duhet tė bėjė nesėr, pra i jepja vetes detyra tė reja ….

RADIO KOSOVA: Ishe me familje atje nė Danimarkė?
ZEQIRI: Jo, kam qenė vetėm, mė vonė krijova familje, u martova nė vitin 1987 …

RADIO KOSOVA: Pastaj e ndale veprimtarinė, apo jo?
ZEQIRI: Jo, pėrkundrazi! Por, do ishte mirė qė t’i bėni njė pyetje gruas sime, e cila shpesh po ankohet sepse po na kushton ēdo lloj aktiviteti, sepse ne jemi ne kurbet qė mbledhim ca lekė e t“i kursejmė e ti vetėm po harxhon nė aktivitet tuaja etj.

RADIO KOSOVA: Po, ē“ po t“ thotė gruaja se vetėm ti merresh me kėto probleme politike si zakonisht si shumė gra qė mundohen t i pengojnė burrat e tyre.
ZEQIRI: Po, ashtu ėshtė, ajo mė thotė: se vetėm ty tė ka mbet politika e tė merresh me kėtė, pėr ēėshtjet kombėtare tė gjithė kanė pranuar se jemi ēliruar ti nuk po pushon, tė gjithė kanė rregulluar shtėpi, e ti asnjėherė nuk pushove me fėmijėt e tu se vetėm pėr ty nuk ėshtė puna mirė tė tjerėt u kėnaqen at qė hyjnė ne politik u bėnė deputet e ministra drejtorė i lanė edhe kurbetet dhe janė bėrė milionerė, ndėrsa ne do merremi tėrė jetėn pėr ēėshtjen kombėtare, po kur nuk j`u intereson atyre qė marrin para (rroga) pse mua tė mė interesoj e tė tjera, tė ngjashme, si gratė…

RADIO KOSOVA: Dalim tek rėnia e komunizmit tė flasim pak pėr atė, dhe si u bėre qė tė merresh edhe me tė drejtat e njeriut tė Prishtinės. Si u inkuadruat ju?
ZEQIRI: Po, tani rėnia e komunizmit; nuk do doja tė flas pėr ta se nuk ka pas komunizėm si sistem, prej asaj kohe qė u bėra aktiv edhe ne kėshillin, unė kėrkoja tė bashkėpunoj me tė gjithė organizatat dhe partitė politike me lidhjen e shkrimtarėve etj. Por Kėshilli ishte mė i interesuar pėr bashkėpunim, ndėrsa partitė pėrgatisnin raporte tė ndryshme e kjo mė interesonte edhe mua pėr tė punuar me Kėshillin. Nė ato kohė kur ishte vala e aktiviteteve nė Kosovė dhe u dashtė tė koordinohen disa aktivitete me dalė edhe legalisht aq mė mirė kur burimet na vinin nga qendra e Prishtinės. Para saj kishim krijuar edhe njė miqėsi tė ngushtė me danezėt, ndaj krijuam edhe KOMITETIN” Miqtė e Kosovės”, dhe si anėtar i Lėvizjes Popullore kishim bashkėpunim me qendrėn e LPK-sė. Komiteti luajti njė rol tė madh duke ber edhe demonstrata, debate publike, sė bashku me PEN qendrėn daneze dhe organizata tė tjera patėm organizuar edhe njė mbrėmje kushtuar simbolit rezistencės sonė kombėtare, Adem Demaēit, ku PEN-i e pati marrė ēėshtjen e shkrimtarit tonė, Demaēi, edhe nėpėr instancat evropiane, dhe pastaj mė vonė Adem Demaēi shpallet dhe anėtar nderi i PEN qendrave skandinave dhe Evropiane. Mė vonė do tė i jepej edhe njė mirėnjohje ose ēmimi Saharov nga Kėshilli i Evropės. Pastaj, bėnim peticione letra tė hapura politikanėve dhe institucioneve daneze dhe evropiane. Po ashtu, patėm botuar njė pėrmbledhje dokumentesh pėr Kosovėn qė e quajtėm “DOKUMENTET E BARDHA” pėr Kosovės. Pastaj, njė libėr rreth 180 faqe ”KOSOVA NJĖ KONFLIKT I VJETĖR”, e tė tjera. Pra, vitet 1988-89 dhe ishin dhe vala e aktiviteteve si nė Kosovė ashtu edhe kudo nėpėr botė. Kryetarja e Komitetit ishte Akademike Mina Skafte Jensen, ajo e njeh mirė problemin shqiptar ka qenė disa herė dhe si eksperte nė Universitetin e Tiranės, pastaj nė Athinė, Beograd. Ështė njė njohėse e mirė e problemit tė Ballkanit nė pėrgjithėsi dhe atij shqiptar nė veēanti. Pastaj kemi edhe njė gazetare daneze e cila e ka studiuar edhe gjuhen shqipe ne Tiranė viteve 1981-82 dhe tė gjitha shkrimet kjo i ka pėrkthyer pa asnjė lek ose ndonjė interes tjetėr, kjo ishte mikja shqiptare Lotte Rudof Madsen i cila kėrkoi nga Komiteti, qė Adem Demaēit t “i jepet edhe titulli i nderit apo emri “ Mandela i Kosovės”. Posaēėrisht, veprimtari i njohur, danezi miku i shqiptarėve, Jorn Peterseni, sė bashku me gruan e tij, Marianėn, vepronin pa pushim pėr t`i ndihmuar popullit shqiptar nė Kosovė.

RADIO KOSOVA: Po viti 1989 nuk ishte konflikt, por ishte luftė apo jo?
ZEQIRI: Po, natyrisht ajo ishte njė kryengritje popullore, deri sa ka gjakderdhje ka protesta masive popullore e tė tjera; atėherė pra u mor Kushtetuta me tanke siē u quajt nė atė kohė me tė drejtė nga organi ”Zėri i Popullit”: ”Kushtetuta e Tankeve”, u vranė mė shumė se 23 veta, qindra u plagosėn dhe qindra e mija u arrestuan, pra ishte njė kryengritje popullore, ku i tėrė populli ishte ēuar nė kėmbė dhe kėrkonte tė drejtėn e vetė qė i takon.
Nė fakt, Organizata e Lėvizjes Popullore u dashtė tė luaj njė rol mė tė fuqishėm konstruktiv, pėr t`i dal popullit nė ballė dhe tė udhėhiqte nė mbrojtje dhe organizimin e masave popullore; por ata e lanė popullin, tė them ashtu nė stihi, Prandaj populli pa kontroll, i thėrriste ata qė nuk do tė duhej tė thirreshin: Azemi dhe Kaēusha. U thirr nė ata tė cilėt mbronin autonominė e vitit 1974 dhe ne fakt ishin kundėr Republikės sė Kosovės. Kėshtu, u bė njė prapakthehu nė ecjen tonė drejt lirisė! Nė vend, qė ne tė kalonim fuqishėm nė kėrkesėn pėr Republikė, ne e mbronim autonominė, derisa i mbronim zėdhėnėsit e saj!!!

RADIO KOSOVA: Ta ndėrpresim bisedėn kėtu; do tė dėshiroja ta dėgjojmė njė kėngė, sepse folėm pak si shumė, dhe do jetė mirė ndoshta pėr dėgjuesit tanė mos t’i lėmė vetėm me fjalė. Mysafiri ynė Xhemil Zeqiri ka zgjedhur kėngėn, kjo do tė thotė se nėse ka akuza, pra nuk ju pėlqen kėnga atėherė akuzojeni mysafirin e jo mua…?!
Pra, kėnga: “Jam shqiptar i Shqipėrisė sė vjetėr” e kėnduar nga kėngėtarja tropojane, Dava Gjergji. Ėshtė kėnga e parė. Pra kėtė kėngė e ke zgjedhur, apo jo Xhemil?
ZEQIRI: Ashtu pra, edhe unė i Shqipėrisė sė vjetėr jam, Ilirida ėshtė e Shqipėrisė sė vjetėr apo?

RADIO KOSOVA: - Mbetėm tek vitet “89-“90? Ju iu pėrveshėt punės!?
ZEQIRI: - Po! Gjithnjė nė veprimtari kombėtare! Me Shoqatat, Lidhjen e Shkrimtarėve, kėrkoja materiale pėr shkeljen e tė drejtave tė njeriut. Kjo, pati ndikim pozitiv sepse shumė shoqata e parti nė Danimarkė kanė marrė intervista dhe materiale prej meje, iu kam ofruar materiale me shumė argumente edhe parlamentarėve danezė tė cilėt merren me politikėn e jashtme, konkretisht me Ballkanin. Ata i kanė ato dokumentacione dhe shumė prej tyre mė janė falėnderuar pėr veprimtarinė e Kėshillit tė Drejtave dhe Lirive tė Njeriut (KDLNj ), nė Danimarkė.
Mė vonė krijuam lidhje edhe me Sindikatėn e Pavarur tė Kosovės (SPK), Unė isha i interesuar shumė qė edhe partitė politike simotra nė Danimarkė tė kontaktojnė me partitė tona nė Kosovė. Por, pėr habi, partive politike nė Kosovė, nuk ju interesonte fort kjo!!! Ato, preferonin mė shumė tė merreshin me gjėra tė kota atje... Kujtoj kėtu faktin...

RADIO KOSOVA: Pse partitė nuk donin kontakte? Pse thua merreshin me gjėra tė kota?! Kėshtu nuk mund tė thuhet sepse ne kemi qenė nė okupim total apo jo?!
ZEQIRI: Po, nė okupim tė plotė klasik kolonial - tė gjitha qėndrojnė! Por, unė do t“ua them vetėm njė shembull: unė, shumė kisha kontakte tė frytshme, por kur erdhi Partia e Prosperitetit Demokratik (PPD) tė formojė nėndegė nė Danimarkė, atyre nuk ju interesonte tė kontaktojnė me masat popullore, atyre u interesonte t“i krijojnė Kėshillat e Partisė, degėt e saj dhe pastaj tė mblidhnin tė holla! Roli i tyre qe roli i gjykatėsve: ata merreshin me tė kaluarėn, me tė vdekurit, kurse tė gjallėt i lėnin nė mėshirėn sllavėve. Ata, atėherė pa pikė turpi thoshin: “Kosova, nuk ėshtė e okupuar, Shqipėria ėshtė e okupuar!!!
Ata, bėnin thirrje: “ta ēlirojmė Shqipėrinė, pastaj i rregullojmė punėt, i qesim nė rend, “terezi” etj, etj...
Unė, me kohė jam distancuar me ato parti, bile kam pas edhe polemika, atyre u thosha: “ju po merreni me tė vdekurit, e tė gjallėt po ua lėni sllavėve t“i torturojnė e t“i masakrojnė!
Kur e kisha pėrballė meje gjithė atė shumicė, ndofta ndonjėherė mendoja se po bėja gabim, por mė vonė u pa se aspak s“kisha gabuar; sepse ata vėrtetė ishin tė tillė, atyre nuk u interesonte qė proceset tė ecnin pėrpara!

RADIO KOSOVA: A mendoni qė nė botė, ne shqiptarėt (qė nuk jemi aq shumė), pavarėsisht dėshirave tona...
A mendoni se kanė qenė tė domosdoshme tė formohen degėt e partive, pavarėsisht tė cilės pjesė tė viseve shqiptare? A do tė ishte mė mirė tė quhej p.sh: “Liga shqiptare e tė mėrguarve” apo ndonjė tjetėr emėrtim i ngjashėm?
ZEQIRI: “Qendra Informative”, do tė mjaftonte, apo Kėshillat pėr tė Drejtat e Njeriut, pastaj nėpėrmjet tyre tė depėrtonim, por politikanėve nuk u interesonte qė tė ecim pėrpara, atyre u interesonte mbi tė gjitha, qė tė shtypen ata (pra, tė mbytej mendimi i lirė), tė cilėt mundoheshin tė merrnin kontakte me gazetarėt e politikanėt e huaj. Do tė them njė rast konkret: pas njė kohe, kur u formua PPD-ja nė Danimarkė, ata kishin tė holla, por pastaj i morėn edhe tė hollat qė kohė mė parė i kishin mbledhur mėrgimtarėt pėr veprimtari atdhetare.

RADIO KOSOVA: Nėse nuk gaboj nė zgjedhjet e para nė Maqedoni e ka fituar pushtetin PPD-ja?
ZEQIRI: Po! Bile, erdhėn mėrgimtarėt me aeroplan special, me makina, nė grupe tė ndryshme qė t“ia jepnin votėn PPD-sė. Mirėpo u bė njė dredhi e madhe ndaj kėsaj partie, ndaj popullit i cili atėbotė s“ishte nė gjendje ta kuptojė. Vetėm paramendojeni: atje dolėn atje 23 deputetė, kur pėr 22.000 vota, Xheladin Murati, ndėrsa, pėr 1 deputet maqedon mjaftonte tė ketė 2000 vota dhe fitonte statusin e deputetit. Kjo qe ajo qė na barazonin; pra, natyrisht qė shqiptaret nė kėtė mėnyrė do jenė pėrherė minoritet sipas modelit pėr zgjedhjet maqedone edhe pse populli po vinte prej Danimarkės e vendeve tė tjera tė votonte, kjo nuk kishte sukses sepse ata e kishin pėrcaktuar numrin se sa deputetė tė hynin nė parlamentin maqedon; kėta ishin ata “shqiptarėt e ndershėm” qė nuk ua prishnin aspak planet maqedonėve se fundi i fundit unė, duke pasur shumė kontakte me partitė politike, kam fituar bindjen, pra, kam ardhur nė pėrfundim se: partitė politike tė krijuara para LĒ-re ishin tė krijuara me bekimin e politikės sė policisė serbe, maqedone e malazeze. Kam pėrshtypjen se ato ishin nėn kontroll tė plotė. Ajo parti legale qė nuk ka qenė nėn kontroll para luftės, ka qenė Uniteti Kombėtar (UNIKOMBI), atėherė u zgjodh kryetar i madhi, Ukshin Hoti - me sa mė kujtohet ai e pranoi detyrėn nė mesnatė, shkoi nė shtėpi, pastaj nė ora 07.00, e arreston policia dhe sot e kėsaj dite nuk dihet ku ėshtė, ku mbahet i izoluar, kemi shpresa se jeton diku!.. Unė, pėr kėtė atdhetar tė madh, i kam shkruar Karla De Pontes, i kam mbledhur 300 nėnshkrime, ndėr ta edhe shumė intelektualė danezė, grupe parlamentare etj...
Pastaj, kemi shkruar njė peticion qė Ministria e Punėve tė Jashtme e Danimarkės tė kujdeset mė tepėr, por nė politikė nuk paska mėshirė! Nė politikė ka vetėm interesa! Gjatė veprimtarisė sime jam duke mėsuar dhe kuptuar ēdo ditė e mė shumė se nuk duhet t“ju besojmė shumė fjalėve, por vetėm veprave!

RADIO KOSOVA: Sa ishte faktor dhe sa mund tė luante rol Danimarka nė shpejtimin e kėtyre proceseve tė pėrgjithshme?
ZEQIRI: Danimarka, zakonisht ka luajtur njė rol tė madh. Dua tė kujtoj se kur ishim nė Komitetin “Miqtė e Kosovės”, ne, nė atė kohė shkuam nėpėrmjet institucioneve daneze dhe kėrkuam nga forcat politike nė parlament, qė ata ta ftojnė zyrtarisht nė vizitė simbolin e rezistencės sonė, Adem Demaēin. Baca Adem erdhi me ftesėn Komitetit “Miqtė e Kosovės”. Ay, nė Danimarkė e dha njė fjalim historik, bėri debate me tė gjitha forcat politike nė parlament, me ekspertė tė politikės etj..; me sa di, ka qenė viti “93. Baca Adem i shpjegoi realisht problemet dhe kėrkoi nga danezėt qė tė ndihmohet Shqipėria nė atė kohė, tė ndihmohet Kosova, qė atje tė vinė grupe politike tė shohin qė nė ēfarė shtypjeje dhe mjerimi jeton populli shqiptar; i okupuar dhe i kolonizuar egėrsisht nga politika serbe.

Njė dėgjues: jam Hysen Durmishi, nga katundi Mushtisht i Therandės. E pėrshėndes mikun tim, Xhemil Zeqirin! Urime! Falėnderime! Suksese!...
ZEQIRI: E kemi obligim kombėtar o vėlla!
Pra, Adem Demaēi kėrkoi qė grupet parlamentare daneze tė shkojnė atje (nė Kosovė), ata pranuan! Unė, pasi kaluan disa muaj, ju dėrgoj njė letėr dhe i pyes: hė ēka u bė me ju?! Ju premtuat se do shkoni ne Kosovė pėr vizitė zyrtare...
Ndėrhyn njė dėgjues! Mentor Mexhuani kėtu! Pėrshėndetje! Ju njoh pėrmes 3 librave qė keni shkruar dhe pėrmes shumė shkrimeve qė po i shkruani!

RADIO KOSOVA: S“kemi ardhur ende tek librat!
Pyetja e dėgjuesit Mexhuani: Ēka mendon mysafiri, a ėshtė duke u tallur bashkėsia ndėrkombėtare me ne? Kur e them kėtė po i paraqes kėtu kėto argumente:
Nga 50 shtete tė botės qė ishin pas luftės sė dytė botėrore, tash janė 190 shtete, rreth 70 shtete janė mė tė vogla se Kosova e janė tė pavarura. 1. Kosova, gati mė sė paku nė botė ėshtė multietnike. Kosova veriore, Albaniku, Zveēani e Zubin Potoku, 63, 2% kanė qenė tė banuara me shqiptarė, deri nė luftėn e fundit ēlirimtare.
2. Pse Letonia me 56% letonezė, nuk quhet multietnike dhe asnjė shtet nė botė nuk quhet multietnik?- veē Kosova po?
3. Pak na copėtoi bashkėsia ndėrkombėtare nė favorin e Serbisė, Malit tė Zi dhe Greqisė mė 1878-1912, por ende kjo po nxiton tė na copėtojė me decentralizime e prona kishtare kompromise tė tjera... Logjikuar nga kėto pyetje qė i parashtrova, kam edhe njė pyetje
4. A kanė moral kombėtar udhėheqėsit tanė t“i thonė vetit udhėheqės tė Kosovės; pozitė opozitė, kur mysafiri qė e keni ju sonte aty e ka njė shkrim me titull: “Kosova dhe problemi shqiptar ėshtė kthyer nė vitet 50-ta”?!
ZEQIRI: Kėto ishin pyetje shumė tė qėlluara, tė pėrgatitura, megjithėse do tė jem i lumtur sikur tė gjithė shqiptarėt e Kosovės (pėrjashtuar manipulimeve), tė keni njė vetėdije qė e ka Baca Mexhuan. Ėshtė e vėrtetė se po bėhet njė tallje e madhe cinike e Bashkėsisė Ndėrkombėtare, me ne shqiptarėt, si para luftės edhe pas luftės ēlirimtare, prandaj unė kam pas debate nėpėr gazeta me kėta politikanėt me ē“rast ju kam thėnė hapur: sipas jush dhe sipas politikės evropiane, Serbia, qė e ka bėrė terrorin qė nga viti 1913-tėn e paska bėrė me ndihmėn tuaj! Ata, reagonin; jo s“ėshtė e vėrtetė!.
Ata, kėrkojnė nga ne qė tė jemi popull i qėndrueshėm (tė durojmė), tė besojmė nė demokraci, se pastaj (thonė) ne nuk do ta lejojmė Serbinė tė veprojė si ka vepruar! Sipas tyre, sistemi pluralist do tė jetė njė bukuri e Zotit e ku di unė ēfarė; se ne ndėrkombėtaret do tė jemi tė pranishėm nė Kosovė, Serbia nuk do t“i shkelė mė tė drejtat tuaja - thonė ata! Kėto, vetėm kanė qenė dhe janė ca tallje, por pėr fatin e keq - siē ka thėnė edhe Baca (ngrėnia e kėsaj propagande sot pėr sot...

RADIO KOSOVA: A kanė qenė politikanėt tanė para aktit tė kryer?
ZEQIRI: Edhe kanė qenė! Sepse, siē theksova mė herėt, ato partitė politike kanė qenė tė pėrgatitura mirė, kur theksova se ato nuk mund tė krijonin parti tė shėndosha, sepse anėtarėt e tyre ishin dikur ish-lkj-istė, pastaj dolėn nė ballė duke pėrfshirė kėtu edhe disa ish-tė burgosur politikė, apo ish-udhėheqės tė demonstratave tė vitit 1981 e mė tutje ata e kanė pas detyrė para liderėve tė tyre tė distancohen nga e kaluara “e hidhur revolucionare” apo patriotike si ata e quajnė...
Unė kam informata se pėr t’u futur nė kėto parti ata (ēlirimtarėt) ėshtė dashur tė flasin keq e mė keq pėr regjimin socialist tė Shqipėrisė, pėr Enver Hoxhėn, edhe pas vdekjes sė tij fizike. Unė dėshiroj, qė ne tė merremi me njerėz tė gjallė por, nuk e dija kush (ēka) i detyronte kėta tė distancohen nga politika shqiptare e saja kohe e cila pėr mendimin tim ka pas njė politikė tė qartė pėr zgjidhjen e problemit shqiptar nė trojet tona.

RADIO KOSOVA: Kėtu ka shumė dilema edhe pėr kėtė.
ZEQIRI: Natyrisht, argumentet flasin pėr bindjen time, pra, shkopi ka dy anė nga ta marrėsh pėr t“u shėrbyer, thjesht plus minus...megjithatė, unė mendoj qė nga politika mė reale, qė ėshtė udhėhequr deri sot, mė e mirė se ajo nuk ka pasur. Pavarėsisht se ai ka qenė njė shtet i izoluar nga perėndimi me suksese u ka bėrė ballė presioneve tė ndryshme.

RADIO KOSOVA: ...shtet komunist, shtet ideologjik, shtet ateist etj etj...
ZEQIRI: Po, megjithatė s“ka qenė i vetėm sepse blloqet nė Jaltė u ndanė nė dy sfera tė interesave, dihet qė Shqipėrinė e hodhėn nė anėn e shteteve socialiste. Unė, kujtoj njė rast interesant se ēka i ka ngjarė Ukshin Hotit, kur ishte nė studime nė Amerikė: Ay, kishte kontakte tė mėdha me politikanė, udhėheqės etj. etj..., Ukshin Hoti shkruante se atyre u ka thėnė: “Gjithēka do tė jetė nė rregull”, bile u kishte thėnė qė Enverin ma lėni mua. Ay e kishte kuptuar filozofinė kombėtare tė Enverit, prandaj u kishte thėnė se do tė merret vesh, qė Shqipėria t“i pėrket perėndimit. Mirėpo siē shohim (sipas shkrimeve tė Ukshinit), ata nuk e pranuan, atėherė amerikanėt nuk kanė dashur. Nga kjo kuptojmė se amerikanėt kanė dashur vetėm tė bėjnė eksperimente me ne nė atė kohė, bile edhe sot e kėsaj dite ata vazhdojnė t“i bėjnė ato eksperimente me shqiptarėt nė Ballkan.

RADIO KOSOVA: A jemi edhe ne fajtorė?
ZEQIRI: E a jemi fajtor?! Po, natyrisht qė jemi, sepse ne shqiptarėt shumė u besojmė fjalėve tė mira, ne duhet t“u besojmė veprave.

RADIO KOSOVA: Pėr shtete mė tė vogla se Kosova qė e kanė marrė pavarėsinė a do ta komentosh kėtė, Mali i Zi p.sh?
ZEQIRI: Po! Jo shtete qė kanė marrė nėnshtetėsinė, pavarėsinė etj., unė i tillė jam, kam shkruar edhe nė artikujt - analizat, pra nė librat e mia; kurdoherė kam kėrkuar nga politika ndėrkombėtare qė shqiptarėve t“u lejohet e drejta pėr VETĖVENDOSJE. Kam kėrkuar nga ata tė na pėrgjigjen pse na ndalohet neve kjo e drejtė?! Unė, vet nuk mund ta pėrcaktoj se do populli i Kosovės pavarėsi apo... Unė jam pėr vetėvendosje!
Pastaj, tė shihen situatat nė Evropė dhe botė si na leverdisin ne, si lėvizin!?
Sot pėr sot, nuk ėshtė interesi i Evropės qė tė krijohen dy shtete shqiptare nė Ballkan. Kėto dy shtete shqiptare i kushtojnė shumė edhe Shqipėrisė edhe Kosovės, por edhe bashkėsisė ndėrkombėtare - botės sepse nuk mund...

RADIO KOSOVA: Ne, po pretendojmė se jemi pėr pavarėsi.
ZEQIRI: Pikėrisht, kėtu ėshtė ajo lloj pavarėsie, me kokėn nėn Serbi pra siē thotė bashkėsia ndėrkombėtare, pavarėsi e kushtėzuar. Se kėto terme po vlejnė vetėm pėr shqiptaret.

- Nė lidhje telefonike paraqitet njė dėgjues, quhet AGRON: Thėrras nga Gjermania, jam ithtar i madh i politikės kritike, i kritikės sipas masės. 1. A mendon bashkėbiseduesi juaj se kjo rezistencė e tillė i ka edhe mangėsitė e mėdha?!
ZEQIRI: Mangėsi ka shumė, i nderuar! Sot, politikanėt shqiptarė janė bėrė shėrbėtorė tė mjerė nė institucione tė UNMIKUT dhe sllave kudo nė trojet shqiptare, por edhe atje nė atė Shqipėrinė e shkretė, qė u shkatėrrua nga politikanėt kokėfortė, tė cilėt mundohen vetėm si tė korruptohen, si tė pėrfitojnė poste pėr ta mbajtur popullin zvarrė. Kjo politikė e tyre ėshtė plotėsisht kundėr kombėtare.

Agroni: 2. Ēėshtja tjetėr qė kam vėrejtje ėshtė se shpesh herė shqiptarėt marrin detyra qė s“mund t“i ēojnė deri nė fund, kjo ėshtė karakteristikė jona antropologjike. Kjo, jo vetėm nė kuadėr tė partive politike por, edhe nė kuadėr tė lėvizjeve popullore.
ZEQIRI: Ke plotėsisht drejt! Pajtohem me mendimet tua sepse unė pėr veten time jam veprimtar politik dhe nuk mundem tė jem kritik i mirė, as historian i mirė, nėse kam shkruar pėr histori, kam pasur debate me disa profesorė e historianė shqiptarė, megjithatė nuk mund tė quhem kritik as historian, pastaj nuk mund do tė quhem as ndonjė farė lideri politik, sepse as qė mė ka interesuar ndonjėherė politika. Politika, m` u ėshtė imponuar.

AGRONI: 3. Shumė anėtarė tė LPK-sė, nuk i qėndruan besnikė vijės sė pėrcaktuar fillimisht nė programin e kėsaj partie, ēka mendoni ju? (Kėshtu qe disi).
ZEQIRI: Kjo ėshtė e vėrtet, sepse ata nė momentin mė kritik do tė thosha vendimtar e lanė (ēėshtjen) situatėn politike nė mes tė rrugės; konkretisht e kemi rastin nė Maqedoni, partia e BDI-sė, ku janė udhėheqės ish-anėtarė tė LPK-sė, ata de facto dėshtuan. E kemi njėrin nga veprimtarėt e kėsaj lėvizjeje, Fazli Veliun, “Abaz Xhukėn”, alias Ali Ahmetin, Musa Xhaferin tė cilėt jo vetėm pse shkelėn programin e LPK-sė, por ata e tradhtuan edhe gjakun e dėshmorėve tė cilėt ranė nė luftėn ēlirimtare nė Maqedoni.

AGRONI: Unė mendoj kėshtu pėr kėta ish-pjesėtarė tė lėvizjes sė rezistencės, unė e shoh kėtė problem nė rrafshin praktik, njė pjesė e tyre kanė qenė tė pėrndjekur nga regjimi jugosllavė pėr veprimtari politike por, siē po shihet dėshira e tyre paska qenė t“i realizojnė dėshirat dhe nevojat e tyre dhe tė familjeve tė tyre sociale etj., prandaj ata mendojnė se ēėshtja kombėtare ėshtė rregulluar...Ne shqiptarėt nuk kemi nacionalizėm pėrmbajtjesorė, nuk mundemi me pas fabrika, pa pas prodhim, pa pas intelektualė tė mirėfilltė, ne s“mundemi me qenė nacionalistė siē po mendojmė, ne veē mundemi me e luajtur rolin e nacionalizmit, se nė realitet nacionalizmi duhet tė jetė pėrmbajtjesorė; me u shprehė nė ekonomi, nė politikė, nė kulturė, nė sport. Ne s“jemi tė pėrfaqėsuar askund nė botė, vetėm po i tregojmė pėrralla vetit; kjo ėshtė politika jonė: i themi ky kėshtu ai ashtu, ky ėshtė patriot, ai ėshtė tradhtar, ai ėshtė mė i zoti se ai etj, ky e ka kryer kėtė shkollė apo atė... Mirėpo, kur krahasohemi me tė tjerėt; pėrpara jemi krahasuar brenda ish-Jugosllavisė, kurse tani krahasohemi me krejt Evropėn; pasi ty jeton nė Danimarkė, e din shumė mirė se nė ēfarė niveli ėshtė Danimarka, ēfarė intelektualėsh dhe kuadrosh, sportistėsh ka nė pėrgjithėsi; mendoj ne duhet tė rrezatojmė tė mendojmė sinqerisht, tė mos bėjmė lojėra tė kota, sepse edhe luftėn e kemi humbur – mendoj. Ne shqiptarėt, luftėn nuk e kemi fituar. Luftėn e fitoi NATO-ja, aty duhet tė jemi tė sinqertė, nė fakt janė shkuar shumė viktima por...
ZEQIRI: Edhe NATO-ja, bashkė me ne e humbi luftėn.

AGRONI: Aty kanė luftuar shumė njerėz, ėshtė pėr tė ardhur keq, ka pasur shumė viktima mirėpo ne jemi treguar tė paaftė sidomos nė organizimin politik aq tė paaftė sa me tė vėrtetė... unė habitem se si disa gjejnė mundėsi dhe vend pėr t“u krenuar para kamerave nė media etj...
ZEQIRI: Ju faleminderit pėr kėto mendime tė mira!

AGRONI: Nėse jemi kritikė dhe tė sinqertė me vetveten do t“i kemi punėt shumė mė mirė!

RADIO KOSOVA: Ju thoni e kemi humbur luftėn. Nuk do tė pajtohesha me kėtė sepse – megjithatė forcat serbe nuk janė kėtu.
ZEQIRI: Po ke tė drejt tė mos pajtohesh, mund ta kuptojmė ose interpretojmė si tė duam vet, por de fakto NATO-ja dhe UĒK-ja e humbėn luftėn sepse kėtu i kemi forcat e OKB-sė, sepse OKB-ja ishte kundėr luftės sė UĒK-sė dhe intervenimit tė NATO-s. Dhe nė marrėveshjen e Kumanovės nuk ishin tė pranishėm me gjeneralėt ēetnikė serbė as gjeneralėt e UĒK-sė, as gjeneralėt e NATO-s, qė sipas meje ata duheshin tė jenė dhe tė nėnshkruanin kapitullimin e Serbisė. Por aty ishin vetėm personalitetet e OKB-sė. Pra OKB-ja nuk donte tė ketė fitues as humbės!!!...

RADIO KOSOVA: Nė Kumanovė nuk ishte askush nga NATO?!
ZEQIRI: Jo, askush! Aty ka qenė (me sa mė kujtohet) Rusia, pra pėrfaqėsuesi i Rusisė, Ēernomerdini dhe pėrfaqėsuesi i OKB-sė, Ahtisari. Shkurt, nė Kumanovė u bė njė marrėveshje nė dėm tė shqiptarėve. Sepse atje nuk u nėnshkrua kapitullimi i Serbisė, pėrkundrazi NATO i la nė mes tė rrugės UĒK-nė dhe shqiptarėt.

RADIO KOSOVA: Me sa dimė ne, nė Kumanovė ka pasur pėrfaqėsues tė NATO-s.
ZEQIRI: Zyrtarisht jo! Por, pėr kėtė momentalisht nuk mund tė konfirmoj saktė, sepse nuk kam tė dhėna se ēka ėshtė punuar pas perdeve, kjo ėshtė njė temė qė duhet tė diskutohet ca mė gjatė.

RADIO KOSOVA: Ju jetoni nė Danimarkė qė nga viti 1981, ndėrsa si pėr koincidencė dy kryeadministratorė i kemi pasur nga Danimarka, Hakerupin dhe Peterssenin.
ZEQIRI: Po e filloj me Peterssenin i cili ka qenė mė gjatė si kryeadministrator i Kosovės. Petersseni nuk ka qenė i njohur nė politikėn daneze - ai me sa di unė ka jetuar nė Suedi, Amerikė, Zvicėr etj., pastaj qe nė Maqedoni me misionarėt e kėtyre organizatave ndėrkombėtare etj., por mė interesant ishte Hans Hakerupi, i cili ishte njėri ndėr aleatėt mė tė mėdhenj pėr intervenim tė NATO-sė, i cili bėnte piskamė tė madhe pėr intervenimin e NATO-s mbi caqet serbe dhe nė atė kohė debatoja andej –kėndej dhe mė ftuan nė Radio-Danimarkė, isha mysafir nė studio nė ora 8.05 tė mėngjesit, ėshtė njė emision qė quhet: mysafirėt nė studio, aty trajtohen ngjarjet mė tė rėndėsishme qė ndodhin nėpėr botė, kisha vetėm 3-5 min nė dispozicion.

