Home / Të ndryshme / SI E PROVOJMË VAZHDIMËSINË GJUHËSORE PELLAZGO – ILIRO – SHQIPE

SI E PROVOJMË VAZHDIMËSINË GJUHËSORE PELLAZGO – ILIRO – SHQIPE

Margarit Nilo

Problemin e etnogjenezës së kombit tonë ne shqiptarët nuk e kemi zgjidhur përfundimisht ende Kjo për shkak se nuk kemi mundur të sqarojmë përfundimisht prejardhjen e gjuhës shqipe, si tiparin bazë dallues të një kombi. Shkenca e Albanologjisë ka arritur në përfundimin se ne jemi pasardhës të ilirëve dhe gjuha shqipe rrjedh nga ilirishtja, por ky përfundim, së paku nga ana gjuhësore, ka mbetur në stadin hipotetik.

Ka kaluar afërsisht një gjysëm shekulli dhe shkenca e albanologjisë vazhdon të qëndrojë në këtë stad studimi, nuk ka bërë asnjë hap përpara drejt zbulimit përfundimtar të prejardhjes së gjuhës shqipe. Edhe ato përpjekje që janë vënë re vitet e fundit, nga disa studjues shqiptarë të cilët sjellin materiale gjuhësore në favor të lashtësisë së shqipes, kanë rënë ndesh me “ statukuonë” e vendosur nga Akademia e Shkencave, ( sot Akademia e Studimeve Albanologjike)/Materialet e tyre janë etiketuar si të gabuara, jo shkencore të cilat kanë qëllim të cënojnë figurën e gjuhëtarit tonë të shquar E.Çabej. Mirpo cili ka qënë qëndrimi i vet Çabejit për këtë çështje?
Pasi kishte ezauruar të gjitha burimet e mundshme të kohës së tij, Çabej deklaronte: “ Duke pëmbledhur ç’u tha për burimnin e shqipes, me çështjet që dalin përbrenda tij, dhe rrugët që janë ndjekur e metodat që janë zbatuar për të arritur në një zgjidhje, me një vështrim objektiv do të thuhet se janë sqaruar disa anë, disa pika janë zbërthyer, po ky problem në thelb mbetet gjer më sot i pazgjidhur”. Gjithashtu ai jep edhe shkakun pse nuk u arrit ky pikësynim: “Arsyeja kryesore qëndron në mungesën e lëndës. Me fjalë të tjera, trakishtja e ilirishtja janë pothuajse gjuhë të panjohura për ne, ato pak që dimë per to nuk na ndihmojnë për të formojmë një ide për strukturën e tyre”.(Hyrje në Historinë e Gjuhës Shqipe.f;73)
Ndërprerja e studimeve për zbulimin përfundimtar të prejardhjes së gjuhës shqipe nga ana e Akademisë së Studimeve Albanologjike na duket sa i gabuar aq edhe jo dinjitoz.Si mund të shpjegohet që një popull si yni, me një histori të lashtë, autokton që në prehistori në këto troje, të ketë një gjuhë më të re se fqinjët e tij? Është e vërtetë se nuk është bërë e mundur të gjenden materiale të shkruara në gjuhën shqipe apo ilirishte të periudhave të hershme, por kjo nuk do të thotë se janë shteruar të gjitha mundësitë. Në se nuk gjenden libra të shkruara, gjuha mund të jetë shkruar edhe në gurë apo material të tjera që i kanë rezistuar kohës.Të tilla janë mbishkrimet e shumta që janë në ruajtje në mjaft vende, edhe në muzetë tanë.
