Home / Histori / PIRRO MBRETI I EPIROTËVE, MBROJTI ITALINE, ROMEN, EVROPEN NGA PUSHTIMI, DYNDJET E BARBAREVE

PIRRO MBRETI I EPIROTËVE, MBROJTI ITALINE, ROMEN, EVROPEN NGA PUSHTIMI, DYNDJET E BARBAREVE

Nga Dr. Kostantin Qeparoi

Me 279 Sirakuza – Sicili, qyteti me i madh i perandorise helene, thiri per ndihme Pirron. Kush me mire se Pirrua mund te mbronte kete qytet te civilizuar evropian ndaj hordhive aziatiko-afrikane, ndaj races se eger e inferiore. Pirrua pati mbeshtetjen e te gjithe mbreterive te tjera, maqedone, thrakase, egjiptiane, siriane, athinase e spartane . Keta kur luftonin ndaj nje armiku te huaj aziatik, mbelidheshin rreth liges helene te krijuar nga Aleksandri i Madh.

Pirrua kishte linde per te ndihmuar te tjeret, per ti nxjere nga halli. Ai ishte jo hero por Perendi, per cdo mbret. Sot do te ndihmonte Sirakuzen nga Romaket, neser Romen nga Kartagjena. Ndihmoi Antiokun ne Siri kunder Maqedonise, ndihmoi Maqedonin ( Dimitrin ) kunder Thrakes ( Lysimkut ), ndihmoi Thraken kunder Galeve, me galet dhe kaonet bente pararojen e epirioteve.

Eshte interesante te permendim se asnje autor i lashtesise nuk perdor per ‘Mbretin Shqiponje’ se ka ushtare ilire ne ndihme ose mercenare. Permendin epiriote dhe gale, gale e kaone, mollose e maqedonas. Shpesh permenden vetem epiriote, gale, maqedone. Kaonet ishin ne grupimin epiriot si molloset, thesprotet, apo qendronin ne vehte.

Ne pranvere te 279 banda galesh nen udheheqjen e Belgius, invadojne Maqedonine. Ptoleme Keraunos kerkon per ndihme Pirron. Nje delegacion mbriti ne Taretum, Itali duke i kerkuar Piros te zere vendin, fronin e Aleksandrit te Madh. Ai ishte bere nje here mbret atje, ishte larguar vete dhe nuk mund te shkonte prape se kishte vendose te shkonte ne Sicili.

Pirrua kishte informacion e shkelqyer ne rradhet e cdo mbreterie pergjate Mesdheut. Ai ishte diplomat i persosur. Ishte politikan. Para cdo lufte qe do te shkonte njihte situaten, por edhe kishte zhvilluar bizetime me te derguarin e tij te vecante filozofin Cinees qe e perdorte per kete pune.

Mbreti Epiriot perdorte shume sisteme drejtimi. Drejtonte me oligarki me mire se me demokraci. Ne sistemin demokratik me vota kerkohej p,sh kartagjena ( gabimisht ) per te shpetuar nga Roma ne vend qe te behej e kunderta. Me pleqesi nuk kishte gabime te tilla.

Nuk bente asnjehere aleanca afat gjate, sepse kudo do te ishte provizor. Ai leviste, jeta e tij ishte kampi, lufta. Ne Ambracia me Brikenen ose ne Korfus me Lanasen pak rinte, ne krye te disa vjeteve.

Per Epirin nuk beri gje te vecante. Kudo neper Greqi dhe Itali ngriti qendra banimi, faltore, tempuj, shkolla, por jo si Ptolemeu ne Aleksandri, jo si athinasi Perikli. Ashtu si mbreterit Spartane qe e lane Sparten fshat, ashtu dhe Pirrua fshat i la te gjitha qendrat e Epirit, Beratin, Antigonin, Finiqin, Butrintin, Ambracian, Himaren, Pargen etj.

Me 278 Pirrua shkon ne Sicili duke mare trupat epiriote. Atje do te krijohej nje ushtri e perbashket e te gjithe qyteteve “greke”, me ne krye Pirron kunder Kartagjenes. Trupat qe gjeti ne Sirakuze 8800 vete, ishin inferiore nga Epiri. Me kartagjenen ishin mercenare helene qe kaluan me Pirron. Epiriotet ne presence te mbretit te tyre ishin te pathyeshm.

Pirrua nuk besonte shume. Nuk pyste per profesi. Benin kurban por nuk i merte parasysh. Enderat qe shihte i tregonte, ja shpegonin po prape nuk i besonte. Nje here i tha nje orakull se do vdese kur te shohe nje dyluftim midis demit dhe ujkut.

Pirrua luftoi me kartagjenen. I ndoqi prej andeje sa dhe e gjithe Sicilia u be e tij. Te fundit mori Panormen.. Greket e gjithe Sicilise e quajten komandant dhe mbret te Sicilise. Pirrua ishte Mbret i Sicilise ashtu sic ishte mbret i vete Sirakuzes.