- Ndėrhynė njė dėgjues; jam Shemsiu, flas nga Hamburgu -thotė pastaj shtron pyetje:A kemi ne shqiptarėt diplomatė (se politikanė kemi sa tė hanė qentė), por nuk e di a kemi ndonjė diplomat qė do t“na pėrfaqėsonte denjėsisht nė botėn e jashtme?
ZEQIRI: Faleminderit! Diplomatė kemi por, ata faktikisht nuk janė tė angazhuar direkt nė politikėn e institucioneve, nė pozitė; diplomatė i pėrgatitur ka qenė i madhi Ukshin Hoti, por ja ku ėshtė?! Heroi ynė i pazėvendėsueshėm, Adem Demaēi, Albin Kurti pastaj njėri ndėr diplomatėt e shkėlqyer Bardhyl Mahmuti, i cili tani ėshtė angazhuar nė PDSH, nė Maqedoni, kam shpresė shumė tė madhe se ai do ta ndryshojė kursin e kėsaj partie nė favor tė shqiptarėve. Diplomatė tė tjerė manipulatorė, qė mundohen ta mashtrojnė popullin ditė e natė kemi sa tė duash (siē theksove edhe ti pėrpara...), megjithatė diplomatė qė mundohen t“ia imponojnė perėndimit dhe qarqeve ndėrkombėtare politikėn shqiptare ka, mjerisht janė fleksibilė.

RADIO KOSOVA: Epo, diplomacia e ka ndjenjėn e kompromisit, fleksibilitetit etj...
ZEQIRI: Po, kompromisi e ka edhe diplomacinė, por kėta duhet tė dinė se si tė kėrkojnė tė drejtat tona!...
Duhet tė godasėsh pamėshirė! Pa ndėrprerje tė kėrkosh tė pamundurėn qė ta fitosh tė mundshmen! Ndėrsa, kur “diplomatėt” tanė thonė: ”se zgjidhja mė e mirė ėshtė pavarėsia e Kosovės, ata nė fakt po i japin shenjė diplomacisė ndėrkombėtare se janė tė gatshėm tė bėjnė edhe kompromise dhe tė shesin interesat tjera, pastaj natyrisht kėta po kanė pėrkrahje edhe nga diplomacia ndėrkombėtare.

- Ndėrhyn njė dėgjues, quhem Ismet Hasani, Flas nga Suedia jemi me njė grup shokėsh, ju pėrshėndesim! Megjithėse pėr momentin edhe ne nė perėndim kemi plagė tė rėnda, emisionet e juaja po na i shėrojnė plagėt...
Po e pėrfundoj kėtė pėrshėndetje me njė fjalė tė urtė popullore: “rrezet e diellit, bien edhe nė pleh por, ato prapė mbesin tė pastra”, pastaj do tė shtoja: “ai njeri qė nė robėri mė shumė e do jetėn e ėmbėl dhe pasurinė se sa lirinė, mbetet pėrherė rob i mjerė qė pėr asgjė s“ka siguri”!

- Ndėrhynė njė dėgjues; quhem Skėnderi, pastaj thotė: “me sa po dėgjojmė vetėm zi paska tek ne shqiptarėt”!
Kam njė pyetje pėr mysafirin: sikur tė ishte nė pozita tė Ali Ahmetit, tė gjeneral Ēekut dhe Fatmir Sejdiut, a do t“i kishte folur kėto fjalė, vetėm zi?! A ka diēka tė mirė tek ne shqiptarėt, a ėshtė e mundur qė ne vetėm po hamė bari dhe s“po dimė kujt me ia dhėnė votėn?! Nuk pajtohem me konstatimin tuaj se UĒK-ja dhe NATO e kanė humbur luftėn dhe si mund tė jemi tė sinqertė me vetveten, kur vetėm zi po shohim?!
ZEQIRI: Unė, nuk mund tė jem nė pozitė derisa jemi nė kėto situata por, Ali Ahmeti ka qenė qe sa kohė...

RADIO KOSOVA: Ēka do tė bėnit ju?
ZEQIRI: Unė, nuk do mundesha tė bėja asgjė! Sepse, atėherė do tė pranoja tė futesha si cjapi tek kasapi. Kėta e kanė sjellė (pranuar) njė situatė tė pa perspektivė! Kanė hyrė nė njė parlament me do zgjedhje, tė cilėt po i dirigjon UNMIK-u, si njė organizatė kundėrdemokratike, krejtėsisht e ka nėn kontroll politikėn e tyre...

RADIO KOSOVA: Atėherė, nė Maqedoni, pasi vini nga Maqedonia? Po tė ishit atje, a do tė bėheshe shėrbėtorė i politikės sllave?!
ZEQIRI: Nė radhė tė parė po ia bėjė me dije mikut qė mė pyeti se: fundi i fundit unė nuk jam i sigurt me hy nė Maqedoni, sepse Maqedonia dhe BDI-ja kanė ngritur njė far aktakuzė kundėr meje mė 25 maj 2005, ata gati sa mė arrestuan mė 9 shtator 2005, vetėm e vetėm se unė nuk e pranoj kėtė status, qė u ėshtė imponuar shqiptarėve nė Maqedoni. Edhe sot e kėsaj dite ushtarėt e vėrtetė qė luftuan janė nėpėr burgje, thjeshtė kėto janė vetėm manipulime se shqiptarėt nė Maqedoni nuk fituan asgjė.

RADIO KOSOVA: D.m.th, ju keni qenė kundėr marrėveshjes sė Ohrit?
ZEQIRI: Natyrisht! Kjo marrėveshje nuk i plotėsoi as 20% tė kėrkesave te popullit dhe tė luftėtarėve tė lirisė.

RADIO KOSOVA: A jemi tė mirė ne shqiptarėt?
ZEQIRI: Po, jemi tė mirė pėr interesat e huaja... Ne, e pranuam pavarėsinė e Maqedonisė, pa asnjė kusht pėr shqiptarėt atje!
Pastaj, politikanėt tanė qė ne ua kemi dhėnė vet “votėn” - siē tha dėgjuesi e pranuan pavarėsinė e Malit tė Zi, po ashtu (pa kurrfarė kushtesh pėr shqiptarėt atje), kur de fakto dhe de jure kėto dy republika (bile kjo e para) ėshtė krijuar si republikė e dytė serbe nė ish-federatėn jugosllave, kur kjo (Maqedonia) u themelua mė 1943, sot kėto republika u ndanė pa luftė, pra me referendum prej Serbisė. Tani, shtrohet pyetja; po si i lejoi kėto Serbia kėto tė ndahen pa luftė? Si ėshtė e mundur kjo? Cila republikė ish-jugosllave(cili shtet) u nda pa luftė prej Serbisė?!
Mos u nda Bosnja, Kroacia apo Sllovenia? Por, ėshtė e sigurt se Maqedonia dhe Mali i Zi ishin dhe janė aleate tė sigurta tė Serbisė dhe ne shqiptarėt do t“ua shohim “hajrin” kėtyre pavarėsive qė po i pėrkrahin kėta politikanėt tė cilėve “vet ua dhamė votat”!
Natyrisht, votat ata po i marrin me ato listat e mbyllura, por, kur kam filluar t“ju shpjegoj nė Danimarkė pėr listat e mbyllura politikanėve, gazetarėve shkrimtarėve etj, ata habiteshin dhe thoshin; “ky ėshtė akt i shėmtuar kundėrdemokratik; forcat e UNMIK-ut po luajnė rol tė dyfishtė kundėr shqiptarėve”! Ndodhė kėshtu, sepse fundi i fundit, ato raporte dalin para opinionit ndėrkombėtar, pra raportet qė i marrin nė Danimarkė thonė: ēdo gjė nė Kosovė, ėshtė OK! Vetėm se atje ėshtė njė problem i pazgjidhur, ky problem qenka i pakicės serbe e cila po ka presione prej shqiptarėve!!! Kjo ėshtė pika kryesore shqetėsuese qė trajtohet nė qarqet ndėrkombėtare; pra si t“i sundojmė (t“i bėjmė zap), shqiptarėt qė po i mundojnė serbėt qė jetojnė nė Kosovė.
De fakto ėshtė e kundėrta: serbėt ishin tė privilegjuar para luftės nga pushteti serb, ndėrsa pas luftės janė tė privilegjuar nga administrata e UNMIK-ut. Ne, kemi argumente tė shumta, tė qarta qė politikanėt tanė heshtin, i mbyllin sytė para kėtyre fakteve dhe nuk e bėjnė asnjė deklaratė, fjala vjen kur serbėt dalin dhe i bllokojnė rrugėt e Kosovės, po ashtu edhe UNMIK-u dhe KFOR-i, heshtin, ata me pasivitet tė madh e shohin kėtė situatė.
Ndėrsa, kur Lėvizja Vetėvendosje (LV)del proteston kundėr njė krimineli si Koshtunica, i cili me kallashnikov nė dorė erdhi me vra shqiptarė nė Kosovė, atėherė policia e SHPK-sė po intervenon dhe po e torturon fortė atė rini, ėshtė skenė e tmerrshme, kur polici shqiptar ish-ushtar i UĒK-sė, tani me rrobe polici e shkelė nė fyt njė vajzė heroinė, qė ka dalė tė protestojė kundėr vizitės sė Drashkoviqit. Nė anėn tjetėr presidenti i Kosovės, Fatmir Sejdiu, shkon nė Tiranė e merr ēmimin “Honoris Causa” dhe nuk e jep asnjė deklaratė kundėr kėsaj vizite kundėrnjerėzore, kjo ėshtė tepėr imituese apo jo!...

RADIO KOSOVA: Po, partitė politike kanė thėnė se janė kundėr vizitės sė Koshtunicės.
ZEQIRI: Po, “nga e thėna nė tė bėrė, nė mesė ėshtė njė det i tėrė” - thotė populli ynė. Ata, duhet tė bėjnė diēka!

RADIO KOSOVA: Megjithatė, ėshtė thėnė diēka!
ZEQIRI: Ėshtė thėnė, si ėshtė thėnė!...

QAZIMI: Nuk pajtohem me bashkėbiseduesin se NATO dhe UĒK-ja e humbėn luftėn nė Kosovė!
ZEQIRI: Do tė dėshiroja ta shpjegoj mė tej mendimin sipas Qazimit, kur thotė: “ne e kemi fituar luftėn, tani duhet ta fitojmė paqen”! E more Qazim! Sikur ta fitonim luftėn, pastaj paqen e kemi nė dorė; dihet pastaj se shumė lehtė fitohet paqja kur fitohet lufta!...

- Pyetje tjetėr: pse qėndron ky konfuzitet kaq i madh nė mes liderėve shqiptarė nė Shqipėri, Maqedoni dhe Kosovė?! Ne, po e pėrcjellim parlamentin e Kosovės, po i shohim mospajtimet qė kanė! Kur jemi tek liderėt shqiptarė ia vlen thėnia e Fishtės se: “mė lehtė ėshtė t“i bėsh bashkė njė grusht pleshta se dy shqiptarė”?!
A vjen nė kundėrshtim Ali Ahmeti me Arbėr Xhaferin, Sali Berisha me Nanon etj. etj?! Po ashtu parlamenti i Shqipėrisė, ėshtė bėrė pėr t“u brengosur pėr tė! Agim Ēeku, nuk prodhon rrymė! Agim Ēeku nuk mund t’i ruaj pyjet, ai e ka punėn e tij!
ZEQIRI: Rrymėn e ka nėn kontroll UNMIK-u, or Bacė!

QAZIMI: Ne, duhet tė jemi unik prej Presheve deri nė Ēamėri!
Tė gjithė shqiptarėt duhet tė jemi njė, s“ka mospajtime!...
Luftėn e kemi fituar!... Pėr aftin e keq kėto janė parulla mashtruese.
Ne, s’e kemi aeroportin pikė tė nxehtė, por e kemi Mitrovicėn, Albanikun,
ZEQIRI: Kėto janė fakte se luftėn e kemi humbur, por duhet ta fitojmė! Dhe duet vazhduar ose pėrkrahur me tė gjitha mjete ata qė vazhdojnė luftėn...

QAZIMI: Ndėrsa, policia jonė i shkelin Albin Kurtin, Emrush Xhemailin etj. etj. Kjo, s“po mė pėlqen!
Ne, dje i shkrimė me ēka patėm nė luftė e sot s“po na pėrmend askush! Ju falėnderojmė pėr kėtė emision qė po na pėrkrahni!
ZEQIRI: Mendimi im se luftėn e kemi humbur, po rrahet nga shumė dėgjues.
Po ta kishim fituar ne luftėn ne dhe NATO-ja, nė Kosovė sot do tė kontrollonte UĒK-ja, nuk do tė ēarmatosej, nuk do tė bėhej forcė civile (TMK)dhe nuk do tė bėhej SHPK-ja, tė cilėt po i shkelė nė fyt rininė tonė, tė cilėt po protestojnė pėr gjithēka qė ėshtė nė dėm tė shqiptarėve dhe nė dėm tė interesave tė Kosovės. Nė anėn tjetėr dua tė argumentojė mendimin tim se kam qenė i vetmi shqiptar nė perėndim qė kam qenė kundėr intervenimit tė NATO-s.

RADIO KOSOVA: Si? Dėgjuam mirė apo jo?
ZEQIRI: Po, po! Kam qenė dhe kam deklaruar nė Radio Danimarkėn, sepse nė atė kohė ishte njė platformė e pėrcaktuar e Havier Solanės, qė thoshte: “Not independet! Autonomi for Kosovo!” Jo pavarėsi pėr Kosovėn por autonomi” Prandaj, Radio Danimarkės i deklarova: “shqiptarėt luftojnė pėr pavarėsi, luftojnė qė 100 vjet e tani edhe me pushkė nė dorė qė tė na njihet e drejta pėr vetėvendosje”!... Nė Radio Televizionin danezė kam pasur debate me politikanė dhe intelektualė danezė kurdoherė kam qenė kundėr bombardimeve tė NATO-s, sepse de fakto dhe de jure edhe vet Bill Klintoni, gjatė bombardimeve pas 30 apo 35 ditėsh deklaroi: “Ne do tė kemi kujdes qė Kosova tė ngelet pėrsėri nėn sovranitetin e Jugosllavisė”! Pra, tė gjitha kėto fakte tregojnė qartė se po ta kishim fituar luftėn, nė Kumanovė nuk do tė vendoste OKB-ja, as Ahtisari, por do tė ishin udhėheqėsit e UĒK-sė, ata tė cilėt do t“i bėnin marrėveshjet pas luftės. Ku ne fakt atje do tė nėnshkruhej kapitullimi i Serbisė okupatore por ndodhi e kundėrta...

QAZIMI: Po, kush do t“i ndiqte forcat serbe nga Kosova kur Serbia kishte aq shumė forca, ishte e militarizuar aq shumė?!
ZEQIRI: Asnjė luftė nė botė nuk ėshtė fituar pa aleatė. Unė e kam ditur se UĒK-ja nuk mundet ta ēliron Kosovėn vet por pėr mua ka rėndėsi pozicioni i UĒK-sė, qė sjelljen e problemit tė Kosovės nė tryezat e diplomacisė ndėrkombėtare e bėri UĒK-ja dhe kėtu ka tė bėjė fakti politik qė nė atė moment politikanėt shqiptarė nuk kishin nevojė tė shkonin nė Rambuje - Paris ta nėnshkruanin marrėveshjen, pra tė nėnshkruanin pėr autonomi substanciale nė kuadėr tė Jugosllavisė sė mbetur, qė Kosova tė mbetet nėn kthetrat e ish-Jugosllavisė sė cunguar me emrin apo pėrbėrjen Serbi-Mali i Zi.
Unė, ju garantoj juve, se ministria danezė, me tė cilėt disa herė kam komunikuar, e mbajnė hapur kėtė qėndrim: ata nuk duan tė dėgjojnė pėr pavarėsinė e Kosovės, ata ma thonė hapur se: “Kosova do tė ketė vetėm njė autonomi nė kuadėr tė unionit Serbi-Mali i Zi”. Bile, para 2 vjetėsh ka qenė nė Danimarkė ministri i punėve tė jashtme i Malit tė Zi, kur ai aty deklaroi se: “Shqiptarėt kanė luftuar pėr pavarėsi dhe nuk do ta pranojnė kėtė kurrsesi – ministria e jashtme daneze i tha ministrit malazez: “Mali i Zi do ta fitojė tė drejtėn e pavarėsisė, por Kosova nuk do ta fitoj pavarėsinė sepse s“ka qenė republikė pra, nuk ka tė drejtė tė vendosė vet pėr fatin e vet”! Ne, kėtu duhet tė koncentrohemi, qė ta fitojmė tė drejtėn pėr vetėvendosje! Tė mos mashtrohemi nga deklaratat e disa politikanėve tė cilėt janė bėrė shėrbėtorė tė politikės sė huaj! Unė do tė rikthehesha pak ku kishim fjalėn, pra tek Hans Hakerupi. Hans Hakerupi ishte ministėr i mbrojtjes sė Danimarkės dhe ishte njėri ndėr mė tė zėshmit nė ēdo artikull e debat, bile nė radio-televizion thėrriste pėr intervenimin e NATO-s nė Kosovė. Pasi shkoi Bernard Kushneri mua mė thėrret, Erik Bool sekretari pėr marrėdhėnie me jashtė i Partisė Social Demokrate Daneze qė kishin pushtetin dhe mė njoftojnė se KS, bile vet Kofi Anani e ka caktuar Hakerupin, ministrin e mbrojtjes, qė ishte nė partinė Social-Demokrate Daneze tė jetė Kryeadministrator nė Kosovė.. Mirė shumė i thash, sė shpejti do tė bėjė njė komunikatė pėr shtyp sepse shqiptarėt nuk e dinė kėtė fakt. Jo, m“u pėrgjigj ka dy javė po negociojnė me qeverinė e Serbisė, gjegjėsisht me Ēoviqin, dhe ata nuk duan ta pranojnė se H. Hekerupi ka qenė shumė aktiv pėr intervenim tė NATO-sė. Hans Hekerupin e pranoi Serbia vetėm atėherė kur ky e pranoi lojėn serbe ne dėm tė shqiptarėve dhe mundemi ta bėjmė njė bilanc pėr demet qė ia solli Hakeruapi ēėshtjes shqiptar.

BESNIKJA: Pėrshėndetje nga Zelanda e re, quhem Besnike!
RADIO KOSOVA: A keni ndonjė pyetje?
BESNIKJA: Flas nga Zelanda e Re. Ju faleminderit pėr punėn qė po bėni! Pasi e ēmoj ēdo njeri qė punon pėr tė mirėn kombėtare. Desha vetėm t“ju pėrshėndes!

ISMET HASANI: Lajmėrohem nga Suedia! Ju pėrshėndesim njė grup shokėsh nė mėrgim! Zėri juaj po dėgjohet larg! Zėri i Mentor Mripės po kumbon 3000 km larg!
MRIPA: Po dėgjohet Radio Kosova!
ISMET HASANI: Ne, kemi plagė tė rėnda dhe fjalėt tuaja po na shėrojnė! Po e pėrfundoj kėtė bisedė me njė maksimė tė menēur: “rrezet e diellit bien edhe nė pleh, por ato prapė mbesin tė pastra”!
Pastaj, pėr momentin, lidhur me temat do tė shtoja – “ai njeri qė nė robėri mė shumė e ēmon jetėn e ėmbėl dhe pasurinė sesa lirinė, mbetet pėrherė rob i mjerė, qė pėr asgjė s“ka siguri”!...

SKĖNDERI: ...Derisa po dėgjoj paska vetėm zi tek ne shqiptarėt! Edhe ca pyetje: sikur tė ishte nė pozitė tė Ali Ahmetit, tė gjeneral Ēekut dhe tė Fatmir Sejdiut; a do t“i kishte folur kėto fjalė vetėm zi?! A ka diēka tė mirė tek ne shqiptarėt?! A ėshtė e mundur qė vetėm po hamė bar e s“po dimė kujt me ia dhėnė votėn?! Nuk pajtohem se UĒK-ja dhe NATO e humbėn luftėn! Si mund tė jemi ne tė sinqertė, kur vetėm zi po shohim?!
ZEQIRI: Po, tani, unė nuk jam nė pozitė nė kėto situata, por Ali Ahmeti ka qenė dhe ėshtė nė pozitė! Dhe varet se si i sheh situatat politike, unė nuk luftoj pėr zgjedhjet por pėr zgjidhjen e problemit, problemet jo se janė zgjedhur, por ato janė akumuluar aq shumė sa qė vėshtirė t“i paramendosh...

RADIO KOSOVA: Ēka do tė bėnit ju?
ZEQIRI: Unė do tė thosha, tani ėshtė zor, sepse e thash mė lart kur shkon si cjapi tek kasapi, pastaj kasapi tė ka nė dorė. Dhe kėto qė i pėrmendi Zoti Skėnder qė i kemi “zgjedhur nė dorė i ka kasapi. Dhe s“ke ē“bėnė? Kėta na kanė sjellė nė njė situatė prapakthehu, nė njė gjendje tė pa perspektivė! Kanė hyrė nė parlament me do zgjedhje qė po i dirigjojnė tėrėsisht tė huajt! Siē janė parlamente sllave dhe UNMIK-u me njė administratė antidemokratike, po bėnė fushatė tė ethshme...
Po e dirigjon politikėn shqiptare nė Kosovė, siē po dėshirojnė ata...Dhe natyrisht se unė nuk do pranoja ne kėto situata, tė pranoja tė bėhem shėrbėtor kundėr interesave tė shqiptarėve.

RADIO KOSOVA: Po atje nė Maqedoni?
ZEQIRI: Po, mė parė thashė se Ali Ahmeti ėshtė shėrbėtor i sllavėve! Ai e shkeli keq edhe gjakun qė u derdh, dhe atė sakrificė qė dhanė shqiptaret e asaj ane.

RADIO KOSOVA: Ty, ke qenė kundėr Marrėveshjes sė Ohrit?!
ZEQIRI: Natyrisht, sepse Marrėveshja e Ohrit nuk i plotėsoi as 20% tė kėrkesave e popullit dhe tė luftėtarėve tė lirisė. Ali Ahmeti dhe shtabi i tij politik shkeli mbi betimin e Himnit kombėtar, qė dhanė para flamurit kombėtar. Pra shkeli edhe mbi gjakun e dėshmorėve, siē ishin komandantėt e lavdishėm e heroikė, si: Tahir Sinan - Teli, Tigri e komandantė dhe ushtarė tė ardhur vullnetarė nga Shqipėria Natyrore dhe diaspora jonė.

RADIO KOSOVA: A jemi tė mirė ne shqiptarėt,dhe nuk kemi bėrė turbullira tė kota?
ZEQIRI: Ėshtė vėrtetė se ne jemi tė mirė pėr tė huajt, shqiptarėt kanė vepruar dhe punuar pėr shtete tė huaja e tani ka ardhur koha qė tė mundohemi pėr veten tonė....
Ne, e pranuam pavarėsinė e Maqedonisė pa asnjė kusht pėr shqiptarėt!... dhe siē thamė mė parė atyre, qė ua kemi dhėnė votėn nė Shqipėrinė administrative, nė Kosovė dhe nė Maqedoni, tani po e mirėpresin me entuziazėm edhe pavarėsinė e Malit tė Zi; kėtu dua tė theksoj se: de fakto dhe de jure- Maqedonia edhe Mali i Zi janė dy republika.
Kjo ėshtė krejtėsisht e kuptueshme sepse kėto dy republika sllave Maqedonia dhe Mali i Zi ishin, janė dhe do tė jenė aleate mė tė sigurta tė shovinizmit dhe tė nacional-fashizmit serb. Dhe, jam i bindur se ne ua kemi parė sherrin, paramendo se vetėm nėpėrmjet Maqedonisė, shqiptarėt nga dhuna dhe terrori shtetėror serb gjatė sundimit tė Titos dhe Rankoviqit, Maqedonia ishte si njė shtet transit pėr shpėrnguljen e shqiptarėve pėr nė Turqi. Dhe pėrsėri “do t“ua shohim hajrin” kėtyre pavarėsive, tė cilat po i pranojnė pa asnjė kusht politikanėt tanė, tė cilėve ua dhamė votat! Kur kujtojmė faktin pastaj, qė as 48% e popullit nuk kanė dalė nė zgjedhje, kjo kuptohet sa kanė legjitimitet pushtetarėt e sotėm tė Kosovės. Mirėpo ata qė i pranojnė zgjedhjet, pra organizatat ndėrkombėtare po bėjnė sehir me ne, edhe pse numri ishte aq i vogėl ata i pranuan zgjedhjet, sepse kanė prapavijė tė rrezikshme pėr ardhmėrinė tonė...

RADIO KOSOVA: Po, partitė tona kanė kėrkuar qė zgjedhjet tė jenė me lista tė hapura.
ZEQIRI: Po partitė tona e kanė pranuar kėtė formė tė zgjedhjeve sepse u jepet shansi Kryetarėve tė partisė tė bėjnė si tė duan me deputetėt, kenė tė duan e emėrojnė, e kė duan e largojnė pa kurrfarė problemi, as formaliteti.
Kėtė formė antidemokratike na e imponoi administrata e UNMIK-ut, pikėrisht OKB-ja, kėto forca po luajnė rol tė dyfishtė kundėr shqiptarėve, sepse fundi i fundit, raportet e tyre dalin plotėsisht tė tjera para faktorėve ndėrkombėtarė, kinse ēdo gjė ėshtė OK-ej – nė Kosovė, vetėm se ėshtė njė problem, e ky ėshtė problemi i pakicės serbe, e cila ka probleme tė mėdha prej shqiptarėve. Ky problem ėshtė rrahur qe 6 vjet nė qarqet ndėrkombėtare, ku janė bėrė plane se si t“i bėjmė zap shqiptarėt qė po i mundojnė serbėt. A de fakto ėshtė e kundėrta! Serbėt ishin tė privilegjuar para luftės, nga pushteti serb, kurse tani pas luftės po privilegjohen nga administrata e UNMIK-ut.
Ne, kemi argumente tė qarta dhe tė bollshme se politikanėt tanė po heshtin dhe po i mbyllin sytė; nuk bėjnė asnjė deklaratė kur serbėt dalin dhe i zėnė rrugėt e Kosovės dhe administrata e UNMIK-ut dhe KFOR-i, tė gjitha heshtin me cinizėm dhe nuk reagojnė kur para syve tė tyre po luhet kjo lojė, po lejohet kjo situatė...
Ndėrsa, kur lėvizja “Vetėvendosje”, del dhe proteston kundėr vizitės sė njė krimineli si Koshtunica, i cili me pushkė nė dorė ka vrarė shqiptarė, atėherė policia e SHPK-sė, po intervenon dhe po e maltreton atė rini, aty po shohim skena tė tmerrshme kur njė ish-ushtar i UĒK-sė, qė e ka veshė uniformėn e policisė dhe tani e shkelė nė fyt njė vajzė heroinė shqiptare qė del e proteston kundėr vizitės sė Kushtenicės nė Kosovė.

RADIO KOSOVA: Biseduam shumė pėr NATO-n, por nuk biseduam pėr librat tua tė botuara.
Mė treguat se keni botuar 3 libra a do t“mė thoni cilat libra janė?
ZEQIRI: Nė vitin 2000 e kam botuar librin me afro 100 faqe “Kosova jonė (Tiranė). Nė vitin 2003 e kam botuar librin “Nė mbrojtje diplomatike tė ēėshtjes shqiptare” (Prishtinė). Pėrurimi i kėtij libri u bė nė Prishtinė, Baca Adem Demaēi e udhėhoqi atė pėrurim. Pastaj, nė kėtė shtator e bėmė pėrurimin e librit tė tretė, “Polemika, debate intervista dhe letra” (Prishtinė). Ku nė institutin Albanologjik u mbajt pėrurimi i librit mė 3 shtator 2006 ku Baca Adem, pėrsėri e udhėhoqi dhe patėm shumė tė interesuar...
Natyrisht, kam edhe shumė materiale publicistike, debate dhe letra tė hapura qė iu kam dėrguar ministrisė dhe institucioneve ndėrkombėtare dhe kombėtare.

RADIO KOSOVA: A tė ktheheshin pėrgjigjet?
ZEQIRI: Natyrisht, ato kanė dhėnė pėrgjigje!

RADIO KOSOVA: Bota e civilizuar i kthen kėto.
ZEQIRI: Po, po!...
Unė, iu kam drejtuar disa herė edhe institucioneve shqiptare nė Tiranė lidhur me disa arrestime, p.sh siē ndodhi rasti i Gafurr Adilit dhe Taip Mustafės. Pastaj, presidentit, Alfred Mojsiu, kur shkoi Ohėr ngriti dolli me Cervenkovskin, 10 km mė poshtė ne Strugė huliganėt nacionalistė maqedonė dogjėn flamurin shqiptar, unė ia shkrova njė letėr dhe i thashė: “kjo nuk ėshtė nė rregull, kjo nuk tingėllon mirė; fundi i fundit nuk jemi vetėm ne shqiptarėt qė duhet ta ruajmė stabilitetin e Ballkanit - pa u zgjidhė ēėshtja shqiptare, nuk mund tė ketė stabilitet nė Ballkan”! Mirėpo ai kurrė s “mė ka kthyer pėrgjigje! As kryeministri, Fatos Nano, as ministri i mbrojtjes, Pandeli Majko. Kėtij tė fundit i shkruam me rastin se si ministėr i mbrojtjes nuk pranonte tė nėnshkruaj dokumentin se Enver Hoxha ishte Veteran.!!!!

RADIO KOSOVA: Ndėrsa, ndėrkombėtarėt po!
ZEQIRI: Po, ministria daneze mu ka pėrgjigjur, bile, bile unė kam pasur shumė kontakte tė ngushta edhe sot e kėsaj dite me ish-kryeministrin danez, cili ėshtė kryetar i Internacionales Socialiste nė Kėshillin e Evropės. Paulin Rasmuseni, qė me ndihmėn e tij patėm, Hashim Thaqi ishte kryeministėr i qeverisė sė pėrkohshme tė Kosovės, unė e ftova nė atė kohė, i kėrkova qė ta ftojnė Thaqin nė Danimarkė. Ai ma ktheu: ne nuk mund ta ftojmė, por megjithatė ju bėjeni ftesėn, ne do t“i bėjmė pritje zyrtare. Ashtu u bė mbasi erdhi nė kryeministrinė daneze patėn konferencė tė pėrbashkėt pėr shtyp etj.
Po ashtu iu bė pritje zyrtare, dha konferencė pėr shtyp nė Ministrinė e Jashtme sė bashku me ministrin e jashtėm, ata e dinė aktivitetin tim; megjithatė situata ėshtė e tillė qė unė e shoh se pas asaj pauze, qė sot quhet ēlirim, megjithatė ka njėfarė lirie tė shprehjes, lirie tė qarkullimit (pjesėrisht), kujto kėtu enklavat serbe.

