"Loja” e Titos për spastrimin e shqiptarëve

Masakra e Tivarit është një masakër që ju bë të rekrutuarve shqiptarë nga Kosova, në përfundimin e Luftës së Dytë Botërore në Tivar, Mal të Zi dhe në rrugën për në Tivar. Numri i të vrarëve në këtë masakër nisur prej burimeve sillet nga 1700-4300.

Kur nazistët ishin në tërheqje nga territori i ish-Jugosllavisë, frontet u krijuan në Srem të Vojvodinës, në atë të Adriatikut dhe në veriperëndim të Jugosllavisë. Shqiptarët u rekrutuan për t'u dërguar në luftime në këto fronte, ndërsa brigadat serbe i forcuan pozitat e tyre në territorin e Kosovës. Gjithsej të 44.523 shqiptarët nga Kosova dhe viset e tjera etnike u rekrutuan dhe u dërguan në luftime larg Kosovës, për ta zvogëluar rrezikun e çfarëdo rezistence ndaj autoritetit serbo-jugosllav që do të vendosej në Kosovë. Pikëmbledhja e këtyre ushtarëve u caktua Prizreni, nga ku ata u drejtuan nga oficerë shqiptarë. Në Prizren të gjithë ushtarët shqiptarët u çarmatosen me arsyetimin se do të lodheshin nga rruga dhe se kur të mbërrinin në front do të pajiseshin me armë moderne angleze. Nga Prizreni shqiptarët u nisën fillimisht për në Mal të Zi, të ndarë në tri grupe.
Grupi i parë prej 3,700 vetash u nis më 24 Mars 1945. Grupi i dytë me 4,700 vetë u nis me 26 mars dhe marshoj për katër ditë në vijën Prizren-Zhur-Kukës-Puk-Shkodër-Tivar. Ushtarët gjatë rrugës u rrahën, madje në disa raste edhe u vranë kur dilnin nga kolona për ta shuar etjen. Kur kolona mbërriti në Tivar, ndodhi një konflikt në mes katër shqiptarëve dhe rojave, të cilët shtinë dhe vranë dy shqiptarë. Masa e zënë në grackë mes maleve të larta dhe detit u shtri për tokë, ndërkohë që ajo hapësirë ishte vënë në shënjestër të pushkëve dhe mitralozave, që ishin vendosur në çdo qoshe të rrugëve, në dritare dhe në tarraca të shtëpive, e në shkëmbinj e kodra përreth. Më pas, turma urdhërohet të ngjitet dhe drejtohet drejt ndërtesë "Monopoli i duhanit" ku filluan të shtënat. Një raportim drejtuar misionarit anglez Hadson, më 1946 në atë kohë e caktonte numrin e të vrarëve në 1670. Grupi i tretë me 2700 veta u nis me 27 Mars 1945 dhe pas arritjes në Dubrovnik, një grup prej 800 vetash u helmua nga një helm i panjohur pas vendosjes në një depo baruti, me pasoja fatale për shumicën.
Mbijetuesit e masakrës besojnë se numri i të vdekurve apo të vrarëve gjatë rrugëtimit për në Frontin e Adriatikut është gjithsej 4300 veta. Enver Hoxha më 1955 përmend 1,000 të vdekur "në territorin shqiptar". Aleksandër Rankoviçi, në kongresin themelues të Partisë Komuniste të Serbisë, më 8-12 maj 1945, ka deklaruar se "udhëheqësit e eshalonit [grupit] e nxitën revoltën midis shqiptarëve", duke planifikuar të vrisnin "40 shqiptarë për një luftëtarë të vrarë", duke vazhduar se "udhëheqësit tanë hapën zjarr dhe i vranë 300 shqiptarë". Në Tivar, në atë kohë ka qenë e vendosur Brigada e X malazeze, rreth 100 luftëtar të Komandës vendore, një pjesë e Mbrojtjes popullore, një pjesë e Brigadës së Bokelit, dhe një numër i madh i të plagosurve, të cilët ishin të armatosur, refugjat dhe popullsi vendase. Një pjesë e divizionit të 46 të partizanëve serb, të përbërë nga ushtarë të Vranjës dhe Pirotit, në Tivar gjithashtu kanë marrë pjesë në vrasjen e shqiptarëve. Përveç partizanëve në vrasjen e shqiptarëve kanë marrë pjesë edhe popullsia vendase malazeze. Në zhdukjen e shqiptarëve, po ashtu kanë marrë pjesë edhe popullsia civile serbo-malazeze të cilët kishin qenë të larguar nga Kosova pas luftës së prillit. Ndërsa kishte vendas, të cilët të rinjtë shqiptar i fshihnin nëpër shtëpitë e tyre ose në stogjt e sanës. Varreza masive e "Masakrës së Tivarit" është zbuluar vetëm pas 50 viteve. Ajo u zbulua më 17 shtator të vitit 1996.
Tivari
Dihet mirëfilli se pas kapitullimit të Italisë fashiste (shtator 1943) Shtabi Suprem i UNÇJ-së shtoi aktivitetin e vet ushtarak, në Kosovë dhe në viset e tjera shqiptare dhe, deri në nëntor 1944 (por edhe më herët) në këto hapësira u formuan njësi të shumta të UNÇJ-së, duke filluar nga çetat, aradhat, batalionet e deri tek brigadat. Këto formacione partizane, edhe pse u formuan në truallin shqiptar, nuk u formuan për të mirën e shqiptarëve. Në gjysmën e dytë të vitit 1944, derisa forcat aleate (amerikane-angleze-ruse...) përparonin në të gjitha frontet e luftës kundër ushtrisë hitleriane, Titoja do t´i shfrytëzojë këto rrethana për luftimin e forcave të mbrojtjes kombëtare shqiptare dhe ripushtimin e Kosovës... Për t´i realizuar më lehtë synimet e saj, udhëheqja jugosllave, në fillim të janarit 1945 urdhëron mobilizimin e "Brigadave të Kosmetit" për t´i dërguar në Frontin e ashtuquajtur të Sremit në Serbi. Ndonëse qendra e rezistencës shqiptare në gjysmën e dytë të dhjetorit 1944-janar 1945 ishte përqendruar në Drenicë, "Shtabi Operativ i Kosmetit", urdhëroi Shaban Polluzhën që ta lëshonte Drenicën dhe të nisej në drejtim të Podujevës, për t´u bashkuar me Brigadën VII, e cila po marshonte për Serbi. Shtabi i Brigadës së Drenicës, largimin nga Kosova do ta kushtëzojë me ndërprerjen e vrasjeve dhe të plaçkitjeve mbi popullsinë civile nga ana e ushtrisë jugosllave. Mirëpo, pas dështimit të nënshtrimit të Shaban Polluzhës, më 25 janar nisin operacionet ushtarake në shkallë të gjerë për asgjësimin e brigadës së tij. Në këto operacione antishqiptare morën pjesë: divizionet 24, 26, 44, 46, 52 të Serbisë, divizionet 41 dhe 50 të Maqedonisë, grupi i brigadave të Malit të Zi (brigada e I e Bokës dhe brigada e VI) dhe repartet speciale të OZN-s të drejtuara nga Spasoje Gjakoviq. Në kohën kur forcat jugosllave zhvillonin operacionet më të përgjakshme në Drenicë, më 8 shkurt 1945, komandanti suprem i UNÇJ-së J.B.Tito me urdhër të veçantë nr.31, vendosi administrimin ushtarak në Kosovë. Këtë vendim Titoja e mori më 7 shkurt 1945 në Beograd, në një takim me ushtarakët serb: Savo Dërleviqin, Gjuro Medenicën dhe Kërsto Filipoviqin. Me këtë urdhër i tërë pushteti në Kosovë do t´i kalojë një grupi të caktuar ushtarakësh serbo-malazez, të cilët do të ushtronin pushtetin politik, ekzekutiv dhe atë gjyqësor.
Gjatë ndryshimeve në strukturën komanduese në krye të pushtetit ushtarak, përkatësisht të "Shtabit të Ri Operativ" u emërua ish-shefi i Armatës I, koloneli Savo Dërleviq, duke e zëvendësuar Fadil Hoxhën, i cili mbeti zëvendës i tij. Shef i Shtabit u emërua, nënkolonel Dushan Vukotiq (deri në atë kohë ishte zëvendëskomandant i divizionit 46 jugosllav), shef i prapavijës u caktua Stevo Dobërkoviq (i dërguar nga shtabi qendror i Serbisë), ndërsa komisar politik u emërua nënkoloneli Gjuro Medenica. Më 10 shkurt 1944 kjo komandë bëri riorganizimin e tërësishëm të ushtrisë duke formuar divizionin e artilerisë, të kalorësisë, të ndërlidhjes, grupin operativ të brigadave, divizionin 46, 52, etj. Kjo makineri ushtarake në Kosovë, duke i marrë të gjitha masat gjoja për "spastrimin" e terrenit nga "mbeturinat e fashizmit" dhe "kundërrevolucionarët", vrau e masakroi pa mëshirë mijëra shqiptarë gjithandej Kosovës. Në këtë fushatë të egër ushtarake më 21-22 shkurt 1945 u shua me gjak edhe kryengritja e Drenicës, pas vrasjes së tribunëve popullorë, Shaban Polluzha e Mehmet Gradica, në kullat e Dvoranëve në Tërstenik.
Masakra e Tivarit
Shtabi Operativ i "kosmetit" i urdhëruar nga SHS-ja e UNÇJ-së, me qëllim të shpërbërjes së bërthamës së qëndresës shqiptare në Kosovë, gjatë muajve mars-prill 1945 mobilizon me dhunë shqiptarët për t´i dërguar në frontin e dytë të ashtuquajtur të "Adriatikut", në veriperëndim të Jugosllavisë. Skenaristët e Masakrës së Tivarit, për dërgimin e mobilizuesve shqiptarë në pjesët veriperëndimore të Jugosllavisë, kishin zgjedhur rrugën Prizren-Kukës-Shkodër-Tivar-Dubrovnik-Rijekë. Për këtë front mobilizuan shqiptarët nga Vushtrria, Besiana (ish-Podujeva), Prishtina, Kaçaniku, Ferizaji, Gjilani, Lipjani, Shtimja, Thera- nda, Burimi, Peja, Gjakova, Rahoveci, Sharri, Prizreni etj.
Sipas kujtimeve të pleqve që përjetuan këtë mobilizim të dhunshëm, të mobilizuarit shqiptarë, fillimisht janë tubuar nëpër qendrat e rretheve dhe ato komunale e pastaj, të organizuar në njësi ushtarake të komanduara nga oficerë shqiptar, kanë udhëtuar në qendrën e përgjithshme mobilizuese (kazermën ushtarake) në Prizren. Pas sistemimit, shqiptarët e mobilizuar do të çarmatosen, me arsyetimin se armët do t'i marrin në Kroaci e Slloveni! Çarmatosja atyre ju ka dhënë një sinjal të keq dhe me të drejtë ka lindur dyshimi për përgatitjen e ndonjë skenari shfarosës në prapaskenë. Kjo psikozë u thellua edhe më tepër, atëherë kur u çarmatosën edhe oficerët shqiptar, dhe kur për përcjelljen e tyre u ngarkua Brigada XXVII e divizionit 46-të serb 5, e njohur për terrorizimin e popullit shqiptar gjatë muajve të kaluar. Deportimi i shqiptarëve të mobilizuar, nga kazermat e Prizrenit u bë në tri grupe:
1. Grupi i parë që përbëhej nga 3.700 veta, u nis më 24.03.1945 dhe pas 5-6 ditësh arriti në Tivar, ku iu dorëzua reparteve të divizionit të IX-të jugosllav. Gjatë rrugëtimit, derisa u dorëzuan në vendin e caktuar, të mobilizuarit u keqtrajtuan në mënyrë shtazarake nga kriminelët serbo-malazezë. Të mobilizuarit shqiptar nga Tivari do të nisen për në Istri, ku fillimisht disa ditë do të ndalojnë për të pushuar në Çiovë, afër Trogirit. Dhe ato ditë gjatë kalimit me një anije të vjetër, nga Çiova për në Trogirë, u mbytën rreth 65 veta, prej të cilëve 29 qenë vetëm nga Kaçaniku.
2. Grupi i dytë i përbërë nga 4.700 veta, u nis dy ditë më vonë (më 26 mars) nën përcjelljen e forcave të brigadës XXVII dhe më 30 mars në Shkodër iu dorëzua brigadës X malazeze 6. Gjatë marshimit 4-ditor në rrugën Prizren-Zhur-Kukës-Puk-Shkodër, përkundër lodhjeve e rraskapitjeve të mëdha nga rruga e gjatë, të mobilizuarit u keqtrajtuan e u rrahën dhe, në shumë vende, shumë prej tyre u vranë, ashtu si dhe gjatë kohës së pushimit, gjatë kalimit të lumenjve apo gjatë tentimit të ndonjërit prej tyre për ta shuar etjen në burimet e ujit. Pas këtyre peripecive nga Shkodra, nën përcjelljen e malazezëve, në mesditën e 1 prillit 1945 arritën në Tivar. Atë ditë të kobshme, rrugëve të qytetit shihej një mobilizim i ushtarëve serbo-malazez, të cilët vështronin me përbuzje kolonën e gjatë të shqiptarëve. Kjo kolonë është ndaluar në qendër të qytetit (me urdhër), kinse për të pushuar dhe ndërkohë ndodh një grindje mes rojës dhe katër shqiptarëve, të cilët u penguan që të pinë ujë në një krua aty afër. Nga ky konflikt ushtarët e urdhëruar derdhin një breshëri plumbash në trupat e shqiptarëve, ku vriten disa prej tyre. Situata e tensionuar me qëllim (për ta filluar komplotin e përgatitur) e shtyu masën e shqiptarëve që të shtrihen për tokë, ndërkohë që ajo hapësirë ishte vënë në shënjestër të pushkëve dhe mitralozave, që ishin vendosur në çdo qoshe të rrugëve, dritare dhe tarracë të shtëpive e në shkëmbinjtë e kodrave përreth. Azem Hajdini, njëri nga dëshmitarët e mbetur gjallë nga "Masakra e Tivarit", kështu e përkujton ngjarjen e krijuar pas ekscesit: "Me të përfunduar të këtij akti mizor, meqë ne ishim në kolonë për 4, në gjatësi prej 5-6 km, e ku mundësia për një shfarosje masive ishte më e vogël, na kanë urdhëruar të ngrihemi në këmbë dhe të qëndrojmë në vend me duar të lidhura mbi kokë. Pas pak, na kanë urdhëruar të ecim drejt një ndërtese të madhe 3-katëshe, i ashtuquajtur "Monopol i duhanit", me një sipërfaqe prej afro 300 m2 dhe me oborr të rrethuar. Ndërtesa ishte e rrethuar nga të 3 anët me kodra shkëmbore, kurse oborri ishte i rrethuar me mure të larta e me rrethoja të hekurta. Në të hyrë të oborrit, - kujton A. Hajdini, - ishin 10-15 ushtarë të cilët me shufra hekuri godisnin në kokë, gjoks apo në shpinë çdo njërin prej nesh dhe nga këto goditje mbetën të shtrirë për vdekje rreth 100-150 veta". Pas futjes së shqiptarëve brenda në ndërtesë (rreth 1000 veta) dhe brenda oborrit të rrethuar me mure (2.200-2.500 veta) dhe një pjese tjetër të mbetur në rrugë para oborrit, rreth orës 14.00, ata do të sulmohen nga të katër anët. Shtihej me të gjitha llojet e armëve të zjarrit si: pushkë automatike, mitralozë, mortaja dhe bomba dore, revole etj, kështu që brenda një ore, gjithë masa e grumbulluar në ato hapësira nuk mbeti në këmbë. Me këtë rast oborri dhe sheshi u shndërrua në një lum gjaku, që i ngjante një kataklizme të vërtetë, ndërsa ndërtesa u shndërrua në gërmadhë, me qindra kufoma shqiptarësh brenda saj. Kësaj masakre makabre arritën t'i shpëtojnë kryesisht ata që u gjendën në ndërtesë dhe ndonjëri që kishte rënë në tokë para se të fillonte sulmi. Kufomat e shqiptarëve, të vrarë e të masakruar mizorisht gjatë tërë natës së 1 prillit, u bartën me qerre dhe u hodhën në det për t'u zhdukur nga vendi i krimit. Sipas burimeve arkivore rezulton se, në Tivar më 1 prill 1945 u vranë e u masakruan rreth 1700 shqiptarë, ndonëse nga kujtimet e dëshmitarëve që përjetuan këtë masakër, del se ky numër mund të jetë shumë më i madh. Kjo ngjarje tragjike për popullin shqiptar, edhe pse ndodhi larg opinionit të atëhershëm, ishte e qartë se u përgatit nga kreu i udhëheqjes jugosllave, edhe pse më vonë Aleksandër Rankoviçi e të tjerë, këtë ngjarje do të përpiqen ta cilësojnë si një incident të rëndë të shkaktuar me fajin e vet shqiptarëve! Dërgimi i shqiptarëve për në Frontin e Adriatikut nuk do të ndalet edhe pas kësaj masakre makabre.
3. Grupi i tretë, me 2700 veta, nga Prizreni u nis më 27 mars 1945 nën përcjelljen e brigadës XXVII. Gjatë rrugëtimit të gjatë e të mundimshëm, për mungesa të ushqimit e të higjienës dhjetëra shqiptarë u sëmurën nga tifoja dhe për pasojë disa prej tyre vdiqën. Më 1 prill gjatë kalimit të lumit Buna, u përgatit një incident ku u vranë disa prej tyre. Ndërkaq, në mbrëmjen e 2 prillit ky grup arriti në Tivar dhe iu dorëzua divizionit të IX-të Dalmatin. Nga Tivari me anije u transportuan në Dubrovnik, ku u vendosën në disa objekte me destinime të ndryshme, mirëpo, një grup prej 800 vetash që ishin vendosur në një depo baruti, në një mëngjes u gjetën të ngulfatur nga një lloj helmi dhe shumica prej tyre gjetën vdekjen. Edhe gjatë muajit prill 1945 janë nisur tre grupe për në këtë front. Grupi i parë me 1.506 veta, nga Prizreni për në Tivar u nis më 19 prill, i shoqëruar nga repartet e batalionit I të brigadës XXVI dhe kompanisë së zbulimit të divizionit të 46-t serb. Grupi i dytë-me 2.601 veta u nis më 20 prill nën mbikëqyrjen e brigadës XXV dhe të kompanisë së zbulimit të divizionit 46 serb. Ndërkaq, më 24 prill u nis grupi i tretë- me 1.216 veta, i përcjellë nga brigada XXVI12. Nga këto shifra rezulton se gjatë prillit, janë mobilizuar 5.323 shqiptarë, ndërsa pushteti serb evidenton vetëm 4.300 veta. Të gjitha këto grupe u dorëzuan në repartet e Armatës së IV-të jugosllave dhe me anije u dërguan në shumë vija të frontit në Slloveni e Kroaci, prej nga qindra shqiptarë nuk u kthyen kurrë më në shtëpitë e tyre. Gjatë muajve mars-prill 1945, përmes rrugës Prizren-Kukës-Shkodër-Tivar (për në Frontin e Adriatikut) janë deportuar 16.423 shqiptarë nga Kosova, kurse rreth 4.600 të tjerë u dërguan nga viset shqiptare të Maqedonisë. (09.06.2010)

gazetashqiptare

Dëshmitë e spiunëve, loja e agjenturave me Shqipërinë

komuniste

Shkruan: Albert KOTINI

19.05.2010

Nga Kim Filbi te Fulvio Martino. Loja e dyfishtë e Filbit që shpëtoi jetën e Enver Hoxhës dhe krenaria pse evitoi gjakderdhjen me dekonspirimin e aksioneve të deversantëve.
Rrëfimi i ishdrejtorit të SISM-it Italian për shqetësimet mbi bazën e nëndetëseve në Pashaliman dhe zgjidhja e krizës së familjes Popa që kishte hyrë në ambasadën italiane në Tiranë.
Në vendet ballkanike të pushtuara, agjenturat ishin ndarë gjatë Luftës II Botërore për vende që konsideroheshin, si aleatët e gjermanëve dhe vende që ishin armiq të saj. Gjermanët e konsideronin, Shqipërinë dhe Kosovën, si aleate të saj dhe këtë vlerësojnë edhe mjaft zbulimet e vendeve kundërshtare.