Ne nje qytet kishte ngele nje garnizon kartagjenas. Kartagjena i kerkoi paqe. Ai u pergjigj njelloj si ju pergjigj Senati Romak atij. “Largohi nga ishulli dhe do te jemi miq e aleate.” Me 275 Pirrua ju kthen te gjithe qyteteve greke lirine, pushtetin, vete administrimin. Sirakuza dhe gjithe Sicilia erdhi ne gjendjen e Dionisit te I. Romaket kishin ardhe deri ne Mesine. Kartagjena nuk ishte me zot i Mesdheut, Jonit, Adriatikut. Ujrat rreth Sicilise i kontrollonte Pirrua. Kartagjena kishte Korsiken, Spanjen, Sardenjen, dhe krejt brigjet afrikane te mesdheut. Ajo donte pa tjeter Siciline si baze per te pushtuar Italine.

Pirrua u be pengese per realizimin e planit te saj. Ai duke i ndjekur nga Sicilia, mbrojti Italine, Romen, Evropen nga pushtimi, dyndjet e barbareve primitive arabe. Pirrua ishte evropian dhe si i tille ishte i predispozuar te bente paqe me Romen, kundra afro-aziatkeve. Roma nga ana e saj, kur ishte puna qe te luftohej fenikasi libanes i quajturi kartagjenas, realizoi aleance me te gjithe qytetet-shtet greke, si me Pirron, Hieron etj.

Kur u largua nga Italia per ne Epir, Pirua la ne vend te tij ne Sirakuze, Hiero, Mbret te Sirakuzes e te gjithe Sicilise. Per te forcuar besimin, martoi vajzen e tij Neveis me nipin e Hiero. Hiero u la si zevendes deri sa te rikthehej Pirrua, por ky nuk u kthye kurre me ne mbreterite e tij ne Itali .

Ketu te permendim se sot ne shekullin XXI, po rishikohet menyra e organizimit, e drejtimit te Hiero, qe pati me shume miq se armiq, qe shkonte ne lufte atje ku duhej dhe gjithmon fitonte. Mbreteroi deri sa i kaloi te tetedhjetat, dhe Romaket ndonse vazhdonin te riteshin, te zmadhoheshin, te zgjeroheshin, nuk ja preken teritoret e tij vecse bashkejetuan ne aleance. Statuja prej ari e Apollos dhurate si shenje miqesie e ketij Mbreti, qendroi mbi 500 vjet ne krye te salles se Senatit Romak.

Gjate kthimit nga Sicilia per ne Itali, Pirrua pati veshtiresi. Kartagjena i kishte zene prite dhe mbyten disa anije. Nje fis qe e quante vehten te ardhur nga Marsi, Mamertianet, sulmuan praparojen dhe sillnin shqetesime. Nje guximtar, gjigant, me veshje dhe mburoje qe shkelqente, i kerkoi dy luftim Pirros. Pirrua ishte Mbret dhe ishte ofendimm qe te bente me te dyluftim. Por ai pranoi. I largoi rrojet dhe me veshjen qe rinte vazhdimisht ne luftim, u paraqit ne shesh. Pirrua i nxehur, i pa duruar me shpejtesi e godet ne koke me nje goditje te vetme. Mburoja dhe kafka e kundershtarit u ca me dysh. Marsianet e quajten te pa mundur qe nje dore humane te cante me dysh njerine, prandaj e quajten Pirron Hyjnor, Perendi dhe te frikesuar iken te shpartalluar.

Qytetet helene Heraclea, Crotona, Lokvi e mire priten. Pirrua duke u larguar nga keto qytete helenee, la atje garnizone epiriote. Kincaid e cileson, qytet helen me garnizon epiriot.

Ne Tarentine Pirrua u vendosi te pasurve taksa. Nga Epiri merte njerez, por paisje, pare, ushqim nuk kishin. Epiri lindi gjenerale dhe mbreter me me name, me te mire, me te zote, te afte, por ata e lane Epirin te varfer. Hapi pune per burrat, luften burrat e quanin pune dhe shkonin me kenaqesi ne lufte. Atje do te fitonin dhe do te mbanin familjen. Por ushtaret e Pirros nuk u paguan asnjehere. U lejohej plackitja, por me kete metode gjenin vetem ushqim, nuse, jo pasuri, kapital, te ardhura te vazhdueshme.

Para se te mbrinte ne bregjet e Adriatikut, romaket ishin pregatite per lufte, per te zhdukur Pirron, mbasi nuk e besonin se ishte ne kthim per ne Epir. Dy ushtri me 50 mije secila, te komanduar nga konsujt Manius Curius dhe Lentulus, pa i shpallur lufte sulmuan Pirron.