RADIO KOSOVA: Fundja nuk do tė kishim mundėsi ta realizojmė emisionin.
ZEQIRI: Po, por do tė ishte mė mirė, fjala vjen kėtu sonte tė ishte njė ekspert, tė vinte e tė fliste ekonomi pėr infrastrukturėn qė e kemi katastrofė, apo njė ekspert i kulturės tė fliste pėr kulturė dhe ne tė mos merreshim me kėto ēėshtje; ka apo s“ka tė drejtė kjo apo ajo parti etj.
Megjithatė, unė tani jam nė njė Organizatė, jam pėrfaqėsues i lėvizjes ”Vetėvendosje”, dega nė Danimarkė dhe jam anėtar i kryesisė sė njė shoqate humanitare dhe politike nė Danimarkė, STS Internacional Solidaritet. Kjo shoqatė ka bėrė disa rezoluta pėr Kosovėn, kemi organin tonė tė shtypit, Faqen tonė tė internetit pra njė gazetė mujore – tė kujtojmė kėtu qė nė rezolutėn e proklamuar nė kuvend mė 2003 ėshtė thėnė se shqiptarėve u mohohet e drejta pėr VETĖVENDOSJE DHE KĖRKOJMĖ QĖ SHQIPTARĖVE T“ JU NJIHET KJO E DREJTĖ! Kjo, qė u dha si njė referendum e bėri rinia kosovare me pushkė nė dorė gjatė luftės 1998-“99, pastaj
Kjo, e dėshmon faktin qė shqiptarėt nė Preshevė, Maqedoni, nė Mal tė Zi, por edhe ata nė Shqipėrinė administrative, pra nė Ballkan jemi bėrė qytetarė tė dorės sė dytė, kemi njė status tejet tė papėrshtatshėm apo tė papėrfillshėm nė botė! Kjo, ėshtė ajo qė ne duhet tė na bėjė tė padurueshėm, tė zgjohemi tė ecim pėrpara me pėrpjekjet si ta zgjidhim problemin tonė dhe tė jemi qytetarė tė barabartė tė Ballkanit, e tė Evropės tė barabartė me kombet tjera. Nuk mund tė pajtohem nė asnjė mėnyrė kur vjen nė Kosovė Sali Berisha, kryeministri i Shqipėrisė dhe thėrret. “Kosova duhet tė ketė pavarėsi nė kuadėr tė Strasburgut. Betimi i UĒK-sė, UĒPMB-ės dhe UĒK-re, ishte se do tė luftojmė, do tė derdhim gjakun pėr RIBASHKIMIN KOMBĖTAR! Jo! s“ka kėtu asgjė tė mirė pėr bashkimin tonė me Evropėn, pa u bashkua ne nė mes vete!... Unė e shoh se kjo ėshtė vetėm njė tallje politike me vullnetin e popullit, derisa pėr partitė politike (qė folėm mė herėt), nuk janė tė ēuditshme, imituese kėto deklarata, pėr ish-ushtarėt ēlirimtarė, si ajo e Ali Ahmetit: “ushtarėt e UĒK-sė, dhanė betimin para flamurit kombėtar dhe kanė luftuar me flamurin kombėtar, e tani betohen pėr flamurin Maqedoni e thonė - kemi luftuar pėr Maqedoninė “!!! Bile-bile me njė demagogji jashtėzakonisht tė madhe, Ali Ahmeti, vijon mė tej marrėzinė e tij kur deklaron: “Ushtria Kombėtare ia arriti qėllimit, sepse ajo pėrfundimisht e futi Maqedoninė nė NATO dhe nė Evropė”!!! Prandaj konstatoj se kjo ėshtė fataliste pėr njė ish udhėheqės tė luftės. Ne, nuk u betuam as nuk luftuam pėr njė gjė tė tillė. Ne, u betuam dhe luftuam, qė shqiptarėt t“i kenė tė drejtat tė vendosin pėr fatet e veta.

RADIO KOSOVA: A mendoni ju se Kosova do tė futet nė NATO?!
ZEQIRI: Kosova, nuk mund tė futet nė NATO as nė BE, sepse nuk ashte subjekt i pavarur, por Kosova mund tė okupohet nga NATO dhe BE! Them kėshtu sepse, unė si veprimtar politik nė Danimarkė dėshiroj qė shqiptarėt tė janė tė barabartė me tė gjithė popujt! Pra populli tė deklarohet se donė apo jo ne kėto traktate, pra siē voton danezi a donė tė hyjė nė NATO apo nuk donė. Siē votojnė norvegjezi, francezi apo gjermani: a e duan kushtetutėn evropiane, ashtu dėshiroj qė edhe shqiptarėt tė kenė tė drejtė tė votojnė; po ose jo!... Kjo e drejtė neve na ėshtė mohuar me kohė!
Ėshtė diēka e pa toleruar, ėshtė vėrtetė tallje, cinizėm dhe nėnēmim, kur koordinatori i kėshillit tė Evropės, Krist Paten, erdhi nė Kosovė dhe para gazetarėve dhe kamerave televizive Deklaron: “Ju kosovarėt ia arritėt qėllimit, ju do tė jeni nė Evropė, ju do tė jeni nė NATO, ju pranuat monedhėn euro”! Po kush i pyeti shqiptaret se duan lekun shqiptar ose euron. Kjo ėshtė jashtėzakonisht njė mospėrfillje e madhe e vullnetit tė popullit shqiptar!

RADIO KOSOVA: Cilėn monedhė e keni ju atje nė Danimarkė?
ZEQIRI: Ne, votuam, ishim kundėr monedhės euro nė Danimarkė! Kam marrė pjesė nė referendum, ku edhe unė votova kundėr- sepse ishte nėnēmim tė humbet integriteti i Danimarkės, nėse Danimarka do ta pėrkrahte kėtė monedhė. Ne, e pamė si u bė kaos ekonomik nė Gjermani dhe nė ato vende ku u pranua euroja, do tė thotė: marka u barazua vetėm me emėr qė nė fakt..
Kjo mė intereson mua; qė nė kėto emisione gjėrat tė trajtohen drejt e jo me insinuata tė kota qė sjellin aventura (tragjedi) tė mėdha pėr fatet tona! Kur dikush del e thotė kjo ėshtė njėra nga politikat mė tė mira qė jemi duke bėrė!
Kėrkoj, qė ne tė kėmbėngulim me njė vendosmėri tė madhe, qė e drejta jonė tė jetė jo pavarėsi me kushte, e me bishta, e andej, e kėndej..., por tė dalim me kėrkesėn: “Ne kemi tė drejtėn e VETĖVENDOSJES pėr fatet tona dhe pastaj tė vlerėsojmė sipas situatave nė Ballkan, Evropė dhe nė botė, pra nėse e shohim se kemi ardhmėri mė tė mirė tė pavarur do ta zhvillojmė pavarėsinė e Kosovės, nėse ne na imponohet se nuk do tė lejohen dy shtete, kėtu plotėsisht i japė tė drejtė ēetnikut, Drashkoviq kur thotė: “Kosova, nuk mund tė bėhet e pavarur, por do tė mbetet ose e Serbisė, ose e Shqipėrisė”! Po e ritheksoj kėtu ka plotėsisht tė drejtė, sepse nuk mund tė ketė dy shtete tė nderuar!

RADIO KOSOVA: Megjithatė, ne pretendojmė si popull tė kemi shtetin tonė dhe nė fund tė vitit pritet tė shpallet pavarėsia etj, etj. A merreni me diēka tjetėr nė Danimarkė veē politikės?
ZEQIRI: Politika, kjo me informatikė - pėr informimin e popullit danez, tani mė ka angazhuar lėvizja ”Vetėvendosje”, qė t“ju shpjegoj organizatave tė ndryshme aty dhe atyre ndėrkombėtare, intelektualėve dhe njerėzve, qė janė tė interesuar pėr problemet e Ballkanit dhe tė Kosovės.

RADIO KOSOVA: Mė sė paku ke mundėsi ta lėsh politikėn?
ZEQIRI: Sot, ēdo gjė ėshtė politikė! Nė ēdo pore tė jetės ka hyrė kjo, me apo pa dashjen tonė na u ėshtė imponua! T“jua them tė drejtėn, unė qe 26 vjet nuk di njėherė qė kam fjetur i qetė plotėsisht dhe qė s“jam pėrpjekur. Mė kujtohen dy raste qė i pata zėt, isha nė spital, jam bėrė operacion; aty s “kisha mundėsi tė bėjė ndonjė aktivitet, por edhe prej aty pėrpiqesha tė ndihmoja diēka me telefon, tė bėja informime pėr gazetarėt danezė qė ata tė bėnin presione e kėshtu me radhė...
Jam munduar dhe mundohem qė edhe njė gur ta vė nė lėvizje pėr ēėshtjen shqiptare.

RADIO KOSOVA: A vini shpesh nė Kosovė, Iliridė e gjetkė?
ZEQIRI: Po, zakonisht vij njė herė nė vit.

RADIO KOSOVA: A sheh ndryshime ekonomike kėtu?
ZEQIRI: Jo! Pėr fat tė keq nė Kosovė ka kolaps, shumė ēka ka marrė rrugėn nė prapakthehu!
Kosova, mund tė trajtohet si nė koloni e UNMIK-ut, “Kosova, tani e ka njė status - de fakto ashtu ėshtė pra, Kosova ėshtė kthyer nė histori me statusin e saj nė vitet nė 50-60-ta. Ne, kėtu jemi duke pėrjetuar vetėm skamje dhe mjerim,disa besa po jetojnė mirė si ne kohėn e Millosheviqit, por populli po heq tė zitė e ullirit.

RADIO KOSOVA: Si mendoni- me ekonomi?
ZEQIRI: Nė ekonomi, nė politikė, nė moral, etj. etj...

RADIO KOSOVA: Ne, pretendojmė tė jemi pjesė e civilizimit apo jo, sa ia kemi arritur kėtij objektivi?!
ZEQIRI: Civilizimi nuk bėhet me demagogji, por bėhet me punė! Me civilizim nėnkuptohet tė dalin ne pah vlerat e mirėfillta, e jo sikur sot po mundohen vetėm tė pėrkrahen antivlerat kombėtare e demokratike. Kjo nuk e ndihmon, pėrkundrazi e dėmton integrimin si brenda shqiptarė po ashtu edhe atė evropian...

RADIO KOSOVA: Mirė, me punė po flas! Ëndėrrojmė, kemi dėshirė tė jemi pjesė e botės sė civilizuar, shpresojmė ose mendojmė se jemi!
ZEQIRI: Mirė qė mendojmė se jemi. Por duhet shumė kujdes, sepse kėshtu po e dėmtojmė procesin.

RADIO KOSOVA: Jemi para fundit tė emisionit, keni ndihmuar ēėshtjen tonė sigurisht!
A ndihmohet edhe sot kjo ēėshtje, cila ėshtė (thuaje nė pika tė shkurta) aktiviteti i shqiptarėve nė Danimarkė?
ZEQIRI: Po, gjendja ishte dhe ėshtė kėshtu: Lėvizja pėr Republikėn e Kosovės (LPK-ja) e bėri bashkimin shpirtėror pėrafėrsisht tė gjithė mėrgatės shqiptare. Pastaj, nga viti 90-tė, qė kur u krijuan partitė politikė, ato luajtėn njė rol shumė destruktiv sepse nuk e thoshin as nuk e thonė problemin se duhet tė ēlirohet Kosova, por ata thoshin para mėrgimtare ne biseda se na Kosovėn e kemi bėrė Republikė dhe se ju rrini rahat. Bile, edhe haptas thoshin se pa u ēliruar Shqipėria nuk ka pėrparim! Shih p.sh. gazetarėt; ēdo lajm e kanė tė cunguar, ēdo lajm e kanė tė njėjtė, pothuaj, sikur nė kohėn e monizmit. Ata nuk paraqesin asgjė me analiza tė mirėfillta, vetėm tek-tuk kemi ndonjė intervistė tė ndonjė intelektuali, i cili ka guxim dhe diapazon pėr tė shpjeguar gjėrat mė mirė dhe pėr tė ecur pėrpara! Nė anėn tjetėr pas 90-ės, dhe nė veēanti pas LĒ-re, ka filluar njė humbje (ftohje) e masave tė gjėra popullore, njė dėshpėrim i tyre nė perėndim dhe njė egoizėm i madh, qė nuk duan pastaj tė ndihmojnė!!! Mirė ore vėlla! Politika sot do mjete! Duhet ndihma!... Organizatat tė cilat duan ta vazhdojnė luftėn, sepse deri sot ne luftuam por e fituam vetėm njė autonomi! Mė tepėr nuk kemi asgjė! Kėtė autonomi qė e nėnshkruan kėta pehlivanėt politikė nė Rambuje - kėsaj do t“i thotė perėndimi pavarėsi e kushtėzuar. Juve, ju kujtohet si ka deklaruar Tadiēi nė OKB, kur thotė: “nėse Kosovės i njihet pavarėsia, ēohet nė kėmbė nacionalizmi serb, nėse i jepet autonomi, ēohen nė kėmbė ekstremistėt shqiptarė”! Prandaj, diplomacia ndėrkombėtare ia pret masėn: as autonomi substanciale, e cila siē thonė - pavarėsi e cunguar, e cila Kosovėn e lė nė kuadėr tė Serbisė.

RADIO KOSOVA: Po, ne e dėgjuam Tadiēin para 2-3 ditėsh, kur tha: “unė nuk mund ta gėnjejė popullin tim, unė nuk mund tė garantoj qė Kosova s “do tė shpallet e pavarur”!
ZEQIRI: Ai, e gėnjen faktikisht popullin e vet, sepse nuk e thotė tė vėrtetėn; sepse nuk ka asnjė organizatė ndėrkombėtare qė e njeh pavarėsinė e Kosovės, por tė gjithė thonė. Kosova ėshtė provincė serbe. Pastaj, serbėt janė mjeshtėr tė politikės ata thonė se e humbėm Kosovėn ne ketė mėnyrė e mobilizojnė masėn pėr nacionalizėm, sė paku deri mė sot as njė dokument nuk ėshtė nė favorin tonė ,pėrkundrazi tė gjitha dokumentet thonė se Kosova ėshtė pjesė e Serbisė. Pas luftės dhe intervenimit tė NATO-s nė Ballkan, Kosova ka njė administratė ndėrkombėtare tė pėrkohshme. Kur tė gjithė serbėt po deklarojnė kėshtu si Tadiēi, atėherė ne shqiptarėt kėnaqemi dhe na bien ne gjumė rrini bura se e dėgjuat mbrėmė qė tha Tadiēi....

RADIO KOSOVA: -Dhashtė zoti qė tė mos kesh drejtė!
ZEQIRI: Ne, duhet tė pėrgatitemi kur dalim pėr gjah, ta mbushim ēiften me saēme (kukulla) pėr ujk, e nėse na del lepur edhe mė mirė e kemi!... Ne, nuk duhet t“ju besojmė kėtyre politikanėve, sepse tradhtive qe 100 vjet po ua shohim sherrin! Kėta po i ruajnė pozitat me kėto deklarata paushalle, deklarata tė kota. Pra kėta nė asnjė mėnyrė tė mos u besojnė as deklaratave tė huaja... Ne, tė mos u besojmė fjalėve, por t“ju besojmė veprave!

RADIO KOSOVA: -Dhashtė zoti tė jesh gabim!
ZEQIRI: Uroj, unė tė jem gabim dhe punėt tė na ecin pėrpara sipas dėshirave absolute tė shqiptarėve!
Uroj, qė ta kemi tė drejtėn pėr VETĖVENDOSJE, pastaj a do tė bėhet ribashkimi kombėtar apo pavarėsia e Kosovės, atėherė do tė vendosė populli me udhėheqėsit e vet! Kur, pastaj ma merr mendja do tė ketė edhe zgjedhje reale, tė pa manipuluara.
ZEQIRI: Gjithashtu! Nėse ngjanė kjo (pra nėse qenkam gabim) herėn tjetėr do tė vij e do tė kėrkoj falje dhe do tė them: “Ju lumtė politikanėve shqiptarė, se ia arritėn qėllimit me pak munde sakrifica; por unė jam duke e parė se nuk ėshtė nė binarė tė duhur politika shqiptare.

MENTOR MRIPA: Unė, e pėrshėndes mysafirin me kėngėn ”Thėrret Prizreni mori Shkodėr”!
Shumė gjėra nuk u thanė, pėr aktivitetet tuaja atje nė Kėshillin pėr tė Drejtat e Njeriut etj...
Por, dhashtė zoti tė takohemi pėrsėri nė rrethana mė tė mira, me pavarėsinė e plotė tė Kosovės.

RADIO KOSOVA: Faleminderit pėr vizitėn nė studion tonė!
ZEQIRI: Falėnderoj nga zemra dėgjuesit, ndofta kam qenė ca i ashpėr nė disa pėrgjigje, por megjithatė uroj tė jem gabim!

Prishtinė 14.06.2006
(Biseda ėshtė realizuar gjatė vizitės nė Kosovė, me ē'rast Xhemil Zeqiri ėshtė ftuar nė emisionin e Radio Kosovės mysafir nė studio)

E pėrgatiti pėr shtyp, Fadil Shyti


Albin Kurti: Nuk tėrhiqemi nga protestat

- Intervistė dhėnė gazetės sė pėrditshme SHQIP -

Albin Kurti 28 Nėntor 2006Albin Kurti nuk ka ndėrmend tė tėrhiqet nga protestat, edhe pse emri i tij ka shkuar deri nė Kėshillin e Sigurimit, si "djali plangprishės". Pėrkundrazi, VETĖVENDOSJA, lėvizja qė ai drejton, po pėrgatitet tė "godasė" nė pikėn mė delikate, atė tė decentralizimit. Nė ndėrtesėn e Kuvendit dhe Qeverisė nė Prishtinė, njollat e bojės sė kuqe ende nuk janė hequr, qėkur, mė 28 nėntor, VETĖVENDOSJA i dėrgoi mesazhe tė qarta Grupit Negociator. Lėvizja po mbledh gjithnjė e mė shumė persona rreth vetes, pasi tė pakėnaqurit me qeverisjen, administrimin apo statusin, po shtohen nga dita nė ditė. Ambicia e liderit tė kėsaj lėvizjeje ėshtė shumė e madhe: Tė ndalojė proceset negative...

- Demonstrata juaj e 28 nėntorit ėshtė pėrmendur edhe nė raportin e OKB-sė, si diēka negative. Si e vlerėsoni kėtė?

KURTI: Organizmat e mėdhenj, qė funksionojnė edhe si ombrellė, janė tė ngadalshėm dhe konservativė. Ata u frikėsohen ndryshimeve pozitive. Jo edhe aq shpejt, por padyshim qė kjo do tė ndryshojė. Mbase, pikėrisht tash ėshtė njė fazė e vėshtirė, pėr shkak tė inercisė sė kėtyre organizmave. Natyrisht qė kėsaj i kanė kontribuar edhe negociatorėt kosovarė, tė cilėt pajtohen pothuajse me ēdo gjė qė thuhet nga kushdo qoftė i bashkėsisė ndėrkombėtare.

- Askush nuk ėshtė kundėr protestave nė parim, por ėshtė folur shumė pėr destabilizim, pėr mundėsi tė keqpėrdorimit tė protestave. Destabilizimi nė kėtė fazė ėshtė shumė i mundshėm. A ndjeheni ju pėrgjegjės pėr kėtė, nėse protesta e organizuar nga ju ndihmon nė kėtė aspekt?

KURTI: Procesi qė po ndodh sot nė Kosovė nuk ėshtė pozitiv. Ai po na ēon drejt njė varėsie tė re nėn Serbi, ku Kosova do tė pėrfundojė edhe me njė etnitet tė ri territorial serb pėrbrenda, qė merr njė tė tretėn e sipėrfaqes sė Kosovės. Kėshtu, stabiliteti i kėsaj situate s‘ka se ēfarė na duhet. Njerėzit qė e kanė kritikuar demonstratėn tonė janė ata qė kanė qenė gjithmonė kundėr aktiviteteve tė VETĖVENDOSJE. Nuk bėhet fjalė pėr kritikues tė rinj tė lėvizjes tonė. Mendoj se kjo demonstratė ka dėrguar njė sinjal tė fuqishėm te ndėrkombėtarėt dhe vendorėt. Politikanėt kosovarė mbase mund tė merren vesh pėr ndonjė ēėshtje nė Vjenė, por nė terren nuk do tė mund t‘i realizojnė ato ashtu siē mendojnė ata.

- Ky ėshtė njė kėrcėnim?

KURTI: Qytetarėt, tė cilėve nuk po u mbrohen interesat, populli tė cilit po i mohohet vullneti, kanė filluar tė zgjohen, tė shfaqen, tė ngrihen. Kjo do tė vazhdojė dhe do tė rritet. Sigurisht qė kjo gjė paraqet kėrcėnim pėr kėtė regjim antidemokratik e neokolonialist, i cili ka sajuar dhe kontrollon institucionet vendore vetėm dhe vetėm qė tė sundojė mė lehtė.

- Njė protestė me shumė njerėz, ju personalisht nuk ju frikėson? Ėshtė njė barrė shumė e rėndė, pėrgjegjėsi shumė e madhe, pasi njė protestė e madhe mund tė mos kontrollohet...

KURTI: Siguri 100 pėr qind nuk ka asnjėherė. Ne pėrpiqemi tė kemi njė siguri sa mė tė lartė, andaj kemi kujdestarėt tanė, tė cilėt e minimizojnė rrezikun e eskalimit e posaēėrisht tė infiltrimit tė personave qė kanė agjenda personale, ose grupore, e mundohen tė fshihen prapa demonstratės e ta keqpėrdorin atė. Plani ishte qė ne tė gjuajmė me shishe tė mbushura me ngjyrė tė kuqe, por njė gjė duhet tė kemi tė qartė, se edhe hedhja e gurėve nuk ėshtė diēka mė radikale, pasi edhe shishet i thyenin xhamat. Gurė kanė gjuajtur qytetarė e mllefosur dhe ne i kuptojmė plotėsisht ata. Por, dua tė sqaroj se dhunė nuk mund tė bėhet ndaj objektit, por subjektit, se vetėm subjekti mund tė bėjė rezistencė (Michel Foucault ka shkruar pėr kėtė). Me kėtė rast, ne kemi vepruar me forcė mbi ato objekte jo pėr shkak se janė prona publike, por pėr shkak tė asaj qė pėrfaqėsojnė: pushtetin jodemokratik, i cili nuk po na i mbron interesat dhe me tė cilin nuk ndjehemi tė pėrfaqėsuar.

- Protesta juaj ėshtė shndėrruar nė vlerė monetare, 32 mijė euro ėshtė vlera e saj...

KURTI: Sė pari, pyetja qė duhet tė shtrohet kėtu ėshtė pse qeveria blen aq xhama tė shtrenjtė: 17 xhama nuk do tė duhej tė kushtonin aq shtrenjtė. Sė dyti, pėr tė gjithė kritikuesit qė ankohen se tash kėto dėme materiale duhet tė paguhen nga taksapaguesit kosovarė, e kam njė pyetje pėr ta: a do tė thotė kjo se ata mendojnė qė ne do tė duhej tė kufizoheshim duke i thyer vetėm xhamat e UNMIK-ut pasi ata s‘paguhen nga buxheti i Kosovės, me ēfarė ne s‘pajtohemi? Sė treti, tė gjitha dėmet qė kemi shkaktuar ne nuk bėjnė as sa gjysma e vlerės sė njė "xhipi" qė ka qeveria e tė tillė ajo ka me dhjetėra. Dhe, sė fundi, prapa atyre xhamave tė errėt bėhen vjedhje tė djersės dhe kontributit tė popullit, bėhen koncesione tė hatashme me komuna tė reja dhe zona ‘eksterritoriale‘ rreth kishave dhe manastireve ortodokse nė Kosovė, qė tani padrejtėsisht po i quajnė serbe. E gjithė kjo bėhet prapa shpinės sė qytetarėve. Kėsisoj, thyerja e xhamave tė errėt e qė maskojnė vjedhjen e xhepit tė kosovarėve dhe pazaret me tokėn e Kosovės, i kontribuojnė rritjes sė transparencės.

- Ēfarė do tė bėni ju nėse pavarėsia do tė jetė e kushtėzuar, siē po flitet, ēfarė do tė ndėrmarrė lėvizja juaj?

KURTI: Para nėntė muajsh, Albert Rohan ka thėnė se sa mė shumė qė pėrmendet fjala pavarėsi, aq mė mirė na shkojnė negociatat. Pavarėsia e kushtėzuar ėshtė nė kėtė vazhdė. Pėrmendet si term, meqenėse konsiderohet se ėshtė nevojė mentale e shqiptarėve dhe po qe se shqiptarėve tė Kosovės ua pėrmend fjalėn pavarėsi mund t‘u marrėsh sa tė duash koncesione pastaj. Pavarėsia e kushtėzuar nėnkupton kushte para pavarėsisė, qė do tė thotė se prapė do tė plotėsojmė standarde arbitrare drejt njė autoriteti jo vetėm politik, por qė hiqet tė jetė edhe moralisht i tillė. Kjo do tė thotė se pavarėsinė mund tė mos e marrėsh asnjėherė. Pavarėsia e kushtėzuar nuk ėshtė garanci pėr pavarėsinė asnjėherė. Gjithmonė do tė mund tė na thonė se nuk i kemi plotėsuar kushtet. Ėshtė njė term kundėrthėnės, qė ka pėr qėllim manipulimin psikologjik tė popullatės nė Kosovė. Nė fakt, do tė jetė njė pėrcaktim pėr statusin qė ėshtė tėrėsisht i zbrazėt nga substanca e pavarėsisė, pra i zbrazėt pėr nga sovraniteti.

- Po sovraniteti do t‘i merret Serbisė, kjo ėshtė e rėndėsishme. Klasa politike ėshtė e kėnaqur me kėtė...

KURTI: Sovranitetin aktualisht e ushtrojnė UNMIK-u dhe KFOR-i, por nominalisht atė e ka Serbia. Deklaratat e ndėrkombėtarėve unė i lexoj dhe i marr me rezerva. Ata, nė fillim tė viteve ‘90, patėn thėnė se nuk do tė prishet Jugosllavia, por e dimė se ēfarė u bė. Kėta thonė se nuk ndahet Kosova, por s‘po thonė se a e kanė fjalėn pėr ndarjen e Kosovės prej Serbisė apo tė Kosovės pėrbrenda?! Kėta edhe pėr Bosnjėn thonė se nuk ėshtė e ndarė! Kush shkon nė Bosnjė, e sheh se sa e ndarė ėshtė ajo. Pastaj, SHBA dhe Britania e Madhe patėn thėnė se nuk ka shtyrje statusi dhe se ai do tė vendoset mė 2006, mirėpo sapo tha Ahtisari se duhet tė shtyhet, ata dolėn dhe deklaruan qė e pėrkrahin Ahtisarin dhe shtyrjen! D.m.th.. njė grup negociator si ky i Kosovės jo vetėm qė ėshtė i defaktorizuar e servil, por nuk janė as seriozė. Ata do tė duhej qė sė paku tė kishin dhėnė dorėheqje. Mandej, shansin mė tė mirė pėr tė dalė nga negociatat ishte kur Serbia e ka futur Kosovėn nė preambulėn e Kushtetutės sė saj tė re. Negociatorėt kosovarė bėnė koncesione tė njėanshme, Serbia u pėrgjigj me veprim tė njėanshėm, ndėrkohė qė Grupi i Kontaktit thotė se s‘lejohen veprime tė njėanshme. Madje, po tė dilnin atėherė nga negociatat, edhe faji do t‘i mbetej tėrėsisht Serbisė.

- Pse nuk e bėnė kėtė, sipas jush?

KURTI: Janė tė shantazhuar. Politikanėt janė njerėzit mė tė pasur nė Kosovė. Si u bėnė ata tė pasur nė Kosovėn e varfėr? Si u bėnė tė pasur kėta me rroga 400 euro nė muaj? Krejt kontrabanda qė bėhet nė Kosovė dhe strukturat mafioze janė tė lidhura me ta.

- Edhe anėtarėt e Grupit Negociator?

KURTI: Tė gjithė anėtarėt e Grupit Negociator, krerėt e institucioneve dhe partive kryesore. Jo politikanėt e niveleve tė ulėta apo tė mesme, por kėta tė lartėt po. UNMIK-u nuk lejon dikė qė s‘ėshtė i korruptuar tė mbėrrijė lart, ose qė s‘tregon afinitet pėr t‘u korruptuar.

- A do tė pranoni njė mision tė ardhshėm nė Kosovė, siē ėshtė ai i BE-sė?

KURTI: Jo, ne do tė bėjmė demonstrata qė ata tė mos vijnė fare, qė njė burokraci tė mos na zėvendėsohet me njė tjetėr. Ne kemi nevojė pėr Kosovėn nė Kombet e Bashkuara, jo pėr Kombet e Bashkuara nė Kosovė; ne kemi nevojė pėr Kosovėn nė BE, jo pėr BE-nė nė Kosovė. Kėta po e pėrmbysin procesin e duhur. Misioni i ardhshėm i BE-sė, qė do tė jetė i tillė nė fakt, por jo edhe nė emėr, neve na e pėrjashton ulėsen nė OKB, Ministrinė e Mbrojtjes dhe ushtrinė, Ministrinė e Punėve tė Jashtme dhe prioritet do tė ketė decentralizimin, i cili nėn kėto rrethana na e copėton Kosovėn.

- Nėse kemi njė klasė tė tillė politike, tė shantazhuar e tė korruptuar, kjo do tė thotė qė bashkėsia ndėrkombėtare nuk ka besim t‘u japė mė shumė kompetenca?

KURTI: Po, mirėpo ky mision e ka fabrikuar kėtė klasė politike.

- Por aktualisht jemi nė kėtė gjendje, pra njė klasė qė s‘mund tė qeverisė?

KURTI: Kėta politikanė, se nuk mund t‘i quajė klasė, mund tė mbijetojnė vetėm nė kėtė status-quo, mund tė mbijetojnė nė kėtė lloj kėnete e dihet se ēfarė ka nė kėnetė: zvarranikė dhe ujė-tokėsorė. Nėse Kosova shkon nė drejtim tė pavarėsisė, nė kėto parti politike do tė ndodhin tėrmete. Kėto parti do tė jenė edhe pas shtetit sovran e tė pavarur tė Kosovės, por nuk do tė jenė kėta udhėheqės. Kėtyre udhėheqėsve ju intereson kjo gjendje edhe pse deklarohen pėr pavarėsi. Prandaj kėtu ka njė dialektikė tė brendshme: lėvizja e Kosovės, qoftė kjo nė drejtim tė kompromisit me Serbinė ose drejt pavarėsisė, i trand kėto struktura politike dhe ua ndėrron udhėheqjet. Kėta duan tė mbetet kėshtu dhe tė zėvendėsojnė njė pėrkohėsi me njė pėrkohėsi tjetėr.

- Lėvizja VETĖVENDOSJE u pa se ka mbėshtetje, por nuk e ka tė mjaftueshme pėr t‘i ēuar pėrpara proceset...

KURTI: Janė kaq tė kėqija kėto procese sa qė ne mendojmė se sė pari ato duhet tė ndalen, pra tė ndalen decentralizimi, ‘eksterritorialiteti‘ dhe negociatat. VETĖVENDOSJA po ndihmon nė krijimin e njė mase kritike njerėzish tė organizuar qė po e ndėrton njė legjitimitet jashtė-institucional. Javėt dhe muajt qė vijnė do tė protestojmė e demonstrojmė gjithnjė e mė fuqishėm pėr ta ndalur kėtė proces kaq tė dėmshėm jo vetėm pėr brezin tonė, por edhe pėr brezat qė do tė vijnė.

- A ndiheni i kėrcėnuar ju si lider i kėsaj lėvizjeje?

KURTI: Unė nuk kam truproja. Politikanėt negociatorė tė Kosovės kanė, meqė ata kujdesen qė ta ruajnė trupin. Unė kujdesem qė ta ruaj shpirtin, mendjen dhe zemrėn. Nuk kam asgjė mė tė rėndėsishme se kėtė aktivitet. Nė kėto momente tė rėndėsishme nė Kosovė, nė politikė hyhet me kokė.

- Kėtij aktiviteti duket se i mungon platforma, pse?

KURTI: Nuk mungon platforma. Kemi manifestin e lėvizjes sonė dhe dokumentet politike bazė, nė tė cilat themelohet koncepti dhe projekti ynė politik. Nė frymėn e kėtyre zhvillohen aksionet dhe demonstratat pastaj.

- Si i vlerėsoni zhvillimet e fundit nė LDK? A do tė ndikojnė nė ēėshtjen e statusit kjo situatė e saj?

KURTI: Pėr mė shumė se shtatė vjet, nė vend qė tė luftojnė pėr tė fituar pavarėsi e sovranitet pėr Kosovėn, politikanėt e Kosovės bėjnė gara shteruese partiake. Tash, radhėn e kanė fraksionet partiake. Shkėrmoqja vazhdon. Kėto janė vetėm fillimet e atyre tėrmeteve brenda partiake, ndonėse aspak parimore, meqė Kosova po shkon drejt kompromisit. Kjo s‘do tė ndikojė fare nė ēėshtjen e statusit tė Kosovės.

- Kush e financon VETĖVENDOSJE-n?

KURTI: Kryesisht vetėfinancohemi. Aktivistėt qė vijnė nga shtresa e mesme paguajnė 50 euro nė muaj. Ata tė cilėt qėndrojnė ca mė dobėt paguajnė anėtarėsinė nė vlerė 2, 5 ose 10 euro, sipas deklarimit tė tyre. Tė varfrit nuk paguajnė, ndėrkaq tė pasur s‘kemi. Po ashtu, edhe Qendrat e Lėvizjes sonė nė diasporė mbledhin nga pak mjete, por edhe ndėrmarrės tė vegjėl e tė mesėm, dashamirės tė lėvizjes sonė, na ofrojnė shėrbime falas, si kompjuterė apo vetura pėr tė lėvizur nėpėr tubimet publike qė i mbajmė anekėnd Kosovės.


Intervistė e shkurtėr e Albin Kurtit pėr gazetėn LAJM

- Pse Lėvizja VETĖVENDOSJE! kėrkon tė respektohet parimi i vetėvendosjes nė rastin e Kosovės?