Sandor Rado, hungarez, gjatë Luftës II botërore, ka qenë përgjegjësi i një rrjeti spiunazhi "orkestra e kuqe", që ka vepruar në Zvicër në favor të Bashkimit Sovjetik. Mbas Luftës II Botërore, ka shkruar librin "Emri i luftimit -Dora". Esenca e këtij libri për Shqipërinë, flet në lidhje me aktivitetin e tij në qytetin e Vlorës. Mario del Pero, në librin e tij "CIA - historia e shërbimeve sekrete amerikane", lidhur me operacionet klandestine në Shqipëri, i vënë në zbatim menjëherë, pas Luftës II Botërore, u quajt operacioni "Valuable", i planifikuar në fund të vitit 1948 dhe i vënë në zbatim midis viteve 1949-1951, përbënte një operacion klandestin të llojit paraushtarak. Parashikoheshin infiltrime të grupeve të vogla të armatosura në territorin shqiptar.
Të koordinuara dhe drejtuara nga jashtë vendit, ato duhet të kryenin aksione ushtarake për të destabilizuar vendin dhe të përmbysnin liderin komunist Enver Hoxha Drejtori I i OPC (Office of Policy Coordination), Frank Ëisner, e quajti një "eksperiment klinik" (clinical experiment), me të cilin mund të verifikonte kapacitetin e perëndimorëve për të reduktuar zonën e influencës së BRSS.
Zgjedhja e Shqipërisë, si teatri i këtij eksperimenti u diktua kryesisht nga arsyeja gjeografike: Britania e Madhe dispononte bazat e saj në detin Mesdhe, dhe Shqipëria territorialisht nuk ishte ngjitur me pjesën tjetër të bllokut komunist duke u kufizuar vetëm me dy shtete kundërshtare të Moskës (Greqinë dhe Jugosllavinë).
Operacioni "Valuable" u zgjidh me një disfatë të zhurmshme nga shumë drejtime, ku u dyshua se brenda shërbimeve sekrete perëndimore ishte një informator i sovjetikëve. Ky spiun ishte Kim Filbi, para pak kohësh i emëruar, oficer ndërlidhës midis MI 6 dhe CIA-s në Uashington dhe një nga dy anëtarët britanikë të komisionit SHBA-Britani e Madhe, përgjegjës për operacionin klandestin në Shqipëri.

Në fund operacioni shqiptar u anullua.. Kim Filbi, nga ai pozicion i dha Moskës informacione të rendësishme operacionet klandestine, në veçanti, për operacionin "Valuable"në Shqipëri.

Kim Filbi

Në librin e tij "Lufta ime e fshehtë" Kim Filbi, ndër të tjera shkruan: "Shumë shpejt, pas mbërritjes time në Uashington, qeveritë amerikane dhe angleze sanksionuan në parim kryerjen e operacioneve të fshehta që kishin për qëllim të shkëpusnin një nga vendet e Europës Lindore nga blloku socialist. Sipas arsyes, radha ra mbi Shqipërinë. Kjo ishte më e vogla dhe më e dobëta nga shtetet socialiste.

Në Jug, ajo kufizohet me Greqinë, më të cilën, Anglia dhe SHBA, mbanin marrëdhënie aleate dhe që formalisht ende ndodhej në gjendje lufte me Shqipërinë. Shqipëria, dukej e izoluar në interesat tona, dhe përveç kësaj, atje mund të hyej lehtë nga Malta nëpëmjet ajrit dhe detit.

Duke llogaritur mundësinë e ndërlikimeve të shumta me karakter politik, lidhur me këtë projekt, departamenti i shtetit dhe ministria e Punëve të Jashtme, ngulnin këmbë në kontrollin e rreptë të këtij operacioni nga ana e tyre. Zbatimi i planit, iu ngarkua SIS-it dhe drejtorisë së koordinimit politik.

Si amerikanët, ashtu edhe anglezët, mbanin lidhje me grupet dhe emigrantët shqiptarë, prandaj të dy palët filluan të mobilizojnë njerëzit e tyre, për zbatimimin e përmbysjes kundërrevolucionare. Anglezët, dhanë Maltën, si bazë të përparuar për operacionet, si dhe anijet e vogla, të domosdoshme për zbarkimin e agjentëve.

Amerikanët e siguruan operacionin më tepër me të holla e materiale, si dhe caktuan aerodromin e Uilus-fild në Libi, me cilësinë e bazës së prapavijës dhe pikës së furnizimit., Mbretit Ideriz nuk ia treguan të fshehtën, dhe në këtë kohë ai ishte vetëm emir. Me diskutime të pafundme anglo-amerikane të mëvonshme, Malta, ishte streha e jonë kryesore.

"Ne duhet të mendojmë diku ndonjë operacion subversiv, -më tha njëherë mua Ëisner, -kur këtu zbulojmë, se anglezët, kanë pranë një ishull". Diskutimet i përkisnin çështjes për udhëheqjen politike kundërrevolucionare.

Në këtë kohë, epoka e Dallesit, ende nuk kishte filluar dhe SHBA trembeshin të vepronin hapur në përkrahjen e regjimeve shumë reaksionare., Prandaj, departamenti i shtetit synonte ta rrethonte kundërevolucionin me atributet "demokratike".

Për këtë qëllim, departamenti i shtetit, duke na paraprirë neve detyroi një grusht të arratisurish shqiptarë në Neë Jork, që të krijonin të ashtuquajturin Komitet Kombëtar, e në krye të tij të zgjidhinin një farë Hasan Dosti.

Dosti ishte jurist i ri, i cili sipas drejtorisë së koordinimit politik, kishte reputacion pa njollë të demokratit, megjithëse, unë nuk munda të gjej ndonjë provë të drejtësisë së kësaj pikëpamjeje. Megjithë, kërkesat e mia të përsëritura, unë nuk munda ta arrija të takohesha me Dostin. Drejtoria e Koordinimit Politik, siç më thanë mua, duhet të sillej me të me shumë delikatesë, sepse, ai ishte shumë frikacak. Kandidat i mirë për rolin e udhëheqësit!

Në qoftë, se Komiteti Kombëtar në Neë York, ngjallte dyshime, atëherë kandidati anglez për udhëheqës, me të vërtetë, mua më bregoste. Ky ishte prijësi i një klani të vogël me emrin Abaz Kupi, mik i vjetër i Xhulian Emerit. Duke gjykuar nga fotografia, ky njeri mbante mustaqe dhe ishte i armatosur deri në dhëmbë, ishte produkt tipik i kujdestarisë britanike.

Unë, nuk dyshoja se ai ishte i aftë, njësoj si stërgjyshërit e tij të kryente sulme mbi karvanet e paarmatosura, ose të qëllonte tinëz ushtarin turk të çmendur nga vapa, të lodhur e që fliste përçart në ndonjë Qafë Mali, por, unë asnjëherë nuk ndaj entusiazmin e xhentelmenit britanik, me pamjen e përfaqësuesit të fisit të egër.

Meqë ra fjala, në qoftë, se Dosti ishte një njeri i dobët, ateherë, Abaz Kupi, ishte kopuk i vjetër. Diskutime pa fund të anglezëve me amerikanët për meritat e të dy rivalëve, në qoftë, se lihen jashtë anët e tjera të çështjes, e ta shikosh vetëm si garë, problemi ishte, se kush duhej të zgjidhej, (?)- anglezët apo amerikanët, sepse do të përcaktonin politikën e qeverisë (në Shqipëri), në rast, se ajo do të formohej.

Kur më në fund, si njëra palë, ashtu dhe tjetra, u lodhën nga diskutimet dhe filluan të kërkojnë zgjidhje kompromisi, doli, se Dosti dhe Abaz Kupi, nën ndikimin e përkrahësve të tyre, zinin pozicione aq të ashpëra, sa asnjërit prej tyre, nuk do t'i mbushej mendja, që të shërbente nën udhëheqjen e tjetrit. Kontrolli i përditshëm për operacionin ishte në duart e komitetit të politikës speciale, i cili mblidhej në Uashington.

Ai përbëhej nga 4 anëtarë, të cilët përfaqësonin departamentin e shtetit, Ministrinë e Punëve të Jashtme, drejtorinë e Koordinimit Politik dhe SIS-in.

Departamenti i shtetit caktoi në komitet Bob Xhojsi-n, djaloshin e shoqërueshëm, që kishte eksperiencë në problemet e Ballkanit, Erl Xheliko, nga ambasada angleze, gjithashtu, një djalosh simpatik, i cili përfaqësonte Ministrinë e Punëve të Jashtme; djaloshi i tretë ishte Frenk Lindsei, nga drejtoria e Koordinimit Politik dhe në fund anëtari i katërt i komitetit isha unë.

Nuk është e vështirë ta marrësh me mend, se në sajë të kësaj përbërjeje, takimet tona ishin shumë larg karakterit jo formal. Lindsei, jepte tonin duke deklaruar në takimin tonë të parë, se të vetmin shqiptar që ai kishte parë, qëndronte varur në paralele me kokën poshtë. (?)...

Bile në momentet më serioze, ne aglosaksonët, nuk harronim, se, agjentët tanë, vetëm para pak kohësh, binin nga pemët. Megjithëse unë thashë, se Komiteti i Politikës Speciale ushtroi kontroll mbi operacionin, ne asnjëherë nuk mundëm të vepronim si njerëz të lirë.

Shefat e mi në Londër, nuk më lejonin mua të harroja angazhimin e SIS-it, në lidhje me Abaz Kupin, ndërsa pas shpinës së shefave të mi, gjithmonë, dukej së largu formula e Bevinit: "Unë këtë nuk e duroj", të cilën ai e përdorte kur donte të ndalonte diçka. Frenk Lindsei, gjithashtu, padyshim ishte i lidhur me kufizime të tilla.

Ndoshta e çuditshme, por megjithatë, operacioni filloi edhe në këto kushte. Më në fund SIS, arritit të zbarkojë një grup jo të madh agjentësh në bregun shqiptar me detyrë, që të depërtonte në thellësi të vendit, të grumbullonte të dhënat e duhura e duke lëvizur për në Jug, të dilte në Greqi. Anglezët, besonin se të dhënat e mbledhura rrugës nga agjentët, ndihmonin pastaj për të realizuar plane më të gjera.

Operacioni, kuptohet, ishte pa shpresë që në fillim. Agjentët e SIS-it, do mund të arrinin diçka vetëm duke depërtuar në qytete. Por qytetet ndodheshin nën kontrollin e fortë të autoriteteve shqiptare.

Prandaj, që të mbeteshin gjallë, agjentëve, ju duhej që të fshiheshin në male, ku ata mund të nxirrnin ndonjë përfitim në rast se vendi do të përfshihej nga kryengritja. Ndoshta në bazë të aventurës tonë, qëndronte pikërisht shpresa e pashprehur për kryengritje...

Si përfundim, megjithatë, disa agjentë mundën të kalonin në Greqi, ku ata me vështirësi shumë të madhe arrinin të shpëtonin nga putrat e shërbimit të sigurimit grek, i cili mund t'i pushkatonte si pa gjë të keq. Informacioni që ata sillnin pothuajse gjithmonë ishte negativ.

Të paktën ishte e qartë, se ata, në asnjë vend nuk i prisnin më krahëhapur. Me kalimin e kohës, pa bërë zhurmë operacioni u harrua, pa ndikuar dukshëm, zadopak në gjendjen e shqiptarisë.

Ndoshta doli për mirë për qeveritë angleze e amerikane, që përpjekja e tyre pësoi disfatë. Në rast të suksesit, ato do të kishin telashe të pafundme me njerëzit e rinj që mbronin, pa folur më për vështirësitë serioze me Greqinë e Jugosllavinë, e ndoshta edhe me Italinë. ..".

Në intervistën që i ka dhënë gazetarit Filip Naitli, në janar të vitit 1988, lexojmë: "Naitli - dhe Ju, nuk ndjeni asnjë vrarje të ndërgjegjes për vdekjen e njerëzve, të cilët ju i ndihmuat? P.Sh. operacioni shqiptar? (filmi koordinoi operacionet e përbashkëta të CIA-s dhe SIS-it për futjen në fund të viteve '40 dhe në fillim të viteve '50 të agjentëve në Shqipëri, me qëllim, për nxitjen atje të një kryengritjeje. Për këtë operacion, Filbi, njoftoi KGB-në dhe agjentët pasi zbrisnin në tokë, kapeshin e pushkatoheshin).
Filbi: - Keqardhje nuk duhet të lindte.

Po, unë luajta rol vendimtar në prishjen e planit të përpunuar nga Perëndimi për kasaphanë të përgjakshme në Ballkan. Por, ata kush mendoi dhe planifikoi këtë operacion, si edhe unë, lejuan mundësinë e gjakderdhjes për qëllime politike. Agjentët që ata dërguan në Shqipëri ishin të armatosur dhe plot vendosmëri, që të kryenin akte sabotimi dhe vrasjeje. Prandaj, unë nuk ndjej keqardhje që ndihmova zhdukjen e tyre, ata nuk e dinin se ku shkonin.

Mos harroni, se më parë unë, gjithashtu isha përzier në likuidimin e një numri të rëndësishëm hitlerianësh, duke dhënë në këtë mënyrë kontributin tim modest në fitoren mbi fashizmin". (to risky...!).

Librin "Spiunët e Kuq", autori Italian Fabio Giovannini, në kapitullin për zbuluesin rus Kim Filbi, midis të tjerave shkruan: "...sigurisht pati një rol vendimtar në eliminimin e disa guerilierëve antikomunistë shqiptarë.

Në fakt, në fund të viteve '40, Filbi, i ofron një ndihmë të papritur Enver Hoxhës, shef i partisë komuniste. Shërbimet sekrete angloamerikane kishin vendosur që të tentonin një aksion force për të përmbysur regjimin e Tiranës, dhe kishin organizuar një patrullë të armatosur të disidentëve të mërguar.

Në Uashington, Filbi, është komandant, pikërisht i komitetit anglo-amerikan për të koordinuar përmbysjen e qeverisë shqiptare, por i jep autoriteteve të Tiranës, të gjitha të dhënat për tentativën e grushtit të shtetit. Informatatat e Filbit, i lejojnë Hoxhës, që të shpartallojë komplotin: "13 të akuzuar, dënohen me vdekje pas një procesi të përshpejtuar në kinema "17 nëntori" në Tiranë, "me njerëz, të cilët, të grumbulluar përpara "gjykatës" dhe në sheshe, ndiqnin procesin gjyqësor nga altoparlantet".

Filbi, megjithatë, nuk do të deklarohet kurrë i penduar për këto pasoja të veprimeve të tij. Do të mbetet i bindur, se e "ka evituar një derdhje gjaku deri në gjunjë në Ballkan....". Kështu që, duke gjykuar nga natyra e operacionit, ajo që të bën përshtypje është bërja publike e tij nga vetë Filbi dhe organizata adresuese.

Rendësia, përcaktohet pikërisht, në këtë mënyrë, ku duket, se ngjarjet marrin vlerë logjistike, më shumë se operacionale me analizimin në detaje të një veprimtarie, të "mbrojtur" politikisht, e cila, po të lexohej në kohët e sotme, do të formulonte, padyshim, një "Top Sekret" të organizuar, ose një "danger area", sikurse, ato mbi çështjet e ushtrimit të ndikimit terrorist, apo torturave profesionale për këtë qëllim.

Kjo, pasi për një çështje të tillë, kasaphane, me kopukë e dallkaukë, e me motive të paqendrueshme, deri më sot, nuk ka mbajtur askush përgjegjësi. Sepse, dihet, që çdo ngjarje në kohë lufte dhe paqe, e shoqëruar me viktima, autorizohet dhe përmendet, si e justifikuar në model. (Clinical experiment...?!).

Në librin "Historia sekrete e KGB-së", botuar në vitin 1995, dhe ribotuar në vitin 2001, në Itali, autorët C. Andrejev, dhe Oleg Gordievskij, shkruajnë: "Suksesi i parë i madh i MGB-së (ministria e Sigurimit të Shtetit) në luftën sekrete me UDB-në jugosllave ishte përgatija e një grushti kundër Titos në Shqipëri. Deri në momenin e prishjes me Titon, Stalini, ishte dakord që Shqipëria të mbetej një satelit jugosllav.

Në Luftën II Botërore "këshilltarët" jugosllavë, kishin riorganizuar partinë Komuniste shqiptare nën udhëheqjen e Enver Hoxhës, sekretar i përgjithshëm dhe të Koçi Xoxes, i cili u bë ministër i Brendshëm në qeverinë e kontrolluar nga komunistët. "Pa betejën e popujve të Jugosllavisë, -pohoi Hoxha, pas konfliktit, rezistenca e popullit të vogël shqiptar do të ishte e pamundur".

Nën presionin e OZNA-s partia shqiptare u spastrua nga "disidentët" dhe nga "trockistët": ndër këta ishin Anastas Lulo, shef i organizatës së rinisë komuniste, i pushkatuar për "devijacionizëm nga e djathta"; Llazar Fundo, një nga themeluesit e partisë, që u kthye i zhgënjyer nga mërgimi sovjetik më 1944 dhe u vra përpara misionit ushtarak britanik të tmerruar; dhe Mustafa Gjinishi, anëtar i byrosë politike i ekzekutuar, se kishte krijuar një front të bashkuar antifashist me grupet "borgjeze". PKSH-ja që doli nga lufta praktikisht, ishte një filiale e partisë jugosllave.

Shërbimi i sigurimit shqiptar, "sigurimi", kontrollohej nga OZNA me të njëjtën rreptësi me të cilën pjesa më e madhe e shërbimeve të sigurimit të Europës Lindore kontrollohej nga NKGB (komisariati i popullit për sigurimin e shtetit).

Hoxha, u bë gjithnjë e më i acaruar, kur pa pozitën e tij të kërcënuar nga rivali i tij Xoxe, i cili, si ministër i Brendshëm, ishte shef i sigurimit, dhe gëzonte simpatinë e Titos. Në maj të vitit 1947, organizoi një proces fars, kundër 9 anëtarëve antijugosllavë, të kongresit të populit; të gjithë të dënuar me burgime të renda për "veprimtari subversive".

Në gusht të vitit 1947, në asamblenë për krijimin e byrosë informative, shqiptarët u përfaqësuan nga partia jugosllave. Katër muaj më vonë, Stalini i tha Gjillasit: "Duhet ta gëlltisni Shqipërinë, sa më shpejt aq më mirë".

Konflikti ruso-jugosllav i 1948, i ofroi Hoxhës mundësinë të mundte Xoxen në luftë për pushtet, ndërsa këshilltarët sovjetikë tërhiqeshin nga Beogradi, Tirana, u pushtua nga njerëzit e MGB-së.

Pas prishjes së Titos me Moskën, Hoxha urdhëroi dëbimin e menjëhershëm të të gjithë personelit jugosllav, dhe sulmoi rivalin. Më kot, Xoxe u përpoq të shpëtonte duke deklaruar besnikërinë e tij ndaj Bashkimit Sovjetik.

U arrestua bashkë me idhtarët e tij dhe u zëvendësua në Ministrinë e Brendshme nga filo sovjetiku Mehmet Shehu, i cili futi në dikaster shumë konsulentë të M.G.B-së, për të spastruar dhe riorganizuar sigurimin.

Pas 5 muajsh hetimi e tortura nga ana e sigurimit, nën kontrollin e MGB-së, Xoxe dhe miqtë e tij, dhanë rrëfime të hollësishme. Në mars të vitit 1949, Hoxha, shkoi në Moskë për të diskutuar për përgatitjet për proçesin publik të "Koçi Xoxes dhe bandës së tij", që filloi 2 muaj më vonë.

Xoxe, tregoi se ishte rekrutuar gjatë luftës nga shërbimi sekret britanik, ashtu dhe nga ai amerikan. Tregoi, se në vitin 1943, shefi i misionit ushtarak anglez, e kishte informuar, se Tito, ishte një agjent britanik. Pranoi, se kishte marrë pjesë në një komplot të organizuar bashkërisht nga Tito, dhe nga SIS (shërbimi sekret britanik), për t'i aneksuar Shqipërinë, Jugosllavisë. U pushkatua në korrik të vitit 1949, për këto krime të pakryera.