Me deshifrimin e këtyre mbishkrimeve të lashta janë marrë shumë studjues të huaj.Po përmend disa prej tyre, si Z.Manjani,R. d’Anjeli,Falaski( Vlora),Katapano, Jorgopulos, etj. të cilët edhe pse nuk arritën të zbulonin plotësisht përmbajtjen kuptimore të këtyre mbishkrimeve, shprehën njëzëri mendimin se këto mbishkrime bëheshin të kuptueshme vetëm me anën e gjuhës shqipe.
Prej shumë vitesh unë kam bërë përpjekje për të deshifruar ndonjërin prej këtyre mbishkrimeve. Nxitjen për të për t’i hyrë kësaj pune të vështirë e pata nga zbulimi i disa trajtave disi të veçanta të gjuhës shqipe gjatë analizave të shumta të emërtimeve të lashta. Duke analizuar shumë emrtime të lashta: emra venbanimesh, lumenjsh. malesh, fisesh etj, dallova fjalëë të tilla si: am, at, ar, mal, di ( dy).ur, a. as, ast ir( hir),mar, ik, etj.Në se këto fjalë do të viheshin re edhe tek mbishkrime të lashta, do të thoshte se këto mbishkrime mund të deshifroheshin me anën e gjuhës shqipe.Dhe rezultoi se ky hamendësim qe i vërtetë. E nisëm punën me evidentimin e ndonjë fjale të veçantë të gjuhës shqipe në mbishkrime të ndryshme, deri sa arritëm që të zbulojmë krejt përmbajten tek mjaft mbishkrime. Dalluam se tek disa mbishkrime të lashta që datoheshin të shek.VI – IV p.e.s. të gjetura në disa vende sin ë Greqi ( ishulli Lemnos) në Italinë Qëndrore, ( ku kanë banuar etruskët),e gjetkë,. ishte përdorur një alfabet i veçantë të cilin shumë studjues e kishin emërtuar si alfabeti fenikas. Vetvetiu lind pyetja: si ka mundësi që në këto territore kaq të gjera të jetë përdorur gjuha shqipe? Mos vallë këto territore janë banuar në lashtësi nga shqiptarët? Kjo duket jo reale. Ky territor kaq i gjerë, në kohë shumë të lashta, mund të ketë qenë banuar nga ndonjë bashkësi njerëzore, me një gjuhë të përbashkët, dhe mundësitë më të mëdha janë që kjo bashkësi të ketë qenë ajo pellazge.Në se kjo baskësi ka qenë vërtet ajo pellazge, ne themi se kemi dalluar lidhje të drejtpërdrejta të gjuhës shqipe me atë pellazge.Disa mbishkrime etruske kanë tekste mjaft të gjatë, duke na dhënë mundësinë për të zbuluar edhe strukturën gramatikore të pellazgjishtes, e cila e thënë shkurt, është skeleti i strukturës gramatikore të shqipes së sotme.
Në mbishkrimet e mëvonëshme që datohen si të shek.III p.e.s dhe vinë deri në shek V-VI të e.s.,të gjetura në Shqipëri, në Italinë e Jugut ( ku kanë banuar mesapët) Greqi. Në Bullgari ( Thraka e dikurshme ) etj. të cilët deshifrohen plotësisht me gjuhën shqipe, nëk është përdorur më alfabeti pellazg, ai është zëvendësuar diku me atë të greqishtes së vjetër, diku me alfabetin latin. Greqishtja e vjetër, më vonë edhe latinishtja, janë formuar mbi bazën e gjuhës pellazge.Ato kanë marrë si rrenjë të fjalëve të tyre fjalët njërrokëshe pellazge dhe i kanë vënë në bashkveprim ato me mjete gjuhësore si parashtesa, prapashtesa, mbaresa, nyje. Duke i bërë gjuhën e tyre flektive, ndryshe nga ajo pellazge e cila ka qenë një gjuhë izoluese, me fjalët rrenjë pa mjete gjuhësore. Greqishtja e vjetër dhe latinishtja kanë marrë po alfabetin pellazg, vetëm se kanë