KURTI: Kjo ėshtė sqaruar nė Manifestin e Lėvizjes sonė, nė numrin e dytė e mė pas nė mėnyrė tė pėrmbledhur edhe nė numrin e 16 tė gazetės sonė. Janė sė paku tri argumente themelore.

Argumenti i pushtimit me forcė: Kosova ėshtė pushtuar ushtarakisht nga Serbia nė vitin 1912. Ky pushtim i Kosovės do tė rikonfirmohet – pėrveē pas Luftės sė Parė Botėrore, me Paqen e Versajės tė vitit 1919 – edhe pas Luftės sė Dytė Botėrore duke u shkelur kėshtu vullneti i popullit i shprehur nė ndėrrimin e viteve 1943-1944 nė Bujan.

Argumenti i represionit shtetėror ndaj tėrė njė populli: Pa e pėrmendur fare represionin e ushtruar nga shteti serb ndaj popullit tė Kosovės qė nga viti 1912, vetėm represioni i shkaktuar nė vitet 98/99, qė padrejtėsisht nuk ėshtė kualifikuar nga bashkėsia ndėrkombėtare si gjenocid, ėshtė arsyetim i mjaftueshėm qė tė njihet e drejta pėr shkėputje, sepse vetėm gjatė kėtyre dy viteve shteti serb ka vrarė mbi 12 mijė njerėz, kryesisht fėmijė, gra dhe burra tė moshuar; ka rrėmbyer mbi 3 mijė persona, prej tė cilėve shumica akoma janė tė pagjetur; ka dhunuar afėr 20 mijė femra; ka deportuar dhunshėm 740 mijė njerėz; dhe ka shkatėrruar 120 mijė shtėpi.

Argumenti i vullnetit tė popullit: Ėshtė shumė me rėndėsi edhe vullneti i popullit pėr t'u shkėputur nga shteti serbo-jugosllav. Asnjėherė nuk i shte i diskutueshėm ky vullnet por edhe asnjėherė nuk u respektua ai. Ai pėrherė u mohua nga sisteme politike tė padrejta dhe u shkel nga regjime jodemokratike.

- A mund tė na bėni njė lidhmėri mes atėherė (1991-92) kur parimi i vetėvendosjes ishte aplikuar nė gjashtė republikat e ish Jugosllavisė, ndėrsa ishte shkelur nė rastin e Kosovės dhe Vojvodinės me komisionin e Badinterit, i cili pėrveē tjerash kishte pėr qėllim edhe ndarjen e trashėgimisė sė ish Jugosllavisė?

KURTI: Badinteri e pėrjashtoi Kosovėn pėr dy arsye: njėra juridike, tjetra politike. Arsyen e parė ai e ka elaboruar. Kosova ishte vetėm Krahinė Socialiste Autonome dhe jo Republikė Socialiste ndėrkaq shqiptarėt nuk cilėsoheshin si komb por vetėm kombėsi. Jugosllavia konsideronte se shqiptarėt janė komb vetėm nė Shqipėri. Kosova, juridikisht, sipas Kushteturės sė vitit 1974, ishte pjesė e Jugosllavisė por ishte edhe pjesė e Serbisė. Kėto premisa, tė padrejta ndaj nesh, i pėrvetėsoi Badinteri dhe nxori atė konkluzion qė nxori. Arsyeja tjetėr ėshtė politike. Nė vitet 1991 dhe 1992 shqiptarėt e Kosovės prisnin nė heshtje se ēfarė do t’u sillte bota. Njėmend, mbaheshin referendume e ’zgjedhje demokratike’, por shqiptarėt atėbotė s’bėnin mė demonstrata dhe as nuk fillonin luftė tė armatosur ēlirimtare gjė qė do tė ndikonte tek faktorėt botėrorė, pėrfshirė kėtu edhe Komisionin e Badinterit.

- Pse edhe nė kontekstin e tanishėm kosovar po shkelet parimi i vetėvendosjes, i promovuar nė fillim tė shekullit tė kaluar nga ish presidenti amerikan Willson por edhe me dokumente ndėrkombėtare?

KURTI: Vetėvendosja e Wilsonit ishte vetėm vetėvendosje e brendshme. Kosovės i duhen tė dyja: vetėvendosja e jashtme dhe e brendshme. Neve duhet qė ta zgjedhim sistemin politik, por, para sė gjithash, na duhet shkėputja nga Serbia. Ėshtė Rezoluta 1244 ajo e cila paraqet bazėn e regjimit tė UNMIK-ut nė Kosovė ajo qė nuk e njeh vullnetin e popullit tė Kosovės dhe afirmon e pranon sovranitetin dhe integritetin territorial tė Jugosllavisė, tash Serbisė, mbi Kosovėn. Po ashtu, kjo Rezolutė parasheh pėr Kosovėn vetėm autonomi substanciale, qė do tė thotė se maksimumi sipas kėsaj Rezolute ėshtė vetėm vetėvendosja e brendshme por jo edhe ajo e jashtme. Rrėnjėt e kėsaj Rezolute sigurisht qė janė nė dokumentin e Rambujesė sė cilės Rezoluta 1244 edhe i referohet.

Prishtinė, 5 dhjetor 2006


Intervistė e Albin Kurtit dhėnė gazetės ‘Kosova Sot’

Pse deri mė tani nuk keni arritur qė tė mblidhni numėr mė tė madh tė simpatizantėve rreth vetes?
ALBIN KURTI: Pėr shkak tė mashtrimeve tė politikanėve dhe manipulimit tė mediave. Sido qė tė jetė, rritja jonė ėshtė e pandalshme. Kėtė e garanton drejtėsia e konceptit dhe projektit tonė politik.

A do tė thotė kjo se ideologjitė e partive politike nuk po lejojnė qytetarėt t’ju bashkohen?
ALBIN KURTI: Partitė politike nė Kosovė nuk kanė aso niveli qė tė mund tė quhen ideologjike. Ato janė veēse klane bajraktarėsh.

Protestat e kaluara i keni organizuar me shoqata e dala nga lufta dhe me partitė tjera, mirėpo nė kėto protesta disi ėshtė dukur njė ēarje mes organizatorėve, si i vlerėsoni kėto ēarje brenda organizatorėve?
ALBIN KURTI: Me organizim tė tillė ka qenė vetėm protesta e 24 korrikut e cila, si gjithnjė, ishte iniciativė e jona. Kemi qenė bashkorganizatorė vetėm pėr atė protestė. Ai trup organizativ ėshtė shpėrbėrė po atė ditė, menjėherė pas protestės. Pra, s’ka kėtu ēarje meqė s’ekziston ai trup mė. Nė ofertėn tonė shoqėrore pėr demonstratėn e 28 nėntorit 2006, pozitivisht janė pėrgjigjur LPK, PLK, PRK dhe SPEK.

Nėse ėshtė dashur qė tė ndodhte decentralizimi para statusit, atėherė cili do tė ishte versioni i pranueshėm i kėtij decentralizmi pėr VETĖVENDOSJE!-n?
ALBIN KURTI: Kurrfarė decentralizimi para sovranitetit nuk ėshtė i pranueshėm. Pas sovranitetit qė nėnkupton ushtri, ministri tė mbrojtjes e tė jashtme, ulėse nė OKB dhe integritet territorial, mund tė bėhet decentralizimi nėse qytetarėt e Kosovės e konsiderojnė atė tė nevojshėm.

Ju nuk kemi marrė leje nga SHPK-ja pėr mbajtjen e protestės, pse?
ALBIN KURTI: Kėrkimi i lejes nga policia shpreh gatishmėrinė pėr mosmbajtjen e demonstratės nė rast tė pėrgjigjes negative tė policisė. Ne nuk e kemi kėtė gatishmėri.

A do tė thotė kjo se nuk e njihni SHPK-nė?
ALBIN KURTI: Natyrisht. SHPK-ja ėshtė pjesė e Shtyllės sė Parė tė UNMIK-ut. Ėshtė instrument i kėtij regjimi antidemokratik e i kėsaj administrate neokolonialiste. Kjo nuk do tė thotė qė brenda SHPK-sė nuk ka individė qė janė pėrjashtim i rregullės.

Ēfarė nėse demonstrata del nga kontrolli juaj, me dashje apo pa dashje?
ALBIN KURTI: Problemi i Kosovės ėshtė qė politika zyrtare ėshtė jashtė kontrollit tė qytetarėve.

Sipas juve pse u tėrhoqėn nga qėndrimet fillestare kryetarėt dhe liderėt partiak tė komunave tė Gjilanit dhe Vitisė?
ALBIN KURTI: Meqė nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė ose tėrthorazi u kėrcėnuan nga krerėt e partive tė tyre.

Nėse statusi i Kosovės do tė jetė pavarėsi e kushtėzuar me tė gjitha elementet e decentralizimit dhe trashėgimisė kulturore qė janė paraparė nė bisedimet e Vjenės, sa do tė jetė funksional shteti i Kosovės me tė gjitha kėto?
ALBIN KURTI: Sė pari, asisoj s’do tė ketė pavarėsi. Sė dyti, ai s’do tė jetė status i njė shteti tė njėmendtė. Dhe, rrjedhimisht, sė treti, jo qė s’do tė jemi vend normal e funksional, por, pėr mė keq, konflikte e gjakderdhje tė reja do tė bėhen tė paevitueshme.

Tė dalim pak tek shtyrja e statusit, si e vlerėsoni shtyrjen e statusit?
ALBIN KURTI: Statusi u shtye pėr shkak tė Serbisė e Rusisė dhe pėr shkak se pėrmbajtja e tij do tė jetė katastrofale pėr Kosovėn. Po tė bėhej tash publike ajo, populli do tė shpėrthente nė kryengritje menjėherė.

Cilat do tė jenė pasojat e shtyrjes sė statusit?
ALBIN KURTI: Gjithnjė e mė shumė qytetarė, gjithnjė e mė qartė, do ta kuptojnė varėsinė e Kosovės nga Serbia tė cilėn e kushtėzon Rezoluta 1244 por edhe se nė Kosovė nuk ka zgjidhje institucionale.

A tregon kjo se Evropa ende po e ledhaton Serbinė, me gjithė krimet e bėra nė Kosovė?
ALBIN KURTI: Sigurisht. Pas rrėzimit tė Milosheviqit, Serbia u rehabilitua padrejtėsisht dhe u pranua pothuajse nė tė gjitha institucionet dhe organizmat ndėrkombėtar pa plotėsuar kurrfarė standardesh e kushtesh. Nė Kosovė vetėm heshtej atėherė kur nuk thuhej se Serbia ėshtė asgjė mė shumė se njė shtet fqinj.

A ėshtė kjo edhe refleksion i paaftėsisė sė udhėheqėsve tė Kosovės pėr tė qenė mė tė vendosur nė rrugėn drejt realizimit tė vullnetit tė popullit?
ALBIN KURTI: Jo vetėm i paaftėsisė por edhe i poshtėrsisė sė tyre.

A po dalin parashikimet e VETĖVENDOSJE!-s se me Serbinė nuk mund tė zhvillohet dialog?
ALBIN KURTI: Nuk ka qenė e vėshtirė tė parashikohet kjo. Me kusht qė nuk harron se kush ishte dhe ėshtė Serbia, dhe me kusht qė i lexon seriozisht e pa vetėmashtrim Rezolutėn 1244 dhe raportin e fundit tė Kai Eide-s.

A po rrėshqet Kosova jo vetėm drejt njė krize tė brendshme, por edhe tė njė gjakderdhje tė re nė Kosovė dhe rajon?
ALBIN KURTI: Po. Decentralizimi sjell ndarjen e Kosovės dhe ndarja sjell luftėn. Fshatrat shqiptare nuk do t’i binden pushtetit tė strukturave tė Serbisė nėpėr komunat e reja.

Kosova ėshtė futur nė preambulėn e Kushtetutės sė Serbisė. Si do tė kėtė pasojė afatgjata kjo ēėshtje?
ALBIN KURTI: Faktorėt e rėndėsishėm ndėrkombėtar e pranuan atė kushtetutė. Serbia e legjitimoi pėrbrenda saj Kosovėn si pjesė tė Serbisė, dhe e mobilizoi popullin e shoqėrinė serbe rreth kėtij qėndrimi e plani antishqiptar.

Ēfarė mendoni pėr Lutfi Hazirin?
ALBIN KURTI: Paramendojeni njė burokrat komitetli tė viteve tė 80-ta nė Kosovė. Shumėzojeni kėtė me 100. Ende as afėr s’jeni se ēfarė mendoj pėr Lutfi Hazirin.

A e sheh Albini veten nė tė ardhmen nė ndonjė post tė lartė politik?
ALBIN KURTI: Jo. Dhe, mos harroni se nuk mund tė ketė pozitė mė tė lartė, e qė tė bėn nder, sesa aktivist i Lėvizjes VETĖVENDOSJE!

Si mbijeton financiarisht Lėvizja juaj?
ALBIN KURTI: Ne vetėfinancohemi. Aktivistėt qė vijnė nga shtresa e mesme paguajnė 50 euro nė muaj. Ata tė cilėt qėndrojnė ca mė dobėt paguajnė anėtarėsinė nė vlerė 2, 5 ose 10 euro sipas deklarimit tė tyre. Tė varfėritė nuk paguajnė. Tė pasur s’kemi.

Ēfarė ju uroni qytetarėve tė Kosovės pėr 28 nėntor?
ALBIN KURTI: Tė festojnė duke demonstruar. Tė demonstrojnė pėr tė festuar. Vendi ėshtė Prishtina. Dita ėshtė sot. Ora ėshtė 14:00.

Prishtinė, 27 Nėntor 2006


Intervistė e Albin Kurtit, aktivist i Lėvizjes VETĖVENDOSJE!, pėr gazetėn ‘Kosova Sot’

Implementimi i koncesioneve qė PO bėhen Serbisė sjell pashmangshėm shpėrthimin e konfliktit tė ri

- Si i vlerėsoni deklarimet e fundit tė zyrtarėve Evropian pėr shtyrjen e statusit?

KURTI: Zyrtarėt e lartė evropianė i kanė pėrfillur vendimet dhe qėndrimet kėrcėnuese tė Serbisė, pėrballė tė cilave ka qenė serviliteti i pėshtirė i negociatorėve kosovarė.

- Cilat do tė ishin pasojat nėse statusi shtyhet?

KURTI: Serbia fiton kohėn e duhur pėr tė nxjerrur edhe mė shumė koncesione nga politikanėt kosovar qė janė me punė tė pėrkohshme kundėr atdheut nė Vjenė dhe njėkohėsisht fiton kohėn pėr realizimin konkret nė terren tė disa prej atyre koncesioneve.

- A tregon kjo se Evropa ende po e ledhaton Serbinė, me gjithė krimet e bėra nė Kosovė?

KURTI: Ėshtė e vėrtetė se pas rrėzimit tė Milosheviqit me 5 tetor tė vitit 2000, faktorėt ndėrkombėtar e rehabilituan dhe amnistuan Serbinė duke e pranuar atė pa kurrfarė kushtesh pothuajse nė tė gjithė organizmat dhe institucionet ndėrkombėtare. Sidoqoftė, problemi ynė ėshtė Rezoluta 1244 qė e themeloi dhe definoi UNMIK-un duke paraparė pėr Kosovėn vetėm autonomi substanciale. Projekti i tillė politik ėshtė kundėrpopullor, prandaj ai vazhdimisht prodhoi politikanė tė korruptuar, tė shantazhuar dhe servilė qė e kanė shitur shpirtin.

- A ėshtė kjo edhe refleksion i paaftėsisė sė udhėheqėsve tė Kosovės pėr tė qenė mė tė vendosur nė rrugėn drejt realizimit tė vullnetit tė popullit?

KURTI: Nė skenėn politike tė Kosovės – qė i ngjan njė teatri ku Havier Solana ėshtė skenaristi, UNMIK-u ėshtė regjisori, politikanėt vendor janė aktorėt ndėrsa populli ėshtė spektatori – janė po ata politikanė tė dramės sė Rambujesė ku u nėnshkrua se Kosova ėshtė pjesė e Serbisė dhe Jugosllavisė dhe ku u pranua ēarmatosja e UĒK-sė. Realiteti ynė ėshtė pasojė.

- A po dalin parashikimet e VETĖVENDOSJE!-s se mė Serbinė nuk mund tė zhvillohet dialog?

KURTI: Nuk ka qenė aspak e vėshtirė tė parashikohet kjo. Mirėpo, me njė kusht: nėse paraprakisht nuk lejon tė ta shpėrlajnė trurin dhe nėse refuzon ta shesėsh shpirtin.

- A po rrėshqet Kosova jo vetėm drejt njė krize tė brendshme, por edhe tė njė gjakderdhje tė re nė Kosovė dhe rajon?

KURTI: Implementimi nė terren i koncesioneve qė negociatorėt kosovarė ia kanė bėrė Serbisė pėr ēėshtjen e decentralizimit dhe ‘eksterritorialitetit’ e sjell pashmangshėm shpėrthimin e konfliktit tė ri. Mungesa e perspektivės dhe mjerimi social e ekonomik qė vijnė nga gabimet politike janė po ashtu lėndė djegėse tė shpėrthimit tė ardhshėm.

- Si do tė kishit vepruar ju si VETĖVENDOSJE! nė kėtė situatė? Cilat do tė jenė aktivitetet e ardhme tė Lėvizjes suaj?

KURTI: Me Serbinė nuk ėshtė dashur tė negociohet. E kaluara e Serbisė nė Kosovė ėshtė kriminale. Planet e Serbisė pėr Kosovėn janė kriminale. Serbia nuk e pranon vullnetin e popullit ndaj tė cilit kreu terror e gjenocid. Aktivistėt e Lėvizjes VETĖVENDOSJE! mbajnė tubime e takime, organizojnė aksione dhe aktivitete, gjithandej nėpėr Kosovė. Ne e mobilizojmė popullin qė tė ngritėt. Liria s’vjen. Ajo fitohet. Sovranitetin nuk ta japin. Sovran bėhesh.

- Si e vlerėsoni futjen e Kosovės nė Kushtetutėn e Serbisė dhe pasojat e kėsaj Kushtetute nė Kosovė?

KURTI: Serbia po e pėrforcon pozicionin e saj kundėr Kosovės. Serbia po homogjenizohet dhe konsolidohet pėrbrenda institucionalisht dhe politikisht kundėr Kosovės. Serbia pėrfitoi koncesione shumė zemėrgjera nga negociatorėt kosovarė (5+1 komuna dhe 39 zona ‘mbrojtėse’ qindrahektarėshe pėrreth objekteve ortodokse!) dhe tash me kėtė kushtetutė ajo ua bėn tė pamundur politikanėve tė Serbisė edhe nė tė ardhmen qė tė bėjnė ēfarėdo koncesionesh pėr sovranitetin e pavarėsinė e Kosovės.

Prishtinė, 7 tetor 2006



EKSLUZIVE: Flet kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (1)

Politika zyrtare – politikė biznesi e tipit mafioz

Xhevdet Fetahu

Prishtinė, 24 shtator – Dėshirat e shqiptarėve tė Kosovės as nuk kanė qenė, as nuk janė dhe as nuk do tė jenė ndonjėherė qė tė mbeten tė pushtuar e tė kolonizuar, jo vetėm nga pushtuesit e kolonizatorėt serbė, malazezė, sllavo-maqedonas dhe grekė, por edhe nga cilido pushtues tjetėr, qoftė ai Unmikistani apo Eumikistani, ėshtė i mendimit kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica.

Nė njė intervistė ekskluzive pėr “Epokėn e re”, Mitrovica ka thėnė se nuk janė ato dėshira legjitime tė popullit shqiptar, qė sot po prezanton politika zyrtare e Tiranės, Prishtinės dhe e Shkupit, qė fatkeqėsisht nuk ėshtė asgjė tjetėr pos njė politikė biznesi e tipit mafioz, sipas recetave tė klaneve tė ndryshme antishqiptare.

“Vullneti, aspirata shekullore dhe legjitime e shqiptarėve tė Kosovės, e tė viseve etnike shqiptare dhe e mėrgatės sonė jo tė vogėl, ka qenė, ėshtė dhe do tė jetė ribashkimi i tė gjitha trojeve shqiptare nė njė shtet tė vetėm kombėtar me emrin Shqipėri”, ka thėnė kryetari i FBKSH-sė, prof. dr. Bashkim Mitrovica

Kush ėshtė Bashkim Mitrovica?

EPOKA E RE: Z. Bashkim Mitrovica, me sa jemi njoftuar nga zėdhėnėsi Politik i FBKSH-sė, mr. Gafurr Adili, nėpėrmjet intervistės sė fundit tė tij, nė Kuvendin e Dytė Kombėtar tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar, tė mbajtur nė Prizrenin Historik (16 shtator 2005), ju keni zėvendėsuar Adilin dhe jeni zgjedhur kryetar i FBKSH-sė dhe Komandant i Pėrgjithshėm i AKSH-sė. A mund tė na bėni njė prezantim tė shkurtėr, kush jeni, nga jeni dhe ku jetoni e ku veproni aktualisht?

Mitrovica: Quhem Bashkim, kurse mbiemrin Mitrovica e kam marrė sipas vendlindjes sime - Mitrovicės. Jam i moshės mesatare, i martuar, dhe baba i tre fėmijėve. Jetoj dhe veproj kudo qė kanė nevojė strukturat e FBKSH-sė, por pėrgjithėsisht jetoj dhe veproj nė Kosovėn Historike. Jam me pėrgatitje superiore shkollore, kam mbrojtur edhe doktoratėn pėr shkencat politiko – diplomatike nė njė universitet prestigjioz euro-perėndimor. Kam qenė pjesėmarrės aktiv i luftės sė armatosur ēlirimtare tė Kosovės, nė cilėsinė e eprorit tė lartė tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Gjatė kėsaj Epopeje tė Lavdishme tė popullit tonė, krahas pėrvojės luftarake arrita tė njoh edhe shumė shokė tė rinj, shumica prej tė cilėve kanė kaluar nė pavdekėsi, duke rėnė Dėshmorė tė Kombit. Nė mesin e tyre e njoha edhe Dėshmorin e Kombit, Islam Berisha – Komandant Lamin. Komandant Lami nė dhjetorin 2002 me njoftoi dhe mė miqėsoi me ish kryetarin e FBKSH-sė, qė atėherė nė opinion prezantohej me nofkėn mr. Valdet Vardari - vėllain e shokun tim tė idealit, aktualisht Zėdhėnės Politik dhe Sekretar i Departamentit pėr Diplomaci tė FBKSH-sė, magjistrin e shkencave juridiko – ekonomike, patriotin e dėshmuar Gafurr Adilin.

EPOKA E RE: Qė kur jeni anėtar i FBKSH-sė?

Mitrovica: Anėtar i FBKSH-sė jam bėrė qė nė dhjetor 2002. Mė 16 shtator 2005, nė Kuvendin i Dytė Kombėtar tė FBKSH-sė, nė Prizrenin Historik, u zgjodha Kryetar i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), ku sipas rregulloreve tė FBKSH-sė dhe AKSH-sė edhe Komandant i Pėrgjithshėm i Armatės Kombėtare Shqiptare (AKSH).

Gjatė periudhės kohore, 17 janar 2004 – 16 shator 2004, krahas punės pėr pėrfundimin e studimeve pasuniversitare dhe mbrojtjes sė doktorantit nė shkencat politiko – diplomatike, kam ushtruar edhe disa detyra kyēe nė strukturat mė tė larta tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH-sė) dhe Armatės Kombėtare Shqiptare (AKSH), sidomos nė riorganizimin e FBKSH-sė dhe nė ristrukturimin e AKSH-sė.

E ndiej tė nevojshme qė ta theksoj se krahas miratimit tė shumė vendimeve (miratimit tė Strategjisė Politike tė FBKSH-sė dhe tė Strategjisė Ushtarake tė AKSH-sė, si dhe rregullores pėr funksionimin e kėshillave tė FBKSH-sė, rregullores pėr organizimin e AKSH-sė, rregullores pėr organet ndėshkuese tė FBKSH-sė dhe shfuqizimit tė kartelave e gradave ushtarake tė AKSH-sė), mbajtja dhe pėrfundimi me sukses i Kuvendit tė Dytė Kombėtar tė FBKSH-sė, simbolizon edhe njė fitore tonėn mbi “forcat” e errėta antikombėtare, forca kėta qė stimulonin dhe organizonin pėrēarjen e strukturave tona, misioni i tė cilėve ishte qė pėrmes bandave me maska te populli ynė tė komprometonin dhe tė denigronin FBKSH-nė dhe AKSH-nė.

Forcat antikombėtare!

EPOKA E RE: Thatė “forcat” e errėta antikombėtare.

Mitrovica: Nė fakt, kėto “forca” pėrpiqeshin pėr tė vrarė idealin e shqiptarėve kudo, dhe nė veēanti nė Kosovėn kreshnike, pėr ribashkimin kombėtar shqiptar, pėrpjekje kėto qė vazhdojnė dhe qė do tė vazhdojnė edhe nė tė ardhmen, por e them me bindje tė plotė se do tė dėshtojnė me turp, bashkė me ideatorėt e tyre nė hije.

Dėshirat e shqiptarėve tė Kosovės

EPOKA E RE: Kosova ka hyrė nė njė “udhė pa krye”, atė tė pėrcaktimit tė statusit tė Kosovės. Tjera janė dėshirat e shqiptarėve tė Kosovės, e tjera janė ofertat pėr Kosovėn. Mendoni se Kosovės bota perėndimore do t’ia paguajė borxhin tashmė shekullor?

Mitrovica: Dėshirat e shqiptarėve tė Kosovės as nuk kanė qenė, as nuk janė dhe as nuk do tė jenė ndonjėherė qė tė mbeten tė pushtuar e tė kolonizuar, jo vetėm nga pushtuesit e kolonizatorėt serbė, malazezė, sllavo-maqedonas dhe grekė, por edhe nga cilido pushtues tjetėr, qoftė ai Unmikistani apo Eunmikistani.

Statusi i Kosovės

EPOKA E RE: Mendoni se Kosova e pavarur nuk ėshtė dėshirė e shqiptarėve?

Mitrovica: Jo, ato nuk janė dėshira legjitime tė popullit shqiptar, ajo qė sot po e prezanton politika zyrtare e Tiranės, Prishtinės dhe e Shkupit, fatkeqėsisht nuk ėshtė asgjė tjetėr pos njė politikė biznesi e tipit mafioz, sipas recetave tė klaneve tė ndryshme antishqiptare. Vullneti, aspirata shekullore dhe legjitime e shqiptarėve tė Kosovės, e viseve etnike shqiptare dhe e mėrgatės sonė jo tė vogėl, ka qenė, ėshtė dhe do tė jetė ribashkimi i tė gjitha trojeve shqiptare nė njė shtet tė vetėm kombėtar me emrin Shqipėri. Pėr realizimin e kėsaj aspirate legjitime, gjatė gjithė historisė tonė tė lavdishme e tė shkruar me lumenj gjaku, kudo nė tė gjitha trojet e Shqipėrisė Etnike, tė ndara padrejtėsisht dhe dhunshėm, shqiptarėt sakrifikuan dhe janė tė gatshėm qė tė sakrifikojnė ēka ėshtė e domosdoshme.

Siē ėshtė e ditur, trojet shqiptare u pushtuan dhe u aneksuan nga pushtuesit dhe kolonizatorėt sllavo - grekė. Ky okupim dhe ky aneksim i trojeve shqiptare pėrfundimisht u “pėrligj” nė vitin 1913 nga Konferenca e Ambasadorėve nė Londėr. Shqipėria Londineze ka qenė dhe ėshtė shteti i vetėm nė Botė e cila nga tė gjitha anėt kufizohet me trojet e veta etnike dhe tė banuara me bashkėkombėsit e popullit tė saj, tė cilat vazhdojnė tė mbahen tė pushtuara e tė kolonizuara nga pushtuesit e egėr sllavo – grekė.

Copėtimi i tokave shqiptare

EPOKA E RE: Gjithmonė tokat shqiptare janė copėtuar. Mendoni se kjo do tė vazhdojė...?

Mitrovica: Nė kohėn kur nga bashkėsia ndėrkombėtare (pas Luftės sė Dytė Botėrore) ėshtė proklamuar dhe vazhdon tė proklamohet fundi i kolonializmit klasik, si dhe nga OKB janė ratifikuar me dhjetėra konventa e rezoluta kundėr kolonializmit, mbi 70 mijė kilometra katrorė tė Shqipėrisė Etnike vazhdojnė tė mbahen tė pushtuara e tė kolonizuara nga pushtuesit e kolonizatorėt ndėrkombėtarė, serbė, malazezė, sllavo-maqedonas dhe grekė.

Ofertat pėr Kosovėn

EPOKA E RE: Pėr statusin e Kosovės thuaja si nė pako po vijnė njė sėrė ofertash. Ështė kjo njė formė mė “moderne” qė Kosovės t’i imponohet statusi apo edhe njė pėrdhosje e dėshirave tė shqiptarėve tė Kosovės?

Mitrovica: Po, bota perėndimore pėrmes njė “statusi special pėr Kosovėn Protektorat”, tė njė statusi, “mė shumė se autonomi e mė pak se pavarėsi”, tė njė “autonomie substanciale”, apo edhe tė njė “pavarėsie formale”, si dhe tė njė “pavarėsie tė kushtėzuar”, ndėr tė cilat ėshtė edhe mohimi i tė drejtės mė elementare e universale, tė drejtės sė popujve pėr vetėvendosje, shqiptarėve tė Kosovės jo vetėm qė nuk iu paguan borxhin tashmė shekullorė tė gjyshėrve e baballarėve tė tyre, por pėrkundrazi, ajo dhe mė konkretisht Evropa e vjetėr apo Evropa plakė, nga tė gjitha rrafshet po vazhdon ta favorizojnė Serbinė, ndėr tė cilėt ėshtė edhe rasti i privatizimit dhe i decentralizimin nė Kosovėn UNMIKISTAN. Unė e kam hulumtuar disa herė infrastrukturėn ligjore ndėrkombėtare (konventat dhe rezolutat e OKB-sė) dhe askund nuk kam gjetur qoftė edhe njė paragraf tė vetėm qė njė populli t’i mohohet e drejta legjitime pėr tė vetėvendosur pėr ardhmėrinė e tij, siē vazhdon t’i mohohet popullit shqiptar. Pėrkundrazi, nė tė gjithė infrastrukturėn ligjore ndėrkombėtare kam gjetur, se e drejta e popujve pėr vetėvendosje pėr tė jetuar mė vete, apo pėr t’u ribashkuar me trungun amė ėshtė e sanksionuar, si e pa tjetėrsueshme dhe qė duhet tė realizohet nėpėrmjet referendumit mbarė popullor. Nisur nga kėto njohuri, kam kėrkuar nga Departamenti pėr Diplomaci tė FBKSH-sė, qė nė takimet e shumta qė ka me ndėrkombėtarėt rregullisht t’ua parashtrojė kėtė ēėshtje.

FBKSH nė takime me ndėrkombėtarėt

EPOKA E RE: Sapo pėrmendet Departamentin pėr Diplomaci tė FBKSH-sė. Nė takimet e zyrtarėve tė kėtij departamenti me ndėrkombėtarėt thuaja se nė tė gjitha kėto takime kundėrshtohet e drejta elementare pėr referendum mbarė popullor. Si e komentoni ju kėtė?

Mitrovica:
Kėshtu edhe ėshtė duke u vepruar. Sipas raporteve me shkrim mbi kėto takime, qė mė ka dėrguar, Kryesuesi i delegacionit tė FBKSH-sė, z. Adili, nė kėto takime, tė gjithė ndėrkombėtarėt gjithmonė heshtin ose pėrpiqen qė t’i ikin kėsaj pyetje shumė logjike dhe tė arsyeshme, qė ua bėnė delegacioni ynė. Dhe, kur delegacioni ynė (me nė krye Gafurr Adilin) kėmbėngulė nė kėtė ēėshtje, pėrfaqėsuesit ndėrkombėtarė pėrpiqen tė arsyetohen me kundėrpėrgjigjen e tyre: “Zotėrinj tė FBKSH-sė, pse njė gjė tė tillė nuk po e kėrkojnė dhe nuk po e kundėrshtojnė liderėt e Kosovės”? (VIJON)

EKSLUZIVE: Flet kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (2)

Grupi Negociator peshkun nuk e kapi nė kokė, por pėr bishti

Xhevdet Fetahu

Prishtinė, 25 shtator – Delegacioni i Kosovės nė bisedimet e Vjenės, qė nė stadin e fillimit tė bisedimeve pėr atė qė herė e quajnė “status i ardhshėm” dhe herė “status pėrfundimtar” tė Kosovės, peshkun nuk e kapi pėr koke, por e kapi pėr bishti, dhe peshkun po e kape pėr bishti ai tė rrėshqet nga duart dhe mė kot pastaj shfaq “njėzėshmėri” dhe “unitet”, ka thėnė nė vazhdimin e dytė tė intervistės ekskluzive pėr “Epokėn e re”, prof. dr. Bashkim Mitrovica, kryetar i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH).