Pirrua kishte trupa gale mercenare, maqedone, greke, epiriote, ( mollose dhe thesptote), kaone ( himariote ), greko-italiane, jo ilire. Te gjithe biografet e tij permendin Epiriot, kaon, galet e paguar por jo ilire. Permendin qe kaonet mbanin jatagane, shpata te vogla.

Pirrua fiton ne kete lufte te dyte me Romaket. Humbjet ishin prape te medha po sipas historianeve romake. Roma humbi 15 mije vete dhe 6-7 mije Pirrua. Por Pirros i humben epiriotet e tij qe ishin ne krye. Humbi shoket dhe oficeret me te mire. Dhe nje fitore e trete si kjo me Romen dhe do te mbaroje, shkruan per te filozofi Cinees.

Me 274 Pirrua mbrin ne Epir. Qendroi shume jashte, 6 vjet. Shkoi per ndihme ne Tarentum dhe u be Mbreti i saj dhe i krejt Italise jugore. I mbrojti nga pushtimi Romak, po keshtu qytetet greke ne Itali ju dha lirine.

Shkoi ne Sirauze, qytetin me te madh ne boten e atehersheme dhe u be Mbret i saj. E mbrojti Sirakuzen nga Romaket, mbrojti ishullin. Mbrojti njekohesisht Romen dhe krejt Evropen nga Kartagjena. Mbrojtja e Romes nga Kartagjena dhe berja e pamundur e pushtimit te Italise nga Hanibali, e ngriti Mbretin e Epirit, Pirron ne Piedestalin e me te medhejve.

Por per kapricon e Republikes se Romes 500 vjecare te patheyshme, per nderin e Perandorise Romake qe vijoi edhe 500 vejt te tjera, ishte nje fare ofendimi, nje ulje , qe epiriotet e matane deit ju garantuan, jeten, vazhdushmerine, krijuan terenin ku me von do te hidheshin themelet e civilizimit evropian. Per kete ata nuk shkruan, nuk komentuan, nuk skaliten ne mermer vlerat qe sollen Shqipnjat me Mbretin e tyre Shqiponje ne krye.

Prijesi i Kartagjenes gjeneral Hanibli grumbuloi 150 mije ushtare ne Spanje per te ndermare sulmin e pergjtheshem ndaj Romes. U detyrua te kalonte neper Malet e larta te Pirenejt dhe Apeninet ku elefantet dhe njerezit e tij afrikane vdiqen nga te ftohtit. Ai nuk e realizoi kurre planin per grumbullimin e kesaj ushtrie ne Sicili, nga ku do te invadonte kontinenti evropian. Kete plan ja prishi me luften e tij 6 vjecare Mbreti Pirrua me kapedanet e tij kaone, thesprote e mollose.

Kemba e Pirros shkeli gjithe boten e qyteteruar dhe kudo ku shkoi mbrojti civilizimin. Nga Egjipti ne Maqedoni, nga brigjet e Azise deri ne Marseje dhe gjithe Mesdheun me qender ne Sicili luftoi tiranet, uzurpuesit e pushtetit, piratet, bandat barbare. U mat me Romen 2 here dhe fitoi, u mat me Kartagjenen dhe e ndoqi nga Evropa.

Nuk la shok dhe mik pa ndihmuar. Mbreterit ilire Gencin dhe Badhylin nuk guxoi kush ti ngacmonte se ishin prinderit e tij, njeri babai qe e riti te adoptuar dhe tjetri vjehri. Keltet ne veri te Adriatikut, Galet e ardhur deri ne kufi me dardanet, thraket ne lindje, maqedonet etj, bene paqe me iliret dhe i trajtuan si aleate.

Sa ishte gjalle Pirrua, Perandoria Romake, nuk zbarkoi asnjehere ne brigjet e Adriatikut dhe Jonit. Ne kete menyre ne saje te Pirros edhe mbreterite helene perfituan nga reziku Romak. Anijet e Hiero ndihmuan Romen, largonin piratet ilire, e ndiqnin deri ne afersi te Ulqinit e Durresit, po ne toke nuk zbriten se kishin te benin me Pirron.

Qytetet greke ishin qytete-shtet sepse ishin te zhvilluara, te civilizuara. Shteti drejtohej me ligje. Kishte asamble, kushtetute. Asambleja zgjidhej ne menyre demokratike. Qytetet ne Epir kishin organizim fisnor, me drejtim pleqerie, dhe pa ligje. Kishte rregulla te vendosura sipas kanunit, ndonse ishin te pa shkrojtura.. Qytetet tribu nuk kishin skllever. Token, blektorine e mbanin vete. Nuk merrnin mercenare per ushtare, por kishte sherbim te detyruar disa vjecar. Ne rast lufte behej moblizim.

About admin

x

Check Also

Befason Florian Marku: Truprojat e McGregor janë shqiptarë

May 21, 2020 “Luftëtari” shqiptar që garon në kategorinë MMA (Artet Marciale ...