përmirësuar grafikën e shkronjave.pellazge.Tek greqishtja e vjetër dhe latinishtja u bë një përmirësim shumë i madh edhe në drejtim të shkrimit. Ndyshe nga ai pellazg, shkrimi tek këto gjuhë nuk fillonte më nga e djathta në të majtë, por në të kundërt, nga e majta në të djathtë, dhe ajo që bëri të mos përdorej më shkrimi pellazg, ka qenë ndarja e fjalëve nga njëra – tjetra, kur në shkrimin pellazg kjo ndarje nuk ka ekzistuar dhe shkrimi ka qenë linear, pa ndarje midis fjalëve, shumë i vështirë për komunkim. Ekzistenca e këtyre mbishkrimeve në kohë më të reja në një territor ende të gjerë, të cilat deshifrohen me gjuhën shqipe, tregon se gjuha pellazge ka vazhduar të shkruhet në këto vende, por mjaft i kufizuar në shkrim, për shkak të përhapjes së shkrimit të gjuhëve që përmëndëm më lart. Duke qenë se këto mbishkrime i gjejmë edhe në trojet ilire kemi të drejtë të themi se kemi një lidhje pellazgo- iliro –shqipe.
Këto tëdhëna gjuhësore i kemi bërë të njohura Akademisë së Studimeve Albanologjike, por aty jemi përballur me një mosbesim të skajshëm. Ky mosbesim dhe paragjykim për një vazhdimësi të tillë gjuhësore ka bërë që të mos ndërrmerret asnjë përpjekje e vogël për t’u njohur sikur në mënyrë sipërfaqësore me këto material të reja gjuhësore..Jemi përcjellë me asrsyetimin se një gjuhëtar shqiptar e ka të pamundur të arrijë në zbulime të tilla, pasi ai, së paku ,duhet të njohë shumë gjuhë të lashta. Një arsyetim i tillë është i pabazuar shkencërisht. Rrenjët e gjuhës shqipe gjenden dhe duhen kërkuarbrenda gjuhëshqipe.Ato janë në thellësi të trungut të saj. Nuk mund t’i kërkojmë rrenjët e shqipes në shtratin e ndonjë gjuhe tjetër.cilado qoftë ajo. Rrenjët e shqipes mund t’I zbulojnë vetëm gjuhëtarët shqiptarë, sepse vetëm ata mund të futen thellë në shumë trajta të vjetra dialektore që ruhen në gjirin e shqipes. Në se do të qëndronte arsyetimi se duhet që gjuhëtari të njohë shumë gjuhë të lashta për të gjetur rrenjët e shqipes, këtë gjë do ta kishin arritur shumë gjuhëtarë të huaj që kanë njohur shumë gjuhë të tilla. Le të sjellim në kujtesë punën e një gjuhëtari jo shqiptar, por të shquar, G. Majerin. Me gjith përpjekjet e shumta të tij, ai në hartimin e fjaorit të shqipes, vetëm 400 fjalë arriti të nxjerrë me burim të shqipes. Ne këmbëngulim se të vërtetën e këtyre dëshmive gjuhësore mund ta konfirmojnë vetëm gjuhëtarët shqiptarë. Materiali gjuhësor është konkret: disa nga këto mbishkrime të zgjedhura të deshifruara unë i kam pasqyruar në librin tim të botuar këto kohët e fundit “ Gjuha e lashtë shqipe ( pellazgjishtja) në f 32 – 98 ).
Edhe një grup i vogël gjuhëtarësh shqiptarë do të arrinte të provonte vërtetësinë ose jo të këtyre deshifrimeve. Kjo punë nuk do të kërkonte ndonjë shpenzim të madh, por një rezultat pozitiv i tyre, do ta tejkalontë shumë herë këtë investim të vogël.
9 komente
13Ukaibjeshkeve Uka, Ylli Mece dhe 11 të tjerë
Pëlqej