“‘Njėzėshmėria’ dhe gjoja ‘uniteti’ qė deklarohet nga kėta servilė unmikistanez, nuk ėshtė gjė tjetėr pos edhe njė tentativė e tyre, kam bindjen e gjykuar pėr dėshtim, pėr edhe njė mashtrim tjetėr tė radhės jo vetėm pėr shqiptarėt e Kosovės UNMIKISTAN, por pėr tė gjithė shqiptarėt, si nė hapėsirat e Shqipėrisė Etnike, ashtu dhe nė mėrgatė”, ka thėnė ai

Grupi Negociator i njėzėshėm!

EPOKA E RE: Por ata deri mė tash kanė qenė tė njėzėshėm!

Mitrovica: Ata, delegacioni i “njėzėshėm”, nė vend qė tė kėmbėngulnin qė tė korrigjoheshin hilet qė iu bėnė shqiptarėve nga Bashkėsia Ndėrkombėtare, nė tė kaluarėn, duke kėrkuar qė fillimisht tė pėrcaktohej dita e mbajtjes sė referendumit nė tė gjitha viset etnike shqiptare, tė shkėputura dhunshėm dhe tė aneksuara nga fqinjėt grabitqar, ata “ngulėn” kėmbė, sė pari pėr “statusin pėrfundimtar”, pėr tė lėshuar pe mė vonė, sipas instruksioneve tė punėdhėnėsve tė tyre ndėrkombėtarė, pėr njėfarė “statusi tė ardhshėm” dhe vetėm pėr Kosovėn Unmikistan.

Nė vend se tė ngulnin kėmbė pėr legjitimimin ndėrkombėtar tė verdiktit tė popullit tė shprehur nė referendumet pėr vetėvendosje tė mbajtura nė Kosovėn Lindore (Presheve, Medvegjė dhe Bujanoc) dhe nė Kosovėn Veriore (Sanxhaku, krahinė e Republikės sė Kosovės), nė vitin 1992, ku u shpall autonomia politiko-territoriale e kėtyre trevave shqiptare, me tė drejtė ribashkimi me Kosovėn, pėrkundėr rreziqeve reale dhe presioneve qė i bėheshin nga milicia fashizoide serbo-sllave, yesman-ėt shqipfolės po e legjitimojnė dhe funksionalizojnė pushtetin e Serbisė edhe nė Kosovėn UNMIKISTAN...

Kanė kaluar kohėrat e pazarllėqeve me interesat legjitime tė popullit shqiptar

Ky delegacion i “njėzėshėm” po tė ishte i pėrbėrė nga pėrfaqėsuesit e vėrtetė tė vullnetit dhe tė interesave tė popullit, do tė ngulte kėmbė pėr ta bindur Bashkėsinė Ndėrkombėtare, pėr ta kuptuar dhe pranuar njė tė vėrtetė tė pakontestueshme, se kanė kaluar kohėrat e pazarllėqeve me interesat legjitime tė popullit shqiptar dhe trojet e tij etnike; se ėshtė momenti i fundit, qė edhe shqiptarėt tė konsumojnė tė drejtėn e tyre tė ligjshme pėr t’u ribashkuar nė shtetin e tyre tė vetėm, tė quajtur Shqipėri! Natyrisht, duke dhėnė garanci, se pas realizimit tė kėsaj tė drejte legjitime, se do tė ndėrtonin shtetin e tyre, sipas normave mė tė avancuara demokratike, ku do tė krijonin tė gjitha kushtet pėr respektimin e tė drejtave tė minoriteteve, tė drejta kėto tė sanksionuara nė konventat e shumta pėr minoritetet.

Kjo nuk ndodhi, por tė ashtuquajturat bisedime pėr ēėshtje teknike u zhvilluan dhe pėrfunduan nė favorin e Serbisė, e cila pėrmes bisedimeve pėr decentralizimin edhe de jure arriti qė, jo vetėm nė veriun e Kosovės UNMIKISTAN, por dhe mu nė zemėr tė saj tė krijojė njė “Srbska Republika” tjetėr, qė pėr njė perspektivė jo shumė tė largėt, kur shqiptarėt e Kosovės tė kėrkojnė ribashkimin me Shqipėrinė, kjo “Srbska Republika” bashkė me “Srbska Republika” nė Bosnje do tė kėrkojnė bashkimin e tyre me Serbinė, dhe kėshtu do tė realizohet (de fakto dhe de jure) Serbia e Madhe.

Ndarja e Kosovės

EPOKA E RE: Ēdo ditė po flitet se nuk do tė ketė ndarje tė Kosovės.

Mitrovica: Po, pėr ēdo ditė, pėrmes masmedias sė shkruar dhe elektronike tė Prishtinės, po trumbetohet se gjoja nuk do tė ketė ndarje tė Kosovės, por qė nė fakt ndarja e Kosovės po bėhet njė realitet. Ky ėshtė sihariqi i delegacionit tė “njėzėshėm” nga bisedimet e Vjenės.

Pse delegacioni i “njėzėshėm” i Kosovės, nė bisedimet e Vjenės, asnjėherė nuk foli pėr Kosovėn Lindore (Preshevėn, Medvegjėn dhe Bujanocin), si dhe pėr Toplicėn dhe Sanxhakun?!

Pse nga kėto bisedime tė Vjenės pėr statusin e Kosovės, u pėrjashtua Republika e Shqipėrisė?!

Jam shumė i bindur, se nuk ėshtė e largėt dita kur kėta “pėrfaqėsues” tė Kosovės do tė detyrohen qė para gjykatėsit popull tė pėrgjigjen edhe nė kėto pyetje dhe pėr tė gjitha “gabimet” qė kanė bėrė, shumė tė dėmshme pėr interesat legjitime tė tij, sidomos nė Rambuje dhe nė Vjenė!

EPOKA E RE: Nė Mitrovicė ndėrkombėtarėt deklarohen se situata ėshtė e qetė, pėrderisa Mitrovica vazhdon tė mbetet “mollė e ndaluar” pėr shqiptarėt. E ndani tė njėjtin mendim se nė Mitrovicė nuk vepron asnjė formacion paraushtarak dhe ilegal, por ato janė tė njohura dhe tė pranuara institucionalisht, derisa nuk luftohen?

Mitrovica: Beogradi i ka urdhėruar strukturat e tij nė Mitrovicė, ku vepron Shtabi i Pėrgjithshėm i SOVK (Srbska Oslobodilacka Vojska Kosova), i cili udhėhiqet nga oficerė madhorė dhe gjeneralė tė Serbisė (ekziston dyshimi i bazuar, se nė mesin e tyre ėshtė edhe Ratko Mladiq), qė pėrkohėsisht tė mos pėrdorin asnjė dhunė ndaj shqiptarėve nė pjesėn veriore tė Mitrovicės pėrderisa nuk pėrmbyllet decentralizimi nėpėr enklavat e tjera nėpėr Kosovė, sepse Beogradi frikėsohet se, sikur serbėt kėtu tė pėrdornin mė tė voglėn dhunė ndaj shqiptarėve shumė keq do ta pėsonin enklavat e tjera serbe nga shqiptarėt. v Pra, Serbia, konkretisht Beogradi, nė bashkėpunim me strukturat ndėrkombėtare kėtu (UNMIK-un dhe KFOR-in francez), jo vetėm ish “Rojet e Urės” dhe paramilitarėt e shumtė serbė (mbi 10 mijė kriminelė qė kanė kryer krime barbare gjatė luftės nė Kosovė dhe Bosnje) i kanė legalizuar duke i lėnė qė tė veprojnė legalisht nėpėr institucionet vendore kėtu, por edhe, nga ana tjetėr, Beogradi ka punuar shumė dhe po vazhdon tė punojė qė situata kėtu tė jetė sa mė e qetė deri nė pėrmbylljen e procesit tė decentralizimit dhe rikthimit tė serbėve nėpėr enklavat, tanimė komunat e reja serbe nėpėr Kosovė.

Pas kėsaj do tė ndodhė ajo qė ka ndodhur gjithmonė, siē ishte edhe rasti i fundit nė Tuz, ku siē dihet para referendumit pėr pavarėsinė e Malit tė Zi, vėllezėrit e serbėve (malazezėt), me shqiptarėt silleshin sikur me qenė vėllezėr tė njė nėne, dhe pas kėsaj, pasi realizuan kėtė pavarėsi edhe me votat e shqiptarėve nė kėto troje shqiptare tė Shqipėrisė Etnike, u rikthyen nė origjinėn e tyre tė mėhershme tė hienave tė zeza, dhunė dhe represion mbi familjet e pafajshme dhe tė pambrojtura shqiptare. Pra, nėse do tė ndodhė kėshtu, gjė qė FBKSH kurrėn e kurrės nuk do ta tolerojė, qė Mitrovica Veriore tė ngelet e pushtuar dhe e kolonizuar nga Serbia, kam bindjen e patundur se do tė rifillojė dhuna serbe mbi shqiptarėt kėtu, qė ata (shqiptarėt) tė zhvendosen nė pjesėn jugore tė Mitrovicės dhe pjesa veriore e Mitrovicės tė mbetet etnikisht e pastėr serbe, ashtu siē dikur vepruan serbėt me Toplicėn shqiptare qė ėshtė me njė sipėrfaqe tė pėrafėrt sa Kosova, shqiptarė kėta qė u patėn zhvendosur nė Kosovė dhe kėtu njihen me emrin “muhaxhirė”, ashtu si nė Republikėn e Shqipėrisė qė shqiptarėt e Ēamėrisė quhen “ēamė”.

Kėtu, dua ta sqaroj njė gjė, pėr FBKSH-nė Ēamėria dhe Toplica janė dy krahina shqiptare qė kanė pėsuar tė njėjtin fat, Toplica mė herėt u spastrua etnikisht nga pushtuesit hegjemonist dhe serbomėdhenj dhe Ēamėria nga pushtuesit e hegjemonistėt grekomėdhenj.

UNMIK-u nė pėrmbyllje tė misionit

EPOKA E RE: Tashmė UNMIK-u ėshtė nė pėrmbyllje tė misionit tė tij nė Kosovė, por paralajmėrohet se sėrish do tė kemi njė mision tė ardhshėm ndėrkombėtar, i udhėhequr kryesisht nga evropianėt. Do tė jemi tė sigurt nė “duart e evropianėve”?

Mitrovica: Pak rėndėsi ka ajo se a do tė jemi tė sigurt nė “duart e evropianėve”, sa ka rėndėsi ajo se Kosova do tė vazhdojė tė mbetet protektorat, por jo mė protektorat i OKB-sė, sepse bashkėsia ndėrkombėtare definitivisht ėshtė bindur se UNMIK nė Kosovė nuk po shihet me sy tė mirė nga shqiptarėt, bile edhe konsiderohet dhe quhet ANMIK, por rėndėsi ka qė ky protektorat do tė zėvendėsohet me protektoratin e Bashkimit Evropian (EUMIK), qė de fakto dhe de jure do tė thotė se Kosova nuk do tė bėhet shtet i pavarur dhe sovran, siē ėshtė propaganduar (manipuluar) deri mė tani dhe vazhdon tė propagandohet (manipulohet) edhe sot e kėsaj dite.

EPOKA E RE: Pse do tė bėhet ky zėvendėsim sipas jush?

Mitrovica: Ky zėvendėsim protektoratesh po bėhet edhe pėr njė arsye tjetėr, qė ėshtė forma e radhės e manipulimit tė popullit shqiptar, qė pėr mendimin tonė ėshtė shumė mė i rrezikshėm se sa kur ndodhi vendosja e UNMIK-ut nė Kosovė, sepse po tė kihet parasysh gjendja ekonomike e mjeruar dhe varfėria e tejskajshme e shqiptarėve, tė cilėn gjendje e ka shkaktuar vetė UNMIK-u, sė bashku me politikanėt tanė tė biznesit (pisnesit), tė cilėt janė pasuruar nė mėnyrė galoponte dhe vazhdojnė tė vetėquhen liderė tė Kosovės, bashkėsia ndėrkombėtare dhe politikanėt kuislingė tė saj do ta boshatisin Kosovėn, siē bėri dikur (1990-1998) Serbia bashkė me kuislingėt e saj, ku pėr pasojė rinia e Kosovės (rreth 500 mijė) u degdisėn rrugėve tė Evropės dhe tė Botės.

Kosova nėn protektorat evropian

EPOKA E RE: Si e shihni Kosovėn nėn protektorat evropian?

Mitrovica: Kėsaj radhe shqiptarėt e varfėr do tė mendojnė se duke ardhur protektorati i Bashkimit Evropian, ku pasaporta e UNMIK-ut do tė zėvendėsohet me pasaportė tė Bashkimit Evropian, me tė cilėn pasaportė bijtė e tyre do tė munden tė shkojnė tė punojnė nė Evropė dhe tė ndihmojnė familjet e tyre nė Kosovė. Por, qė shqiptarėt nuk do tė munden tė gjejnė punė atje, kėtė gjė momentalisht nuk do tė mund dhe as qė do tė duan ta besojnė shqiptarėt e mi tė varfėr, sepse ata fillimisht nuk e dinė dhe as mund ta besojnė se sa e lartė ėshtė papunėsia nė vetė Bashkimin Evropian, gjė qė as nuk duan ta besojnė sepse kriza ekonomike dhe varfėria e tejskajshme ua terruar sytė.

Pra, zėvendėsimi i protektoratit tė OKB-sė (UNMIK) me njė protektorat tė Bashkimit Evropian (EUMIK), jo vetėm nuk do tė sjellė diēka tė mirė pėr Kosovėn, por pėrkundrazi, edhe mė tej do ta zgjasė status-quon nė Kosovė.

Kosova nė Kushtetutėn e Serbisė

EPOKA E RE: Serbia ka paralajmėruar qė shumė shpejt do tė nxjerrė kushtetutėn e re, nė tė cilėn konfirmohet se Kosova do tė jetė pjesė pėrbėrėse e Serbisė dhe se do tė ketė autonomi substanciale. Ku janė shqiptarėt z. Mitrovica?

Mitrovica: Me sa mė kujtohet mua, vitin e kaluar, nė njė intervistė ekskluzive po nė kėtė gazetė, nė gazetėn “Epoka e Re”, z. Gafurr Adili pat deklarur pėrafėrsisht kėshtu: “Lufta nė Kosovė ėshtė e pashmangshme”. Kjo deklaratė e Magjistėr Gafurr Adilit, ka pasqyruar qėndrimin e Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), qė gjithashtu ka qenė edhe njė thirrje kushtrim e radhės e FBKSH-sė drejtuar gjithė shqiptarėve tė ndershėm e atdhetarė nė tė gjitha hapėsirat shqiptare tė Shqipėrisė Etnike, dhe nė veēanti ndaj shqiptarėve tė Kosovės, sepse ēėshtja madhore kombėtare shqiptare ka filluar tė zgjidhet kėtu nė Kosovė (mars-prill 1981) dhe zgjidhja pėrfundimtare, ribashkimi kombėtar shqiptar, do tė rifillojė tė realizohet nga kėtu, nga Kosova heroike e kreshnike, qė shqiptarėt tė fillojnė tė mendojnė dhe tė pėrgatiten pėr luftė; sepse, nėse bashkėsia ndėrkombėtare Kosovės do t’ia njohė statusin e shtetit tė pavarur e sovran, luftėn nė Kosovė do ta fillojė Serbia, dhe nėse kjo nuk do tė ndodhė, shqiptarėve do t’u imponohet qė t’i pėrdorin tė gjitha mjetet dhe format legale pėr ta realizuar tė drejtėn e tyre pėr tė jetuar tė lirė dhe dinjitoz nė Atėmemėdheun e tyre!

Kjo ėshtė e pashmangshme, sepse ripushtimin dhe rikolonizimin nuk do tė mundet ta durojė as toka e pėrgjakur e Kosovės martire e mbushur me varret e bijave e bijve mė tė devotshėm tė kombit, tė cilėt dhuruan mė tė shtrenjtėn e tyre qė patėn - jetėn.

Serbia, apo mė mirė me thėnė liderėt e saj ultra-nacionalistė: Tadiq, Koshtunica dhe Drashkoviq, tanimė tė maskuar edhe me maskat e demokratėve dhe tė moderuarve, kanė punuar dhe vazhdojnė tė punojnė pėr ta rikthyer Kosovėn nėn Serbi, kurse politikanėt e Kosovės, dhe mbi tė gjitha ata ish shokėt tanė, qė pėr tė tillė u promovuan mbi gjakun e dėshmorėve tė kombit, si dhe nga gjymtyrėt dhe djersa e heronjve tė gjallė, siē i quan Z. Adili invalidėt dhe veteranėt e luftės sė UĒK-sė, jo vetėm qė nuk punojnė qė Kosovėn ta ribashkojnė me Shqipėrinė dhe nuk po marrin as guximin mė tė vogėl qytetar pėr tė thėnė vetėm njė herė publikisht se, Kosova dhe trojet tjera shqiptare dikur (gati para njė shekulli) kanė qenė pjesė e katėr vilajeteve shqiptare dhe se Kryeqytet i Vilajetit tė Kosovės ka qenė Shkupi, por pėrkundrazi, me tė gjitha mjetet dhe format e tyre mė perfide vazhdojnė ta luftojnė FBKSH-nė nė Zonėn Nr.2 (Kosova Historike) dhe strukturat e tij adekuate, ndėr tė cilat ėshtė edhe Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH), konkretisht Divizioni “Adem Jashari” i AKSH-sė.

Fatkeqėsisht, kėta “liderė”, nėpėr mbledhjet e kryesive tė partive tė tyre politike, kurrėn e kurrės nuk diskutojnė mbi situatėn politike nė Kosovė dhe rrugėzgjidhjet pėr tė dalė nga kjo situatė e disfavorshme pėr Kosovėn UNMIKISTAN dhe popullin e saj shumicė absolute, por gjithmonė diskutojnė vetėm pėr biznese dhe tenderė, duke thėnė se kėtė biznes e ka filan parti dhe pastaj filan klani dhe individi brenda llojit tė tyre. Kėshtu ndodh edhe nėpėr degėt dhe gjembat e kėtyre partive nė tėrė Kosovėn UNMIKISTAN. Njėjtė sillen dhe veprojnė edhe partitė politike, iu thėnēin shqiptare, nėn Maqedoni dhe nėn Mal tė Zi. (VIJON)



EKSKLUZIVE: Flet kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (3)

FBKSH: Pritni edhe pak...

Xhevdet Fetahu

Prishtinė, 26 shtator – Prej kohėsh ne tė FBKSH-sė kemi deklaruar se para se Kosova UNMIKISTAN tė bėhet shtet i pavarur e sovran, bashkė me tė gjitha trojet etnike shqiptare do tė ribashkohet me Atėmėmėdheun tonė – Shqipėrinė, ka thėnė nė vazhdimin e tretė tė intervistės ekskluzive pėr “Epokėn e re”, kryetari i Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica.

Prof. dr. Mitrovica ka kėmbėngulur se edhe sikur tė ndodhė qė Kosova UNMIKISTAN tė bėhet shtet i pavarur e sovran, FBKSH dhe AKSH nuk do ta braktisin Kosovėn, sepse pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 2 (Kosova Historike) dhe luftėtarėt e Divizionit “ADEM JASHARI” tė AKSH-sė nuk kanė ardhur nga ndonjė planet, nga ndonjė kontinent, apo nga ndonjė vend tjetėr, por janė bijė e bija tė popullit shqiptar tė Kosovės Historike (tė

Kosovės UNMIKISTAN, tė Kosovės Lindore, tė Toplicės dhe tė Sanxhakut), tė cilėt do tė veprojnė e luftojnė qė Kosova Historike, ashtu siē do tė veprojnė e luftojnė edhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 3 (Lugina e Vardarit) dhe luftėtarėt e Divizionit “TAHIR SINANI” tė AKSH-sė, si dhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 1 (Republika e Shqipėrisė), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 4 (Malėsi e Madhe), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 5 (Ēamėria), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 6 (Evropė) dhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 7 (SHBA, Kanada dhe Australi), pėr ēlirimin e tė gjitha trojeve shqiptare nga pushtimi e kolonizimi sllavo-grekė dhe ribashkimin e kėtyre trojeve tė ēliruara shqiptare nė njė shtet tė vetėm kombėtar shqiptar nė Ballkan, me emrin Shqipėri Agresioni “diplomatik” i Serbisė ndaj Kosovės

EPOKA E RE: Mendoni se “liderėt” tanė e dinė se ēfarė po iu pėrgatitet dhe se janė tė gatshėm t’i pėrgjigjen Serbisė nė kėtė agresion “diplomatik”?

Mitrovica: Unė nuk e di se a e dinė “liderėt” tuaj se ēfarė po iu pėrgatitet, sepse nuk kam mundėsi tua lexoj mendjet e tyre, pėr ēka konsideroj se do tė ishte mirė qė t’i pyesnit ata, por unė jam mė se i sigurt se “liderėt” tuaj aspak nuk janė as tė gatshėm dhe as tė pėrgatitur qė t’i kundėrpėrgjigjen Serbisė nė kėtė agresion “diplomatik”, tė pėrcjellė me vringėllim armėsh.

“Liderėt” tuaj po vazhdojnė tė ripėrsėrisin gabimet e sė kaluarės, kur mendonin se ēėshtja e Kosovės dhe lufta pėr ēlirimin e saj ishte vetėm ēėshtje e shqiptarėve tė Kosovės, por, qė nė fakt, gjatė luftės (1998-1999) pėrkohėsisht u bindėn se ēėshtja e Kosovės nuk ishte ēėshtje vetėm e shqiptarėve tė Kosovės, sepse nė kėtė luftė u angazhuan dhe u kyēėn jo vetėm shqiptarėt e Kosovės, por edhe vullnetarė nga Republika e Shqipėrisė, nga trojet shqiptare nėn Maqedoni dhe nga pėrtej Atlantikut, tė cilėt edhe ranė dėshmorė tė kombit, si dhe kur lubia serbe u bė gati qė t’i shfaroste shqiptarėt e Kosovės nga faqja e dheut, Republika e Shqipėrisė dhe populli i saj, si dhe shqiptarėt nėn Maqedoni dhe ata nėn Mal tė Zi hapėn zemrat dhe dyert e shtėpive tė tyre dhe strehuan mbi njė milionė vėllezėr tė tyre tė dyndur nga Kosova.

Ēėshtja e Kosovės dhe Ēėshtja Ēame

EPOKA E RE: Si e shihni ju ēėshtjen e Kosovės

Mitrovica: Ēėshtja e Kosovės ishte dhe vazhdon tė jetė, deri nė zgjidhjen fatlume tė saj, njė ēėshtje madhore dhe e pėrbashkėt e gjithė kombit shqiptar, pėr zgjidhjen fatlume tė sė cilės duhet tė angazhohet i gjithė potenciali mendor dhe veprues i kombit shqiptar nė tė gjitha krahinat e Shqipėrisė dhe nė mėrgatė.

EPOKA E RE: Po ēėshtjen e ēamėve...?

Mitrovica: Po, kėshtu, pėr 15 vjet me radhė kanė vepruar dhe fatkeqėsisht edhe tani po vazhdojnė tė sillen e tė veprojnė edhe “liderėt” e ēamėve qė drejtojnė Shoqatėn Politike Atdhetare “Ēamėria” dhe PDI (Partia pėr Drejtėsi dhe Integrim) nė Republikėn e Shqipėrisė, tė cilėt jo vetėm aspak nuk i kanė avancuar kėrkesat e tyre:

1. Rikthimi i ēamėve nė trojet dhe pronat e tyre nė Ēamėri;
2. Dėmshpėrblimin nga Greqia pėr shfrytėzimin e pronave tė ēamėve;
3. Ēamėt nė Greqi tė kenė po aq tė drejta sa ka edhe minoriteti grek nė Republikėn e Shqipėrisė.

EPOKA E RE: Mendoni se edhe “liderėt” ēamė e kanė denigruar ēėshtjen ēame?

Mitrovica: Po, “liderėt” ēamė e kanė denigruar ēėshtjen ēame, ashtu siē e kanė denigruar ēėshtjen shqiptare “liderėt” e shqiptarėve nėn Maqedoni dhe “liderėt” e shqiptarėve nėn Mal tė Zi, tė cilėt votėn e shqiptarėve pėr Pavarėsinė e Malit tė Zi nuk e kushtėzuan as me tė drejtat mė minimale kombėtare pėr shqiptarėt nėn Mal tė Zi, tė cilat janė:

1. e drejta e pėrdorimit tė gjuhės shqipe;
2. e drejta e pėrdorimit tė simboleve kombėtare;
3. e drejta e Universitetit nė Ulqin.

Shqiptarėt pėrballė Kosovės

EPOKA E RE: Tė kthehemi edhe njėherė te ēėshtja e Kosovės. Keni frikė se kombi shqiptar nė Ballkan do tė hesht pėrballė Kosovės?

Mitrovica: Edhe unė do ta kisha njė frikė tė tillė, sikur aktualisht tė mos vepronte dhe tė mos ishte i organizuar fuqishėm Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) dhe strukturat e tij adekuate, ndėr tė cilat ėshtė edhe Armata Kombėtare Shqiptare (AKSH). Por, kur aktualisht FBKSH numėron 25 kėshilla nė 25 nėnzona tė qarqeve mė tė mėdha tė Shqipėrisė Etnike dhe 5 kėshilla nė 5 shtetet mė tė mėdha tė Evropės dhe nė SHBA, Kanada dhe Australi, si dhe, nga ana tjetėr, kur sipas rregullores pėr organizimin e FBKSH-sė secili kėshill i njė nėnzone tė FBKSH-sė mobilizon njė Brigadė Sulmuese tė AKSH-sė, qė aktualisht pėrbėjnė 25 brigada sulmuese tė AKSH-sė, jo vetėm qė aspak nuk e kam as frikėn mė tė vogėl, por pėrkundrazi, jam mė se i sigurt se do tė mjaftojė vetėm njė thirrje kushtrim: FBKSH-AKSH : KOMBI NË RREZIK, si dhe njė mobilizim i pėrgjithshėm i Sekretariatit Vendimmarrės tė Kryesisė Qendrore tė FBKSH-sė, nė tė cilat situata Kryetari i FBKSH-sė vishet me uniformėn e bukur tė Komandantit tė Pėrgjithshėm tė AKSH-sė, i gjithė kombi shqiptar, si njė trup i vetėm, do tė bashkohet dhe mobilizohet nė Kryengritjen e Pėrgjithshme Shqiptare tė organizuar dhe tė drejtuar nga FBKSH-AKSH.

EPOKA E RE: Nė kėtė drejtim ēfarė i mbetet shqiptarit tė zgjedhė?

Mitrovica: Nė kėtė drejtim, para ēdo shqiptari madhorė do tė shtrohen vetėm dy rrugė pėr tė zgjedhur: Rruga e parė, me Kryengritjen e Pėrgjithshme Shqiptare dhe kundėr armiqve sllavo-grekė dhe rruga e dytė, me armiqtė sllavo-grekė dhe kundėr Kryengritjes sė Pėrgjithshme Shqiptare.

Planet operative tė FBKSH-sė pėr Kosovėn

EPOKA E RE: Cilat janė planet operative tė FBKSH-sė pėr Kosovėn, nė prag tė statusit dhe pas statusi?

Mitrovica: Nė Kuvendin e Dytė Kombėtar tė FBKSH-sė, qė u mbajt nė Prizrenin historik (mė 16 shtator 2005), krahas shumė rregulloreve u miratua edhe Strategjia Politike e FBKSH-sė, e cila parasheh taktikat dhe strategjinė e veprimit tė FBKSH-sė nė drejtim tė zgjidhjes pėrfundimtare tė ēėshtjes madhore kombėtare shqiptare, ribashkimit kombėtar shqiptar.

Aktualisht, tė gjitha kėshillat e nėnzonave tė FBKSH-sė, nė tė gjitha hapėsirat e Shqipėrisė Etnike dhe nė diasporė, nėpėr mbledhjet e tyre tė radhės po diskutojnė PROJEKT - DEKLARATËN e Sekretariatit Vendimmarrės tė Kryesisė Qendrore tė FBKSH-sė pėr statusin e Kosovės, deklaratė kjo qė shumė shpejt do tė bėhet publike nėpėrmjet njė Konference pėr Shtyp nė Tiranė nga Zėdhėnėsi Politik e FBKSH-sė, Magjistėr Gafurr Adili.

Juve dhe gjithė lexuesve tuaj ju lus qė tė keni mirėkuptimin dhe durimin e arsyeshėm pėr tė pritur edhe pak ditė qė kjo deklaratė, fillimisht tė marrė vulėn pėr publikim nga Sekretariati Vendimmarrės i Kryesisė Qendrore tė FBKSH-sė, dhe pastaj besoj qė pėrmes gazetės “Epoka e re” do tė njoftoheni edhe pėr planet e veprimit tė FBKSH-sė nė Kosovė, nė prag tė statusit dhe pas statusit. Faleminderit pėr mirėkuptim!

Kosova pas statusit...

EPOKA E RE: Lė tė themi se Kosova u pavarėsua. FBKSH dhe AKSH do ta braktisė Kosovėn pėr t’iu gjendur afėr shqiptarėve tė tjerė…?

Mitrovica: Prej kohėsh ne tė FBKSH-sė kemi deklaruar, se para se Kosova UNMIKISTAN tė bėhet shtet i pavarur e sovran, bashkė me tė gjitha trojet etnike shqiptare do tė ribashkohet me Atėmėmėdheun tonė – Shqipėrinė.

Por, edhe sikur tė ndodhė qė Kosova UNMIKISTAN tė bėhet shtet i pavarur e sovran FBKSH dhe AKSH nuk do ta braktisin Kosovėn, sepse pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 2 (Kosova Historike) dhe luftėtarėt e Divizionit “ADEM JASHARI” tė AKSH-sė nuk kanė ardhur nga ndonjė planet, nga ndonjė kontinent apo nga ndonjė vend tjetėr, por janė bijė e bija tė popullit shqiptar tė Kosovės Historike (tė Kosovės UNMIKISTAN, tė Kosovės Lindore, tė Toplicės dhe tė Sanxhakut), tė cilėt do tė veprojnė e luftojnė qė Kosova Historike, ashtu siē do tė veprojnė e luftojnė edhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 3 (Lugina e Vardarit) dhe luftėtarėt e Divizionit “TAHIR SINANI” tė AKSH-sė, si dhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 1 (Republika e Shqipėrisė), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 4 (Malėsi e Madhe), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 5 (Ēamėria), pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 6 (Evropė) dhe pjesėtarėt e FBKSH-sė nė Zonėn Nr. 7 (SHBA, Kanada dhe Australi), pėr ēlirimin e tė gjitha trojeve shqiptare nga pushtimi e kolonizimi sllavo-grek dhe ribashkimin e kėtyre trojeve tė ēliruara shqiptare nė njė shtet tė vetėm kombėtar shqiptar nė Ballkan, me emrin Shqipėri.

Po ta shihni me vėmendje nė Republikėn e Shqipėrisė e kemi tė organizuar Zonėn Nr. 1 tė FBKSH-sė, sepse ribashkimi kombėtar shqiptar fillon dhe pėrfundon nė Tiranė, dhe jo rastėsisht nė Kryeqytetin e Shqipėrisė sė Ribashkuar e kemi vendosur edhe Zėdhėnėsin Politik tė FBKSH-sė. dhe Sekretarin e Departamentit pėr Diplomaci tė FBKSH-sė, Magjistėr Gafurr Adilin.

Pra, siē po e shihni, shqiptarėt e tjerė… nė tė gjitha trojet shqiptare tė Shqipėrisė Etnike, kudo ku bukės i thuhet bukė e ujit ujė, e kanė nė vatėr FBKSH-nė dhe AKSH-nė. Por, nėse e lypė nevoja nė cilėndo pjesė tė Atėmėmėdheut, FBKSH dhe AKSH do tė veprojė si njė trup i vetėm.