Procesi, dhe dënimi i Koçi Xoxes ishte preludi i një sërë proçesesh farse për bashkëpunëtorë të Titos, të vërtetë, ose më shpesh, imagjinarë, të inskenuar nga M.G.B praktikisht në të gjithë Europën Lindore. Deri në vdekjen e Stalinit, Tito, morri me vehte njollën e heretikut të madh, që kishte qenë e Trockit. Por, në ndryshim nga Trocki, Tito doli i pacënuar dhe fitimtar për 5 vjet, në një luftë kundër M.K.B-së-

Në librin e tij "Jeta ime në CIA", Ulliam Colby, ish drejtor i CIA-s, ndër të tjera, shkruan edhe për Shqipërinë: "Gjithmonë kam pyetur veten, nëse "stay-behind nets", të krijuara prej nesh do të funksiononin nën dominim sovjetik. Mësuam, se tratativat e kryera në momentin e fundit për të organizuar rrjete të tilla kishin dështuar në Kinë në 1950, dhe në Vietnamin e Veriut më 1954.

Mësuam, se tentativat për t'i organizuar nga jashtë u zbuluan dhe u ndëshkuan nga policia sekrete në Poloni dhe në Shqipëri në vitet '50..."; "ishte në zbatim, një përpjekje e madhe për të shkëputur Shqipërinë nga perdja e hekurt, duke nxitur një revoltë kundër regjimit komunist..."; "revolucioni hungarez, pati për CIA edhe një kuptim tjetër.

Pas krijimit të OPC-së, të drejtuar nga Frank Ëisner, CIA, kishte patur, ose të paktën kishte besuar se kishte detyrën, për të ndihmuar ushtarakisht, sipas traditës së O.S.S-së, grupet e rezistencës, grupet e luftëtarëve për liri, në rastin e Hungarisë, që kërkonin të përmbysnin regjimet totalitare komuniste. Pa dyshim, kishte kërkuar ta bënte në Shqipëri në Kore dhe në Kinë".

"Edhe publiciteti i dhënë rasteve, të disfatave të CIA-s, nuk ndryshonte në thelb kuadrin e përgjithshëm. Akuzat në lidhje me operacionet e spiunazhit dhe të sabotimit kundër Kinës, Shqipërisë dhe Europës lindore, interpretoheshin si retorikë e paevitueshme e "luftës së ftohtë".
Admirali italian Fulvio Martino, drejtor i shërbimit sekret, të zbulimit italian (S.I.S.M.I), ka qenë për shumë vjet në këtë detyrë, dhe në librin e tij "Nome in codice: Ulisse" emri i koduar: Uliksi, i botuar në vitin 1999, midis të tjerave, ai përmend edhe Shqipërinë dhe disa detyra që kanë kryer ndaj vendit tonë.
Konkretisht në faqen 33 të librit origjinal, Martino shkruan: "Bëra shërbim, (punova) pranë shërbimit informativ të marinës, deri në vitin 1962. Ndërkohë, isha graduar kapiten korvete
Në S.I.O.S (shërbimi informativ i marinës) bëja pjesë në njën grup, që merrej me marinën sovjetike, të vendosur në Detin e Zi e në Mesdhe dhe mbaja nën kontroll marinën shqiptare, atë jugosllave, dhe disa marina arabe".
Në faqen 34, thuhet: "Në vitin 1958, ishim në mes të luftë së ftohtë. Italia, me zgjedhjen e saj të lirë, ishte futur në aleancën atlantike dhe bënte pjesë nën reshtimin perëndimor. Ekspansionizmi sovjetik, po fillonte të ishte konkret dhe i dukshëm në Azi e në Afrikë
Ne kishim edhe problemin e Shqipërisë, sepse ai vend, atëherë komunist ortodoks, mbante një bazë detare sovjetike, e cila, duke u ndodhur përtej Kanalit të Otrantos, ishte një kërcënimn për lundrimin, si në Adriatik, ashtu dhe në Mesdheun lindor".
Në faqen 35, shkruan: "Sovjetikët, kishin filluar të pajisnin me komar (mushkonja në rusisht) (motosiluruese), disa marina arabe. Edhe jugosllavët e shqiptarët ishin të interesuar për armatimin e ri dhe i'a kishin kërkuar Moskës...".
Në faqen 144, admirali, shkruan: "Një tjetër rast i vogël, por i çuditshëm "paradiplomatik", u zgjidh prej nesh në Shqipëri.
Në 12 dhjetor të vitit 1985, vëllezërit Popa (4 gra dhe 2 burra), bijë të një borgjezi të njohur të konsideruar kolaboracionist i italianëve arritën, duke i shpëtuar kordonit të sigurimit, e të futeshin në ambasadën italiane në Tiranë, ku kërkuan strehim politik. Për 18 vjet, vëllezërit Popa ishin mbyllur në një komunë bujqësore.
Midis, Italisë dhe Shqipërisë shpërtheu, një grindje diplomatike që zgjati deri më 16 maj 1990, ku vëllezërit Popa më në fund u autorizuan të largoheshin nga atdheu dhe të shkonin në Kanada, ku kishin të afërmit.
Sigurimi i njohur famëzi tentoi 2 herë që të vriste Popat, duke helmuar ushqimet e destinuara për ta. Nga sigurimi u vunë në zbatim edhe operacione të tjera, si përpjekja për të futur mikrofona, duke i vendosur në brendësi të bishtit të fshesës.
Pasi shteruan tentativat diplomatike, problemi na u kalua ne. Duke përfituar, edhe nga shembja e murit të Berlinit, vendosëm me sigurimin një kontakt në Zvicër. Zbuluam, se parku i tyre automobilistik ishte një sektor shumë i dobët. Me disa vetura e disa pjesë këmbimi çështja Popa u zgjidh...".

“Shekulli”

Njësitë sekrete ushtarake të krijuara për të rrëzuar qeveritë 12 ushtritë mercenare të CIA-s Trupat para-ushtarake që janë stërvitur e furnizuar nga inteligjenca amerikane SHBA ka një histori të mirënjohur të ofrimit të ndihmës ushtarake për vendet në nevojë. Por, herë pas herë qeveria amerikanë ka furnizuar edhe me forca sekrete, ose me armë për forca sekrete. Disa prej ushtrive të krijuara nga CIA nëpër botë kanë pasur sukses në qëllimin e tyre e të tjera edhe kanë dështuar. Nga viti 1945-1952 CIA trajnonte dhe furnizonte nga ajri njësitë partizane ukrainase, të cilat ishin organizuar fillimisht nga gjermanët për të luftuar sovjetikët gjatë Luftës II Botërore. Për shtatë vjet, partizanët që vepronin na Karpate bënin sulme sporadike. Më në fund, në vitin 1952 një forcë ushtarake sovjetike i fshiu ata nga faqja e dheut. Pas fitores komuniste në Kinë, ushtarët nacionalistë kinezë u arratisën në Birmani. Gjatë fillimit viteve ‘50 CIA i përdori këto ushtarë për të krijuar një brigadë prej 12 mijë vetash, të cilët kryenin sulme të herë pas hershme në Kinën e kuqe. Gjithsesi, ushtarët nacionalistë e panë më të arsyeshme të monopolizojnë tregtinë lokale të opiumit. Pasi presidenti i Guatemalës, Jacobo Arbenz legalizoi partinë komuniste të vendit dhe nxori jashtë ligjit 400 mijë akra plantacione bananesh të “United Fruit”, CIA vendosi të përmbyste qeverinë e tij. Rebelët guatemalas u stërvitën në Honduras dhe u mbështetën nga një kontingjent bombarduesish ajrorë të CIA-s. Kjo ushtri pushtoi Guatemalën në vitin 1954 duke rrëzuar regjimin e Arbenz. Në një përpjekje për të rrëzuar presidentin indonezian Sukarno në vitin 1958, CIA dërgoi ekspertët paraushtarakë dhe operatorët e radios në një ishull të Sumatras për të organizuar një revoltë. Me mbështetje ajrore nga CIA, ushtria e rebelëve u hodh në sulm por u mund shumë shpejt. Pas pushtimit kinez të Tibetit në vitin 1950, CIA nisi të rekrutonte kalorës kamba – ushtarë të fortë që mbështesnin liderin shpirtëror të Tibetit, Dalai Lama – teksa ato u arratisën në Indi në vitin 1959. Këto kalorës u stërvitën në “Camp Hale” në Kolorado e më pas u transportuan sërish në Tibet nga CIA për të organizuar një ushtri prej 14 mijë vetash. Në mes të viteve ’60 ata ishin braktisur nga CIA, por vazhduan të luftojnë vetë deri në vitet ’70. Në vitin 1960 operativët e CIA-s rekrutuan 1500 refugjatë kubanë që jetonin në Majemi dhe orkestruan një sulm surprizë në Kubën e Fidel Castro-s. Këta rebelë u stërvitën në një bazë në Guatemala dhe zbarkuan në Gjirin e Derrave më 19 prill 1961. Operacioni i planifikuar keq përfundoi në katastrofë dhe 150 njerëzit u vranë ose u kapën brenda tre ditësh. Në vitin 1962 agjentët e CIA-s rekrutuan anëtarët e fisit Meo që jetonin në malet e Laos për të luftuar si guerilë kundër forcave komuniste të Loas. E quajtur Ushtria Klandestine, kjo njësi paguhej, stërvitej dhe furnizohej nga CIA dhe arriti në 30 mijë forca. Në vitin 1975 kjo ushtri që kishte arritur thuajse çerek milioni ishte reduktuar në 10 mijë refugjatë që ikën në Tajlandë. Nungët, kinezë që jetonin në Vietnam u rekrutuan dhe organizuan nga CIA si forcë mercenare gjatë luftës së Vietnamit. Luftëtarë të frikshëm e brutalë ato u punësuan përgjatë gjithë Vietnamit. Por ata rezultuan të ishin një barrë jo e vogël për CIA-n, duke qenë se ishin shumë të kushtueshëm duke qenë se nuk pranonin të luftonin nëse nuk furnizoheshin rregullisht me birrë dhe prostituta. Ndihma e maskuar për skuadrat që luftonin kundër pushtimit sovjetik të Afganistanit filloi nën presidentin Jimmy Carter në vitin 1970 dhe vazhdoi edhe gjatë administratës së Ronald Reagan. Operacioni pati sukses në qëllimin fillestar pasi sovjetikët u detyruan që të tërhiqnin forcat e tyre në vitin 1987. Fatkeqësisht, sapo u larguan sovjetikët SHBA e injoroi fare Afganistanin. 1. Partizanët ukrainasë Nga viti 1945-1952 CIA trajnonte dhe furnizonte nga ajri njësitë partizane ukrainase, të cilat ishin organizuar fillimisht nga gjermanët për të luftuar sovjetikët gjatë Luftës II Botërore. Për shtatë vjet, partizanët që vepronin na Karpate bënin sulme sporadike. Më në fund, në vitin 1952 një forcë ushtarake sovjetike i fshiu ata nga faqja e dheut. 2. Brigada kineze në Birmani Pas fitores komuniste në Kinë, ushtarët nacionalistë kinezë u arratisën në Birmani. Gjatë fillimit viteve ‘50 CIA i përdori këto ushtarë për të krijuar një brigadë prej 12 mijë vetash, të cilët kryenin sulme të herë pas hershme në Kinën e kuqe. Gjithsesi, ushtarët nacionalistë e panë më të arsyeshme të monopolizojnë tregtinë lokale të opiumit. 3. Ushtria rebele guatemalase Pasi presidenti i Guatemalës, Jacobo Arbenz legalizoi partinë komuniste të vendit dhe nxori jashtë ligjit 400 mijë akra plantacione bananesh të “United Fruit”, CIA vendosi të përmbyste qeverinë e tij. Rebelët guatemalas u stërvitën në Honduras dhe u mbështetën nga një kontingjent bombarduesish ajrorë të CIA-s. Kjo ushtri pushtoi Guatemalën në vitin 1954 duke rrëzuar regjimin e Arbenz. 4. Rebelët sumatranë Në një përpjekje për të rrëzuar presidentin indonezian Sukarno në vitin 1958, CIA dërgoi ekspertët paraushtarakë dhe operatorët e radios në një ishull të Sumatras për të organizuar një revoltë. Me mbështetje ajrore nga CIA, ushtria e rebelëve u hodh në sulm por u mund shumë shpejt. 5. Kalorësit kamba Pas pushtimit kinez të Tibetit në vitin 1950, CIA nisi të rekrutonte kalorës kamba – ushtarë të fortë që mbështesnin liderin shpirtëror të Tibetit, Dalai Lama – teksa ato u arratisën në Indi në vitin 1959. Këto kalorës u stërvitën në “Camp Hale” në Kolorado e më pas u transportuan sërish në Tibet nga CIA për të organizuar një ushtri prej 14 mijë vetësh. Në mes të viteve ’60 ata ishin braktisur nga CIA, por vazhduan të luftojnë vetë deri në vitet ’70. 6. Forcat e pushtimit të Gjirit të Derrave Në vitin 1960 operativët e CIA-s rekrutuan 1500 refugjatë kubanë që jetonin në Majemi dhe orkestruan një sulm surprizë në Kubën e Fidel Castro-s. Këta rebelë u stërvitën në një bazë në Guatemala dhe zbarkuan në Gjirin e Derrave më 19 prill 1961. Operacioni i planifikuar keq përfundoi në katastrofë dhe 150 njerëzit u vranë ose u kapën brenda tre ditësh. 7. Ushtria klandestine Në vitin 1962 agjentët e CIA-s rekrutuan anëtarët e fisit Meo që jetonin në malet e Laos për të luftuar si guerilë kundër forcave komuniste të Loas. E quajtur Ushtria Klandestine, kjo njësi paguhej, stërvitej dhe furnizohej nga CIA dhe arriti në 30 mijë forca. Në vitin 1975 kjo ushtri që kishte arritur thuajse çerek milioni ishte reduktuar në 10 mijë refugjatë që ikën në Tajlandë. 8. Mercenarët nungë Nungët, kinezë që jetonin në Vietnam u rekrutuan dhe organizuan nga CIA si forcë mercenare gjatë luftës së Vietnamit. Luftëtarë të frikshëm e brutalë ato u punësuan përgjatë gjithë Vietnamit. Por ata rezultuan të ishin një barrë jo e vogël për CIA-n, duke qenë se ishin shumë të kushtueshëm duke qenë se nuk pranonin të luftonin nëse nuk furnizoheshin rregullisht me birrë dhe prostituta. 9. Regjimenti peruvian Në pamundësi për të shtypur forcat guerile në provincat lindore të Amazonës, Peruja i bëri thirrje Amerikës për ndihmë, në mes të viteve ’60. CIA reagoi duke krijuar një kamp të fortifikuar e duke rekrutuar peruvianët lokalë, të cilët u trajnuan nga personeli i beretave të gjelbra. Pas shtypjes së guerilëve njësia elitë u shpërnda nga frika se mund orkestronte një grusht shteti kundër qeverisë. 10. Forcat mercenare të Kongos Në vitin 1964 gjatë luftës civile kongoleze, CIA krijoi një ushtri në Kongo për të mbështetur liderët pro-perëndimorë, Cyril Adoula dhe Joseph Mobutu. CIA importoi mercenarë evropian dhe pilotë kubanë – azilantë politikë kubanë - për të pilotuar forcën ajrore të saj të përbërë nga avionë transporti dhe bombardues. 11. Rebelët kurdë Gjatë fillimit të viteve ’70 CIA shkoi në lindje të Irakut për të organizuar dhe furnizuar kurdët e asaj zone, të cilët ishin rebeluar kundër qeverisë irakian pro-sovjetike. Qëllimi i vërtetë pas këtij veprimi ishte për të ndihmuar shahun e Iranit që të zgjidhte një konflikt kufiri me Irakun në mënyrë të favorshme për Iranin. Pas marrëveshjes CIA e ndali ndihmën që i jepte kurdëve. 12. Mujaxhedinët afganë Ndihma e maskuar për skuadrat që luftonin kundër pushtimit sovjetik të Afganistanit filloi nën presidentin Jimmy Carter në vitin 1970 dhe vazhdoi edhe gjatë administratës së Ronald Reagan. Operacioni pati sukses në qëllimin fillestar pasi sovjetikët u detyruan që të tërhiqnin forcat e tyre në vitin 1987. Fatkeqësisht, sapo u larguan sovjetikët SHBA e injoroi fare Afganistanin.

 MILITANTI I LIRISË – FADIL VATA

Përvjetor i Lavdisë

Shkruan: Beqir Elsahni

Më 25 prill 1990 militanti i çlirimit të Kosovës nga perandoria e kuqe serbosllave, Fadil Vata, pas një sëmundje të shkurtër vdiq në spitalin e Bazelit në Zvicër. Siç dihet, pas demonstratave revolucionare për Kosovën Republikë në vitin 1981, etika mjekësore në Jugosllavi ra në shifrën zero. Prandaj mjekësia dhe drejtësia ligjore ishte vu plotësisht në shërbim të gestaposë serbe nëkrye me UDB-ën shkatërruese.Fashizmi serb ishte ashpërsuar, prandaj të burgosurit dhe ushtarët shqiptarë i torturonte me metoda të ndryshme dhe të veçanta në fushën e kriminalistikës në botë.

Një ndër ato krime dalloheshin rastet e vrasjes së Fazli Greiçevcit, Zija Shemsiut, Xhemajli Berishës, Fadil Vatës, Aziz Këlmendit dhe shumë e shumë rekrutëve tjerë, me anën e së cilës makineria serboçetnike nuk do të ndalet kurrë, për të cilën do të shprehet edhe kryevepra e burgut shumëvjeçar - Adem Demaçi se nuk ndalet Serbia pa e ndalur. Nga torturat e njëpasnjëshme të rënda dhe qëndrimit afatgjatë në qelitë e errëta në Burgun Qendror në Beogradin e njohur me konferencat e vendeve të ashtuquajtura të painkuadruara, luftëtari i lirisë, Fadil Vata, sëmuret rëndë dhe hospitalizohet. Megjithatë, në vend se Fadili të shërohet sipas betimit të Hipokratit, me anën e rrezatimit vdekjeprurës nga ana e xhelatëve mjekë të Beogradit, fiton kancerin dhe pas disa vitesh vdes. Pa dyshim se vrasja e Fadilit ishte një nga ato vdekjet e kurdisura me sahat, që drejtohej nga UDB-a famëkeqe me kryeqendër në Beograd. Prandaj me të drejt mund të thuhet se Beogradi ishte metropol evropian për mbajtjen e konferencave ndërkombëtare, por edhe metropol i armeve kimike për helmimin masovik të nxënësve shqiptarë nëpër shkollat e Kosovës.