Margarit Nilo
Abazi (e thame edhe ne shkrimin e pare qe bere), ti mundohesh te nxjeresh fjalet shqipe(illire) nga shkrimet e lashta te pa deshifruara me shkrim te perngjitur(te pa ndar) te gjetur ne gure. A nuk te duket ma e sakt ajo qe kame bere une, ku fjalet illire(shqipe) jane nxjerre nga fjalet e njohura greke dhe romake (qe jane fjale te shkrimit illir), ku duken sakte fjalet e vogla te shqipes(illires) ne perberje te fjaleve te shkruara greke edhe romake?
3

Muharrem Abazaj
Muharrem Abazaj Z.Nilo Une mendoj se eshte shume me rendesishme dhe me shume vlere qe ne shqiptaret te zbulojme gjuhen tone ta njohim ate qe nga zanafille qe shkon mijra vite me pare Gjuhen e lashte greke e studjojne dhe kane interes me shume se ne. Ju ne se kini njohuri te mira per greqishten e lashte beni mire qe ta krahasoni ate me shqipen e lashte por ky krahasim behet i plote shkrncerisht vetem atehere kur i krahason fjalet e greqishtes se lashte me ato te shqipes se lashte.
3

Margarit Nilo
Margarit Nilo Abazi, kur fjalet e lashta greke dhe romake jane te ndertuara nga shqipia(illirishtja) cdo te thot kjo?!, -kjo do te thote se ato fjaleza qe kane ndertu fjalet e lashta greke dhe romake, del se jane shume me te lashta se vet fjalet greke dhe romake. Pikerisht ajo esht illirishtja, qe afron ne shume drejtime me shqipen..
2

Muharrem Abazaj
Muharrem Abazaj Margarit Nilo Z.Nilo. Nilo Nuk te kuptoj dot Kur ne zbulojme dirkt trajtat e lashta te gjuhes se lashte shqipe Pse qenka me mire t’i nxjerrim nga gjuhe te tjera ku mund te kene ndryshuar nga trajtat zanafillese te tyre Mua me duket se nje diskutim i tille nuk eshte i vlershem
1

Margarit Nilo
Margarit Nilo sepse ti atyre shkrimeve ne gure(shkrime qe jan te pa dekoduara) as qe ja u di fare kuptimin.

Muharrem Abazaj
Muharrem Abazaj Margarit Nilo Z.Nilo vazhdo studimet tuaja E ke te veshtire te pranosh punen e te tjereve .
1

Margarit Nilo
Margarit Nilo ben nje zberthim me tamina. Kur fjalet greke dhe romake qe mar une jan me kuptime te sakta, dhe eshte shume me lehte tu besh zberthimin edhe te vertetoshe perse fjala e ka ate kuptim qe ka. Greqishtja dhe romakja jane te dyja gluet e shkruara illire.
2

Margarit Nilo

Shkruaj një përgjigje…

Ylli Mece
Ylli Mece Nje materjal me te vertete shume interesant.Nuk mund te cilèsoj nese eshte me me vlere metoda e krahasimit duke arritur ne perfundime se jane mbishkrimet dhe fjalet ne gur…apo ato e shkruara nè leter.Mendoj se te gjitha kane vlere si ato qe cilèson z.Abazaj por edhe z. Nilo dhe jo per oportunitet per tu bere qefin te dyve por metoda e krahasimit, futja ne thellsi ne logjike duke marre te gjitha burimet si ne letra, ne gure, ne te foluren antike te fqinjeve eshte me shume vlera dhe jane keto argumenti bindes qe te cojne katerciperisht ne vertetimin e lashtesise se gjuhes tone . Krahas punes individuale mendoj se edhe puna nè grup me dy apo tre studjues qe jane jo vetem njohes te mire te shqipes por dhe gjuheve te huaja ka vlera te medha sepse kjo nuk le shteg per interpretime te gabuara. Megjithate shkrimi i z.Abazaj mu duk interesant dhe e lexova me vemendje.Si z,Abazaj por edhe Nilo nuk kane pse merziten nese nuk cajne dot muret “tabu” te Akademise. Ky fenomen ka ndodhur dikur dhe me Anshtajinin nga Keshilli Nderkombetar i Fizikes.
1