Edhe strukturat e FBKSH-sė tė Zonės Nr. 2 (tė Kosovės Historike) dhe tė Divizionit “Adem Jashari” tė AKSH-sė, janė pjesė e pandashme e kėtij trungu. (FUND)


IntervistĖ pĖr gazetĖn Epoka e Re (pjesa 2)

Intervistė me Xhemil Zeqirin, veprimtar i ēėshtjes kombėtare nė diasporė (2)

Zeqiri: Na ka mbajtur gjallė Shqipėria e Enver Hoxhės
Kam njė shpresė te Bardhyl Mahmuti;
Kur ishte Arbėr Xhaferi nė opozitė ishte Arbėr Xhaferi, dhe kur u fut nė pozitė u bė Arbėr Xhaferson; Shqiptarėt nė Mal tė Zi nuk do tė kenė asfarė tė drejte; Albin Kurti dhe Lėvizja VETĖVENDOSJE! janė duke ia ējerrė maskat UNMIK-ut
Partia Demokratike Shqiptare tani ka kuadėr mė tė fortė, e them edhe njėherė, shpresoj te Bardhyl Mahmuti. I vetmi njeri qė ka njė sens politik dhe qė ka mundėsi tė bėjė ndryshime nė kėtė parti. Se sa do tė jetė Partia Demokratike Shqiptare parti demokratike shqiptare, e tregoi veten edhe gjatė luftės dhe kur ishte nė pushtet. Unė e kam thėnė, kur ishte Arbėr Xhaferi nė opozitė ishte Arbėr Xhaferi, dhe kur u fut nė pozitė u bė Arbėr Xhaferson, filloi tė shoh problemin shqiptar me syze angleze, syze perėndimore, kėshtu thotė nė pjesėn e dytė tė intervistės pėr “Epokėn e re”, veprimtari tetovar me qėndrim nė Danimarkė, Xhemil Zeqiri.
Kam njė shpresė te Bardhyl Mahmuti

EPOKA E RE:
z.Zeqiri, kthehemi edhe njėherė nė Maqedoni. Atje u bė njė luftė nė vitin 2001 dhe patėm nėnshkrimin e njė marrėveshjeje nė Ohėr ndėrmjet shqiptarėve dhe maqedonasve. Ēka fituan shqiptarėt nga ajo luftė, dhe, a fituan atė qė mund ta fitonin?

Zeqiri:
Marrėveshjen e Ohrit nė njė rast unė e kam quajtur “marrėveshje e vorrit”. Sepse, mė tepėr ushtarė tė ish-Ushtrisė Ēlirimtare Kombėtare janė vrarė pas asaj marrėveshjeje sesa gjatė luftės. E pėrmenda mė herėt Abdylhalim Kasamin. Abdylhalim Kasami pėrhapte ide se “tani NATO do ta njohė Ushtrinė Ēlirimtare Kombėtare si ushtri legjitime nė Maqedoni dhe ka pak gjasa tė njihet ushtria maqedonase”. Do tė thotė manipulonte me ēdo kusht para njerėzve. Fundi i fundit unė kam kėrkuar edhe nga shtabi i tyre qė ky njeri tė dalė dhe tė deklarojė se ēka ka bėrė si zėdhėnės politik gjatė asaj kohe sa ishte nė Skandinavi. “Zero me xhufkė” ishte rezultati i tij. Nuk ka dhėnė asnjė intervistė, e edhe sot e kėtė ditė nuk ėshtė i gatshėm tė japė intervistė. Dhe sot rezultati ėshtė i tillė: fitojnė BDI-ja dhe VMRO-DPMNE-ja, qė ishin opozitė gjatė luftės, dhe tani BDI-ja mundohet me ēdo kusht tė mbrojė karrigen e vet. Do tė thotė, atyre nuk iu intereson se si do tė ecė procesi pėr shqiptarėt. Kjo vlen edhe pėr PDSH-nė. Pėr PDSH-nė kam njė fije shpresė te Bardhyl Mahmuti, i cili ėshtė inkuadruar nė kėtė parti, dhe mbes me shpresė tė madhe se ai do tė bėjė disa ndryshime aty dhe kjo parti do tė gjejė rrugėn dhe do tė definojė politikėn e vet pėr popullin nė ato troje.

EPOKA E RE:
Pėrmendėt zgjedhjet e fundit nė Maqedoni dhe fituesit e tyre. A ishte i pritshėm pėr ju ky rezultat?

Zeqiri:
Para zgjedhjeve mė pyesnin shokėt se kush do tė fitojė, dhe unė iu thosha se do tė fitojnė maqedonasit. Pavarėsisht se kush do tė fitojė, shqiptarėt janė vetėm shėrbėtorė tė institucioneve sllave. Nuk ka asgjė, Marrėveshja e Ohrit nuk ėshtė realizuar as 3 pėr qind. Nėse e marrim me pėrqindje, kėrkesat reale tė luftėtarėve tė lirisė me Marrėveshjen e Ohrit u realizuan nė letėr 25 pėr qind, ndėrkaq mė vonė, ish-presidenti maqedonas, Boris Trajkovski, bėri ndryshime. Pasi i ēarmatosi UĒK-ja maqedonasit bėnė njė lloj referendumi se a pajtohet populli apo jo, iu jep apo nuk iu jep besimin politikanėve qė nėnshkruan marrėveshjen e Ohrit. Dhe kur Trajkovski e gjysmoi kėtė, shqiptarėt dolėn njėjtė sikur turqit, romėt e bullgarėt nė Maqedoni. Do tė thotė shqiptarėt me 30-40 pėr qind u barazuan me pakicat 2-3 pėr qind. Partitė politike shqiptare, BDI-ja dhe PDSH-ja e pranuan njė lojė tė tillė. Dhe sot as 3 pėr qind nuk ėshtė realizuar ajo marrėveshje, nuk ka asgjė, gjithēka ka ngelur. Burgjet nė Maqedoni janė pėrplot me ushtarė ēlirimtarė, unė pėr veten time u frikėsova tė shkoj nė Maqedoni.
Kur folėm pėr tė drejtat, shqiptarėt atje kanė tė drejtė vetėm tė shahen dhe tė vriten mes vete por jo tė drejtohen kundėr shovinizmit dhe nacionalizmit maqedon. Kanė tė drejtė vetėm mes vete tė ngatėrrohen. Ka pasur edhe gjakderdhje gjatė fushatės elektorale.
Kur ishte Arbėr Xhaferi nė opozitė ishte Arbėr Xhaferi, dhe kur u fut nė pozitė u bė Arbėr Xhaferson

EPOKA E RE:
Ende po vazhdon lufta e partive shqiptare pėr pushtet atje. Secila parti, si BDI-ja ashtu edhe PDSH-ja duan tė jenė pjesė e pushtetit, por jo tė dyja sė bashku. Cilėn parti shqiptare e shihni nė qeverinė e re tė Maqedonisė?

Zeqiri:
Ē’ėshtė e vėrteta nuk e kam ndjekur procesin e kėtyre zgjedhjeve, duke e parė se kėto dy parti luftojnė vetėm pėr pushtet dhe nuk iu intereson interesi i popullit. Partia Demokratike Shqiptare tani ka kuadėr mė tė fortė, e them edhe njėherė, shpresoj te Bardhyl Mahmuti. I vetmi njeri qė ka njė sens politik dhe qė ka mundėsi tė bėjė ndryshime nė kėtė parti. Se sa do tė jetė Partia Demokratike Shqiptare parti demokratike shqiptare, e tregoi veten edhe gjatė luftės dhe kur ishte nė pushtet. Unė e kam thėnė, kur ishte Arbėr Xhaferi nė opozitė ishte Arbėr Xhaferi, dhe kur u fut nė pozitė u bė Arbėr Xhaferson, filloi tė shohė problemin shqiptar me syze angleze, syze perėndimore. Dhe, mbes me shpresė te Bardhyl Mahmuti qė tė bėjė ndryshime nė kėtė parti, dhe shpresa ėshtė qė kjo parti tė bėjė ndryshime. Ndėrsa te BDI-ja nuk kam asnjėfarė shprese.

EPOKA E RE:
A mendoni se kjo lojė e koalicioneve ua ul shqiptarėve “pazarin” e pjesėmarrjes nė pushtet?

Zeqiri:
Natyrisht. Ja e patė, tani Bashkėsia Ndėrkombėtare tha se tė dyja partitė shqiptare duhet tė jenė nė pozitė. Atėherė kush do tė jetė opozitė pėr shqiptarėt? Populli do tė jetė nė opozitė, ndėrsa kėto tė dyja do tė jenė nė luftė kundėr popullit.
Shqiptarėt nė Mal tė Zi nuk do tė kenė asfarė tė drejte

EPOKA E RE:
z.Zeqiri, kalojmė tek njė vend yni fqinj, Mali i Zi. Ai me votat e shqiptarėve ka fituar pavarėsinė para pak muajsh. Cili ėshtė komenti juaj?

Zeqiri:
Folėm pėr Maqedoninė, tani flasim edhe pėr Malin e Zi. Maqedonia ėshtė krijuar si republikė e dytė serbe nė Ballkan. Dhe, Mali i Zi ėshtė republikė serbe, de fakto. Janė aleatė shpirtėrorė tė nacional-shovinizmit serb ndaj shqiptarėve, dhe nė njėqind vitet e fundit Mali i Zi ka luajtur njė rol shumė antishqiptar. Ne e dimė qė gjatė atyre viteve tė “mjaltit” tė demokracisė nė Mal tė Zi e kur luftohej nė Kroaci e nė Bosnjė, malazezėt i shpėrngulėn shqiptarėt me dhunė. Sot Malėsia e Madhe gati se ėshtė shpėrngulur e tėra nė Kanada. Dhe, le se ėshtė shpėrngulur pėr fatin e keq, por ata vinin nga Kanadaja me mish e me shpirt tė votonin pėr pavarėsinė e Malit tė Zi. Dhe kjo e dyfishon tragjedinė. E tragjedia dyfishohej edhe nga politikanėt aktualė tė Shqipėrisė dhe tė Kosovės kur thoshin se ndarja e Malit tė Zi ėshtė fitore e madhe dhe me Serbinė ne do t’i zgjidhim problemet mė mirė. Serbia bėri njė marrėveshje me bashkėsinė evropiane, Mali i Zi le tė ndahet, duke e ditur se Mali i Zi nuk mund tė jetojė i pavarur prej Serbisė, o nė aspektin kulturor, ideologjik, fetar e tė gjitha. Ata janė tė lidhur shpirtėrisht. Ajo ishte vetėm njė pavarėsi nė thonjėza dhe shqiptarėt nuk do tė kenė asfarė tė drejte nė atė republikė. Do tė humben edhe ato kėrkesa tė shqiptarėve, do t’iu thuhet: ju keni ministrat nė qeveri, por tė drejtat e njeriut nuk respektohen kudo. Kanė krijuar edhe kėshille qė tė ankohen kur shkelen tė drejtat e njeriut. Por neve na mohohet me shekuj e drejta kombėtare.
Ishte pikėrisht Sali Berisha qė para asaj kryengritjes popullore nė Shqipėri nė vitet 1996-1997 e pranoi Maqedoninė pas asfarė kushtesh. Dhe prapė, Sali Berishės i shkon piskama, “pavarėsia e Malit tė Zi”. Jo rastėsisht Besnik Mustafaj deklaron se “pavarėsisht statusit tė Kosovės dhe marrėdhėnieve me Kosovėn, ne nuk i prishim marrėdhėniet me Serbinė, i kam premtuar homologut tim Drashkoviq”. Ē’janė kėto deklarata tradhtie?! Njeh Maqedoninė pa asnjė kusht, njeh Malin e Zi pa asnjė kusht. Sot nė Shqipėrinė e Jugut veprojnė mė shumė se 100 organizata antishqiptare, dhe nė sy tė Partisė Demokratike. Nuk ndėrhyn. Zhvarrosen shqiptarėt, duke i quajtur ushtarė grekė. Nacional-shovinizmi grek tallet me varrezat shqiptare. Dhe qeveria demokratike hesht, pėr tė mos thėnė i pėrkrah.
Na ka mbajtur gjallė Shqipėria e Enver Hoxhės

EPOKA E RE:
A mund tė mburret shteti shqiptar me rolin e tij gjatė shekullit qė lamė pas nė shėrbim dhe ndihmė tė shqiptarėve tė lėnė dhunshėm jashtė kufijve tė tij?

Zeqiri:
Ajo Shqipėri me 28 mijė km2 qė u njoh nė Jaltė, ndoqi njė politikė shumė tė drejtė tė problemit shqiptar jashtė atdheut. Ju e dini se nė ato situata shumė delikate Shqipėria dėrgoi disa qindra profesorė, libra, qė tė ngritet vetėdija nė Kosovė dhe territoret e tjera tė shtypura. Ne na ka mbajtur gjallė Shqipėria e Enver Hoxhės. Dolėn mė vonė partitė politike titiste dhe filluan tė merren me prapahistori, duke akuzuar se Shqipėria dhe Enver Hoxha e kanė shitur Kosovėn. Por si e shiti ore Enver Hoxha Kosovėn kur nė vitin 1913 ai kishte vetėm 5 vjet?! Ne mund ta diskutojmė se pse nuk e bashkoi, por tash po dalin dokumentacionet se Enver Hoxha kishte punuar shumė, kur 850 mijė ushtarė nė Shqipėri kanė qenė tė gatshėm pėr intervenim ushtarak nė territoret shqiptare, duke e ditur se serbėt nuk do ta lėshonin Kosovėn nė mėnyrė demokratike. Ata do tė bėnin treqind komplote tė ndryshme vetėm e vetėm ta mbajnė Kosovėn territor tė tyre.
Sot pėr sot Shqipėria luan njė rol shumė antikosovar. Ja, patėt ju Sali Berishėn. Pa e pyetur popullin e Kosovės thotė se populli i Kosovės ėshtė pėr pavarėsi pėr Strasburgun. Prej ku kėto deklarata ai? Mos bėri referendum nė popull ai? Mos pyeti ai se populli i Kosovės nuk qenka pėr bashkim me Shqipėrinė por pėr Strasburgun? Do tė thotė, ne njėherė qenkemi pėr Stamboll, njėherė pėr Beograd, tash pėr Strasburg, por kurrė pėr Tiranė dhe pėr bashkim kombėtar.
Unė e pashė se gjatė vizitės sė Sali Berishės kėtu doli vetėm elita politike titiste dhe i bėri nderime tė mėdha. Unė pashė njė skenė kėtu para Grandit, Bujar Muharremi, pėrfaqėsues i zyrės kėtu dhe Sali Berisha i bėnė popullit me dorė, dhe populli s’e ngre dorėn. Do tė thotė populli ka filluar tė hetojė se kah ėshtė duke e ēuar ky palaēo politik ēėshtjen shqiptare.

Albin Kurti dhe Lėvizja VETĖVENDOSJE! janė duke ia ējerrė maskat UNMIK-ut

EPOKA E RE:
Disa herė gjatė kėsaj bisede keni pėrmendur Lėvizjen VETĖVENDOSJE!. A mund tė na e bėni njė koment mė tė gjerė rreth kėsaj lėvizjeje?

Zeqiri:
Unė kam krijuar Kėshillin e Lėvizjes VETĖVNDOSJE! nė Danimarkė dhe pėrfaqėsoj lėvizjen atje. Jam munduar tė shpjegoj se UNMIK-u ėshtė njė organizatė antidemokratike. UNMIK-u ka organizuar disa palė zgjedhje nė Kosovė dhe kėto zgjedhje janė mbajtur me lista tė mbyllura. Vetė danezėt kanė filluar ta kuptojnė se kėto janė procese antidemokratike. Hans Hakerupi ka qenė si njė mbret nė Kosovė. Ka bėrė njė libėr tė tij atje, dhe thotė se shqiptarėt nuk dinė ē’ėshtė demokracia. Jo more, dinė ē’ėshtė demokracia, neve na duhet liria. Ne s’kemi liri, pa liri s’ka demokraci, s’ka zhvillim ekonomik, s’ka perspektivė as nė aspektin kulturor e as nė asnjė lėmi tjetėr. Dhe, Albin Kurti dhe Lėvizja VETĖVENDOSJE! janė duke ia ējerrė maskat UNMIK-ut. Me kėtė gjuhė iu flas danezėve. Dalin serbėt dhe zėnė rrugėn, SHPK-ja dhe TMK-ja nuk kanė tė drejtė tė intervenojnė. Del nė kufi Lėvizja VETĖVENDOSJE! pėr tė ndalė Koshtunicėn, njė kriminel serb, SHPK-ja i sulmon dhe i hapė rrugė Koshtunicės. Kėta tė SHPK-sė, ishin pjesėtarė tė UĒK-sė, janė pjesėtarė tė kėtij populli? Pse bėnė kėshtu? Fundi i fundit hidhe atė kapelė, hidhe atė uniformė.
Pastaj, njė tjetėr gjė qė mė mundon janė akuzat e disa partive politike se Lėvizja VETĖNDESOJE! nuk ka program. Shqiptarėt bėnė tri luftėra pėr tė drejtėn e vetėvendosjes, dhe pikėrisht ai ėshtė programi shqiptar. Nėse duan partitė politike, ne e kemi programin kombėtar, e kemi programin e Lidhjes sė Prizrenit. Nėse nuk duam lėvizje pėr vetėvendosje atėherė e kapim programin e Lidhjes sė Prizrenit. Ata vetėm qesin petulla nė ujė. Mundohen tė gjejnė vetėm njė gabim tė vogėl tė Lėvizjes dhe pastaj tė rrahin daullet. Unė e pėrkrah Lėvizjen VETĖVENDOSJE! sepse vėrtet ėshtė lėvizje qytetare, lėvizje demokratike, lėvizje e cila lufton me argumente, lėvizje qe del me trupin e vet dhe nuk pėrdor dhunė. Pėr gjithė kėtė tollovi pėrgjegjėsinė e marrin partitė politike. Zėdhėnės i popullit realisht ėshtė vetėm Lėvizja VETĖVENDOSJE!. Vetėm ajo mbron interesin e popullit, sakrifikon trupin e vet nė mėnyrė qė tė bėjė diēka nė tė mirėn e popullit.

Intervistoi : Musli Krasniqi

Prishtinė, 14 korrik 2006

IntervistĖ pĖr gazetĖn Epoka e Re (pjesa 1)

Intervistė me Xhemil Zeqirin, veprimtar i ēėshtjes kombėtare nė Danimarkė

Zeqiri: Kosova dhe problemi shqiptar ėshtė kthyer nė vitet ’50-ta
Tani pėr tani kemi Lėvizjen VETĖVENDOSJE!, e cila mundohet tė nxjerrė nė pah gjendjen, tė shpjegojė dhe ėshtė duke e shpjeguar mirė masėn. Shumė organizata nė Danimarkė, Norvegji, Suedi e nė vende tė tjera, kanė filluar tė shohin se ēfarė tragjedie po i kanoset Kosovės nėpėrmjet UNMIK-ut. Lėvizja VETĖVENDOSJE! nuk ėshtė aspak kundėr OKB-sė, por OKB-ja kėtu po luan rol tė dyfishtė, dhe kėtu duhet tė koncentrohemi mė tepėr

Kosova dhe problemi shqiptar ėshtė kthyer nė vitet ’50-ta, nė njė gjendje shumė katastrofike, qoftė nė pikėpamjen ekonomike, kulturore apo morale. Unė qė merrem qė 26 vjet mė kėtė ēėshtje dhe qė kam marrėdhėnie mjaft tė mira me diplomacinė daneze, ata thonė se nuk ka pavarėsi pėr Kosovėn. Ata thonė se ka vetėm njė autonomi, dhe kėsaj autonomie po i thonė pavarėsi e kushtėzuar. Kėshtu thotė nė njė intervistė pėr “Epokėn e re” veprimtari nga diaspora, Xhemil Zeqiri. I lindur nė fshatin Zhelinė tė Tetovės, qė nga viti 1981 jeton nė Danimarkė, ku edhe ka filluar aktivitetin ilegal nė shėrbim tė ēėshtjes kombėtare nė radhėt e Lėvizjes Popullore tė Kosovės (LPK). I rėnė nė kontakt me shokėt e tjerė tė ilegales atje, veēmas nė Kopenhagė, fillimisht nė shpėrndarjen e literaturės dhe kasetave qė vinin nga Shqipėria, me tė cilat mundoheshim t’i sqaronim masės se “nuk jemi jugosllavė”, tani, ai “militon” nė radhėt e Lėvizjes VETĖNVENDOSJE! nė Skandinavi.
Kėshtu filluam aktivitetin nė Danimarkė


EPOKA E RE:
z.Zeqiri, Vendi ku jetoni dhe veproni qė nga ajo kohė ėshtė Danimarka. Cili ishte roli juaj nė sensibilizimin e organeve daneze pėr kauzėn shqiptare?

Zeqiri:
Nga viti 1985 erdhi njė proces kur filloi njė vetėdije te shqiptarėt dhe ata filluan tė interesohen mė shumė. Dhe ne klub nuk kishim. Ishte njė klub kur ishte pėrgjegjės Abdylhalim Kasami (kryetar i atėhershėm i LPK-sė pėr Danimarkė) dhe qė dėnonin demonstratat e vitit 1981 nė ambasadėn jugosllave. Mua mė dhembte nė shpirt se si ėshtė e mundshme qė tė manipulohet populli. Unė atė kohė sakrifikova 120 mijė kruna daneze (sot pėrafėrsisht 20 mijė euro), qė tė krijohet njė klub shqiptar. Asnjėherė nuk kam qenė anėtar i kryesisė sė saj. Deri nė vitin 1985, kur u krijua shoqata, me shokėt e tjerė filluam organizimet edhe nė shtetet e tjera, Gjermani, Zvicėr, Suedi etj., dhe filluan edhe demonstratat. Shoqata e punėtorėve shqiptarė “Besa” luajti njė rol tė madh nė kėtė kohė, dhe tė gjitha demonstratat u bėnė nga kjo shoqatė. Nė kėtė kohė kishte edhe njė klub tjetėr, “jugoklub” qė i dėnonte kėrkesat shqiptare nė Kosovė.
Mė vonė, unė pashė se nė mjetet daneze lobi serb ishte shumė i aftė dhe pėrvetėsonte gazetarėt. Ne filluam tė intervenojmė nėpėrmjet gazetarėve, nėpėrmjet shoqatave tė ndryshme dhe organizatave pėr tė drejta tė njeriut, lidhjes sė shkrimtarėve, Pen Klubit Danez, nė partitė politike dhe pėrfaqėsuesit e tyre qė kishin tė bėnin me politikėn e jashtme, tek ata qė ishin pėrgjegjės pėr Ballkanin. Filluam kontaktet, filluam t’i furnizojmė me materiale, blinim libra anglisht qė kishin tė bėnin me ēėshtjen shqiptare, ua shpėrndaja, fotokopjonim materiale, sillnim gazeta tė ndryshme, kaseta etj. E sollėm edhe njė film nė anglisht, “Kosova today”, qė e kishte bėrė Shqipėria pėr demonstratat e marsit ’89 nė Kosovė, kur kushtetuta e Kosovės u mor me dhunė nga Serbia. Ky film iu shpėrnda tė gjitha partive nė parlamentin danez, organizatave tė ndryshme, radio televizioneve etj. Me krijimin e partive politike shqiptare, u mundova t’i vė nė kontakt me partitė daneze, organizatat, gazetarėt, dhe vumė kontakte tė ngushta. Por, u pa qartė se partitė politike nė trojet shqiptare nuk ishin tė interesuara qė procesin shqiptar ta ēonin pėrpara, por ta stagnojnė.
Partitė politike nė Kosovė ranė pre e UNMIK-ut.

EPOKA E RE:
Shtatė vjet pas ēlirimit tė Kosovės, gjashtė vjet pas pėrfundimit tė luftės nė Luginė tė Preshevės dhe pesė vjet pas pėrfundimit asaj nė Maqedoni, sa ka ndryshuar qėndrimi perėndimor rreth ēėshtjes shqiptare nė Ballkan dhe nė ē’kontekst mund tė jetė ky ndryshim?

Zeqiri:
Pėr fat tė keq unė nuk mund ta quaj ēlirim, sepse nuk shoh ēlirim kur njė e treta e territorit tė Kosovės ėshtė nėn okupim tė dhunshėm dhe enklava serbe, e pėr fatin e keq kėtu ekziston edhe UNMIK-u, dorė e zgjatur e Serbisė. Ne jemi dėshmitarė tė kohės se me ligjet qė Millosheviqi dhe bashkėpunėtorėt e tij i aprovuan nė kushtetutėn e dhunshme tė vitit 1989 kundėr shqiptarėve, janė dėnuar nėpėr gjykata nė Kosovė ish-ushtarėt e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Nuk mund tė them ēlirim kur mbi 300 mijė shqiptarė sot vuajnė pėr kafshatėn e bukės, ndėrsa pėrfaqėsuesit e UNMIK-ut, siē ishte Hans Hakerupi, i cili sipas informacioneve tė mia kishte rrogėn mė pak se 30 mijė euro nė muaj si ministėr i Mbrojtjes i Danimarkės. Ai e la luksin atje dhe ma merr mendja se nė Kosovė ka marrė dyfishin ose trefishin e rrogės. Dhe, tė gjitha kėto shpenzime i paguan populli i Kosovės. UNMIK-u ėshtė njė organizatė antidemokratike qė nuk i intereson tė zgjidhė problemin e shqiptarėve, por i detyron njė klikė politikanėsh shqiptarė tė futen nė dialog pa asnjė perspektivė. Duke e parė kėtė rrezik, i jam drejtuar disa herė Havier Solanės dhe qeverisė daneze, se dialog po, por para se tė hyjmė nė dialog me qeverinė fashiste serbe, e cila ka bėrė shumė dėme, t’i kthej tė burgosurit qė as sot nuk dihet nėse janė gjallė, nuk dihet fati i Ukshin Hotit dhe shokėve tė tjerė, kufomat shqiptare, pasurinė e plaēkitur nga Kosova. Fundi i fundit, vetė komuniteti ndėrkombėtar duhet ta detyrojė Serbinė tė kėrkojė falje pėr atė dhunė dhe terror qė ka bėrė mbi shqiptarėt nė njėqind vjetėt e fundit. Pėrkundrazi, partitė politike nė Kosovė ranė pre e UNMIK-ut dhe u futėn nė njė dialog tė tillė.
Kosova dhe problemi shqiptar ėshtė kthyer nė vitet ’50-ta

EPOKA E RE:
Dhe prapė, shtatė vjet pas ēlirimit tė Kosovės, gjashtė vjet pas pėrfundimit tė luftės nė Luginė tė Preshevės dhe pesė vjet pas pėrfundimit asaj nė Maqedoni, sa ėshtė realizuar synimi i shqiptarėve?

Zeqiri:
Po tė ishte Fan Noli i madh do tė thoshte “zero me xhufkė”. S’kemi asfarė realizimi. Pėrkundrazi, Kosova dhe problemi shqiptar ėshtė kthyer nė vitet e ’50-ta, nė njė gjendje shumė katastrofike, qoftė nė pikėpamjen ekonomike, kulturore apo morale. Unė qė merrem qė 26 vjet mė kėtė ēėshtje dhe qė kam marrėdhėnie mjaft tė mira me diplomacinė daneze, ata thonė se nuk ka pavarėsi pėr Kosovėn. Thonė se ka vetėm njė autonomi, dhe kėsaj autonomie po i thonė pavarėsi e kushtėzuar. Atėherė pse e mashtrojmė popullin?

EPOKA E RE:
A shpresoni ju nė njė zgjidhje tė drejtė tė ēėshtjes shqiptare?

Zeqiri:
Tani pėr tani kemi Lėvizjen VETĖVENDOSJE!, e cila mundohet tė nxjerrė nė pah gjendjen, tė shpjegojė dhe ėshtė duke e shpjeguar mirė masėn. Shumė organizata nė Danimarkė, Norvegji, Suedi e nė vende tė tjera, kanė filluar tė shohin se ēfarė tragjedie po i kanoset Kosovės nėpėrmjet UNMIK-ut. Lėvizja VETĖVENDOSJE! nuk ėshtė aspak kundėr OKB-sė, por OKB-ja kėtu po luan rol tė dyfishtė, dhe kėtu duhet tė koncentrohemi mė tepėr.

EPOKA E RE:
Kosova ėshtė afėr definimit tė statusit politik tė saj nėpėrmjet njė procesi negociator ndėrmjet Prishtinės dhe Beogradit, e tė “sponsorizuar” nga OKB-ja. Cili ėshtė gjykimi juaj pėr rrjedhėn e deritashme tė kėtij procesi?

Zeqiri:
Statusi i Kosovės do tė jetė i qartė, do tė jetė vetėm ai qė e kanė nėnshkruar pehlivanėt politikė nė Rambuje. Kosova ende do tė quhet territor i Serbisė derisa tė mos ndryshojė Rezoluta 1244 nė Kombet e Bashkuara. Tė definohet qartė, Kosova ėshtė territor i vendėsve. Pra, neve na duhet e drejta pėr vetėvendosje. Dhe ky ėshtė program. Kam dėgjuar disa herė tė ėshtė thėnė se Lėvizja VETĖVENDOSJE! nuk ka program. Programi pėr tė cilin qė njėqind vjet luftojnė shqiptarėt ėshtė pikėrisht ky: pika 1, e drejta pėr vetėvendosje. Dhe tė gjithė shqiptarėt duhet tė sillen nė kėtė pikė. Pėrndryshe, nuk shoh ndonjė perspektivė tjetėr, mund tė ketė vetėm trazira. Tani bėjnė pazarllėqe, jo Mitrovica, jo decentralizimi. Unė decentralizimin edhe nė shtypin danez e kam quajtur kancer pėr Kosovėn qė do tė na e hajė shpirtin neve shqiptarėve.

Intervistoi : Musli Krasniqi

Prishtinė, 13 korrik 2006

IntervistĖ e Xhemil Zeqirit prej Radio Drenasit

Nė fillim tė muajit shtator tė vitit 2005, atdhetari tetovar Xhemil Zeqiri e vizitoi atdheun, me ē“rast nė Insititutin Albanologjik tė Prishtinės e pėruroi librin e  tij tė tretė,"Polemika, intervista, debate, letra", Prishtinė 2005.
Pas kėtij hapi kulturor, ay nė Drenas u intervistua, nga Radio Drenasi, ku foli pėr jet&eue tij dhe pėr ēėshtjen tonė tė pazgjidhur kombėtare, pėr rrethanat qė kaloi dhe po kalon Shqipėria Reale.
Veprimtaria e Xhemil Zeqirit, fillon qė nga viti i famshėm 1981, kur filluan demonstratat studentore nė Kosovė e gjerė nė ditėt tona.
Nė vitin 1981 persekutohet nga regjimi titisė, prandaj detyrohet tė emigroi, me ē“rast gjenė strehim politik nė Danimarkė.
Prej andej se ndali kurrė veprimtarinė atdhetare, pėr lirinė, barazinė, ribashkimin dhe pėrparimin e Shqipėrisė Reale.
Ėshtė themelues i Shoqatės "Besa", nė Danimarkė, (1981) ndėrsa nė vitin 1989, formohet komiteti legal, "Miqtė e Kosovės", qė e ndihmon shumė Xhemil Zeqirin qė t“i ēojė pėrpara idetė e tij propogandistike nė dobi tė atdheut.
Duke qenė anėtarė aktiv nė mesin e danezėve, Zeqiri bėri punė tė mrekullueshme, nė sektorin pėr informim, bėri qė ēėshtja shqiptare tė mos mbetej nė vesh tė shurdhėr, por zėri i sė vėrtetės tė kumbonte fuqishėm nė instanacat mė tė larta tė dipolmacisė ndėrkombėtare.
Ėshtė angazhuar gjithashtu edhe nė ndihmė tė Kėshillit  tė Drejtave dhe Lirive tė Njeriut nga Kosova, dega nė Danimarkė.

RADIO DRENASI:
Z. Zeqiri, kemi kėnaqėsinė qė jeni kėtu pėr 30 minuta, pėr tė na folur pėr librin tuaj qė e keni pėruruar kėto ditė, pėr temat ēfarė keni shtjelluar nė kėtė libėr, pyetja e parė: pėrse njė lexues duhet ta lexoj kėtė libėr ?


Zeqiri:
Dėshiroj, t“i pėrshėndes dėgjuesit e nderuar tė Radio-Drenasit, dhe stafin e  radios dhe me kėtė rast dua tė shprehi kėnaqėsinė time se ėshtė privilegj pėr mua qė pas kaq vitesh nė mėrgim, tė gjendem nė mesin tuaj.
Pas pėrfundimit tė luftės ēlirimtare, shumė veprimtarė tanė u futėn nėpėr parti politike dhe thonė se u zgjodh problemi ynė kombėtar, tani ne duhet pushuar; sepse sipas tyre u lodhėm, mirėpo unė shpejt e kuptova se pas vitit 1999, gjėrat nuk do tė shkojnė drejt realizimit tė objekivave tona historike.
Duke pasur kontakte me diplomatė danezė, norvegjezė, suedezė dhe europianė e shihja se kėtu po pėrgaditej njė komplot shumė i rreptė dhe perfid nė dėm tė ēėshtjes shqiptare nė pėrgjithėsi e tė Kosovės nė veēanti. Dhe thėnė kushtimisht, unė nuk doja tė dorėzoja armėn time, qė do tė thotė luftėn propogandistike, informative nė Danimarkė pėr kėto rrjedhoja, prandaj nė kėtė mėnyrė vazhdoja tė informoja opinionin danez, vazhdova tė bėjė polemika me ministrinė daneze dhe ta sqaroja se punėt nuk janė duke shkuar nė vijėn e duhur, nuk ėshtė duke shkuar atje ku vete kėrkesa e popullit shqiptar nė pėrgjithėsi, por edhe e Kosovės pėr njė liri, unitet dhe tė jetė e barabartė me popujt nė Ballkan dhe Europė.