Nuk mjafton të thuhet vetëm qeli, pa përshkruar edhe qëllimin e saj fashist, që ishte krijuar për të shkatërruar rininë shqiptare si në pikëpamje shpirtërore, ashtu edhe fizike. Qelia e betonit, ku mbylleshin të gjithë revolucionarët shqiptarë, ishte fjala e fundit e ekstremizmit të gestaposë jugosllave, atje rrallë çelej kapaku i derës së hekurt. Nuk është fjala për dënime të rënda 5-6 vjet, por dënime të rënda 10-15 vjet e deri te dënimi më i madh i shkrimtarit dhe udhëheqësit të Lëvizjes Kombëtare të Kosovës - Adem Demaçi. UDB-a jugosllave Kosovën e kishte në shuplakë të dorës, prandaj mund ta dënonte sa të dojë dhe kur të dojë rininë revolucionare shqiptare. Derisa në botën e qytetëruar kriminelët ishin barrë e rëndë për shoqërinë, përkundrazi në ish-Jugosllavi kriminelët serbë ushtroheshin dhe angazhoheshin për torturimin e të burgosurve shqiptarë që kërkonin Kosovën Republikë. Këtu e ka vendin fjala e urtë, ”si babai ashtu edhe i biri”, që do të thotë se sipas sistemit degjenerues jugosllav prodhoheshin kriminelët dhe hajnat që e shkatërronin vendin dhe e torturonin popullin shqiptar. Kuadro të tilla degjenerike kishin hyrë edhe në oligarkinë e pushtetit jugosllav. Siç dihet, qelia kishte lagështinë, ishte e errët, e ftohtë dhe pa kushte higjienike, prandaj shovinistët serbë shkonin aq larg saqë i thonin “biruci i shqiptarëve”. Kjo fjalë e fundit kishte depërtuar edhe në fjalorin politik të hyzmeqarëve shqiptarë, të cilët, gjithë trimave shqiptarë që kërkonin Republikën e Kosovës u kërcënoheshin me ”birën e miut”, e cila paguhej me groshën turke. Prandaj në vend se pushtetarët e mjerë shqiptarë të qanin për vëllezërit dhe motrat e tyre, për bijtë më të mirë të Kosovës, që torturoheshin dhe mbyteshin nëpër burgje të panumërta dhe të panjerëzishme jugosllave, i këndonin marrisë serboçetnike. Nëse një epidemi përhapet, ndërmerren të gjitha masat mjekësore për mbrojtjen e banorëve, përkundrazi Lidhja Komuniste e Jugosllavisë, jo që nuk e pengoi përhapjen e reaksionit serbomadh kundër Kosovës, por e stimuloi me të gjitha mjetet për ndjekjen dhe vrasjen e qytetarëve shqiptarë.

Fadil Vata ishte luftëtar i paepur për çlirimin e Kosovës nga prangat kolonialiste të Jugosllavisë serbe. Fushëbeteja e tij në luftë kundër gjakatarëve serbë dhe shërbëtorëve të tyre ishte në Prishtinë. Atje duhej hequr koka e kentaurit serbosllav, i cili për qëllime grabitqare ka hyrë në Kosovë. Janë disa shenja ndërkombëtare që të shurdhët i përdorin për komunikim, prandaj për Prishtinën përdoret shenja e hapjes së gishtave të duarve në formë të hapjes së petlave të trëndafilit. Megjithatë kjo shenjë nuk ka të bëjë fare me trëndafilin e kuq, por ka të bëjë me demonstratat tradicionale dhe të zjarrta të Prishtinës Heroike. Kështu që Prishtina ishte qytet i vetëm evropian me simbolin e protestave të mëdha dhe të shpeshta kundër hordhive serbosllave. Prandaj ashtu siç e njohim ne Austrinë, të cilën në prag të Luftës së dytë Botërore e pushtoi Fashizmi Gjerman, e njohin ndërkombëtarët Kosovën, e cila qysh në Kongresin e Berlinit të vitit 1878 dhe në Konferencën e Ambasadorëve të Londrës në vitin 1913 iu dha serbomalezezëve. Ndarja tragjike e Kosovës nuk përfundoi me kaq, sepse një pjesë e Kosovës iu dha edhe sllavëve të Maqedonisë. Copëtimi dhe mbicopëtimi bëhej sa për ta zvogëluar rezistencën kombëtare shqiptare për çlirimin dhe bashkimin e Kosovës me shtetin amë - Shqiperinë.

Ato ditë në Therandë arriti redaktori i gazetës ”Shkëndija” dhe veprimtari kombëtar, Prof. Beqir Berisha. Ai kishte ardhur për t’i shprehur ngushëllime familjes Vata në Lumbardh (Sallagrazhdë). Prandaj unë e shoqërova dhe së bashku udhëtuam për Lumbardh. Sapo autobusi kaloi lumin e vrullshëm të pranverës, që vinte nga bjeshkët e larta të Sharrit krenar me dëborë, shokut tim i tregova se hymë në Lumbardh. Udha në drejtim të shtëpisë së babait të Fadilit, Nebih Vata, kishte plotë njerëz që prisnin miqtë për ngushëllime. Në krye të udhës, skaj shtëpisë, qëndronte një tryezë e vogël me portretin e dëshmorit - Fadil Vata. Në fletoren e kujtimeve të dëshmorit, më parë shënoi Beqir Berisha, pastaj shënova edhe unë për të dytën herë. Ndërkohë që ne nderonim me ngritjen e grushtit revolucionar militantin e lirisë, Fadil Vatën, një kolonë e gjatë burrash pritnin hyrjen tonë në drejtim të odës. I tërë katundi ishte bërë odë për pritjen e miqve për ngushëllime. Lumbardhi ishte bërë kryeqendra e përkohshme e Kosovës kreshnike, sepse vinin shqiptarë nga të gjitha anët e Kosovës, përveç Shqiperisë mëmë, me të cilën na ndante kufiri i dhunshëm me makinerinë e rëndë ushtarake. Kufiri i zi në mes të tokave shqiptare është vendosur me ndihmën e forcës diplomatike të Evropës, siç këndon rapsodi popullor, Dervish Shaqa, “Kjo Evropa zemër katile, Shqipnisë sonë ia bani me hile”. Prandaj populli shqiptar ende duhet derdhur gjak për heqjen e kufirit të dhunshëm. Ato ditë Theranda ishte bërë qyteti më i rrethuar në botë, mbushur me policë e paramilitarë serbë, plotë me tanke e pizgauerë dhe me ushtarë të armatosur deri në dhëmbë, pa përmendur fluturimin e aeroplanëve supersonikë të APJ-së, të cilët zhurmonin dhe gati sa nuk preknin majat e plepave të fshatit. Përgjatë udhës qëndronin kokat e ngjeshura të fashistëve serbë në formë të robotit, i ngjanin pikturës “3 Maj 1808” të piktorit spanjoll Francisko de Goja.

LAVDI JETËS DHE VEPRËS SË DËSHMORIT - FADIL VATA!

24.04.2010

Napoleon Bonaparti, një perandor SHQIPTAR i Francës

Proud to be Shqiptar! (Facebook) : Napoleon Bonaparti, një perandor SHQIPTAR i Francës Adolf Thieres ishte personalitet i shquar i kohës se tij, historian i dëgjuar francez i cili ka shkruar dhe historinë e revolucionit francez dhe që më vonë u bë President i Francës. Në kujtimet e tij, Adolf Thieres shkruan: Kur Josef Bonaparti, vëllai i madh i Napoleon Bonapartit u bë mbret i Napolit më 1806, shqiptarëve të Napolit që shkuan për t'i uruar mirëseardhjen u tha: Edhe familja Bonaparti është me origjinë arbëreshe.

Mbi origjinën e familjes Bonaparti shkruan edhe profesor Robert d'Angely me origjinë nga Korsika në veprën e tij "Enigmat e origjinës së racave dhe të gjuhëve të pellazgëve, arianëve, helenëve, etruskëve, grekëve dhe shqiptarëve". Libër prej 7 vëllimesh dhe i arrirë pas mbi 30 vjet punë. Në faqen 113-117 shkruan se Napoleon Bonaparti ishte shqiptar ashtu si ishte Aleksandri i Madh dhe Skënderbeu. Ky profesor i dëgjuar korsikan shton se mbiemri i vjetër i Bonapartit ka qenë "Kalë-miri" dhe jo Kalimeros, ana e mirë si e bënë grekërit per shkak të mosshqiptimit te shkronjës "ë". Kur shkoi ne Itali, ne ishullin e Korsikes mbiemri i familjes Kalimeros (greqisht: ana e mire) u bë Buanaparte (italisht: ana e mirë) Pasi Korsika ra nën sundimin francez, francezët ndryshuan toponimet e ishullit, por edhe mbiemrat e banorëve për t’i bërë të tingëllonin më franceze. Kështu mbiemri Buanaparte ndryshoi në Bonaparte.

ENCIKLOPEDIA GREKE
Sipas enciklopedisë së madhe greke "Piros" vëllimi i tretë, Athinë 1929, faqe 413-425, thuhet se: Shtrirja e shqiptarëve në drejtim të Peloponezit (Moresë) është zgjeruar nga shekulli XIV. Sipas kësaj enciklopedie, në Peloponez u krijuan krahina banimi të reja si: Mani, Bardhunja, Lala, Filati, Hekali, Lopësi. Edhe sot dihet që një lagje e Himarës është shpërngulur në krahinën e Pelopenezit dhe krijuan Manin. Shqiptarët qëndruan në Peloponez (në More) rreth grekërve dhe mbiemri i Napoleonit (Kalë-mirë) është kuptuar shtrembërisht nga grekërit në kallomeros (ana e mirë).
Me zbritjen e vazhdueshme të ushtrive të panumërta osmane në Peloponez, një pjesë e shqiptarëve u largua nëpërmjet detit drejt Italisë së Jugut e arritën deri në Korsikë. Stërgjyshi i Napoleon Bonapartit, sipas shpjegimeve që i jep ish-presidenti francez Adolf Thiers, ishte me origjinë nga një fshat i tillë arbëresh i Korsikës.
Edhe avokati i dëgjuar korsikan, mbrojtës i Gjergj Dimitrovit në gjyqin e Laipcigut, De Moro Xhaferi ka qenë nga një katund arbëresh. Kjo faktohet nga vetë goja e tij kur iu përgjigj jurisë franceze: Unë do të shkoj në Laipcig dhe do të mbroj Gjergj Dimitrovin. Në qoftë se do të më vrasin, haka do të më merret si arbëresh që jam në origjinë.
Dëshmia më interesante vjen nga një aristokrate franceze me origjinë maniote, dukesha D'Abrantes, lindur në Montpelje me emrin Josephine Permon Stefanopuli de Comene. Ajo vinte nga një familje me origjinë maniote, e cila për shkak të gjakmarrjeve të shumta me klanet e fuqishme të Manit vendosi të shpërngulej dhe të vendosej në Korsikë, ashtu si shumë familje të tjera nga Mani, 150 vjet para periudhës së Napoleonit. Në kujtimet e saj të përmbledhura në 28 volume, me titull "Revolucioni, Perandoria dhe restaurimi", ajo formuloi teorinë e pranuar nga historianët e kohës të prejardhjes korsikano-maniote të familjes Buonaparte. Ishte ajo që deklaroi se mbiemri Buonaparte ishte një italianizim i fjalës greke kalimeros dhe se Buonaparte nuk ishte nga Trevizo, por nga Mani. Për sa kohë ishte gjallë Napoleoni, ai nuk e përgënjeshtroi tezën e dukeshës për origjinën e tij.

SHQIPJA DHE NAPOLEONI
Një nga gjeneralët më besnikë të Napoleon Bonapartit, ka qenë edhe mareshalli Neji. Kur Napoleoni e qortonte Nejin, fjalët i shoqëronte dhe me disa sharje të një gjuhe të huaj, që mareshal Neji dhe shokët nuk e kuptonin. Cila ishte kjo gjuhë? Përgjigjia e kësaj pyetje është tek vepra e Leo Freundrich, "Golgota Shqiptare" në faqen 37.

A E NJIHTE NAPOLEON BONAPARTI HISTORINË E SHQIPËRISË?
Në hartat topografike ushtarake të tij, trevat tokësore që shtriheshin qysh nga Sllovenia deri në Detin Jon, Napoleoni i kishte quajtur Iliri. Edhe sot në Slloveni mjaft hotele dhe rrugë janë emërtuar me fjalën Iliri. Ky perandor i lindur në Korsikë, konkretisht në Ajaccio, e ka ditur se shqiptarët dhe korsikanët kanë zakone të përbashkëta në lidhje me besën, hakmarrjen, mikpritjen etj. Prandaj për të mbrojtur përfaqësuesit e tij, si Pukëvillin e të tjerë, në shtetin autonom të pashallëkut shqiptar të Janinës së Ali Pashë Tepelenës, nuk ishin të rastit këshillimet e vazhdueshme që Napoleon Bonaparti i jepte konsullit të vet që të ruhej nga dinakëritë e Aliut, duke i thënë: "Ruaju në qoftë se nuk ta ka hedhur". Megjithatë ai e ndihmoi Ali Pashanë ne çdo drejtim shteteror dhe ushtarak.

SI SHPJEGOHEN MASAKRAT QË KANË KRYER FORCAT FRANCEZE NË EGJIPT KU MIDIS TË MASAKRUARËVE KA PASUR EDHE SHQIPTARË?
Ushtarët francezë kanë zhvilluar luftime të përgjakshme me ushtrine osmane, sidomos në Tabor, gjatë pranverës së vitit 1799. Gjithashtu, beteja të përgjakshme janë zhvilluar edhe në ujërat e Egjiptit në afërsi të Abukirit ku forcat detare franceze, të komanduara nga admirali Brueys, u ndeshën rreptazi edhe me forcat detare angleze të komanduara nga admirali i dëgjuar Orcio Nelson. Në të gjitha këto luftime detare u vra dhe admirali francez Brueys. Edhe në luftimet tokësore, francezët pësuan humbje të mëdha në ushtarë, sepse nuk ishin mësuar me dherat afrikane. Atje u vra edhe gjenerali i dalluar Kleber.
Forcat ushtarake frenceze, të egërsuara, me në krye gjeneralin Andreossi, kërkonin me këmbëngulje të arrinin fitoren, duke mos kursyer kështu edhe masakrat masive. Midis ushtarëve osmanlinj në Egjipt ka pasur edhe mjaft luftëtarë shqiptarë. Ata vazhdonin t´i mbronin me trimëri kështjellat që iu ishin besuar. Komanda ushtarake franceze, me në krye Andreossin, në pamundësi për t´i hedhur në dorë kështjellat me forcën e armëve, u premtoi të rrethuarëve, luftëtarëve shqiptarë, si të huaj që ishin se do t´i linin të lirë të largoheshin së bashku me armët e tyre, mjaft që ata të dorëzonin kështjellat. Shqiptarët e besuan një gjë të tillë dhe dolën kështu nga kështjellat të armatosur, por gjeneral Andreossi i preu në besë, i çarmatosi rrugës dhe një pjesë të tyre e pushkatoi në deltën e Nilit. Thuhet se Napoleon Bonaparti, kur u vu në dijeni, e dënoi pabesinë e gjeneralit të tij dhe e përkufizonte këtë fitore me masakër me këto fjalë: "Ushtari francez nuk është mësuar të korrë fitoren mbi kundërshtarët, duke i mashtruar dhe çarmatosur në befasi". Njëkohësisht, këtij gjenerali i mori edhe medaljonin prej gurësh të çmuar që vetë ia kishte dhënë.

19.04.2010

TË VËRTETA TË PANJOHURA E TË PATHËNA PËR HIMARËN

Shkruan: Moikom Zeqo

Himara, - princeshë e gjenezave të mugëta
Para disa ditesh bera nje udhetim ne Himare dhe ne treven e Bregut te Detit. Gjate viteve kam kaluar shpesh nepermjet Himares per me ne Jug. Gjate udhetimit te fundit qeshe me i perqendruar dhe m'u duk se optika e shikimit me solli detaje dhe motive, qe kurre nuk i kisha pare me pare. Dukshmeria e pejsazhit, njerezit, monumentet, ne kohera te ndryshme mund te lexohen dhe te kuptohen ndryshe nga i njejti person.

Kjo varet nga fuqia hulumtuese, pasurimi diturak i njohjes dhe koncepteve. Treva e Himares eshte e pashembullt dhe e jashtezakonshme ne pikepamje gjeografike, ekologjike dhe te trashegimise historike dhe kulturore. Himaren une mund ta krahasoj me nje Princeshe te Magjepsur ne Gjume. Kjo princeshe e gjenezave te mugeta duket se ka lindur nga nje epos i tej-jetshem, befas eshte ngurrosur e shtrire buze detit dhe pret te zgjohet dhe ende nuk eshte zgjuar. Kjo metafore buron nga perrallat dhe ju lutem shume mos e keqkuptoni dhe as mos e shperdoroni, por une kam deshire te besoj ne nje zgjim te ri te kesaj Princeshe !

Emri, projekt mitologjik i vjeter
Emri i Himares si toponim permendet te Homeri te pakten qe nga shek.XIII para Krishtit. Asnje emervend i Shqiperise nuk eshte kaq i lashte dhe kaq i vjeter sa ai i Himares. Marin Barleti e citon Homerin, ai shkruan se kjo eshte Himara e Odiseut "vend malor kundrejt Korkyres me popull te pamposhtur, luftarak.". Nga fjala Himare ka rrjedhur dhe emri Kimera, nje lloj kafshe hibride, qenie mitologjike me trup dhie dhe koke luani, me bisht gjarperi. Njihet nje skulpture ne historine e artit e quajtur si Kimera etruske, e derdhur ne bronx. Mitologet dhe historianet e artit nuk kane dhene ende nje shpjegim te kenaqshem perse eshte krijuar ne perfytyrim nje qenie e tille hibride, sic jane fjala vjen sfinkset, sirenat, kentauret, grifon-_tj. Qeniet hibride jane si nje kozmogoni e vogel ne miniature te Akrokerauneve, ku pjese te vecanta formojne nje te tere. Keshtu mund te bashkohet trupi i nje dhie me koken e nje luani, apo dhe me nje gjarper mitologjik si per te metaforizuar nje bashkejetese te totemit te malit, te dhise, te totemit te luanit, si nje fuqi siperore dhe te totemit ilir te gjarperit si nje fuqi ktonike e thellesive te tokes. Pra ne vete emrin e Himares ka nje fantazi te brendshme dhe potenciale, nje projekt mitologjik shume te vjeter. Himara eshte nje nga perlat e Kaonise ilire ne shekuj, banoret e brigjeve te saj jane quajtur fisi i Kerauneve (nga emri i vargmalit).

Zeusi i kerauneve me i vjeter se ai i mitologjise greke
Vete kreshtat malore te Akrokerauneve, ose Maleve te Vetetimave kane qene sipas profesorit te Kembrixhit, Hamond, qe une kam patur rastin ta takoj ne Tirane para shume viteve djepi i lindjes se kultit te Zeusit, qe ka si atribut rrufene. Ky prototip i Zeusit u zhvendos me vone ne Olimp te Greqise. Zeusi i kerauneve perfaqeson keshtu nje mitologji paragreke, qe duhet marre ne konsiderate nga studjuesit. Emri i malit te ikes shpreh pikerisht nje emer binjak te Maleve te Vetetimave. Gjithnje i kam menduar keto ide, sidomos kur beja zhytje nenujore ne Palase, Dhermi, Porto Palermo dhe sidomos ne Gjirin e Gramates ne Karaburun. Para shume kohesh konsulli francez Pukevil, qe ka jetuar ne oborrin e Ali Pashe Tepelenes ka shkruar i entusiazmuar per brigjet e Himares, duke qene akoma me i skajshem ne idete e tij. Ai ka shkruar " nese Homeri do te kishte zgjedhur malet e Himares per skenen e "Iliades", gjerat do te kishin marre rrjedhe tjeter. Kaonia (Himara) eshte vendi ku magjistarja ircea, e porositi Odiseun te ruhej nga sirenat, perroi i Himares, qe zbret nga ika ka patur emrin "Feniks", qe te kujton jo aq shpendin magjik, qe ringjallej nga hiri i tij, sipas konceptit te egjiptianeve te vjeter, por ndoshta shtegtimet e popullit te cuditshem te fenikasve". Pukevili mendon se ne Himare ndodhet Burimi i Argjendte qe e permend Plini. Ne dokumentet mesjetare permendet Burimi Mbreteror ku vinin dhe perandoret e Bizantit. Per Himaren dhe Kaonine kane folur Herodoti, Tukiditi, Skymni, Livi, Virgjili etj. Ne kete zone ka gojedhena lokale per shpellen e Polifemit, ku pati aventuren e tij te pabesueshme dhe te paharruar Odiseu. Duket sikur parahistoria zanafillore e Himares eshte sperkatur me yllesi perendish dhe qeniesh te shpirtezuara. Kaq shume autore legjendare te antikitetit kane folur per te per te mos harruar me vone, gjeniun e romantizimit, poetin Bajron, i cili ka shkruar vargje te shkelqyera per himariotet luftetare.