Margarit Nilo
Margarit Nilo une i qendroj asaje, se ashte shume me lehte te nxjeresh te pa njohuren nga nje ekuacion 1/2 i zgjithur(nga fjalet e shkrimit illir (grek edhe romak)), se sa te nxjeresh te panjohuren nga nje e panjohur e thelle(nga shkrimet e padekoduara qe jan gjet ne gure), ku nuk arrin te ndertosh fare ekuacionin per zgjidhje(sikurse e ben z. Abazi).
Menaxho

Margarit Nilo
Margarit Nilo z. Abazi, greqishtja dhe romakja jane te dyja forma te shkrimit illir. Shqipja ashte glua e folur e para shkrimeve illire(greke dhe romake). Ndaj duken sakte (ne ato shkrime) elementet fjaleformuese te shqipes (illires).
2

Margarit Nilo
Margarit Nilo aty, (duke zberthyer fjalet greke dhe romake), kupton se kush eshte glua illire. Kupton se ajo glue qe ka formuar fjalet e shkruara illire(greke edhe romake), pikerisht ajo qe ka ndertu fjalet greke dhe romake, pikerisht ajo eshte glua illire. Ja, keshtu arrim ne zbulimin e glues illire, ne gluen e folur te para shkrimeve illire(greke dhe romake).
2

Muharrem Abazaj
Muharrem Abazaj Gjuha greqishte e vjeter dhe latinishtja jane juhe te ndryshme nga ilirishtja, kjo eshte nje e vertete e njohur ndaj nuk diskutohet.Do ta leme me kaq diskutimin tone.
Menaxho

Margarit Nilo

Shkruaj një përgjigje…

Margarit Nilo
Margarit Nilo illirishtja ashte glua e folur, e para shkrimeve illire(greke dhe romake), te cilat jane te dyja forma te shkrimit illir.
1

Margarit Nilo
Margarit Nilo nuk jane krejt te ndryshme, ka plote e plote fjale te ngjashme te tyre me shqipen(une i kam nxjer dhe pasqyruar plote fjale ne fjaloret e mi). Megjithate, nga koha e shkrimit te greq. dhe romakes ne pergjithesi ato dolen si glue ndryshe nga illirishtja e pare(nga glua e folur e parashkrimit) se ato u ndertuan me bashkime te fjalezave te thjeshta illire, dhe nuk mund te ishin ma te njejta, ndaj edhe i quanin barbar ata qe flisnin gluen e pare(ilirishten e folur) dhe nuk kishin mesu iliishten e shkruar qe ishte me bashkime fjalezash te thjeshta te illirishtes se folur. psh: dramatopios(ai qe ben drama) = drama – to – pi(bë) – os = drama – te – bë – esh// -me greqishten do ishte drama-na-kani – ine, pra fjala duket qe eshte shqipe me bashkime fjalezash, edhe nga koha kur glua u shkrua me bashkime fjaleyash illire(shipe), nga ai moment u be dallimi i shqipes(illires se folur) me gluet e shkruara illire(greke dhe romake) qe ishin me bashkime te fjalezave te thjeshta te illirishtes se folur

Margarit Nilo
Margarit Nilo Ne se greqishten dhe romaken(latinen) ti i quan se jane glue te tjera, qe nuk kane lidhje me shqipen(illiren), atehere si arthke ne perfundim se shkrimet e lashta te gjetura ne guret qenkan siguro te shqipes(illires)?!

Shkruaj një koment…

About admin

x

Check Also

Veteranët gënjeshtarë: Intervistë me pjestarin e Shtabit të Përgjithsëm të UÇK-së, Dilaver Goxhaj

  Kolenel Dilaver Goxhaj, në intervistën dhënë të pavarurës MekuliPress.info, flet, argumenton ...