Sepse, neve na janė mohuar kėto tė drejta kombėtare, prandaj, pėr kėtė arsye nė trojet tona shpėrthyen tri luftėra ēlirimtare.

RADIO DRENASI:
Shpjegimet, sigurisht do tė gjenden tek libri "Polemika, intervista, debate, letra", te ky libėr shumė interesant, ku gjejmė shumė pyetje dhe pėrgjigje, shumė analiza tė problemeve mbarėkombėtare tė Shqipėrisė Etnike.
Do tė dėshiroja tė shtroja pyetjen tjetėr lidhur me decentarlizmin, ėshtė bėrė shumė zhurmė rreth kėsaj ēėshtjeje, ėshtė diskutuar dhe pėr sovranitetin e lirė qė po i njihet Serbisė mbi popullin e Kosovėn, duke bėrė qė kjo (decentralizimi) ndofta tė bėhet njė shkelje e mėtejshme  e tė drejtave tona shqiptare, pėr kėtė e ka ngritur zėrin fuqishėm edhe Lėvizja Vetėvendosje, do tė flasim mė vonė pėr kėtė lėvizje, por do t“na interesonte thjesht mendimi yt pėr bashkėsinė ndėrkombėtare nė lidhje me Kosovėn, kur e dijmė qė vetėm pak muaj mė vonė do tė fillojnė bisedimet pėr statusin e Kosovės.
Prandaj, cili ėshtė mendimi i juaj ndaj bashkėsisė ndėrkombėtare pėr statusin e Kosovės?

Zeqiri:
Po, tani fillojmė me decentralizimin.
Dihet, pėr decentralizimin ėshtė diskutuar shumė dhe janė bėrė shumė analiza tė mira.
Sidomos, simboli i rezistencės sonė kombėtare, Adem Demaēi e ka shpjeguar fort mirė se ē“do tė thotė decentralizimi, pastaj Albin Kurti e shumė tė tjerė.
Unė, mendoj se decentralizimi ėshtė kancer i Kosovės, qė nėpėrmjet tij bashkėsia ndėrkombėtare dhe Serbia, duan ta sėmurin Kosovėn dhe ta mbajnė pezull, do tė thotė (bashkėsia ndėrkombėtare) t“i hapė rrugė Serbisė qė kjo tė manipulojė siē ka manipuluar me popull, me ndihmėn e UNMIK-ut dhe KFOR-it, pra dėshiron tė manipulojė mė tej qė nė njė moment tė pėrshtatshėm tė futet me ushtri dhe polici nė Kosovė.
Kėshtu qė, ma merr mendja se Lėvizja Vetėvendosje ėshtė duke e shpjeguar mirė kėtė fenomen tė rrezikshėm qė vjen direkt nga institucionet dhe elaboratet serbomėdha, por qė pėr fat tė keq ka pėrkrahje nga UNMIK-u, i cili tashmė po shihet haptazi se ėshtė bėrė shėrbėtor i politikės serbomadhe.
Sa u pėrket situatave qė po kalojmė; Serbia po mundohet ta vė pėrsėri kėmbėn nė Kosovė, problemi ka ēaluar qė nga Mbledhja e Rambujesė, kur delegacioni i Kosovės e nėnshkroi atė marrėveshje dhe fuqitė e mėdha, pra, NATO-ja, SHBA-tė, i bėnė presion Serbisė dhe pikėrisht Serbia qe ajo qė e ndjeu veten pak si mė tė favorshme duke thėnė se unė s“kam pse tė nėnshkruaj, kur pala kosovare e nėnshkroi se Kosova do tė jetė pjesė integrale e Serbisė.
Pra, ata faktikisht nuk nėnshkruan.
Tė gjitha presoinet qė iu bėnė Serbisė ishte qė ajo tė nėnshkruante atė marrėveshje e cila ishte pėrgaditė nga Akademia e Shkencave tė Francės nė bashkėpunim me Akademinė e Shkencave tė Serbisė.
Dhe, pikėrisht pėr kėtė ndodhi intervenimi i NATO-s, mbi caqet serbe, sepse bėnin presion qė tė respektohet ajo marrėveshje, prej atyre qė u mbyllėn nė kėshtjellėn e Rambujesė.
Dhe, prej asaj kohe tė gjithė jemi dėshmitarė qė gjatė luftės pas 78 ditėsh bombardimesh, erdhi pėrfundimi qė tė kurorėzohet jo fitorja por nė fakt njė gjysmėfitore, kur nė Kumanovė u bė marrėveshja, kur Kombet e Bashkuara ishin kundėr intervenimit ushtarakė dhe nė kėtė aspekt Kombet e Bashkuara e zgjodhėn njė serbofil, Marti Ahtisarin finlandez qė ai tė jetė i pranishėm nė Mbledhjen e Kumanovės, me gjeneralėt serbė aty s“kishte as pėrfaqėsues tė NATO-s, as pėrfaqėsues tė UĒK-sė, pra qė ta pėrfaqėsonin palėn shqiptare.
Pra, prej aty, (prej asaj mbledhjeje) e pashė rrezikun qė po na kanoset qė politika serbe ėshtė favorite pėrballė problemit shqiptar tė Kosovės.
Ne, kemi sot pėr sot institucione fiktive qė quhen Qeveri dhe Parlament, por ne e shohim se tė gjitha vendimet qė i bien kėto institucione, UNMIK-u i hedhė poshtė.
Kjo, do tė thotė qė ndonjė ligj qė aprovohet nga parlamenti i Kosovės, nė dobi tė shqiptarėve UNMIK-u, i hedhė poshtė.
Pastaj, kemi Kornizėn Kushtetuese, kemi dhe dokumenta tė tjera cenzuruese qė politikės shqiptare ia imponon UNMIK-u.

Unė, dėshiroj tė them njė fakt mė konkret, atėherė kur diskutohej pėr intervenimin ushtarak tė NATO-s, unė nė njė mbledhje e kundėrshtova kėtė.
Bile, ka pasur njė artikull nė  "Rilindje" kundėr meje, pse isha kundėr intervenimit ushtrak tė NATO-s.
Ėshtė e vėrtetė se unė e thashė kėtė nė atė mbledhje se: me kėtė politikė qė Solana, si zėdhėnės i NATO-s, thoshte:
"NOT INDEPENDENT"!
"AUTONOMY FOR KOSOVO"!
D.m.th, JO PAVARĖSI!
AUTONOMI PĖR KOSOVĖN!
Nė kohėn kur gadi 60% e territorit tė Kosovės, ishte nėn kontrollin e  UĒK-sė, komuniteti ndėrkombėtar, GK ia kishin bėrė me dije Serbisė se nuk guxon tė masakrojė civilė, nė kėto situata dualėn forca pro-serbe, qė nėpėrmjet NATO-s, tė intervenonin qė ta ndalonin pavarėsinė e Kosovės.
Dhe, unė konstatova qė ky intervenim do tė jetė NDAL pavarėsisė sė Kosovės!
Dihej se 60% e territorit tė Kosovės ishte nė kontroll tė UĒK-sė, prandaj asaj duhej t“i jepej e drejta qė ajo ta shpallė pavarėsinė e vet dhe kėsaj t“i ndihmohej me tė gjitha aspektet ekonomike, politike, ushtarake etj, qė gjendja tė stabilizohet, popullata tė kthehet nė shtėpitė e veta.
Serbisė t“i bėhet e qartė se ajo mė s“ka ēfarė tė kėrkojė nė Kosovė.
Mirėpo, forcat ndėrkombėtare pro-serbe intervenuan nėpėrmjet NATO-s, qė me kėtė akt, mė tepėr ta pengojnė pavarsinė e Kosovės.
Atėherė, unė dėshiroja tė isha gabim, por fatkeqėsisht ideja ime doli e qėlluar!
Kjo, vjen si rezultat i lansimit tė idesė qė tani thuhet: "pėr Kosovėn do tė vendosė KS tė OKB-sė"!.
Pse Kofi Anani tė vendosė pėr problemin e Kosovės?!
Pėr ketė ēėshtje madhore duhet tė vendosė populli i Kosovės!
Populli, i cili e ka bėrė referendumin dhe luftėn pėr pavarsinė e Kosovės.
Ėshtė, pastaj Kushtetuta e Kaēanikut qė nė fakt udhėheqja politike e Kosovės i ka shkelė me tė dy kėmbėt vendimet e veta historike qė i ka marrė, t“i ēojė pėrpara.
Nga ky aspekt mendoj qė me popullin tonė po manipulojnė vetė liderėt shqiptarė.
Jo, nuk kam qenė i bindur kur thoshin: ja u zgjidh problemi!...
Unė, e kam parė se problemi s“po zgjidhet!...

Nga ky aspekt kam bėrė polemika me Solanėn, Kofi Ananin, minsitrin e punėve tė jashtme tė Danimarkės; pra, u kam dėrguar letra kam replikuar me deputetė, me rryma politike pro-serbe tė cilat veprojnė intensivisht, ndėrsa pėr fat tė keq ne shqiptarėt nė perėndim jemi pasivizuar shumė, ndėrsa forcat pro-serbe janė shumė aktive, prandaj kėtu e shoh rrezikun mė tė madh, fatkeqėsisht po e pėrsėris; udhėheqja politike shqiptare nuk i aktivizon veprimtarėt nė perėndim, por ajo merr ofensiva t“i ē“orienton (defansojė), pra t“i pengojė ata nė veprimtarinė e tyre atdhetare.
Tė them tė drejtėn unė kisha dhe kam presione jo vetėm nga tė huajt por edhe nga shqiptarėt, ata mė thonė: "kush je ti qė flet nė emėr tė shqiptarėve, kur populli i ka zgjedhė pėrfaqėsuesit e vet"?!

Por, ata duhet ta kuptojnė se unė kam hyrė nė kėto punė se dua ta ndihmojė proēesin politik qė vetėdija e popullit shqiptar tė ngritet mė lart dhe tė jetė mė kėmbėngulėse, jo pėr pavarėsi sepse konsideroj qė pavarėsisė i ka kaluar koha!
Pavarėsia, republika na duheshin kur ishte federata jugosllave, por tani pas kėtyre ndryshimeve tė mėdha, kur Serbia s“ka ēfarė tė kėrkojė nė Kosovė, kur tani trumbetohet pėr njė pavarėsi tė kushtėzuar, pra qė ne tė jemi nėn kontroll nga tė huajt, kjo fare nuk na duhet!...
Kėtė, (diplomatėt) nuk e thonė kurrė; prej kujt e kushtėzuar; nga OKB-ja, Kėshilli i Europės apo nga Serbia!!!

Pavarėsi po, por pa tė drejtė bashkimi!!!
Nėse njė popull ka tė drejtė pėr pavarėsi, ai popull ka tė drejtėn e vetėvendosjes!
Prandaj, shikuar nga kjo logjikė do tė thotė neve po na mohohet e drejta e vetėvendosjes!
Ashtu, populli vet do tė vendoste me pavarėsi se ēfarė do tė pėrcaktonte pėr ardhmėrinė e vet.
Unė, e kam potencuar dhe kėrkuar disa herė nė debate, letra etj, qė ne ta kemi tė drejtėn pėr vetėvendosje.
...Dhe, nėse populli shqiptarė e sheh interesin e vet ekonomik, politik, kulturor, zhvillimin e kėtij populli nė kuadrin e federatės serbo-malazeze pse jo - pranon, por atė ditė qė kjo federatė shkelė mbi tė drejtat tona, ne ta kemi tė drejtėn e  shkėputjes dhe ėshtė e drejtė e popullit tonė qė me udhėheqjen e e vet e cila i sheh interesat e popullit kosovar tė pėrcaktohet nga tė shkojė.
Pse na duhet patjetėr njė ambasador i ardhur nga Kofi Anan, nga OKB-ja, siē ėshtė Kai Aide, i cili patjetėr duhet tė jepė mendimin e fundit se kur duhet tė fillojnė biedimet pėr statusin e Kosovės?!
Mendoj, Kaide ėshtė njė diplomat i mirė, Kofi Anani e ka zgjedhur njė diplomat tė fortė, por fatkeqėsisht qė Aide fort mirė e din se statusi i Kosovės ku ėshtė!
Rezoluta 1244, tregon se Kosova ėshtė pjesė integrale e Serbisė dhe standardet qė ia kanė vėnė Kosovės, KS tė OKB-sė, nuk ėshtė kurrsesi e mundur tė plotėsohen, sepse Danimarka qė ėshtė shtet me poetncial tė fortė ekonomik etj, ato nuk mund t“i plotėsojė.
Aide, e din qė kosovarėt s“mund t“i plotėsojnė standardet, sepse UNMIK-u, qėndron si guri i nxehtė apo u rri shqiptarėve si saē mbi kokė.
Prandaj, shqiptarėt s“janė nė gjendje kurrsesi t“i plotėsojnė kėto, nėse liderėt politikė shqiptarė e thonė se ne do t“i plotėsojmė standardet, ata vetėm e gėnjejnė vetveten!
Kjo, ėshtė njė manipulim shumė i rrezikshėm.
Ne, duhet tė kemi njė politikė tė qartė, si para popullit tonė, si para armiqėve tanė, por edhe para miqėve tanė qė nė kėtė mėnyrė tė ecet pėrpara.
Jo, me intriga e mashtrime nuk arrihet politika e vėrtetė kombėtare!

RADIO DRENASI:
Nė kėtė rast politikanėt si mund tė ishin mė tė saktė, mė tė plotė, mė tė qartė, pėr mendimet e tyre pėr statusin e Kosovės?

Zeqiri:
Ata, duhet tė thonė para ndėrkombėtarėve; ne nuk mund t“i bėjmė kėto, ne e kemi tė drejtėn tonė pėr vetėvendosje, qė pastaj ( unė e kam theksuar) nė letrat e mia pėr ministrinė e  jashtme daneze qė nė Kosovė pushtetarėt shqiptarė nuk mund tė vendosin asnjė vendim, ata s“mund ta caktojnė as njė terminal tė autobusėve lokalė pa e pyetur UNMIK-un.
Nėse UNMIKU-u thotė jo, kjo s “ka pėr t“u bėrė!
UNMIK-u e ka pushtetin nė Kosovė, kėto ministri tė Kosovės, janė vetėm dekorime, si kukulla, do tė thotė ēdo gjė ėshtė nė pėrgjegjėsi tė UNMIK-ut.
Dhe, ketė e dinė tė gjithė, prandaj kėto janė veē manipulime.
Unė, nuk e kuptoj pse udhėheqėsit plitikė shqiptarė jetojnė me plotė gojėn pavarėsi dhe nė anėn tjetėr thonė, bėjmė negociata me Serbinė pėr Kosovėn!
Ēfarė negociatash?!
Kėto negociata ēojnė nė autonomi!
Tė gjithė e dinė nė perėndim; ministritė, politikanėt dhe kėtė e thonė hapur se Kosova ėshtė pjesė e Serbisė.
Atėherė, pėrse politikanėt shqiptarė tė Kosovės nuk e pohojnė kėtė:
s“kemi ēfarė tė bisedojmė me Serbinė.
Me Serbinė, ne mund tė bisedojmė vetėm pėr ēėshtje ekonomike, tė turizmit, pėr kėmbime tė ndryshme tė rrugėve pra vajtje-ardhje kėto bėnė, por jo pėr statusin e Kosovės!
Pėr statusin e Kosovės ėshtė pėrcaktuar populli, pra pėr pavarėsi, tė cilėn tani e shohim se na mungon, sepse na mungon  vetėvendosja!
Pavarėsi po, por vetėvendosje!
E, tani ėshtė kjo Lėvizja Vetėvendosje, qė e fuqizon pavarėsinė e Kosovės.
Lėvizja Vetėvendosje do tė ēon direkt pėr vetėvendosjen e Kosovės!
Kėshtu qė, nė kėtė mėnyrė ne nuk mund tė izolohemi nga Europa dhe bota, por as nga Serbia, sepse ne nuk mund t“i zgjedhim fqinjtė, kėta janė fqinjtė tanė dhe nuk mund t“i shpėrngulim.
E, sa u pėrket serbėve qė janė kėtu nė Kosovė, unė e kam thėnė shumė herė edhe nė shkrimet  dhe debatet e mia jashtė se minoritarėt serbė nė Kosovė duhet tė respektohen si ėshtė mė
mirė, sepse vet kosovarėt me respektimin e serbėve kanė tė drejtė tė kėrkojnė tė drejtat e shqiptarėve qė jetojnė nė Serbi.
Nė Beograd para luftės kanė qenė 150.000 shqiptarė, flitet se 600.000 shqiptarė janė nė tėrė Serbinė.
Atėherė, pėr njė klikė tė vogėl qė don tė ketė kontakte me Serbinė, pėr interesa biznesi etj, t“i harrojmė ne interesat madhore tė kombit dhe interesat e shqiptarėve qė jetojnė nė Serbi?!
Kėtė e vlerėsoj jashtėzakonisht, jashtėzakonisht gabim!...
Dhe, kėtu duhet gjėrat tė pėrmirėsohen!
Por si duket nė politikėn shqiptare legale, nuk ka pėrmirėsime, po bėhet njė demagogji politike dhe pikėrisht kjo po e ngatėrron popullin dhe nga kjo ngatėrresė, nga ky demoralizim, nga ky depresion ndodhėn demonstratat e marsit 2004, qė nė fakt ishin tė drejta, demonstrata gjithėpopullore, por u keqpėrdorėn nga disa keqbėrės duke gjuajtur me armė nga kishat serbe, pastaj duke i djegur disa shtėpi tė serbėve etj.
Por, ne s“ duhet tė harrojmė se ato kisha janė shqiptare.
Kanė qenė dhe duhet tė jenė shqiptare.
Kėtu, kanė ardhur okupatorėt serbė, i kanė ngjyrosur e ndėrtuar sipas traditave e riteve tė tyre fetare, ndėrsa tani thonė se janė kishat tona!

RADIO DRENASI:
A mendon se Lėvizja Vetėvendosje ėshtė diēka e re dhe pėr tė mirėn e Kosovės?
Pėrse Lėvizja Vetėvendosje, nuk ėshtė shumė e mirėpritur, kur dihet qė nuk ėshtė sindrom i Rezolutės 1244?
Diēka mė tepėr rreth kėsaj kėsaj Lėvizjeje.
Si duket jeni edhe ju veprimtar i saj, andej larg vendit e pėrkrahni?

Zeqiri:
Unė, si veprimtar i kam pėrkrahur tė gjitha partitė dhe shoqatat qė kanė dalė qė nga viti 1982 nė Kosovė, nga Akademia e Shkencave, Lidhja e Shkrimtarėve, Lėvizjen Popullore pėr Republikėn e Kosovės ( L.P.R.K ), pastaj partitė politike qė dualėn nė vitet 90-ta; LDK-ja, Prosperiteti, i kam kontaktuar me institucionet daneze , duke ua tėrhequr vėrejtjen qė me kėtė  politikė ju po e katandisni popullin shumė keq, prandaj tė keni shumė kujdes!
Kam bėrė polemika, bile nė librin tim ka shumė gjėra qė ua kam tėrhequr vėrejtjen dhe pėr fatin e keq kisha tė drejtė, unė tani do tė isha i kėnaqur sikur tė kisha qenė gabim, qė sot punėt tė shkonin mbarė e mirė, por pėr fat tė keq e them edhe njėherė, vlerėsimet e mia dualėn tė sakta, prandaj punėt nuk po shkojnė mirė as nė Kosovė, as nė Maqedoni.
Me kėtė rast ju informoj se duke u kthyer nga Tetova, policia maqedone gati-gati mė arrestoi, po tė mos kishin intervenuar disa miq tė cilėt bėnė presion tek ata tė mė lirojnė, prandaj kalova kėndej nga Kosova, pėrndryshe do tė arrestohesha sot, sepse e pėrkrahi Lėvizjen Vetėvendosje.
Kjo, ėshtė ajo pikė qė sot sllavėt mė sė shumti i preokupon!Vetėvendosjen, nuk e kanė shpikė shqiptarėt.
Vetėvendosjen, e kanė shpikė vet Kombet e Bashkuara.
Prandaj, ėshtė Rezoluta 1540 e cila thotė: "ēdo popull qė ėshtė i kolonizuar, ka tė drejtė tė luftojė me tė gjitha mjetet, pėr ata arritur vetėvendosjen, pavarėsinė, ka tė drejtė tė shkėputet prej shteteve tė huaja".
... Dhe, kjo ēon nė pėrfundimin se ne kėtė armė e kemi marrė nga Kofi Anani, prandaj  Kofi Anani nuk ka se si ta mohoj kėtė!

Ju thashė mė heret se unė e  kam ndihmuar L. V. nė gjitha aspektet: politike, ekonomike dhe morale.
Tani, kjo Lėvizje ėshtė njėra ndėr lėvizjet mė tė shkėlqyera tė popullit tonė, qė ka pas  luftės; LPK-sė dhe UĒK-sė.
Tani kjo e ka radhėn, qė t“i ndihmojnė tė gjithė shqiptarėt.
Kjo Lėvizje, me kėtė rini tė shkėlqyeshme nė ballė tė popullit, nuk e  meriton kėtė status qė e ka Kosova sot!
Nuk e meriton injorimin qė po na e bėnė Europa me aleatėt e vet, qė me ēdo kusht Kosova tė mbetet nė kuadėr tė Serbisė.
Kur jemi kėtu tek kuadri i Serbisė, unė e them dhe njė fakt tjetėr:
ministri i Malit tė Zi, ishte pėr njė vizitė nė Danimarkė, ministria daneze nuk donte ta pranonte, sepse Mali i Zi nuk ėshtė i njohur si shtet i pavarur, njė mik yni gazetar bėnė njė intervistė me ministrin  tė cilit i thotė: 
- Pse nuk deshi t“ju pranoi ministria e jashtme (e cila pas disa presioneve e pranuan)?!!!
Ai, tha: "Mė 1995-1996, jemi marrė vesh me Kėshillin e Europės tė cilėt kanė thėnė se tė gjitha ish-republikat jugosllave do tė pranohen si tė pavarura, por tani Mali i Zi nuk do tė pranohet, derisa tė qetėsohet situata e Kosovės, do tė thotė qė Kosova tė futet nė kuadrin e Unionit Serbi-Mali i Zi, pastaj Mali i Zi do tė pavarsohet", mirėpo ministri malazez i thotė: 
"Nė Kosovė ėshtė derdhė gjak dhe atje nuk ka shqiptar qė e pranon kėtė; ndofta ndonjė lider pėr interesa shumė tė ngushta mund ta pranojė njė lojė tė tillė por popullata 99% se pranon dot, kėshtu, e tha nė Radio Danimarkė se popullata shqiptare ėshtė kundėr ēdo Unioni me Serbinė"!...
Kjo, do tė thotė qė perėndimi dhe OKB-ja, mundohen me ēdo kusht qė neve me na futė nė kuadėr tė asaj (Serbisė), prandaj qesin bllokada standardet, decentralizimin etj.
Pikėrisht, pėr kėtė e pėrkrahi me shumė vullnet tė madh Lėvizjen Vetėvendosje.
Pėrkrahje kjo nuk ka vetėm nė Danimarkė, por tani janė hapur qendrat e L. V, nė  Malmö, Stockholm, Oslo, ku sipas informacioneve janė kyqur intelektualė, e pėrkthyes tė mirė, qė janė duke bėrė njė punė tė shkėlqyeshme, duke intervenuar nė ministritė e shteteve ku veprojnė, duke u dhėnė atyre tė dhėna direkte, me sa jam nė dijeni mbi 1500 letra elektronike, (e-maile), janė dėrguar vetėm nė Norvegji, ėshtė dėrguar materiali komplet i gazetės "Vetėvendosje", ėshtė dėrguar i pėrkthyer nė gjuhė tė huaja.
Ėshtė dėrguar tek ata qė ta kenė njė material alternativ, sepse UNMIK-u, ėshtė ai  qė informon dhe vendosė pėr rrjedhat nė Kosovė.
Pra, ne jemi formuar do thosha, si njė opozitė informative.


RADIO DRENASI:
Lėvizja Vetėvendosje (L. V. ), mendoj tė jetė sindrom, ideologe tjetėr pėr Shqipėrinė Etnike, siē e thonė edhe udhėheqėsit e saj, Albin Kurti e tė tjerė.
Ndoshta, mund tė jetė kjo Lėvizje pėr Shqipėrinė Etnike?

Xhemili:
Unė, nuk kam dėgjuar pėr kėtė!
Unė  e di se L. V, mund tė jetė nė radhė tė parė ajo qė kėrkon qė ne tė vendosim pėr fatin tonė.
Pastaj, unė pėrmenda mė heret qė nėse pėr interesat e veta populli i Kosovės, do tė bashkėpunon mė tepėr me Shqipėrinė londineze apo me Serbinė , don tė ribashkohet me Shqipėrinė apo me Serbinė - kjo, ėshtė tjetėr ēėshtje.
Unė, nuk kam parė ndonjėherė se Albain Kurti, kėrkon qė Kosova tė ribashkohet me Shqipėrinė londineze.
Ne, jemi pėr atė qė vet Kosovės me kėta kufijė  t“i jepet e drejta pėr vetėvendosje.
Popullta 95% e vendit tė vendosė vet pėr fatin e vet!
E, jo tė na e imponon neve Kofi Anani me KS, fundi i fundit tė pyetet populli shqiptar, a don apo nuk don tė jetojė nėn dhunėn dhe tmerrin serb!
Se, pengesa, nuk ėshtė veē te Millosheviqi, dihet Millosheviqi tani ėshtė nė Hagė, por tani kanė ardhur millosheviqėr mė tė zi e mė tė egėr se ai, kanė qenė para Millosheviqit dhe mbretėr serbė tė cilėt u sollėn keq ndaj popullit tonė, kėshtu si pasardhėsit e tyre...
Prandaj, ne duhet ta kemi tė drejtėn pėr vetėvendosje, kjo e drejtė na u mohua edhe gjatė  luftės sė dytė botėrore, dihet qė kjo e drejtė iu premtua shqiptarėve por pastaj u tradhtuan padrejtėsisht!

O sot, o kurrė!
Tė gjithė shqiptarėt kudo qė janė nė vendin amė (Shqipėri) dhe pėrrreth, por edhe nė perėndim, duhet ta pėrkrahim kėtė Lėvizje, tė ndihmohet me tė gjitha  forcat qė ta fitojmė kėtė tė drejtė.
Mua, mė kanė thėnė nė debate nė Danimarkė, se nėse  kjo bėhet njė forcė me poetncial tė fuqishėm, ato (fuqitė e mėdha) detyrohen t“ua njohin tė drejtėn pėr vetėvendosje.

Por kėshtu si jemi, ata thonė:
ju i keni tė zgjedhurit tuaj!
Sot, e dėgjova Albin Kurtin kur tha se as 50% s“kanė votuar zgjedhėsit nė  zgjedhjet e fundit, kjo vėrtetohet sipas raporetve tė OSB-sė, por kjo i ka pranuar si zgjedhje legale, sepse ata thonė se edhe 30% me dalė popullsia nė zgjedhje i pranojmė, sepse ata e kanė kastėn politike e cila manipulon me kėtė popull.

Prandaj, populli duhet t“u  bėjė presion politikajėve, ndėrsa, presioni mė i fuqishėm do tė jetė qė njerėzit tė antarėsohen dhe ta ndihmojnė, L. V, qė fundi i fundit politikanėt shqiptarė t“i nxjerrin para aktit tė kryer!
Pra, atėherė ata do tė detyrohen tė mendojnė dhe ta kuptojnė se rruga e Lėvizjes Vetėvendosje, qenka rruga mė e mirė e zgjidhjes.

RADIO DRENASI:
Gjatė leximit tė librit "Polemika, intervista, debate dhe letra", kemi pasur rastin tė njihemi me qėndrimet e pathyeshme, nė lidhje me shumė atdhetarė qė ju nuk keni rėnė kurrė nė kurthet e politikės ditore, ndofta ideologjike apo klanore dhe posaqėrisht pėr ju ka qenė kryesore zgjidhja madhore e ēėshtjes shqiptare, pėr tė folur ndofta pėr ribashkimin e trojeve etnike shqiptare.
Keni pėr tė shtuar diēka pėr dėgjuesit pėr librin tuaj?
Diēka mė tepėr pėr ribashkimin e Shqipėrisė, e cila ėshtė njė temė qė ceket shumė nė faqet e kėtij libri?!

Zeqiri:
Pėr ribashkimin e Shqipėrisė, ėshtė derdhur gjaku lum!
Dhe, nuk ka shqiptar atdhetar qė thotė nuk e dua ribashkimin e shtetit shqiptar!
Kėtė, unė e kam potencuar edhe nėpėrmjet letrave qė ia kam dėrguar ministrisė sė jashtme tė Danimarkės, qė kjo duhet tė arrihet me ēdo kusht, qė fundi i fundit shqiptarėt janė pėr kėtė!

Por, bashkėsia ndėrkombėtare, (Europa, OKB-ja, NATO-ja,) e kanė mbėrthyer shumė keq politikėn shqiptare nė Shqipėrinė londineze, ēoftė e udhėheur kjo nga Fatos Nano, ēoftė e udhėhequr nga Sali Berisha.
Gjithashtu, kjo vlenė edhe pėr udhėheqėsit shqiptarė nė Kosovė, Maqedoni, Preshevė etj.
Fuqitė e  mėdha e imponojnė dhe po e zbatojnė politikėn e tyre me ndihmėn e  liderėve politikė shqiptarė.
Nė fakt, kam dalė si opozitar kundėr gjithė kėtyre, qė tė bėhem njė zėdhėnės i popullit, sepse fundi i fundit Kosova Republikė, qe aktuale kur ishim nėn sundimin e ish-federatės jugosllave.
Ne, tė gjithė e dimė se sikur tė ishte Kosova Republikė, do ta kishte tė drejtėn pėr vetėvendosje, qė njė ditė t“i ribashkohej Nėnės Shqipėri.
Unė, do t“ua them njė shembull; nė vitin 1980 kur u burgos grupi i parė i atdhetarėve nė Shkup, me atdhetarin e madh Zaim Beqiri, gjyqtari atyre u tha:
"juve nuk ju don Shqipėria, ju pse e doni Shqipėrinė"?!

Ata, (atdhetarėt) i ngritėn grushtat lart, (sepse, ashtu pėrshėndesnin nė atė kohė nė Shqipėri), pra reaguan para kolegjit gjyqsorė dhe thanė:
  "nuk ka nėnė qė se don fėmiun e vet dhe nuk ka fėmijė qė se don nėnėn e vet"!
Pra, kėtė ide madhėshtore, sllavėt atėbotė s“arritėn dot ta mposhtnin!
Lėvizja jonė ēlirimtare u forcua dhe u rrit , por tani Europa nėpėrmjet udhėheqėsve dritėshkurtėr politikė shqiptarė, po e imponon politikėn e pėrēarjes sonė kombėtare.
E shihni si ėshtė gjendja nė Maqedoni edhe pas luftės ēlirimtare qė e bėri UĒK-re?
Atje, po manipulohet me popullin, tani z. Ali Ahmeti, mendon se gjaku u derdhė pėr ta forcuar integritetin sllav nė Maqedoni!
Atje, shqiptarėt burgosen, vriten, injorohen!
Ushtarėt e UĒK-re, hidhen burgjeve.
Nė Shqipėrinė londineze, intelektualėt e ndershėm po bredhin rrugėve, kam takuar akademikė tė shkencave politike, inxhinjerė tė elektroteknikės qė bredhin rrugėve pa punė sepse kėta nuk i duan partitė nė pushtet; pozita dhe opozita (PDSH dhe PSSH), pra ata janė linēuar, kanė mbetur anash!
Ribashkimin kombėtar nuk e duan partitė politike, kėto janė nė shėrbim tė tė huajve, secila parti tani  e din kujt i shėrben, por populli i thjeshtė mirė e din se ribashkimi kombėtar ėshtė i vetmi shpėtim yni!
Por, tani kjo nuk ėshtė nė rend dite: tani lufta jonė aktuale ėshtė pėr vetėvendosje!
Unė, do t“i pėrkrahi tė gjitha ato lėvizje qė ēojnė kah ribashkimi kombėtar, tash pėr tash jam pėrqėndruar nė Lėvizjen Vetėvendosje
sepse populli ynė nuk i meriton, kėto keqpėrdorime qė po i bėhen!

RADIO DRENASI:
Do tė dėshironim tė dinim pėr letrat tuaja drejtuar Mojsiut, Nanos, Majkos, cili ka qenė qėllimi i tyre dhe si janė pėrgjegjur pushtetarėt me kėtė rast?