Francezi Leon Rei: "Shqiperia mund te mburret me historine e Himares"
Arkeologu francez Leon Rei ka skalitur keto fjale: "Nese Shqiperia ka me se te mburret, ajo, ne rradhe te pare duhet te mburret me historine e Himares". Dhe ja ne Palase para shume vitesh eshte gjetur nje perkrenare bronxi tipike ilire e shek.V para Krishtit. Per fat te keq kjo perkrenare sot eshte zhdukur. Eshte e pafalshme qe nga shteti shqiptar nuk jane organizuar ekspedita arkeologjike ne Himare. Themelet e mureve te kalase se Himares kane gure te medhenj qiklopike, te tipizuara si mure pellazgjike, qe te pakten jane te lashte nga shek.V para Krishtit. Padyshim ne keto mure jeta ka qene akoma me e vjeter.

Fshatrat e Himares, qytete te vogla te lashta
Nje force e cuditeshme, nje lloj elani jetesor, sic do te thoshte filozofi Bergson, e ka ngritur jeten e njerezve ne shpatet e Bregut te Detit, duke i emertuar perfundimisht ata si bregdetas. Fshatrat e Himares mund te quhen si qytete te vogla, teper te lashta, qe perbejne nje bizhuteri perrallore. Shtate fshatrat e Himares si ne nje numer padidik Palasa, Dhermiu, Vunoi, Himara, Piluri, Kudhesi, Qeparoi. Por ne dokumente flitet edhe per nje koncept me te gjere te Himares, ku perfshihet dhe Nivica, Piqerasi, Lukova, Dukati, Radhima, Tragjasi, Gumenica, Terbaci, Lopesi, Mavlova, Vranishti, Smokthina, Kallarati, Lepenica, Progonati, Tepelena, etj etj.
Por une dua te perqendrohem tek vendbanimet e bregdetit dhe jo tek shtrirja e ndikimit administrativ ne periudhe mesjetare. Himara eshte e vetemjaftueshme ne krejt deshmite e saj qe jane deshmi te klasit te pare, por fatkeqesisht shume pak te studjuara. Kryemonumeti eshte deti perrallor Jon, qe lidhet me legjenden shume te hershme te Jonit si bir i Dyrrahut, te cilin e vrau gabimisht Herakliu dhe e hodhi trupin e tij ne det, duke marre deti perfundimisht emrin Jon, te nje nipi te dinastise se mbreterve ilire te Durresit. Ne librin tim "Panteoni ilir" kam shkruar gjeresisht per legjendat jo greke te qerthullit te Durresit, qe jane pak me te lashta se shek.VII para Krishtit. Kjo eshte arsyeja, qe piktori shtegtar anglez Eduard Lir pikturoi ne brigjet e Himares disa mrekulli, qe nuk ka askush fuqi t'i harroje. Eduard Lir sic deshmon ne ditaret e tij e shkroi emrin me skalitje ne nje nga shkembenjte e Himares, por ky mbishkrim, qe eshte nje lloj gjerdani perlash per ne shqiptaret ka humbur si shume deshmi te tjera nga pangopesia e harreses.

Damiani, personazhi arberor i Himares
Pashe dhe vezhgova ne menyre te vecante Kalane e Himares. Muret pellazgjike qene teper te dukshem, hijerende dhe te lexueshem. Mbi to dukeshin mbeturinat e rindertimit te kesaj kalaje nga Justiani i Madh, Perandori ilir i Bizantit. Kjo kala pati dhe nje rindertim ne shek.XII gjate betejave apokaliptike te normaneve nga njera ane dhe bizantineve dhe arberve nga ana tjeter. Me 1537 ne Himare erdhi nje nga sulltanet me te medhenj te te gjithe koherave, Sulejman Kanunliu. Kronistet osmane thone se nje djale himariot, i quajtur Damian, u hodh nga nje vend i fshehur per t'a vrare Sulltanin, ndersa ai pushonte. Rojat e Sulltanit e copetuan me jatagan Damianin, por s'munden te copetonin dhe te vdisnin imazhin kujtesor te ketij Muc Shavola arber. Duket se figura e Damianit fluturon si nje binjak ajror, e prej enderre i te njejtit fat tragjik te shqiptarit Milosh Kopiliqi ne Fushen e Mellenjave, ne Kosove me 1389, ku pasi vrau Sulltan Muratin, u masakrua edhe vete. Kuptohet se Sulltan Sulejman Kanunliu e bombardoi kete keshtjelle. Por himariotet nuk u nenshtruan dhe kjo krahine aq shume qe e plotfuqishme saqe Perandoria Osmane u detyrua t'i njihte nje lloj autonomie dhe per kete shpalli Venomet e Himares, qe u shkruan ne pllaka bakri te medha, ku shpallej urbi et orbi vetqeverisja e himarioteve, mospagimi i taksave dhe e drejta per te perdorur flamurin e tyre te lundrimit ne anije.

Protagonizem himariot ne historine e Shqiperise
Historia na thote edhe te tjera motive shume te cuditeshme. Himarioti Anton Linerosa, sipas Barletit mori pjese ne Kuvendin e Lezhes dhe u vra ne betejen e Torviollit me 40 trima te tij me 1444. Me 31 gusht 1431, i biri i Gjergj Kastriot Skenderbeut, Gjoni zbret nga Italia ne Himare dhe cliron tere zonen dhe keshtjellen e Borshit. Madje u kap rob dhe komandanti osman Sulejman Pashe Eunuku, qe Gjon Kastrioti ja dhuroi mbretit te Napolit. E kush e ka shkruar valle historine e robit te luftes, gjeneralit eunuk ne Napoli te Italise? Askush! Dhe nje tjeter histori eshte magjepse. Princi Balsha i II ka qene zoterues i Himares, pas vdekjes se tij zoteruese qe gruaja Komita Muzaka. Ne perfytyrimin tim gjithnje ka qene shqetesues motivi se si ka jetuar dhe cka bere kjo femer qe historia e permend jo rastesisht. Jeta e Balshes II dhe e Komita Muzakes mund te kishte zanafilluar nje roman te shkelqyer per mesjeten. Po per c'arsye valle shkrimtaret shqiptare i dijne kaq pak keto histori te vendit te tyre? Pushtimi osman eshte nje histori kryengritjesh te himarioteve. Himariotet nuk kane reshtur per te patur lidhje em Evropen Perendimore. Me 12 korrik 1577 pleqte e Himares dergojne nje leter per Papen, te cilen e derguan ne Rome Gjik Kola me Gjergj Katasin. Ne kete leter ata i thone Papes se jane arber, se krenohen me Skenderbeun dhe se kerkojne qe Europa t'u jape arme per te luftuar kunder pushtuesve. Nje leter e dyte i eshte derguar Papes me 1581, ku i thone se jane gati 50.000 luftetare shqiptare te ngrihen ne kryengritje. Papati i Romes beri dicka tejashtezakonshme: nisi misionare katolike gjate shekujve XVI-XVIII. Per dy shekuj me rradhe keta misionare te ditur, pjesa me e madhe me origjine shqiptare, bene te mundur qe te gjallerohej shqiptaresia, te levrohej gjuha shqipe. Shenimet e ketyre misionareve mund te botoheshin ne nje liber te madh, qe mund te quhet Libri Evropian i Himares. Ky liber duhet botuar edhe ne shqip sepse jane te pakta vendet ne Shqiperi, qe mund ta kene kete deshmi monumentale. Ne shek.XVIII himariotet derguan ne Rusi Pango Bixhilin dhe Hil Kristoforin tek Caresha e Rusise Elisabeta Petrovna. Ne letren qe ju dergua caresesh "Flasim shqip, ate gjuhe qe flitet ne tere Shqiperine deri ne Bosnje". Me vone jane po himariotet, qe i dergojne leter mbret Ferdinandit te IV ne Itali. Te tera keto letra jane nje nga korrespondencat me te cuditeshme ne kohera qe kane bere shqiptaret me Evropen.

Historia e kapetanatit bregas
Por shume himariote edhe kane merguar. Shqiptare nga Himara shkuan ne ishujt Hidra, Speca, Poro, si dhe ne keshtjellen e Peloponezit. Kapedan Kristo Bega nga Vunoi, u vra ne Mesolongj me 40 himariote ne fillim te Revolucionit Grek. Shume nga trimat dhe heronjte e ketij revolucioni qene nga Himara. Me 1818 Regjimenti Shqiptar ne Korfuz luftoi per mbrojten e Psares. Anglezi Millingen ka shkruar "Himariotet kishin pamje me luftarake ne tere ushtrine. Nuk kane dallim nga shqiptaret e tjere. Veshja dhe gjuha - krejt e njejte". Kush e ka shkruar kete histori kaq te cuditeshme dhe te nderthurrur? Per fat te keq askush. Trimat e Himares u bene te famshem ne bote. Merkur Bue Shpata qe gjeneral i pathyeshem deri ne Spanje, Zhonopulli arriti dhe graden e Feldmarshallit ne Spanje, Konstandin Kasneci qe gjeneral i shquar i Austro-Hungarise, Pano Vixhili u be Konsull i Rusise ne Arte. Ndoshta shqiptaret nuk e dine qe e motra e Heroit te revolucionit grek, suliotit shqiptar Marko Bocari, qe martuar ne Dhermi te Himares dhe lindi Jan Kocanin, komandant gjithashtu i shquar. Gjeneral Dhimiter Leka qe himariot ne Napoli. Pikerisht Dhimiter Lekes Jeronim De Rada i kushton kryevepren e tij "Milosao". Ruhet korrespondenca e nipit te Dhimiter Lekes, Gjergj Bazile me De Raden. Nje djale nga Vunoi qe ne truprojen e Bajronit me 1921 ne Mesolonji, sic deshmon ne shkrimet e tij Eduard Lir. Andrea Pavllo Vreto nga Dhermiu ka shkruar dhe botuar ne Napoli librin "Histori e Skenderbeut". Odise Kasneci dhe Sokrat Leka kane qene veprimtare te Lidhjes se Prizrenit, dega e Gjirokastres. Jani Minga dhe Halim Xheloja qene nismetaret e pare te shkollave shqipe ne Bregdet. Petro Marko dhe Stefan Duni nga Dhermiu morren pjese ne Luften e Spanjes. Madje nje himariot tjeter ka marre pjese ne luften per clirimin e Kubes. Himariote te tjere kane luftuar edhe ne Egjipt edhe ne Moldavi. Mbi Viktor Emanuelin e II gjate pushtimit fashist ne Shqiperi qelloi nje djale i ri, qe ishte edhe poet, Vasil Laci nga Piqerrasi. Gaqo Trola nga Vunoi krijoi me 1942 elegjine e kenduar per vrasjen e Qemal Stafes. Mos ju duket e paket dhe e shpifur kjo histori Eshte absolutisht e vertete.
Dua te skicoj dicka edhe per nje institucion shekullor luftetaresh qe quhet Kapetanata e Himares. Me trimat himariote kishin graden Kapetane. Ata njiheshin te tille ne Napoli, Venedik dhe Korfuz. Ata u shquan si kapetane ne disa breza si Kasnecajt ne Vuno, Gjikajt dhe Lekajt ne Qeparo, Rexhajt ne Himare. Edhe studimi i ketij institucioni ushtarak i familjeve te permendura himariote meriton nje liber me vehte. Himara i ka patur lidhjet me Evropen te perjeteshme. Jano Kasneci u shkollua ne Padova, Kosta Ndruci dhe Spiro Kasneci u shkollua ne Napoli, Llambo Rexho dhe Kole Mishili u shkolluan ne Venedik etj.

Historia e Kishes katolike ne Himare
Ata gershetonin kulturen evropiane me shqiptaresine. Nuk eshte e rastit, qe Papa Dhimitri nga Dhermiu perktheu ne shqip katekizmat, u hapen shkolla shqipe gjate shek.XVI-XVIII. Historia e Kishes Katolike ne Himare nuk mund te zhduket dhe nuk mund te mohohet. Po keshtu as ajo e Kishes te Ritit Lindor, te monumenteve kishtare me afreske te mrekullueshme, madje dhe me shenime kronikore, qe per fat te mire i ka botuar i ndjeri Theofan Popa. Per shkak te levizjes neper bote, ne Itali, Spanje, Greqi, France, ne Rusi, ne Amerike, ne Meksike, Argjendine, Australi dhe Kube ndodhte qe gjate kthimit te tyre ne atdhe himariotet te flisnin pervec shqipes gati te gjitha gjuhet e tjera te medha te botes. Kjo poliglosi, te kujton dicka nga bota e sotme globale, shpreh interesa te shumfishta kulturore dhe gjuhesore. Ne keto brigje kane qendruar figura te medha te kombit shqiptar si Ali Pashe Tepelena, Hoxhe Tahsimi, Abdyl Frasheri, madje dhe Naim Frasheri, i cili gjate kohes qe qe nepunes dogane ne Sarande erdhi dhe ne Llogara dhe ne Himare, Ismail Qemali, erciz Topulli dhe Mihal Grameno (prej Gramenos ruhen disa pershkrime te bukurive natyrore te Himares). Gjate Luftes Antifashiste, himariotet u treguan trima. Nga gjiri i tyre lindi nje nga mjeshtrit e paharruar dhe te shqetesuar te gjuhes shqipe, i mrekullueshmi Petro Marko. Jo rastesisht, Petro Marko la amanet qe t'i varrosej trupi ne Dhermi, ne vendlindje. Sa e pafundme qe qenka Himara!

Dramat e gjeneruara nga shovinizmi i te tjereve
Por Himara ka dhe drama te medha. Shovinistet greke e kane synuar pambarimisht, madje e kane deklaruar Himaren "krahine autonome", kane bere masakra. Keto gjera ndodhin ne histori. Shqiptaret e Dhermiut kane emigruar ne ishullin e Korfuzit, ata te Himares ne Krete, ku mesuan dhe gjuhen greke. Dhermiu e ruan dhe sot dialektin grek te Korfuzit dhe himariotet intonacionin e greqishtes se Kretes. Shkollat greke kane ndikuar ne greqizmin e Himares. Ka shume beteja politike, teper arkaike. Ne epoken globale keto beteja jane jashte kohe dhe te sforcuara. Nuk mendoj qe te mos flitet greqisht ne Himare, nisur nga nje vizion kulturor i shumefishte me duket se greqishtja, qe perdoret ne Himare eshte nje element kulturor, qe krijon nje element gjuhesor pasurie te vecante. Meqenese kjo ka ndodhur historikisht ne nuk mund ta c'bejme historine. Po nuk eshte njerezore dhe as e drejte te zhduket gjuha shqipe ne Himare. I ndjeri miku im Petro Marko e ka shprehur kete shqetesim si askush. Petro Marko do ta apostoloje shqip ketu perhere. Te gjitha partite politike duhet te kene parasysh boten globale dhe jo koncepte qe sjellin tension te kote. Bota eshte e lire dhe e hapur, por nuk duhet te kete deformim te lirise te askush, qofte tek ai qe flet shqip dhe qofte tek ai qe flet greqisht. Ky eshte nje problem delikat, qe mbart disa here edhe probleme te medha, madje dhe hakmarrje politike. Kjo eshte ne kundershtim me vizionin e ri emancipues te botes. Nuk besoj se keto gjera do te zgjidhen me politika te sforcuara. Besoj ne nje realitet ku etnite dhe popujt do te vellazerohen dhe nuk do te shpikin kufinj te rinj. Populli shqiptar eshte mik i popullit grek, por une besoj thellesisht dhe pa lekundje se edhe populli grek eshte mik i popullit shqiptar. Eshte e papranueshme nxitja e urrejtje etnike dhe ideja e kantonizimit, pikerisht ne epoken e madhe te hapjes se kufijve, madje te zhdukjes se kufijve.
Asnjehere nuk me ka mahnitur Kalaja e Himares si kete here. Brenda rrethit te saj eshte nje lagje ndertesash prej guri me dritare te medha, te stilit dalmato-venecian. Ndikimi i Venedikut ketu ka qene shekullor. Deri me 1947 ka ekzistuar reliefi me figuren e luanit te Shen Markut, qe me pas e cuan ne fondet e Muzeut Arkeologjik te Tiranes. Ky reliev nga Vunoi i duhet rikthyer Vunoit. Shtepite e stilit dalmato-venecian te keshtjelles se Himares duhen restauruar, banoret qe i kane braktisur shtepite duhet te rikthehen. Nje lagje me shtepi te tilla ndodhet ne Ulqin, shtepi te ngjashme ka ne Budva, ne Tivar, dy te tilla jane ende dhe sot ne Durres. Ky stil arkitekturor eshte nje deshmi e forte. Shtepite e keshtjelles se Himares mund te kthehen ne shtepi muzeore, fjala vjen Muzeu i Tradites fetare, i etnografise dhe kenges popullore, i shkolles shqipe, i bashkejeteses se traditave gojore greke, i traditave ikonografike ne shekuj, i heronjve himariote etj. Pa harruar edhe nje muze arkeologjik, qe do te kishte nje ekzotike te pashlyeshme.
Ne Vuno pashe shtepine e tipit kulle, te Odise Kasnecit, qe eshte nje kryeveper. Perse te mos kthehet ne muze te rralle? Te tere kishat e zones se Himares kane vlera artistike. Pse mos te publikohen me albume afreskat dhe ikonat e shkelqyera? Pse mos te ngrihet ne Palase nje skulpture bronxi e Jul Qezarit, i cili ka qene aty ne vitin 48 para Krishtit?

Ka ardhur koha qe politika shqiptare t'i ktheje syte

Asnje zone e Shqiperise nuk ka per ta arritur shkelqimin e k`nges popullore dhe polifonise shqiptare, sidomos te Pilurit. A mund te harrohen kengetaret e medhenj dhe te pazakonte si Neco Muko, qe botoi dhe dy libra muzikore te quajtura "Lyra himariote"? Ai i kendoi dertit te perjetshem erotik, qe e metaforizon si "Lulja jeshile". A mund te harrohet Nase Beni dhe poeti popullor me i shkelqyer dhe i famshem i Shqiperise se sotme, pilurioti Lefter Cipa? A mund te harrohet Katina Bejleri kjo kengetare e madhe e Himares? Ne shtepine e Lefter ipes pashe me syte e mi pllaken matrice te gramafonit, ku me 1924 ne Paris Neco Muko incizoi kryevepren "Vajza e Valeve". M'u drodhen duart kur e preka kete pllake. Ai nje enderr perralle kam ne koke idene qe te behet nje skulpture vigane e "Vajzes se Valeve" per t'u vendosur mbi nje platforme mbi siperfaqen e Detit Jon. Kjo do te bente pershtypje te jashtezakonshme ashtu sic ben edhe Statuja e Sirenes se Anderstenit e vendosur mbi ujerat e Amsterdamit. Kjo statuje do te na kujtonte mallin, apoteozen e dashurise, tragjedite e shpresen. O Zot, ka ardhur koha qe politika shqiptare t'i ktheje syte nga Himara. Kjo Princeshe ne Gjume padyshim qe do te zgjohet. Amen!

Plani rus për pushtimin e Shqipërisë në gusht 1962

Arkivat ruse, zbardhet plani për pushtimin e Shqipërisë në gusht 1962 nga sovjetikët

Sa shumë gjëra mbeten të panjohura! Sa shumë gjëra koha i varros me sukses për dekada me radhë! Sovjetikët tërheqin në qershor 1961 nëndetëset dhe anijet nga baza e Vlorës, por nuk e mbledhin dot më mendjen. E shohin veten të humbur, ndihen të acaruar, të pavlerësuar dhe përfundimisht hedhin në letër planin e pushtimit të Shqipërisë. Një plan ushtarak pushtimi, me sulm nga deti dhe toka. Një pushtim që duhet të realizohej medoemos para datës 1 shtator 1962. Një plan që refuzohet vetëm nga Rumania, por edhe nga Josip Tito në momentet e kurorëzimit. Por për fat edhe një plan i mbetur në letër për shkak të krizës së raketave në Kubë, një impenjim që duket kishte sfumuar planin për pushtimin e shtetit të pabindur shqiptar. Këto “xhevahire” ruhen në arkivat e ushtrisë së ish-Bashkimit Sovjetik. Mbase krejt të panjohura nga shqiptarët, por jo nga liderët e tyre të kohës, Enver Hoxha me shokë, që shpejtuan të përqafonin kinezët duke u kërkuar, para së gjithash asistencë e ndihmë ushtarake, por edhe duke nisur të gërmonin llogoret e para e më tej edhe vendstrehimet nëntokësore. Kështu që për herë të parë mbase, paranoja e Enver Hoxhës, frika e tij se do sulmohej ushtarakisht, fillimisht nga sovjetikët, të paktën në këtë rast ka një justifikim… Materialet për këtë shkrim janë marrë nga një punim i Doktorit të Shkencave të Historisë, Aleksandër Okorokov me titull “Zig-zaget e politikës shqiptare”, publikuar më 16 shkurt 2009.

Enver Hoxha zgjedh sovjetikët
“…në korrik të vitit 1947, në Moskë u realizua takimi i parë i Sekretarit të Përgjithshëm të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Shqipërisë, Enver Hoxha me liderin sovjetik, Josif Stalin. Mysafiri habitet nga gjithçka; edhe nga thjeshtësia e kabinetit, edhe nga butësia e sjelljes së të zotit, edhe nga gjykimet e tij të prera. Me sa u duk edhe lideri shqiptar i bëri përshtypje të mirë Stalinit. Bisedat me Stalinin dhe Molotovin u materializuan në një marrëveshje për t’i dhënë ndihmë të konsiderueshme dhe kredi Shqipërisë, në pajisje industriale e trajnim të specialistëve. Shqipërisë iu dha një kredi preferenciale, rreth 6 milionë dollarë amerikanë – një shumë të madhe për ato kohë. Gjatë këtij takimi u vendos dhe për dhënien e armatimeve, por pa pagesë.
Më 11 gusht 1947, pa ndonjë lidhje të njohur me momentin, Enver Hoxha u nderua nga qeveria sovjetike me Urdhrin Suvorov të Klasit të Parë.
Vizita e delegacionit qeveritar shqiptar shkakton
tension në Beograd. Frika mos humbiste një pozicion ushtarak të rëndësishëm strategjik, aktivizoi jugosllavët. Nën presionin e tyre, në radhët e aparatit shtetëror dhe partiak shqiptar u bënë spastrime. Një numër politikanësh të njohur, që mbështesnin afrimin me Bashkimin Sovjetik iu nënshtruan represioneve, ndërsa një pjesë, e akuzuar për ‘veprimtari shoviniste kundërjugosllave’, u ekzekutuan.
Në dhjetor 1947 Shqipërinë e vizitoi Shefi i Shtabit të Ushtrisë Jugosllave, K. Popoviç i shoqëruar edhe nga dy drejtues politikë, po të forcave të armatosura. Qëllimi i vizitës së tij ishte përforcimi i lidhjeve në fushën ushtarake, dhe në veçanti të realizohej futja në rajonin e Korçës të një divizioni jugosllav, si plotësim i një regjimenti ajror, gjoja për mbrojtjen e përbashkët të kufijve jugorë të Shqipërisë, nga një sulm në përgatitje e sipër i monarko-fashistëve grekë dhe imperialistëve anglo-amerikanë.
Këto lëvizje shkaktuan një protestë aktive të vendeve perëndimore, si dhe një reaksion negativ në Bashkimin Sovjetik. Dhe nëse të parët i frikësoheshin zgjerimit të sferës socialiste të influencës, pakënaqësia e udhëheqësit sovjetik në një shkallë jo të vogël ishte shkaktuar nga rrethana se Beogradi e kishte marrë këtë vendim pa një marrëveshje paraprake me Moskën.
Në mesin e prillit 1948 në Shqipëri u dërgua një kopje e letrës së Komitetit Qendror të Partisë Komunistë të Bashkimit Sovjetik (b) të datës 27 mars, që akuzonte Partinë Komuniste të Jugosllavisë dhe liderët e saj për linjë anti-sovjetike, gabime oportuniste dhe revizionim të parimeve themelore të marksizmit-leninizmit.
Para Shqipërisë u ngrit një pyetje e vështirë: Më kë palë të bëheshin? Vendimi u mor në favor të Bashkimit Sovjetik. Më 1 korrik 1948, Qeveria shqiptare lajmëroi anulimin e marrëveshjeve me Jugosllavinë dhe largimin nga vendi të këshilltarëve jugosllavë, numri i të cilëve në këtë kohë përbëhej nga rreth 600 njerëz. Kursi i ri politik, që zgjodhi vendi, nisi me spastrimet nga radhët e partisë dhe ndryshimin e emrit të saj, nga komuniste në Parti e Punës, sipas një këshille personale të Stalinit. Në kuadrin e marrëveshjeve për ndihmë ndaj Shqipërisë, nisën të dërgoheshin mallra industriale e ushqimore si dhe të lëshoheshin kredi. Paketa më e madhe e marrëveshjeve tregtare e ekonomike mes Bashkimit Sovjetik dhe Shqipërisë nënshkruhet në prill 1957. Qeveria sovjetike e çliroi Shqipërinë nga pagesa e kredive, shuma e të cilave deri në këtë kohë kishte shkuar në 422 milionë rubla. Bashkimi Sovjetik e ndihmoi Shqipërinë të vendoste shtyllat e ekonomisë, ndërtoi 93% të gjithë infrastrukturës për naftën dhe industrinë minerare, rreth 90% të transportit automobilistik, solli më shumë se 80% të traktorëve dhe 65% të makinave të tjera bujqësore. Një ndihmë e konsiderueshme u dha edhe në fushën ushtarake. Një vëmendje e veçantë ju kushtua përforcimit të bregdetit të Adriatikut. Fakti ishte se në këtë periudhë i gjithë rajoni i Mesdheut futej në zonën e rivalitetit mes NATO-s dhe Traktatit të Varshavës. Situata në zonë u ndërlikua me futjen në vitin 1952 të Turqisë dhe Greqisë në NATO. Në këto kushte mundësia nga ana e Turqisë të kontrollonte ngushticat e Bosforit dhe të Dardaneleve, e vetmja rrugë detare në jug, që lidhte Bashkimin Sovjetik me detet e tjera dhe oqeanin botëror, si dhe prezenca konstante në Mesdhe e Flotës së 6 Amerikane, përbënin një kërcënim të pashmangshëm për sigurinë e Bashkimit Sovjetik. Hapat e parë për ndryshimin e situatës u ndërmorën në fillim të viteve 1950. Në fund të majit 1954 në Shqipëri shkoi një skuadër e anijeve luftarake sovjetike të kryesuara nga kryqëzori “Admiral Nahimov”… Në një nga ditët e qëndrimit në Shqipëri, në radën e portit të Durrësit, në një nga anijet tona erdhën drejtuesi i florës, Admirali Gorshkov dhe Ministri i Mbrojtjes së Shqipërisë, Gjeneral-Kolonel, Beqir Balluku. Anija ngriti spirancën dhe shpejt shkoi në gjirin e Vlorës, ku drejtuesit e lartë vëzhguan një port natyral të pozicionuar në mënyrën më të jashtëzakonshme…
Në fund të viteve 1950 nisi të realizohej plani i themelimit të një venddislokimi të përhershëm të anijeve sovjetike në Shqipëri. Në përputhje me vendimet e Këshillit të Ministrave të Bashkimit Sovjetik, nga 26 korriku 1957 deri në 22 prill 1959 në gjirin e Vlorës nisi të ndërtohej baza luftarako-detare si dhe një aerodrom ushtarak…

Prishja e madhe
…Kulmin e marrëdhënieve shqiptaro-sovjetike e shënoi vizita e Hrushovit në Shqipëri, në maj të vitit 1959. Kjo ishte vizita e parë në këtë vend e një zyrtari të një rangu kaq të lartë të shtetit sovjetik. Gjithsesi periudha e euforisë kaloi shpejt. Shqiptarët nisën të afroheshin më shumë me kinezët, duke e ndjerë se me ndërrimin e partnerit do të kishin më tepër përfitim. “Ndëshkimi” sovjetik nuk vonoi. Mallrat nisën të vinin me vonesë dhe jo të plota si dhe u refuzuan kërkesat për furnizim me traktorë sovjetikë etj…
…Pas mbledhjes së Moskës, udhëheqja sovjetike i kaloi mosmarrëveshjet politike në sferën e marrëdhënieve ndërshtetërore dhe u shkua në zgjidhjen e lidhjeve ekonomike. Vijoi anulimi nga ana sovjetike i kredive për të cilat ishte rënë dakord, të dhëna për planin e tretë pesëvjeçar (1961 – 1965)… Nga Shqipëria u tërhoqën specialistët që punonin në ndërmarrjet shtetërore, ndërsa studentëve shqiptarë, përfshirë edhe ata që merrnin leksione të taktikave ushtarake, ju hoq e drejta të vazhdonin studimet në Bashkimin Sovjetik… Nga shkurti i vitit 1961 Moska i vuri zhurmues edhe transmetimit të valëve të Radio-Tiranës në gjuhën ruse.
Në mars të vitit 1961 Presidiumi i KQ të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik vendosi likuidimin e bazës së Vlorës, miratuar në mbledhjen e ardhshme të Komitetit Politik Konsultativ të vendeve pjesëmarrëse në Traktatin e Varshavës. Ministri i Mbrojtjes së Shqipërisë, Beqir Balluku, që merrte pjesë në këtë mbledhje, protestoi për këtë vendim duke deklaruar se Shqipërinë po e linin të vetme përballë Flotës së 6 Amerikane. Por ky kundërshtim nuk gjeti mbështetje. Sipas marrëveshjes sovjeto-shqiptare, në Vlorë u lanë 4 nëndetëse, baza lundruese “Nemçinov” dhe infrastruktura bregdetare. Sipas të dhënave nga shtypi i emigrantëve (diaspora shqiptare, red.), nëndetëset, që iu dhanë shqiptarëve në fillim të viteve 1970, vazhdonin të bënin dezhurn luftarak në detin Adriatik…

Plani i pushtimit të Shipërisë
Në mesin e vitit 1961, në Moskë u përpunua plani i zgjidhjes forcërisht të “problemit shqiptar”. Ai parashikonte përmbysjen e Enver Hoxhës me ndihmën e komunistëve shqiptarë “besnikë të idealeve socialiste” dhe drejtimit të tyre ndaj Bashkimit Sovjetik dhe vendeve pjesëmarrëse në Traktatin e Varshavës me kërkesën për “ndihmë ushtarake”. Pas kësaj, ushtarët e Bashkimit Sovjetik dhe të vendeve të tjera socialiste, veç Rumanisë, që refuzoi të merrte pjesë për “ndihmë”, duhet të futeshin në Shqipëri nga veriu dhe lindja, – përmes Jugosllavisë, dhe nga jugu, – përmes detit Jon. “Çlirimi” i Shqipërisë ishte planifikuar të realizohej jo më vonë se 1 shtatori 1962. Por, acarimi i marrëdhënieve sovjeto-amerikane për shkak të Kubës (Kriza e Karaibeve) nuk lejoi realizimin e planit në afatet e parashikuara. Duke përfituar nga kjo shtyrje, udhëheqja shqiptare mori masa parandaluese. Pranverën e vitit 1962, gjatë kohës së vizitës së radhës së Enver Hoxhës dhe kryeministrit të vendit, Mehmet Shehu, në takimin me liderët kinezë, Mao Ce Dun dhe Çu En Lai, u arrit marrëveshja për ndihmë të gjithanshme Shqipërisë nga ana e Kinës. Pas kësaj në vend nisën të shkonin këshilltarë ushtarakë kinezë, armatime, municione. Në kohë të shkurtër nisën të ndërtoheshin vendstrehime nëntokësore, të cilat në vitin 1968 përfshinë pothuaj të gjithë territorin e vendit. Njëkohësisht u bë edhe pastrimi i radhëve të partisë, në radhë të parë të aparatit shtetëror. Si rezultat i kësaj, në vitet 1960-1962 u rinovua në masën deri në 70 për qind përbërja e Komitetit Qendror, udhëheqjes si dhe shumë ministrive dhe departamenteve. Këto masa “kuruese” i realizonte Sekretari i KQ të Partisë së Punës, Ramiz Alia, që u bë më pas pasardhës i Enver Hoxhës.
Në verën e vitit 1962 Moska i’u rikthye “çështjes shqiptare”. Roli kryesor i planit për “destalinizimin” e vendit iu dha liderit jugosllav, J. Tito. Në Moskë bënin llogari se, aleanca shqiptaro-kineze, politika kundërjugosllave dhe propaganda e Tiranës, dhe gjithashtu apeli në rritje i Enver Hoxhës kundër “diskriminimit të shqiptarëve të Kosovës”, do ta detyrojnë Beogradin të bashkëpunonte me Bashkimin Sovjetik. Në korrik të vitit 1962 Nikita Hrushovi i kërkoi Titos leje për kalimin e ushtrisë së Traktatit të Varshavës përmes Jugosllavisë drejt kufijve shqiptarë. Por, duke mos marrë parasysh konfliktet me Enver Hoxhën, Titua refuzoi ta ndihmonte Hrushovin. Për më tepër ai konfidencialisht i lajmëroi krerët shqiptarë për planet e Moskës, por edhe Kryeministrin indian, Nehru, Presidentin e Egjiptit, Naser dhe atë të Indonezisë, Sukarno (Tito ishte përfshirë në një aleancë politike me këto shtete, red.) për synimet e Hrushovit për ti dhënë një “mësim” të mirë Tiranës. Duke iu frikësuar daljes në publik të këtyre planeve, Moska vendosi të tërhiqej, ndërkohë që konflikti me amerikanët për shkak të Kubës, tashmë në kulmin e vet, ndryshoi përfundimisht prioritetet gjeopolitike të sovjetikëve. Gjithsesi humbja e Shqipërisë pati pasoja të rënda jo vetëm për Bashkimin Sovjetik. U dobësua në mënyrë të ndjeshme pozita strategjiko-ushtarake e gjithë kampit socialist përballë bllokut të NATO-s. Sipas publicistit gjerman Harry Hamm, “për vendet komuniste të Ballkanit që nga kjo kohë u bë e pamundur të zbatonin një politikë të pandryshuar në marrëdhëniet me Turqinë e Greqinë pa ndihmën e fuqishme të Bashkimit Sovjetik”.

Për sa i përket Shqipërisë, ajo deri në vitin 1978 ndoqi këshillat e “mikut të ri”, Kinës së Madhe dhe shfrytëzoi kreditë e saj. Më tej, për disa vjet me radhë, u gjend pothuaj në izolim të plotë politik.
Në kohën e krizës jugosllave Presidenti shqiptar, Sali Berisha (zgjedhur më 4 prill 1992) mbështeti SHBA në përpjekjet për të mbushur vakumin e krijuar në Evropën Lindore pas daljes prej andej të Bashkimit Sovjetik.
Duke u përpjekur për të përfituar nga vendndodhja e Shqipërisë, si një nga pikat më të rëndësishme strategjike të Mesdheut Lindor, vendit iu ofrua ndihmë ushtarake. Për këto qëllime, në buxhetin e Pentagonit u parashikuan kredi në masën 2 milionë USD për blerjen e armëve dhe uniforma për ushtrinë shqiptare. Qeveria dhe Berisha, nga ana e tyre, vunë aerodromet në dispozicion të avionëve zbulues amerikanë. Kjo e ndihmoi NATO-n të realizonte vëzhgime aktive të territorit të Bosnjës në vitin 1995″.

Enveri-Zhukovit: Në Vlorë,linja e mbrojtjes sovjetike
Në bisedat për ndërtimin e bazës luftarake të Vlorës, Enver Hoxha është treguar tejet optimist. Ministri i Mbrojtjes i Bashkimit Sovjetik, Marshalli G. K. Zhukov, që vizitoi në tetor 1957 Shqipërinë, në një telegram të tij dërguar Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik (25.10.1957), shkruante se Enveri kishte pasur këtë reagim entuziast në negociatat për bazën e Vlorës: “Ne do të dëshironim që sot, këtu, në këtë rreth të ngushtë, në emër të Komitetit Qendror Të Partisë së Punës së Shqipërisë dhe të qeverisë të bëjmë propozimet për bazën luftarako-detare në Vlorë. Ne e vlerësojmë se Deti Mesdhe ka një vlerë të madhe përsa i përket këndvështrimit strategjik të kampit tonë socialist, sepse në të vepron Flota e Gjashtë Amerikane dhe forca të tjera të rëndësishme të vendeve të NATO-s, të cilat patjetër që janë të drejtuara kundër Bashkimit Sovjetik dhe kampit tonë socialist. Shqipëria, duke qenë pjesë e kampit socialit, gjendet në brigjet e Adriatikut dhe kjo ka një rëndësi të madhe. Duke u nisur prej këtej, KQ i Partisë së Punës së Shqipërisë i kërkon KQ të Partisë Komuniste të BS, dhe Qeverisë sovjetike që ta kthejë bazën e Vlorës në një bazë sa më të fuqishme luftarak-detare për veprime ndaj forcave detare të NATO-s në Mesdhe. Ne mendojmë se linja e parë e mbrojtjes së Odesës dhe Sevastopolit duhet të ndërtohet këtu, te ne, në breg të Adriatikut. Një vendim pozitiv, për kthimin e bazës së Vlorës në një bazë të fuqishme luftarako-detare, është ëndërr e popullit tonë shqiptar dhe ka për tu pritur me entuziazëm. Për të gjitha çështjet praktike, të lidhura me këtë propozim, ne do të biem dakord paraprakisht. Këtë kërkesë tonën ne ju lutemi Juve, shoku Xhukov, ta dërgoni në vëmendje të Komitetit Qëndror të Partisë Komunistë të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike. Një vendim i favorshëm për këtë çështje do të ketë ndikim pozitiv në marrëdhëniet tona me Jugosllavinë, e cila më pas duhet ta marrë më shumë në konsideratë Shqipërinë”.

(Panorama)

KALUAM NËPËR SHUMË FURTUNA TË MËDHA, POR NUK ARRITËN TA MBYSIN SHPIRTIN TONË LIRIDASHËS!  

Përkujtim për Dëshmorin Bajram Bahtiri-Besniku

Shkruan: Sejdi VESELI

Mbi popullin tonë kanë kaluar shumë furtuna, por sado të mëdha që ishin ato, nuk arritën ta mbysin shpirtin e tij liridashës. Thënë më thjesht, jo vetëm se nuk arritën të zhdukin popullin tonë, por përkundrazi ato e kalitën atë për të qëndruar stoikisht dhe për të vazhduar luftën deri në çlirimin e tij të plotë nga thundrat e bishave pushtuese dhe realizimin e aspiratës së tij shekullore për t’u ribashkuar në shtetin e tij të vetëm - Shqipërinë Natyrale!

Tetë shkurti është njëra nga ditët e shënuara në Ditarin e Lavdisë Shekullore të popullit tonë, dita e rënies heroike të Dëshmorit të Kombit, Bajram Bahtiri - Besniku. Sot përkujtohet 26 vjetori i kalimit të tij në pavdekësi!

Bajrami ishte njëri nga ata të rinj shqiptar, të cilët që në moshën jomadhore u rreshtuan në radhët e veprimtarëve aktiv për çlirimin dhe ribashkimin e trojeve shqiptare. Veprimtaria e Tij patriotike fillon të konkretizohet gjatë Demonstratave të përgjithshme popullore shqiptare, të paraprirë nga rinia studentore, të njohura si Pranvera ’81.

Shpërthimi i këtyre demonstratave të përgjakshme e gjeti Besnikun, për nga mosha fare të ri, ende pa e mbaruar vitin e tretë të shkollës së mesme. Por Ai diti të veprojë drejt dhe për së mbari (jo pa sugjerimin e vëllait të tij më të madh - Rrahmanit), duke u radhitur aty ku i rezistohej regjimit të pushtuesit dhe ku kjo rezistencë paguhej edhe me jetë. Por, ky ishte çmimi që duhet paguar për interesat e shenjta të çlirimit dhe të ribashkimit të më shumë se gjysmës së Atmemëdheut, të robëruar dhe aneksuar nga pushtuesit hegjemonist sllavo-grek.

Bajram Bahtiri - Besniku, ishte nga ata nxënës, të cilët që në ditët e para të Pranverës ’81, me dhëmbë dhe grushte të shtrënguar shkruanin në dërrasat e zeza të shkollave: “Republikë, Kushtetutë, ja me hatër ja me luftë!”, “Trepça është jona!”, “Poshtë pushtuesit jugosllavë!”, “Liri a vdekj!” etj.