Zeqiri:
Fola mė heret se atyre s“ju intereson ēėshtja e popullit, por e manipulimit dhe e korruptimit.
Ata kanė harruar, apo se kanė marrė me mend se ekziston Xhemil Zeqiri dikund!
Bile, as nuk e kanė parė tė arsyeshme tė mė pėrgjigjen!
Ndėrsa, Solana, Ministria e Jashtme dhe kryeministri danez mė janė pėrgjegjur nė ēdo letėr, sepse ata e shohin kapacitetin tim politik dhe organizativ qė kam atje, prandaj mė janė pėrgjegur nga kėto arsye.
Unė, u kam shkruar letėr institucioneve shqiptare, kam reaguar pėr arrestimin e  Gafurr Adilit,Taip Mustafajt  dhe Idajet Beqirit, tė cilėt  janė veprimtarė tė FBKSH-sė.
Akuzat qė u ngritėn kundėr tyre, ishin ngritur nga maqedonasit, kinse kėta veprimtarė shqiptarė kishin nxitur urrejtje ndėrnacionale nė Maqedoni.
Prandaj, unė e pashė tė arsyeshme tė reagojė, pra kėrkova qė tė ndėrpriten kėto akuza!
Ndėrsa, Pandeli Majkos i jam drejtuar me njė letėr, kur ai mohoi tė nėnshkruante dokumentin, se Enver Hoxhės, ish-udhėheqėsit shqiptar, nuk i takon statusi i veteranit!!!
Kur, gjithė bota e di qė Enver Hoxha, ēoftė pėr tė mirė, ēoftė pėr tė keq, ka qenė udhėheqės shqiptar i luftės po edhe i pasluftės derisa vdiē; ndėrsa Pandeli Majko, ministėr i mbrojtjes, nuk e paska ditur se Enver Hoxha paska qenė veteran dhe udhėheqės i luftės ēlirimtare!!!
Kjo ėshtė diēka qesharake, nė botėn e jashtme bėhet qesharake, kur danezėve u them se ministri i mbrojtjes nuk e pranon kėtė ata qeshin e thonė:
  " ē“ ėshtė ky budallallėk juaji me ju shqiptarėt, mėnjanė e akuzoni Enver Hoxhėn si diktator; se paska vra e paska pre gjatė kohės kur ishte nė pushtet dhe nė anėn tjetėr po tė mos kishte pasur forcė e tė mos kishte qenė udhėheqės, nuk do t“i bėnte ato krime!
Nėse mund tė quhen krime, sepse unė nuk kam hasur dikund se Enver Hoxha ka bėrė krime.
Por, ata qė i eliminoi regjimi i Enver Hoxhės, ishin disa agjentė serbo-greko-italianė qė kishin hyrė nė agjentuarat e huaja, pėr interesat e veta dhe nė dobi tė shteteve armike!
Por faktikisht, Enver Hoxha ka bėrė shumė pėr ēėshtjen kombėtare.
Inisiativa e tij pėr njėsimin e gjuhės shqipe, me Kongresin e Drejtshkrimit nė Tiranė (1972), tregon qartė se ai ka punuar pėr bashkimin shpirtėror tė shqiptarėve, prandaj ky bashkim u arrit deri nė vitin 1990, por pastaj agjenturat e huaja me partitė politike "demokratike" tė krijuara brenda e jashtė Shqipėrisė, arritėn ta prishin imazhin e bashkimit shqiptar.
Nėse bėhet sot njė referendum, druaj se ky do tė jetė nė favor tė ribashkimit kombėtar.
Agjenturat e huaja e kanė bėrė kėtė hapje tė madhe tė hendekut brenda nesh!...
Natyrisht, unė nuk kam parė diēka qė shteti shqiptar ka bėrė nė dėm tė dikujt, mund tė ketė pėrjashtime, sepse populli ynė thotė: "afėr drurit tė thatė, digjet dhe i njomi"!
Mua, mė vjen keq pėr ato raste...
Ja, shiheni ku jemi katandisur!
Gjysma e popullit ka mbetur jashtė dhe po digjen i thati edhe i njomi nėn dhunėn sllave, kėshtu si mos mė keq!...

RADIO DRENASI:

Tani dėshirojmė tė flasim pėr botimin e librave tuaj.
Kėto ditė ju keni pėruruar librin "Polemika, intervista, debate dhe letra", por ju nuk jeni vetėm me ketė libėr por edhe me "Kosova jonė" , Tiranė, 2000, pastaj "Nė mbrojtje (diplomatike) tė ēėshtjes shqiptare", Prishtinė, 2003, pra pėr librin qė po diskutojmė ėshtė libri i tretė, pastaj e keni nė dorėshkrim dhe njė libėr tjetėr i cili patjetėr do tė gjejė mbėshtetje tek lexuesit.
Do tė kisha njė pyetje pėr autorin e librave qė ėshtė nė studio; botimi i librave, ėshtė rezultat i profesionit apo i vullnetit pėr tė vėnė njė gur mė tepėr pėr lirinė e atdheut, botimi i kėtyre librave a ėshtė ēėshtje thjesht profesoinale apo diēka tjetėr qė ju jeni kaq pranė lexuesit nė tė tilla debate?

Zeqiri:
Jo, unė s“ jam profesionist nė politikė.
Jam punėtor i thjeshtė, vozitės taksi nė Kopenhagė.
Kam familje, kam dy fėmijė dhe gruan.
Pra, me djersėn e ballit i bėjė tė gjitha.
Aktivitetet dhe shpenzimet i bėjė prej xhepit tim, ndihmat nuk i marrė prej askujt, vetėm nė disa raste ministria daneze mė ka paguar disa udhėtime pėr konferenca ballkanike .

RADIO DRENASI:
Tani kemi njė telefonatė nga dėgjuesit!

Zeqiri:
Urdhėroni!

Njė dėgjues  nga Londra, pyet:
Ēka ka tė bėjė AKSH-ja, pėr faktorin shqiptar?
Disa po e quajnė negative disa pozitive, ēka mendoni ju konkretisht pėr kėtė armatė?
Pastaj,  kam dėshirė ta kam adresėn e postės elektronike tė  (e-mailit) tėnd.

Zeqiri:
Po, ėshtė e vėrtetė qė Fronti pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH) e ka edhe krahun ushtarak, AKSH-ėn.
Kjo, do tė thotė se ata e duan njė ribashkim kombėtar, pastaj kjo do tė thotė se ata e kanė krijuar krahun e luftės tė cilėt po qė se nuk arrihet fitorja me mjete paqėsore diplomatike, do tė ngriten kėtė ta bėjnė edhe me armė.

Ndėrsa, sa kanė tė drejtė, kėtė koha do ta vėrtetojė.
Pėr veten time unė e shoh dhe mundohem qė t“i ndihmoj Lėvizjes Vetėvendosje, sepse L. V, ēon pa gjakderdhje, nė mėnyrė civilizuese, nė mes tė Ballkanit dhe tė Europės, qė tė arrihet kjo.
A e ka gabim - siē e shtroi pyetjen dėgjuesi;  unė, nuk mendoj se kėtu ka ndonjė gabim, por sigurisht kur hapet pushka bėhen edhe gabime, ja psh, ushtarėt tanė mė tė mirė tash po na i merr Haga. Po dėnohen nė Hagė pėr kėto "arsye".
Unė, e pėrkrahi L. V, qė tė mos kemi gjakderdhje mė!
Qė tė arrihet e drejta jonė pėr vetėvendosje.

Po, ja edhe njė fakt tjetėr, pse lindi  FBKSH-ja dhe nė gjirin e saj, AKSH-ja; ata e shohin se nuk po shkon drejt zgjidhjes ēėshtja e  Kosovės dhe ēėshtja shqiptare nė pėrgjithėsi, prandaj, unė mendoj se derisa nuk ėshtė zgjidhur drejt ēėshtja jonė, do tė lindin AKSH-ja edhe ushtri tjera, tė cilat nuk e shohin zgjidhjen me mjete paqėsore, prandaj, duhet tė bėhet njė zgjidhje, sepse gjaku i dėshmorėve, amaneti i tyre na fton se duhet tė arrihet qėllimi, sepse fundi i fundit  dihet qė UĒK-ja e Ali Ahmetit e dha betimin pėr ribashkim kombėtar ndėrsa ky zotėriu tani trumbeton, pėriqet me tė gjitha mėnyrat dhe mjetet pėr bashkim me sllavėt.
Kjo, ėshtė njė tragjedi qė ai mundohet t“ia imponon popullit, kinse s“kemi mundėsi tjetėr, siē arsyetohet ai dhe kompania e tij.
Bile, njėri prej ish-komandantėve tė UĒK-re, mė tha: nuk kishim mundėsi, sepse patėm presione prej Balterit (ambasadorit amerikan nė Maqedoni), unė ia ktheva; mirė bre dost (shok) ti, luftove pėr Balterin, e dhe betimin pėr Balterin, apo e dhatė betimin pėr popullin tonė?!
Kėshtu vijnė kėto gjėra derisa nuk ėshtė zgjidhur ēėshtja jonė, siē thotė poeti i madh gjerman, Brehti: "ku ėshtė revolucionari ėshtė pakėnaqėsia"!
Pastaj, Zeqiri ia jepė adresėn e tij dėgjuesit...

RADIO DRENASI:
Thjeshtė, ėshtė vullneti ėshtė ai qė ju bėnė tė fortė tė shkruani pėr lirinė e atdheut?
Zeqiri:

Natyrisht, pakėnaqėsia!
Pakėnaqėsia e madhe pėr zhvillimet politike nė hapėsirėn shqiptare mė detyron qė herė pas here tė shkruaj letra, artikuj, peticione tė bėjė debate dhe kundėrshtime (polemika), tė futem thellė nė kėto sepse e shoh tė arsyeshme, kur populli e ka kėtė rini kaq tė mrekullueshme, ne s“guxojmė tė lejojmė tė futemi nė kėto aventura tė ēfardo Unioni me Serbinė dhe Malin e Zi.
Kjo, mė detyron tė reagoj, nuk mund tė flė i qetė!...
Nė anėn tjetėr, puna e taksistit nė Kopenhagė, ėshtė mjaft e lodhshme, shpesh mbetem pa gjumė dhe prap mundohem qė me djersėn e ballit tė ndihmoj diēka, tė bėjė diēka tė mirė nė favor tė ēėshtjes kombėtare shqiptare.
E kam parė tė arsyeshme t“i botoj kėto libra qė ta shohin intelektualėt qė nuk jam gjuhėtar, bile kam gabime edhe nė shkrime, kur e shkruaj njė letėr e dėrgoj tek 5-6 shokė, ta shiqojnė mos kam ndonjė gabim kėtu apo mos e lėndoj tė djathtin apo tė majtin danez, sepse problemi ynė nuk zgjidhet duke i pėrkrahur tė djathtėt apo tė majtėt.
Juve ju kujtohet qė unė e pėlqejė njė punė tė Ramiz Alisė, kur ai i rregulloi marrėdhėniet me BS , sepse ai e din se BS ėshtė nė KS, dihet pastaj se Rusia e ka njė veto atje, pra kur tė dojė e pengon ēėshtjen shqiptare.
Prandaj, unė nuk jam as kundėr Rusisė, as kundėr Amerikės.
Unė, jam edhe me Rusinė edhe me Amerikėn, por kur ēėshtja shqiptare kėrkon zgjidhje dhe pėr kėtė duhet tė gjithė tė jemi njė mendje.
Ne, s“kemi pse tė jemi as kundėr Amerikės as kundėr Rusisė.
Ne, Amerikės dhe Rusisė duhet t“ua bėjmė tė qartė se ashtu siē kanė vdekur tė parėt tanė pėr ēėshtjen kombėtare edhe ne pasardhėsit e tyre, jemi tė gatshėm tė vdesim pėr ēėshtjen kombėtare.
Duke, i botuar kėto libra ma merr mendja qė intelektualėt do tė ndėrgjegjėsohen, kur do ta shohin se njė taksist i thjeshtė me njė shkollė tė mesme teknike, qenka nė gjendje me polemizuar me diplomatė tė huaj, po ēfarė pune tė madhe nė kėtė drejtim do tė mund tė bėnin ata; ku janė ata intelektualė, pse heshtin?
Pse hyjnė nė shėrbim tė djallit e tė birit tė mallkuar e jo nė shėrbim tė popullit?!
Bile, aq mė keq qė ata marrin vota nė emėr tė popullit.
Kjo, ka qenė edhe ajo revolta ime qė e kam shprehur nė librat e mia.

RADIO DRENASI:

Veprimtaria juaj ka qenė e  fokusuar qė ta njoftoni opinionin atje nė Danimarkė, ndofta kjo ka qenė qėllimi yt kryesor, si ėshtė pritur kjo nga miqtė tuaj, apo nga pėrfaqėsuesit e diplomacisė, ėshtė pritur mirė mendimi juaj pėr ēėshtjen kombėtare shqiptare?

Zeqiri:
Kjo, ėshtė njė pyetje e ndėrlikuar qė duhet patjetėr ta shpjegoj mė mirė.
Unė, nuk e kam lehtė atje, sepse nė fillim jam unė ai qė e kam pritur delegacionin 9 anėtarėsh, danezė ata me sugjerimin tim mė 1992  ishin nė Kosovė, atėbotė e kisha njė veprimtari tejet tė ngjeshur, duke biseduar me ata pėr t“i bindur qė tė vinin nė Kosovė, pastaj ata erdhėn kėtu.
Me ē“rast u takuan me udhėheqėsit politikė tė Kosovės, qė dualėn nė atė kohė legalė.
Pasi u kthyen, unė i prita  me shoqen time dhe me fėmijėt e mi me buēeta lulesh nė Kopenhagė.
Gjatė takimit, njė udhėheqės i delegacionit tė grupit parlamentar mė tha:
  tani, do tė kemi kontakte direkte me kosovarėt, ata kanė qėndrime shumė tė buta, pėr zgjidhjen e ēėshtjes shqiptare e ju si dukeni keni qėndrime shumė radikale, ne do tė kontaktojmė edhe me ju por ata kanė qėndrime demokratike qė nuk e provokojnė Serbinė, nuk e provokojnė gjakderdhjen, ndėrsa ju kėshtu kėmbėngulni pėr pavarėsi, pėr vetėvendosje, prandaj nuk mundemi t“ju pėrkrahim!
Megjithatė, unė vazhdova veprimtarinė time.
Kisha miq analistė qė mė pėrkrahnin, parlamentarė, bile nė disa letra shkruhet kjo!...
Por, nga ky aspekt se kam lehtė, sepse jam nė presione, mė pėrgjohet telefoni, policia daneze mė pyesin: ēfarė bėnė ti, a ke armė?
Unė, qė as ushtrinė se kam mbaruar, kurrė nė jetėn time pushkė s“kam mbajtė por ja qėndrimi im ndaj ēėshtjes shqiptare nė pėrgjithėsi dhe asaj kosovare nė veēanti, e bėnė kėtė, qė ministria daneze tė mė mbanė kėshtu si peng tė situatės.
Unė, e kam shprehur haptazi edhe nė shtypin dhe televizoinin danez, qė do tė vazhdoj ta pėrkrahi ēėshtjen shqiptare edhe me pushkė nėse ka nevojė, tė luftojė pėr tė drejtat tona qė po na mohohen!
Gjatė bisedave mė kanė pyetur, ēfarė interesi ke ti?
Unė, ua kam kthyer:
  interesi im madhorė ėshtė qė unė t“i shohė shqiptarėt qė si popujt tjerė ta kenė tė drejtėn e  vet pėr vetėvendosje.
Paramendojeni zonjė e nderuar kėtu nė redaksi, ēfarė dėshire madhore ėshtė kjo, ēfarė fuqie tė madhe do tė kishte njė komb prej 7-8 miljonė banorėsh tė bashkuar, me njė ekonomi tė zhvilluar.
Ne, jemi 2 miljonė shqiptarė jashtė vendit, sikur atė pasuri ta shfrytėzonim nė territoret shqiptare, mesiguri qė Shqipėria do tė bėhej lule nė brigjet e Adriatikut dhe nė mes tė Ballkanit.

Po, kėshtu siē jemi, ne s“ pėrparojmė dot, s“jemi askund!...

Dilni e shihni nė pėrėndim, atje shqiptarėt janė tė humbur sot pėr sot!
Kjo politikė paqėsore pėrēarėse i ka vėnė nė depresion tė madh shqiptarėt.
Nuk ka ardhmėri, nuk shihet dalje nga kjo gjendje.
Tani, ka filluar njė ringjallje me L. V, tani e shohim sėrsh se paska burra e vasha atdhetare qė i dalin zot popullit, do tė thotė sikur qė ishte Demaēi nė vitet 50-ta, qė e filloi rezistencėn kundėr politikės serbomadhe, pastaj qėndroi burgjeve, kjo pasqyrohet nė librin "Dosja Demaēi", Prishtinė, 2004, ku pėrshkruhen vuajtjet dhe gjyqet e tij dhe tė shokėve tė tij, njė libėr i pėrgaditur shumė mirė, pastaj i madhi atdhetar, Adem Jashari, sot tė njėjtėn punė po e bėnė, djaloshi atdhetar Albin Kurti.
Do tė thotė, sikur perėndia e ka shkruajtur fillimqėndresėn tonė,  A : - Adem, Adem, Albin!
Diēka kėtu do tė ketė nė favorin e shqiptarėve!
Prandaj, ju bėjė thirrje edhe njėherė, vetėm pėrkrahje Albin Kurtit, sepse jemi nė nė rrugė tė mbarė!

RADIO DRENASI:
Janė vėrtetė analiza interesante, me vlera tė mėdha kombėtare, por s“ka si tė ndodhė ndryshe, prandaj duam tė dimė mendimin tuaj
pėr qeverinė e re, pėr "Qeverinė Berisha"?

Zeqiri:
Do tė dėshiroja tė del gabim mendimi im, por mendoj qė Berisha ka njė orientim shumė pro-grek dhe pro-serb, nėpėrmjet vjehrrės sė vet.
Por, qėllimin  kryesor  e dėshmoi hapur kur nė deklaratėn e tij tha: "tė gjithė shqiptarėt duhet tė kenė sytė nga Greqia"!!!
...Dhe sipas, disa informacioneve qė kam unė, forcat greke do tė marshojnė, do ta bllokojnė ekonominė shqiptare dhe nėpėrmjet asaj grekėt do ta gėlltisin ekonominė shqiptare, prandaj nga kjo rezultonė se: kush e ka ekonominė nė dorė, do tė vendosė ( do ta ketė tutelėn) edhe pėr ēėshtjet politike.

RADIO DRENASI:
Mendoni se " Qeveria Berisha", do tė jetė mė favorite se qeveria Nano?

Zeqiri:
Po, shumė!
Greqia, ėshtė nė Kėshillin e Europės etj.
Nano e kishte njėfarė politike si Fan Noli, mbahej me Italinė, me Greqinė me Amerikėn dhe me NATO-n, ndėrsa Berisha ėshtė shumė kokėfortė dhe i paaftė politikisht.
Ėshtė hakmarrėsnė shpirt dhe dhe ai tani shkon nė njė drejtim; ishte me arabėt, me lindjen e mesme, pikėrisht kėtu edhe dėshtoi nė politikėn e tij e humbi pėrkrahjen nga amerikanėt dhe tani shkon drejt Greqisė.
Atė garniturė qeveritare qė e  ka paraqitė tash si shefat e mbrojtjes, tė policisė, kryetarien e parlamentit, apo ministrin e jashtėm, nuk e shoh se kanė sens politik pėr t“i ēuar punėt pėrpara dhe pėr t“i pėrparuar e bashkuar shqiptarėt.
Dhe, vėretė shumė shpejt do tė filloj revanshizmi tek ata atje, prandaj unė frikėsohem mos pėrsėritet “97-ta.
Duke e kujtuar kėtė, s“ndihem i qetė!
Druaj, Berisha do ta gjakosė pėrsėri popullin!
Do tė dėshiroja shumė  tė jem gabim, por unė mendoj kėshtu!
Shumė keq, kam bindje pėr atė njeri!

RADIO DRENASI:
Tė nderuar dėgjues kemi folur pėr ēėshtjen shqiptare.

Zeqiri, ndėrhynė:
Nuk ėshtė e thėnė qė ju t“i keni bindjet e mia; por duhet tė kemi kujdes ndaj tė gjithė udhėheqėsve shqiptarė, jo vetėm ndaj Berishės.
Nuk ėshtė mirė tė krijojmė kulte dhe t“ju besojmė nė mėnyrė fanatike, pra t“ju besojmė verbėrisht.
Ne, duhet t“i shiqojmė nė radhė tė parė si po veprojnė ata, sa po punojnė pėr qėllimet tona, vizionet tona, qė na ēojnė drejt realizimit tė objektivave tona historike; sepse, nė emėr tė demokracisė janė duke iu bėrė padrejtėsi tė mėdha kėtij populli.

RADIO DRENASI:

Tė falenderojmė qė erdhe nė studion tonė!

Zeqiri:
Gjithashtu!


Intervistoi: Elsa MUJA
E  pėrgaditi pėr shtyp: Fadil SHYTI

Drenas, 4. 09.2005

 

“Ja porositė qė mė la Enveri para se tė vdiste” (5.06.2010)

Flet poeti, mbledhėsi i folklorit tropojan, Hamit Aliaj(06.05.2010)

Jollanda Guazzoni nė shkrime dhe kujtime (19.05.2010)

Enciklopedia Shqiptare do dhe duhet tė jetė shumėvėllimshme (05.05.2010)

Bashkimi i shqiptarėve nė njė shtet ėshtė i pandalshėm (16.04.2010)

Intervistė: Gjeneral Veli Llakaj (26.02.2010)

Vizitė e suksesshme e Albin Kurtit nė Skandinavi (28.01.2010)

Koēo Devolle: Artistėt, nė opozitė me qeverinė, sepse bėjnė humor me politikėn(28.01.2010)

Flet ish drejtorii fermės nė Fier veterineri Aleksandėr Jorgaqi(25.01.2010)

Qeveria kujtohet pėrinxh. Cicon (06.01.2010)

Inxh. Cico: Banorė, ikni sa mė shpejt! (06.01.2010)

Flet Ēelo Boraj ish-komandant i Divizionit tė Tropojės nė vitet 1980-90(05.01.2010)

Xhufi: Kjo Qeveri? Grua e pėrdalė (02.01.2010)

Mbi Ēamėrinė dhe ēamėt (17.12.2009)

Debat televiziv Top Chanel (10.11.2009)

Intervistė me Pėrfaqėsuesin e Lėvizjes Vetėvendosje - Xhemil Zeqiri, Qendra nė Danimarkė (22.08.2009)

Rexhep Qosja: Pse duhen bashkuar Kosova e Shqipėria (19/09/2008)

Adem Demaēi: Pavarėsi me defekte (14/09/2008)

Albin Kurti: Flamuri i i Kosovės i ka dy ngjyra tė flamurit serb (kaltėr dhe bardh) dhe asnjė nga flamuri shqiptar (as tė kuqen e as tė zezėn) (28/03/2008)

Intervistė ekskluzive pėr revistėn mujore "AS" tė Shkupit me Kolonel Saranda Toplica (04/2008)

DEMAĒI: Ėndrra e shqiptarėve ēlirimi e bashkimi kombėtar, pavarėsia e Kosovės ėndėrr e vogėl... (07/03/2008)

DEMAĒI: Do ta kemi njė pavarėsi tė varur... (27/01/2008)

Intervistė me z. Xhemil Zeqiri, veprimtar i tė drejtave tė njeriut nė Danimarkė (03/12/2007)

Intervistė me Gafurr Adilin: Lufta nė prag pėr SHQIPĖRINĖ E BASHKUAR (10/2007)

Intervistė me Albin Kurtin, lideri nė arrest shtėpiak i Lėvizjes VETĖVENDOSJE! (30/08/2007)

Intervistė ekskluzive e Xhavit Morinės dhėnė gazetės Express tė Prishtinės: I kėrkon 30 burra (25/08/2007)

Flet Dr.Sadri FETIU: Grupi i Unitetit i pėrngjan plotėsisht politbyrosė sė dikurshme tė “Centralni Komitetit” (27/06/2007)

Intervistė me Gafurr Adilin, zėdhėnės politik i FBKSH-sė dhėnė gazetės "Lajm", me datėn 4 qershor 2007 (04/06/2007)

EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (1) (prill 2007)

EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (2) (prill 2007)

EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (3) (prill 2007)

EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (4) (prill 2007)

EKSKLUZIVE: Intervistė me ish-shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Shqiptare, gjeneral Veli Llakaj (5) (prill 2007)

Agolli: Nė PS nuk ka deputetė, por karagjozė politikė (24/03/2007)

Flet veprimtari Ibrahim Kelmendi “Pa dorėza” pėr gazetėn Express
E NJOH VRASĖSIN E JUSUF GĖRVALLĖS
(03/2007)

Glauk Konjufca: Nėse Serbia mendon tė rikthehet nė Kosovė, atėherė “Vetėvendosja” shndėrrohet nė mekanizėm ēlirimtar (02/2007)

Intervistė e mr. Gafurr Adilit dhėnė radios “ZĖRI I KOSOVĖS” nė Danimarkė, mė 11 shkurt 2007(11/02/2007)

Bisedė “PA DORĖZA” me Albin Kurtin(28/12/2006)

Xhemil ZEQIRI: Mysafir nė studio tė Radio-Kosovės(14/06/2006)

Albin Kurti: Nuk tėrhiqemi nga protestat (15/12/2006)

Intervistė e shkurtėr e Albin Kurtit pėr gazetėn LAJM (05/12/2006)

Intervistė e Albin Kurtit dhėnė gazetės ‘Kosova Sot’ (27/11/2006)

Intervistė e Albin Kurtit, aktivist i Lėvizjes VETĖVENDOSJE!, pėr gazetėn ‘Kosova Sot’ (07/10/2006)

Intervistė e kryetarit tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (pjesa 1) (24/09/2006)

Intervistė e kryetarit tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (pjesa 2) (25/09/2006)

Intervistė e kryetarit tė Frontit pėr Bashkim Kombėtar Shqiptar (FBKSH), prof. dr. Bashkim Mitrovica (pjesa 3) (26/09/2006)

Intervistė pėr gazetėn Epoka e Re (pjesa 2) (14/07/2006)

Intervistė pėr gazetėn Epoka e Re (pjesa 1) (13/07/2006)

Intervistė e Xhemil Zeqirit prej Radio Drenasit (04/09/2005)

Intervistė pėr Radio Kosovėn-studio e hapur (28/01/2004)

Xhemil Zeqiri nė redaksinė e gazetės Epoka e Re (24/01/2004)

Intervistė nė Tv-e par danezė (4 ditė para nėnshkrimit marėveshjes sė Ohrit)

Intervistė pėr redaksinė e studios "Zėri i Kosovės" nė kopenhagė (13/05/2001)

Intervistė e Xhemil Zeqirit prej televizionit danez TV3 (19/02/2001)

Intervistė e Xhemil Zeqirit prej televizionit danez DR radio (01/10/1998)

IntervistĖ pĖr Radio KosovĖn-studio e hapur

Tė nderuar ndėgjues,unė jam Sabit Ballabani do t'ju shoqėroj deri nė ora 18.00 nė kėtė emision do tė flasim pėr ēėshtjen tonė kombėtare,do tė flasim pėr veprimtarinė e njė veprimtari tė dalluar pėr ēėshtjen tonė kombėtare.Eshtė ky z. Xhemil Zeqiri i cili jeton dhe vepron nė Kopenhagė tė Danimarkės. Emisioni ėshte i drejtpėrdrejtė andaj edhe ju keni mundėsi qė tė inkuadroheni me pyetjet tuaja.

Sabit Ballabani
Z. Zeqiri mirėmbrėma dhe mirė se erdhėt nė Radio Kosoven! 

Mirėmbrėma dhe mirė se ju gjeta.

Z. Xhemil ėshtė hera e parė qė jeni mysafir nė radio studion e Kosovės?

Pėrgjigje Xhemil Zeqiri
Po, nė Radio Kosovėn ėshtė hera e parė qė vij.

Sabit Ballabani
Po, ju para ca ditėsh keni ardhė pėr vizitė,nė Kosovė dhe Maqedoni,meqė njė kohė tė gjatė jetoni nė shtetet skandinave?

Xhemil Zeqiri
Po unė jetoj nė Skandinavi gjegjėsisht nė Danimarkė,qė nga janari i vitit 1981 jam vendosur nė Kopenhagė,prej atėherė jetoj, punoj dhe veproj nė Kopenhagė,jam i martuar dhe kam dy fėmijė.

Sabit Ballabai
Po, pse keni shkuar ju nė Danimarkė nė vitin 1981?

Xhemil Zeqiri
Ishte represioni i pushtuesve qė bėhej ndaj nesh,dhe jo vetem Kosovės administrative kėtu,po edhe viseve tė tjera,nė ish- Jugosllavi,qė e quanim atėherė, pjesėt shqiptare jashtė Kosovės. Sot,qė quhet ose Maqedoni qė dėshirojnė ta quajnė zyrtarisht; edhe atje vazhdonte represioni ndaj shqiptarėve.
Posacerisht, ndaj tyre tė cilėt mundoheshin tė bėnin diēka pėr tė mirėn kombėtare,pėr shembull studentėt dhe intelektualėt.Nė kėte rast pata fatin qė edhe unė tė isha  nė shėnjestėr tė  sulmeve tė policisė  maqedonase. Ėshtė interesant diēka, se nė atė  kohė vetėm se kam qenė njė ndėr deshmitarėt,para gjyqit nė Shkup dhe dėshmova realisht, pėr njė rrahje masive ku pėrfundoj edhe me vdekje,  dola dėshmitar dhe pėr arsye se thash tė vėrtetėn mė kapi kjo valė represioni i  policisė. Nė atė kohė filluan ftesat  tė paraqitesha nė polici, mė merrnin nė pyetje dhe mė thoshin se kam gėnjyer.Nė kėtė mėnyrė filluan  maltretimet dhe torturat  ndaj meje dhe kam qenė shumė  i sėmurė.Nuk di se si shpėtova pa mė vrarė.
Tė them tė drejten fillova qė ta kuptoj dhe tė interesohem se  ēka pėrjetojnė ata qė merren me problemet politike,si i pėrjetojnė  torturat,si vuajnė ata qė merren me problemet shqiptare, pra ata qė kėrkojnė njė zgjidhje tė problemit tonė kombėtar. Do tė thotė, ndaj meje u perdorėn torturat mė  mizore,po i shtroja vetes pyetje, sa  veperimtarė politikė i  pėrjetojnė  kėto  nėpėr burgje, qė nė atė kohė  ishin tė mbushura me shqiptarė.
Nė ketė rast vlenė tė theksoj se mua mu ndalua qė tė  kontaktoj, me njerėz dhe s“kisha tė drejtė  as  tė  studjoj. Nė atė kohė  dėshiroja tė  studioj  historinė, por s“e arrita dot,kėshtu pėrfundoi kapitulli i asaj kohe.
Isha i detyruar tė emigroj nė Danimarkė,dhe atje dėshiroja tė veproj diēka pėr ndihmė popullit tonė tė robruar.
Nė mars,  shpėrthyen edhe demonstratat e pranveres heroike tė vitit 1981, ajo valė shpirtėrisht  mė kapi edhe  mua,  nė atė stuhi nėse mund tė quhet kėshtu, isha i mendimit qė tė vė njė gur nė themelet e atdheut tonė tė perbashkėt.

Sabit Ballabani
Po sa ka qenė vėshtirė kur ke shkuar nė vitin 1981 nė Danimarkė nė njė mjedis tė ri pėr t`u inkuadruar nė rrjedhat qė atė kohė kanė qenė tė panjohura pėr ty, se megjithatė ai ka qenė  vend i huaj apo jo?

Pėrgjigje Xhemil Zeqiri
Po, ėshtė e vėrtetė se ka qenė shumė vėshtirė pėr mua, nė radhė tė parė isha nė presionin psikologjik, se si u largova nga atdheu, e dyta nuk njihesha me  askend atje, edhe kur takoja disa shqiptarė qė ishin puntorė, ambasada jugosllave kishte njė kontroll tė plotė dhe se njerėzit me tė drejtė u frigoheshin dhe nė kėtė mėnyrė filloj njė si ta quajsh diferencim, shqiptari pėr shqiptarin.
Nė atė kohė vinin disa emisarė tė Lidhjes Komuniste Jugosllave tė Kosoves,Maqedonisė.Ata,  mbanin mledhje me ambasadėn dhe me masėn qė me ēdo kusht puntorėt tė ishin  nėn  kontroll  tė Ambasadės jugosllave.

Qėllimi kryesor ishte qė puntorėt tanė tė mos kontaktonin nė asnjė mėnyrė me intelegjencen daneze me miqtė danezė, gazetarė ose politikanė  danezė,dhe tė mos u tregonim  atyre pėr situatat qė po kalonte  populli ynė,po edhe  nėse takohen tė mos themi se jemi shqiptarė, po jemi jugosllavė se atje punėt shkojnė mirė, se atje nuk ka asnjė problem etj.
Poashtu,  unė u mundova&nbs