Bajrami, që në hapat e parë të veprimtarisë së organizuar patriotike, u lidhë për jetë me shokët e grupit, me të cilët vepronte. Ishte në rreshtat e parë, aty kur rinia studentore dhe punëtorët shqiptarë përlesheshin me policinë e Herleviqit nëpër sheshet dhe rrugët e Prishtinës.

Me ndihmën e vëllait të tij më të madh, Rrahmanit, Bajrami e kuptoi drejt, plotë dhe shpejt, se Ai bashkë me të gjithë bashkëveprimtarët po kryenin një mision, sa të rëndësishëm po aq të rrezikshëm - atë të luftëtarëve popullorë. Ai e kuptoi se ky mision kërkonte vendosmëri të paluhatshme, sepse po e lypi nevoja edhe duhet sakrifikuar çfarë është e domosdoshme. Ndryshe nuk mund të luftoheshin me sukses pushtuesit sllavo-grekë. Ndryshe nuk mund të arrihet çlirimi i trojeve dhe ribashkimi i tyre në një shtet të vetëm shqiptar.

Servilët dhe puthadorët shqipfolës të Beligradit i shanin veprimtarët patriot, i quanin “irredentistë”, “separatistë”, “armiq të kombit”… prishës të “vëllazërim-bashkimit” dhe të “bashkëjetesës me vëllezërit serbo-sllavë”, sepse ata për veten e tyre ishin të kënaqur me kaçikët që ua jepte për t’i lëpirë Beligradi zyrtar. Por, “qenët lehnin, karvani qante përpara...”

Besniku për nga mosha ishte i ri, por rezonimeve të tij ia kishin lakmi më të pjekurit për nga mosha. Në çdo veprim të tij po vërehej, se edukata e shëndoshë njerëzore dhe kombëtare, të cilën e kishte marrë nga babë Hajrushi, nënë Nailja dhe më vonë ajo politike nga vëllai më i madh Rrahmani, po jepte fryte të shëndetshme.

Besniku bashkëjetonte me bindjen se pa luftë të armatosur çlirimtare të djemve dhe vashave shqiptare as që mund të paramendohej çlirimi i trojeve tona nga thundrat e pushtuesve barbarë. Kjo ishte bindja që dominonte në radhët e rinisë tonë heroike. Kjo bindje u vërtetua katërçipërisht në epopenë e lavdishme të luftës tonë të armatosur çlirimtare, nën flamurin e UÇK-së. Kur para gjokseve prej çeliku të rinisë tonë heroike, në të cilat rrihte zemra e një populli të tërë, do të thyheshin bajonetat serbo-çetnike.

Besnikun e burgosi dy herë armiku, e torturoi rëndë. E mbajti në izolim për 60 ditë. Gjatë kësaj kohe trupin e tij të njomë e lanë me gjak, por ai qëndro i pathyer. Sapo doli nga burgu dhe ende me plagë në trup e vazhdoi punën, sepse për të jeta pa luftë, pa përpjekje dhe pa rreziqe nuk kishte kuptim.

Policia serbe, në përpjekjen e saj për ta arrestuar Besnikun, për herën e tretë dështoi, sepse ai e çau rrethimin me zjarr nga Shtajeri i tij i vjetër, trashëgim nga gjyshi dhe u pozicionua në këtë vendin e quajtur “Majdeni i Bullakëve”, i cili gjendet në veri-përendem të shtëpisë së familjes patriotike Bahtiri. Nga ky pozicion, Besniku rezistoi pa iu trembur syri, deri sa u goditë për vdekje nga snajperët e “specialcave” të ardhur nga Hajvalia, shumica prej tyre shqipfolës.

Bajrami ra heroikisht duke e paguar shumëfish veten e tij.

Nënë Nailja me stoicizëm e puthi në ballë dhe ia bëri hallall gjirin e dhënë, para se ta varrosnin djalin e saj.

Lufta e Bajramit dhe dëshmorëve tjerë, përpjekjet e tyre heroike duhet të ruhen dhe merren si model nga ne dhe brezat e ardhshëm të vendit tonë, se si veprohet dhe si qëndrohet kur je betuar para Flamurit dhe Himnit Kombëtar.

Nëpër shtigjet që çelën Bajrami dhe dëshmorët tjerë, duke shkrirë jetën e tyre të njomë, duhet të vazhdohet marshimi nga shtresa liridashëse e popullit, e vendosur për të sakrifikuar çfarë është e domosdoshme për jetësimin e Amanetit të Dëshmorëve të Kombit, për të arritur në cakun e ëndërruar me shekuj të tërë nga populli - ribërjen e Shqipërisë Natyrale.

Është obligim joni që të tregohemi të vendosur për të jetësuar të plota dhe të papërlyera frytet e luftës çlirimtare.

Është obligim i yni që të mos lejojmë që nga kushdo qoftë të përdhoset ideali i dhe të shkelet mbi gjakun e Dëshmorëve dhe Martirëve të Kombit!

Vetëm kur ta bëjmë Atmëmëdheun tonë, ashtu siç e deshën dëshmorët e kombit, atëherë mund të themi se e kemi kryer me besnikëri Amanetin e tyre!

Lavdi Veprës së Dëshmorit të Kombit Bajram Bahtiri - Besniku!

Prishtinë, 08 shkurt 2010 

PËRVJETORË QË S´HARROHEN KURRË!

Shkruan: Fadil SHYTI

DJALOSHI QË ME GJAK E SHKROI HISTORINË

"Armiqtë dhe tradhtarët duhet me plumba t´i qëllojmë!" (Bajram Bahtiri)

Vitet po kalojnë si lumenjtë, ndërsa idetë tona revolucionare po ecin përpara pandalshëm dhe gjatë përvjetorëve të dëshmorëve tanë po vërshojnë fuqishëm, duke rrjedhur drejt vlimeve e zgjimeve të reja për ribashkim kombëtar, për vetëvendosje, barazi dhe liri të të gjithë shqiptarëve kudo që jetojnë në trojet e veta shekullore dhe që janë të një gjaku, të një gjuhe dhe të një flamuri të shenjtë; - Flamurit tonë shekullor e madhështor, kuqezi!

Kanë kaluar dhjetë vite (kurse tani, kur po e ribotoj këtë shkrim, kanë kaluar njëzetë e gjashtë), por nuk po ndalojnë kurrë këto vite të stuhishme historike që kur në altarin e lirisë, në lulen e rinisë, ra për të mos vdekur kurrë atdhetari, Bajram Bahtiri, militanti dhe organizatori syshkabë i patrembur i lëvizjes çlirimtare.

Bajram Hajrush Bahtiri u lind në Prishtinë nga një familje revolucionare, i edukuar në frymën liridashëse. Kur në Kosovë, në pranverën e vitit të lavdishëm 1981, jehoi kushtrimi Ay, mori pjesë aktive në demonstratat për çlirimin e Kosovës nga thundrat okupatore sllave. Për ketë veprimtari “armiqësore” dhe “kundërrevolucionare”, siç e quanin titisët jogosllavë dhe veglat e tyre qorre shqipfolëse, Bajrami u burgos, mirëpo, burgu se theu dot, përkundrazi e bëri dhe më të fortë idelogjikisht si enverist dhe tejet të pathyeshëm kombëtarisht. Pas daljes nga burgu, djaloshi trim e vazhdon rrugën e lirisë.

Në radhët e LPRSSHJ, e pastaj në LPRK, hyri më 1982, me vendosmëri të pathyeshme që s´do të ketë forcë që do ta ndalonte. Ay, do të ndalej vetëm, sipas motos; - siç do të thoshte, i madhi Hasan Prishtina: “Në rrugën time për liri, ka me m´shtrue, vetëm vdekja”!

Bajram Bahtiri, në kushte të terrorit të egër të shovinistëve titistë, veproi në forma të thella ilegaliteti. Në kohën, kur armiqtë gjakatarë e kishin marrë goditjen e dytë të demonstratave në Kosovë, ishin tërbuar dhe s´kursenin aspak mjetet e dhunës fizike dhe psikike ndaj atyre që hidheshin në barrikadat e qëndresës shqiptare; ata shkretanë dështakë ishin vërsulur si hienat nga dy taborre: jo vetëm pushtuesit, por edhe puthadorët e tyre shqipfolës.

Përballë kësaj gjendjeje kërkohej jo vetëm trimëria, por edhe zgjuarsia organizative për të vepruar me guxim në rrugën e nderit e të qëndresës; pra duheshin trimëria dhe dituria - të cilat Bajram Bahtiri i kishte në gjenin e tij me bollëk, ato i gurgullonin si burimet e maleve tona, në trupin e tij prej kreshniku dhe në gjakun e tij të dëlirë dhe liridashës.

Veproi, në kohën kur shtypej pamëshirë çdo mendim i lirë atdhetar, në kohën kur “baballarët e kombit” u binin daulleve ogurzeza të diferencimeve e spiunimeve, kurse bajraktarët e sotëm “demokratë”, atëbotë heshtën si mumiet pa marrë guximin të flisnin, bile një fjalë, në shërbim të së vërtetës dhe lirisë, por e penguan me të gjitha format dhe mjetet ribashkimin dhe zgjimin kombëtar.

As krismat e armëve të trimave si: Rexhep Malës e Nuhi Berishës, Afrim Zhitisë e Bahri Fazliut, Nebih e Tahir Mehës, e Bajram Bahtirit, nuk i zgjonin dot nga letargjia, verbëria politike dhe lakmia për t´i ruajtur privilegjet e fituara me turpe e krime; në shërbime të pushtetit të huaj; të majmur nga djersa dhe gjaku i popullit, që mjerisht i lindi dhe i rriti!

Por, shkretanët e pacipë e të paskajshëm, qëndronin ose vepronin herë si shikues e herë si mizorë, përballë dramës së tragjedive të mëdha që po zhvillohej në fushëbetejat e Shqipërisë Etnike.

I brumosur me ide revolucionare marksiste-leniniste; dhe i armatosur me armë zjarri, si shumë shokë e shoqe, Bajrami e parashikonte kështu ardhmërinë e atdheut, kur thoshte: “Veç rezistenca e armatosur e popullit shqiptar, i cili po vuan në robërinë jugosllave, ia sjellë atdhut lirinë!”

Ay, kishte besim në veprat heroike e jo në bashkime mashtruese të ashtuquajtura "diplomatike" pacifiste.

Dëshirë e tij e flaktë qe: të ruheshin si sytë e ballit dhe të forcoheshin dashuria dhe sinqeriteti për shokët dhe shoqet, ashtu siç e kishin trimat e mëdhenj shqiptarë: Ismail Qemaili, Isa Buletini, Luigj Gurakuqi, Hasan Prishtina, Bajram Curri, Azem Galica e të tjerë, të cilët e shkruan historinë tonë kombëtare me gjak lirie.

- Gjthashtu dëshironte që të shkohej rrugës organizative të komunistëve shqiptarë si: Enver Hoxha, Qemal Stafa, Emin Duraku, Vojo Kushi, Xheladin Hana e të tjerë, të cilët i goditën në ballë fashistët italo-gjermanë, me trimëri e besa-besën shqiptare. Pa i çuar përpara këto tradita e virtyte luftarake të popullit tonë, nuk mund t´u japim grushte vdekjeprurëse armiqve.

- Një tjetër ide vizionare, heroi Bajram Bahtiri, e theksonte atëbotë, kur thoshte: “Unë, kurrë s´do t´i shërbejë APJ-së, sepse kjo është armatë pushtuese për ne shqiptarët dhe jam i bindur thellë, se në një kohë të afërt, kjo rini heroike shqiptarte, s´do t´i shërbejë kësaj armate fashiste”.

- Ja, siç po rrjedhin “lumenjtë” historikë, përballë rrebesheve të kohës, - të qëndresës luftarake, këto parashikime të heroit së shpejti do të bëhen realitet.

Më tej - siç më tregonte motra e heroit, Zet´hanja: “Më kujtohet se, kur Bajrami ishte duke e lexuar romanin, “Nëna” të Maksim Gorkit, atë roman që komunistët shqiptarë e lexonin burgjeve të monarkisë fashiste të Zogut; me një rast e ftoi pranë vetes nënën tonë të dashur, Nailen dhe i tha: “Ja, nënë! Edhe kjo nënë (heroina e romanit), ishte fetare dhe amvise; por i mësoi shkronjat, shpërndau trakte kundër regjimit carist rusomadh; pra kjo nënë kreu aksione revolucionare, kjo nënë i mësoi shkronjat nga i biri – sikur ti; (sepse Bajrami ia pat mësuar shkronjat nënës sonë); dëshiroj - i tha – që edhe ju nënat tona trimëresha ta ndiqni rrugën tonë revolucionare”.

E revoltuar tej mase, më tej Zet´hanja tregon për rastin e saj më të hidhur në jetë: - “Pas vrasjes së Bajramit, e tërë familja kemi përjetuar keqtrajtime të rënda e fyerje nga armiqtë dhe zagarët e tij titistë - shqipfolës. Në çastin kritik, kur ndodhi ngjarja, nënës sonë i pat rënë të fikët, e ftuam mjekun, mirëpo policia kriminale s´e lejoi atë që t´ia jepte ndihmën e parë. O, sa tmerr!

Me atë rast më dërguan në burg mua, - pastaj, nënën dhe vëllain tim Rrahmanin. Unë, u dënova 2 vjet burg, kurse, Rrahmani u dënua 7 vjet burg, për veprimtari armiqësore kundër regjimit jogosllav.

- O, sa heroizëm! O, sa madhështi! - E tërë familja në rrugën e lirisë e të ribashkimit kombëtar.

Vuajtjet ishin shumë të rënda, por qëndresa shqiptare i përballonte -, përballonim si shumë familje shqiptare - thoshte ajo.

Gjatë bisedës në mërgim me këtë ilegale të vendosur, si ato heroinat shqiptare një brengë të saj e spikata në veçanti: ajo shqetësohej dhe revoltohej nga disa “bujarë” politikë “të modernizuar”, pacifistë, të cilët shpesh po i mohojnë apo fyejnë veprimtarinë ilegale të rinisë heroike shqiptare; ata thonë me cinizëm kinse ilegalët “paskan bërë pak”, “nuk e paskan internacionalizuar sa duhej çështjen e pazgjidhur shqiptare” e të tjera gjepura…

Duke u bazuar nga e kaluara dhe e sotmja historike; lidhur me këtë midis tjerash i thashë: “Ty, e nderuar atdhetare, lidhur me këtë brengosje ke drejt, mirëpo, kjo do të jetë krejt e përkohshme, sepse populli do ta kuptojë njëherë e mirë në të ardhmen se, internacionalizimin e vërtetë nuk mundën, as do munden ta bëjnë ata që sot po çirren për paqe në robëri - por internacionalizimi i çështjes sonë do të vijë vetëm nga qëndresa dhe lufta e popullit tonë, sipas gjurmëve të heronjve që luftuan me armë në dorë ndër vite përballë armiqve të të gjitha kohërave”!

Ky internacionalizim as nuk u bë, as nuk do bëhet për hir të këtij udhëheqësi apo partie me drejtime “gandiste”, - durim dhe vetëm durim, në paqen e përgjakur, nën thundrat armike…

Kjo veprimtare brengosej, gjithashtu për faktin që njëkohësisht po shpërnjohej dhe po shkeleshin vlerat kombëtare të ideve revolucionare, të atyre që e fituan edhe luftën mbi fashizmin botëror. Në vendet demokratike, lejohen idetë marksiste-leniniste; madje, për këtë mund të gjejmë në biblioteka bagazhe me libra të tëra të filozofëve të mëdhenj marksistë-leninistë, si Marksi, Engelsi, Lenini e të tjerë; kurse në Tiranë, nga qeveria berishjane, këto libra digjen!

Vërtetë, kjo është shprehje e një kulture tipike foshnjore me ide fashiste! Ne, kjo nuk na nderon si komb i lashtë në Ballkan.

Bajram Bahtiri, më 8 shkurt 1984 hyri në radhën e atyre qindra e mijëra dëshmorëve të atdheut, hyri krenar me revolverin e tij si Avni Rustemi legjendar, i cili e qëlloi tradhtinë në ballë.

- Xhevdet Ramabaja, zhytur në tradhti, besëpreri kokëshkretë, i erdhi në shtëpi, u përpoq ta dekonspironte tek armiku gjakatar sllav, mirëpo trimi me fletë nuk iu përul, por iu vërsul si sokol mali me ç´rast e mënjanoi jo vetëm moralisht, por edhe fizikisht pa iu dridhur qerpiku.

Bajram Bahtiri, e flijoi veten për t´i ruajtur shokët dhe shoqet e Lëvizjes që i takonte, që të mos binin në kthetrat e gjakatarëve jugosllavë, me ç´rast organizimi ilegal do të merrte goditje të rënda…

Pa një qëndresë të tillë, me “nagant” në dorë, si ajo e stërnipit të Bajram Currit, Revolucioni nuk do të triumfonte kurrë në trojet e Shqipërisë Etnike.

Po e përfundoj këtë shkrim - përkujtim me idenë e atdhetarit tonë të madh, Hasan Prishtinës: “Më e mirë një pushkë në mal, se një thes me fjalë!"

…Dhe me këto vargje të nxjerra nga zemra ime e zhuritur prej mërgimtari:

  “Të gjithë ata bij e bija,

   Që për lirinë e Shqipërisë Etnike vriten,

   Në zemrën e madhe të kombit,

   Përmendoret do t´u ngriten!

_____________

Ëverum, 21 shkurt 1994

PS: Ky shkrim u botua për herë të parë më 21 Shkurt 1994 në revistën e mërgimtarëve, që botohej, po aty, në Överum të Suedisë, revista quhej “Shqiponja e Horizonteve”.

Incidenti i Korfuzit, zbulohen dokumentet sekrete që dënuan Shqipërinë

Zbulohen dokumentet "Top Sekret" të tetorit 1946, që nuk iu dhanë Gjykatës së Hagës, e cila fajësoi vendin tonë

Dy muaj më parë, në 31 tetor 2009, revista MAPO botonte një material ekskluziv, lidhur me një zbulim arkeologjik në bregdetin e Sarandës, i destinuar për të ndryshuar një herë e mirë historinë zyrtare të atij që konsiderohet si incidenti i Korfuzit. Siç dihet, në atë episode tragjik të 22 tetorit 1946, dy anijet britanike kishin rënë në mina ujore në territorin shqiptar, çka solli humbjen e jetës për 44 marinarë britanikë.
Në këtë numër, MAPO vijon në zbulimin e të vërtetës së mistershme të kësaj ngjarjeje, duke i ofruar lexuesve dokumentet origjinale të Marinës Mbretërore Britanike, të cilat u refuzuan t'i jepeshin Gjykatës së Hagës, gjatë procesit që pasoi Incidentin e Korfuzit. Këto dokumente kanë qëndruar të mbyllura nga sekreti në arshivat britanike për gjysmë shekulli. Sot ato botohen për herë të parë, duke zbuluar, siç pretendojnë ekspertët më në zë të kësaj fushe, një fakt të thjeshtë, por tronditës: Shqipëria nuk do të dënohej nëse shteti britanik do të pranonte t'ia jepte trupit gjykues në Hagë materialin e mëposhtëm. Vlen të theksohet se këto dokumente u mbajten nga autoritetet britanike dhjetë vjet pas kalimit të afatit që i skedonte si material sekret. Është e kuptueshme se kjo rrethanë diktohej nga konjukturat politike mes dy vendeve, ku çështja e arit shqiptar ishte dominuese.
Në dokumente zbulohet sesi marina britanike u përgatit paraprakisht jo thjesht për një kalim nëpër ujërat shqiptare, siç ka qenë versioni zyrtar, por për një demonstrim force dhe kundërpergjigjeje, në rast nevoje. Më poshte po i botojmë të plota dokumentet e korrespondencës së shtabit britanik, që parapriu incidentin e datës 22 tetor 1946 dhe solli rezultatin tragjik që të gjithë e dimë.
Në Dhomën e Lordëve në Londër, më 9 Shkurt të vitit 1981, zhvillohet debati i mëposhtëm ndërmjet një prej anëtarëve të kësaj dhome, Lordit Avebury dhe ish-ministrit të Mbrojtjes dhe më vonë Sekretarit të NATO-s, Lordit Carrington.

Lord Avebury:
Pyes Qeverinë e Madhërisë së Saj kur do të mundemi që të kemi një kopje të "Volumit special" që i referohet Çështjes së kanalit të Korfuzit për t'i vendosur në Librarinë e Dhomës së Lordëve? Po kështu kur do të publikohen dokumentet, të cilat nuk janë lejuar akoma të publikohen? Lord Carrington
Kopjet e "Volumit special" nuk mund të jepen. Një kopje është në Zyrën e Rekordeve Publike. Njëqind dokumente nga 1946 deri me 50 dhe 6 dokumente te Admiraliatit janë ndaluar nën Aktin e 1958 dhe 1967 Seksioni 5 (1). Nuk do të ishte mirë që ne të publikonim një listë të tillë.

 ***

Dialogu i mësipërm i shkëputur në një prej ditëve të zakonshme të punës në Dhomen e
Lordëve, tregon qartë se disa prej dokumenteve kyçe të ngjarjes së Korfuzit ishin mjaft sensitive. Për këtë arsye, dokumentet e përmendura nga Lord Carrington janë bërë prezente për publikun këto vitet e fundit, qartësisht duke tejkaluar afatin ligjor të nxjerrjes së tyre nga periudha e konsideruar si sekret shtetëror. Materiali i prezantuar për publikun shqiptar përmban dokumentet e famshme XCU, Plani Operational i ndërmarrë nga Flota Britanike e Mesdheut mbi të ashtuquajturin Incident i Korfuzit.
Këto dokumente të papublikuara asnjëherë në Shqipëri, japin një pamje të plotë të asaj që është debatuar gjatë në opinionin publik, se kalimi i anijeve britanike në pasditen e 22 tetorit nuk ka qenë një kalim paqësor, por një kalim me qëllim testimin e Qeverisë Komuniste, mbi reagimin e saj ndaj kanalit të Korfuzit. Tashmë, me botimin e këtyre dokumenteve dhe me daljen në dritë të fakteve të reja kohët e fundit, mbi vendndodhjen e pozicionit të anijeve britanike në Gjirin e Sarandës, është e qartë se Shqipëria nuk mund të deklarohej fajtore. Megjithëse vendimi i marrë nga Gjykata e Hagës mbi fajin e Shqipërisë është një fakt real, edhe pse kanë kaluar mbi 64 vjet, ka vend dhe kohë për një rishikim të kësaj ngjarjeje.
Gjykata e Hagës, megjithese ishte në dijeni të ekzistencës së dokumenteve XCU, nuk insistoi për t'i bërë ato publike gjatë procesit. Një vendim i cili mund të kishte ndryshuar historinë. Megjithatë askush nuk mund të shkruajë më mirë mbi rëndësinë e implikimit të këtyre dokumenteve sesa vetë pala angleze, e cila nga Zyra e Kryeprokurorit të Përgjithshëm, informon Qeverinë e Madhërisë së Tij, në një memo sekrete, ku shpjegohet se në këtë rast dorëzimi i këtyre dokumenteve nuk ka më rëndësi për aspektin ligjor të çështjes, por në këtë rast gjykohet reputacioni i Anglisë.
"Padyshim, thuhet në këtë memo, që ka dokumente të cilat janë kaq konfidenciale saqë shteti nuk mund t'i lejojë të dalin në drite. Por fatkeqësisht në këtë çështje këto dokumente janë ato pa të cilat provat janë të pamundura të diskutohen. Implikime të mëdha politike sigurisht që janë tashmë të mundshme.
Nuk mund të hidhet poshtë ideja se Gjykata do të refuzojë të marrë vendime pro kërkesave britanike, me mendimin se nuk mund të jetë e bindur mbi "kalimin paqësor" të anijeve britanike nëpërmjet Kanalit. Gjithashtu, nëse të dhenat e dala nga dokumentat XCU do të bëhen të ditura në vendet jo miqësore për ne, atëherë do të thuhet me plot gojën se çështja britanike - nëse ka fituar - nuk mundet të fitojë me atë që duket qartësisht se është mashtrim i Gjykatës. Po kështu, ne duhet ta kishim menduar se nëse dokumentet XCU do të dilnin në dritë, ose ajo pjesë ku thuhet se një bombardim për mbi një orë ishte planifikuar, me siguri që do të shokonte opinionin publik jashtë dhe brenda vendit. Po kështu XCU e bën të qartë se një aeroplanmbajtëse me një forcë luftarake në bord ishte e gatshme për të mbështetur operacionin, nëse do të kishte nevojë", përfundon memoja e Kryeprokurorit britanik.

TOP SEKRET

Ref: ADM 122704

No.0321/13 5 Tetor 1946 MEMORANDUM

MBI PERDORIMIN E KANALIT VERIOR TE KORFUZIT

Referencat Chart No. 206

Harta 1/100000 Greqi. Fat& Z2. KERKIRA

Harta 1/50000 Albania. Faqja 26 (iv) Saranda Fotografimet Ajrore

C.B 1806 (D) 11/43

Në 15 maj të 1946, kur une po i afrohesha Rrugëve të Korfuzit në Kanalin e Veriut, në formacion me Kryqëzoret H.M.S ORION dhe H.M.S SUPERB, ky skuadron u qëllua nga bateri bregdetare të paidentifikuara në bregun shqiptar, në afërsi të PORTO EDDA
(Sarandë)

2. Që nga ajo ditë, nëpërmjet kanaleve diplomatike, janë zhvilluar traktativa dhe Qeveria Shqiptare është informuar se Qeveria e Madhërisë së Tij insiston në të drejtën e përdorimit të Kanalit Verior të Korfuzit, për kalimin e Anijeve të Madhërisë së Tij, pa paralajmërimin paraprak të autoriteteve Shqiptare. Qeveria Shqiptare është informuar gjithashtu se, nëse anijet e Madhërisë së Tij do të qëllohen përsëri, atëherë do të hapet zjarr kundër baterive shqiptare.

3. Është marrë vendimi për të testuar reagimin e shqiptarëve ndaj notave diplomatike të dërguara, duke përdorur Kanalin e Veriut të Korfuzit në datën 22 Tetor 1946 për kalimin e Anijeve të Madhërisë së Tij MAURITIUS, LEANDER, SAUMAREZ dhe VOLAGE nga Korfuzi për në Argostoli. Anija H.M.S OCEAN do të jetë në prapavijë, nëse kërkohet mbështetje zbulimi nga ajri. Komandanti i Përgjithshëm i Mesdheut do të përshtasë programet e anijeve H.M.S LEANDER, OCEAN dhe RAIDER.

4. Qëllimi im është që të lundroj nga rrugët e Korfuzit, në pasditen e 22 Tetorit, me dy Kryqëzorë dhe dy destrojerë dhe të ndjek Rrugen MEDRI 18/34 nëpërmjet kanalit të veriut. Situata duhet të jetë në formacionin "gati për aksion", me armatimet gati për zjarr, por të gjitha armatimet duhet të jenë në pozicionin normal, të siguruara në pozicion, deri sa bateritë shqiptare të hapin zjarr. Numri i njerëzve në zona të ekspozuara duhet të reduktohet në minimumim e nevojshëm.

5. Dy avionë zbulues nga Anija H.M.S OCEAN do të fluturojnë dhe do të jenë në kontakt me radio me anijet e tjera, por këta avionë duhet të qëndrojnë larg territorit shqiptar apo ujërave territoriale, deri sa të urdhërohen për t'u afruar. H.M.OCEAN dhe RAIDER do të qëndrojne në perëndim të Korfuzit

6. Instruksione të tjera do të jepen mbi taktikat që do të ndiqen, nëse baterite shqiptare do të hapin zjarr, por informacioni i mëposhtëm po shpërndahet tani.
a) Fushat e Minuara

Zona ku anijet mund të operojnë është e kufizuar nga QBY 257 dhe 539. Të gjitha zonat e minuara në QBY 539 në jug, Latitude 39 gradë 49 minuta në veri por në pjesën veriore të kësaj QBY nuk duhet dhe nuk mund të hyhet. Kjo zonë të përdoret vetëm në rast emergjencash.

Mbi QBY 257, anijet mund të operojnë vetëm në pjesën e kufizuar nga këto linja:
SCOTENI, pika ne MERLERA 39 g 54min 6 sek Veri 19 gradë 51 min 3o sek Lindje 39 grade 49 min 36 sek Veri 19 grade 51 sek o Lindje. Fusha e minuar treguar në planin 1013 e C.B i8o6 (D) (1/43) në Gjirin e Sarandës të mos merret parasysh.

(b) Pozicionet e baterisë bregdetare dhe fotografimet ajrore
Gjatë kalimit në 15 Maj nuk mundëm të shikojmë bateritë bregdetare apo flakën e topave. U hap zjarr mbi anijet e Madhërisë së Tij, kur ato po ktheheshin në rrugën MEDRI në 18/34 të kursit jugor nga pika Denta dhe kjo vazhdoi deri sa anijet dolën jashtë zonës së goditjes, në shkëmbin MARCHETA. Kalibri i topave të përdorur besohet se nuk i kalon 4 inch. Janë ndërmarrë fotografime ajrore të të gjithë zonës. Pozicioni më i mundshëm i topave si dhe pikave të vrojtimit është si më poshtë:
MR 315795, 4 topa në pozicionin CD. Dy llogore mund të kenë topa të maskuar
MR 337795. Ka shenja të një aktiviteti të freskët, llogore etj, por nuk ka topa CD të dukshëm

MR 344800. Pozicion i mundshem L.A.A i një baterie
MR 304800 dhe 307797. Pozicion i zbrazët, por ka llogore të dukshme ndoshta të sapohapura. Nuk ka topa të dukshëm. Nuk ka fortifikime.

MR 333763 Pozicion i një baterie CD i paokupuar. Nuk ka aktivitet. Pozicionet në (i) dhe (ii) duken si me të mundshmet.

Ky Memorandum është i klasifikuar TOP SEKRET dhe është esenciale që qëllimi ynë të mos i bëhet i ditur grekëve, veçanërisht në Korfuz. Oficerët në komandë, të cilëve u është drejtuar ky dokument, mund t'ia komunikojnë përbërjen e tij vetëm atyre oficerëve, të cilët janë të nevojshëm për të planifikuar Operacionin dhe kur të jetë e nevojshme për të bërë përgatitje të mëtejshme, sugjerohet që ata duhet t'i maskojnë këto përgatitje si një hapje zjarri me të gjitha kalibrat gjatë kalimit për në Argostoli
H.R.G KINAHAN

KundërAdmiral
Komandant i Skuadronit të Parë të Kryqëzorëve
Dërguar:
Oficerëve në komandë të H.M.S MAURITIUS, LEANDER dhe OCEAN Kapitenit (D) të Flotiljes së Tretë të Destrojerëve

Kopje për:
Komandantin e Përgjithshëm të Mesdheut (në lundrim)
Komandantin e Përgjithshem të Mesdheut (Malta)
Ref: ADM 1 22704
Bashkangjitur No 1947/516/3/10 datë 1.Tetor.1948

TOP SEKRET
H.M.S MAURITIUS në Famagusta
13.Tetor.1946 NO, 0321/13 MEMORANDUM
XCU ONE -PLANI OPERACIONAL
(Memorandumi XCU i datës 5.Tetor.1946) Tab A

Lëvizjet paraprake
(a) Anijet pjesëmarrëse do të organizohen në tre grupe
Grupi I - H.M.S MAURITIUS dhe SAUMAREZ
Grupi II - H.M.S LEANDER dhe VOLAGE
Grupi III - H.M.S OCEAN dhe RAIDER
Grupi i parë dhe i dytë do të lënë rrugët e Korfuzit në pasditen e 22 Tetorit dhe do të drejtohen në veri të rrugës MEDRI 18/34 (b). Shpejtësia 10 nyje, intervali midis grupeve 2 milje. Skuadroni i Parë i KundërAdmiralit në komandë, do të informojë H.M.S OCEAN për kohën që do të lundrojë nga Korfuzi. H.M.S OCEAN do të lundrojë nga Githian, për të qenë në pozicion në jugperëndim të Korfuzit në atë kohë. Një avion zbulues për çdo kryqëzor do të jetë në fluturim, kur grupet I dhe II të lënë Korfuzin, por duhet të qëndrojnë të paktën 10 milje nga brigjet shqiptare, në zonat ndërmjet Ishullit MEHLERA dhe kepit Drasti, deri sa të urdhërohen për t'u afruar nga kundëradmirali i skuadronit të parë të kryqëzorëve.

Pengesa
Theksohet se ne nuk mund të ndërmarrim asnjë aksion kundër baterive shqiptare, deri sa ata të mos kenë ndërmarrë akte provokuese kundër nesh. Çdo ndërmarrje duhet të kryhet për të evituar dëme tek pronat civile. Zjarri duhet të drejtohet larg fshatrave dhe procesi i distancave duhet të ndërmerret si "rrezik ndaj trupave", sikundër në fshatra.

Metoda
(a) Anijet
(a) A.F.C.T duhet të fillojë në afërsi të Shkembit BARKETA, por i gjithë armatimi duhet të qëndrojë në pozicionin normal të sigurimit, me përjashtim kur bateritë shqiptare hapin zjarr.
(b) Vrojtimi duhet të organizohet i tille që pozicionet e baterive shqiptare të jenë nën survejim të vazhdueshem deri në kalimin e kanalit
(c) Nëse bateritë shqiptare nuk ndërmarrin ndonjë aksion, grupi i I dhe i II do të kthehen në perëndim të Kepit të Qefalit dhe do të procedojë drejt Argostolit.
(d) Nëse Bateritë shqiptare hapin zjarr, grupi i I do të operojë në veri të QBY 539 dhe Lindje të QBY 257. Grupi i II do të operojë në Rrugët e MEDRIT 18/34 në Jug të Pikës Denta me përjashtim kur të kthehet. Kryqëzorët të hapin zjarr në pozicionet e baterive sapo t'i kenë identifikuar ato duke përdorur vëzhgimin me avion
(e) Destrojerët duhet të përgatiten të ndërmarrin bombardime sapo të urdhërohen për këtë gjë.
(f) Kryqëzorët duhet të operojnë radaret e tyre E.A nga koha e largimit nga Korfuzi, deri sa të urdhërohen nga kundëradmirali komandues i skuadronit të parë të kryqëzorëve

Aviacioni
Avionë vëzhgues duhet të ngrihen nga kryqëzorët, kur të urdhërohen nga kundëradmirali i skuadronit të parë të kryqëzorëve. Nëse topat kundërajrorë nuk janë drejtuar mbi ta, atëherë duhet të ndërmarrin mision vëzhgues mbi zonën KARANIE në lartësi të sigurtë.

Ka shumë mundësi që të ketë bateri kundërajrore në këtë zonë dhe prezenca e avionëve gjuajtës nuk mund të përjashtohet.
H.M.S OCEAN duhet të operojë në patrullim luftarak ajror, në afërsinë e zonës, gjatë të gjithë operacionit, deri sa forcat tona të jenë qartësisht jashtë brigjeve shqiptare

KOHËZGJATJA E OPERACIONIT

Nëse bateritë shqiptare hapin zjarr, shpresohet se aksioni kundërgoditës do të përfundojë brenda një ore.

IDENTIFIKIMI I POZICIONEVE

Pesë objektiva të njohura jepen në paragrafin 6 (b) të Memorandumit XCU (No 0321/13 të datës 5 tetor.1946)
Ato duhet të identifikohen me numra nga 1 deri në 5 të caktuara në atë paragraf. Objektiva të tjera do të identifikohen me ndarje
Komunikimi Avionét Vezhgues
Anijet Kodi i thirrjes Avioni Vezhgues Frekuecat
Mauritius King 1 Able 1 144 mo/s
Spare Abie 2 124 mo/s
Leander King 3 Abie 3 130 mo/s
Ocean Abie 0 TO tria frekuencat
Anijet janë të detyruara të vëzhgojnë valët e komunikimit të caktuara si dhe të vendosin komunikim me avionët, gjatë lundrimit të tyre ( paragraf 2 (a) )
Ndërkomunikimi
Valet e manovrimit janë si më poshtë
Grupi I - 72.5 mo/s
Grupi II - 65.34 mo/s
Grupi III - 65.74 mo/s
Mbikëqyrja mbi këto valë duhet të urdhërohet nga Oficerët Madhorë të Grupeve
Oficerët Madhorë të Grupeve duhet të bëjnë roje në valët (4205 kc/s ËH/T). Vëzhgimi duhet të organizohet si dhe komunikimi të vendoset në o800H të 22.Tetorit.

Box

TOP SECRET
Valët Rezervë
Nëse komunikimi nuk vendoset në 08.00H të 22 tetorit në Valët e Flotës, ose nëse ky komunikim në valët e flotës nuk kryhet dot, Oficerët Madhorë të grupeve menjëherë të vëzhgojne valët rezervë në 230 kc/s
Zona e Mbulimit
Anijet duhet të lexojnë seritë e tyre të "M" ose "MD"
Komunikimi C.A.P
Kryqëzorët e grupit I dhe II duhet të vëzhgojnë 124 mo/s dhe të jenë në gatishmëri për të drejtuar gjuajtësit në C.A.P nga koha e lundrimit (shiko parag 2 (a) ) Thirrja identifikuese. Anijet të përdorin C.A.P e tyre ndaj avioneve sipas rregullit
Valët Ndërkomunikuese të Flotës Oficerët madhorë të Grupeve duhet të vëzhgojnë dhe të vendosin komunikimin në Valët ndërkomunikuese të Flotës në (4000 kc/s) gjatë lundrimit ( parag 2 (a) ).
Në 1000B të 22 Tetorit, Anija H.M.S Ocean do të ngrejë në fluturim një avion për të testuar frekuencat me Kryqëzorët në Korfuz.
H.R.G KINAHAN
KundërAdmiral
Komandant i Skuadronit të Parë Dërguar:
Oficerëve në komandë të H.M.S MAURITIUS, LEANDER dhe OCEAN Kapitenit (D) të Flotiljes së Tretë të Destrojerëve
Kopje për:
Komandantin e Përgjithshëm të Mesdheut (në lundrim) Komandantin e Përgjithshem të Mesdheut (Malta)

Unë dëshmoj se ky Dokument ka qenë gjatë të gjithe kohës në ruajtjen e Komandës së Pergjithshme të Stacionit të Mesdheut që nga koha e marrjes dhe nuk ka pësuar asnjë ndërhyrje
Për Admiralin
Tetor.1946

Shekulli,31.01.2010

Aleanca Ballkanike dhe çështja shqiptare

Aleanca Ballkanike dhe çështja shqiptare

Gjergj Kastriot Skenderbeu
Pashko Vasë Shkodrani
Bajram Curri
Hasan Prishtina
Azem dhe Shote Galica
Avni Rrustemi
Enver Hoxha
Adem Jashari
Adem Demaçi
Ukshin Hoti

Gjergj Kastriot Skenderbeu (1405 - 1468) Jeta e Skenderbeut

Pashko Vasë Shkodrani (1825 - 1892) Jeta e Pashko Vasë Shkodranit

Bajram Curri (1862 - 1925) Jeta e Bajram Currit

Hasan Prishtina (1873 - 1933) Jeta e Hasan Prishtinës

Luigj Gurakuqi (1879 - 1925) Jeta e Luigj Gurakuqit

Azem Galica (1889 -1924) dhe Qerime Halil Galica (Shote) (1895 - 1927) Jeta e Azem Galicës Jeta e Shote Galicës

Avni Rrustemi (1895 - 1924) Avni Rustemi i lindur në Libehovë te Gjirokastres. Patriot demokrat dhe revolucionar themelues i federatës "Atdheu" dhe i organizatës "Bashkimi". Fotografia është marrë më 1910 kur Avniu u nis nga Elbasani për Shkodër për të kryër një mision patriotik. Më 13 qershor 1912 vrau në Paris tradhtarin e Atdheut Esat Pashë Toptanin. Presidiumi i Kuvendit Popullor i ka dhënë titullin "Hero i Popullit"

Enver Hoxha (1908 - 1985) Jeta e Enver Hoxhës

Adem Jashari (1955 - 1998) Jeta e Adem Jasharit